Wypracowanie maturalne

Wypowiedź argumentacyjna — zadania maturalne — strona 5

Wypracowania oparte na stanowisku, argumentach, lekturach i kontekstach.

Ćwicz w pełnej bazie
115zadań przypisanych do tematu

Jak odpowiadać

  1. Ustal dokładny zakres polecenia.
  2. Oprzyj odpowiedź na tekście, lekturze albo wskazanym materiale.
  3. Sformułuj wniosek i uzasadnij go konkretną obserwacją.
  4. Porównaj zakres odpowiedzi z zasadami oceniania.

Najczęstsza pułapka

Dobór przykładów bez wyjaśnienia ich związku z problemem.

Pełny zestaw · strona 5 z 11

Zadania, odpowiedzi i kryteria

Na tej stronie znajduje się 11 z 115 zadań. Odpowiedzi oraz zasady oceniania są ukryte do chwili rozwinięcia.

Wypowiedź argumentacyjna

Zadanie 13

maj 2022podstawowy50 pkt
Temat 1. Czym dla człowieka może być tradycja? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do fragmentu Pana Tadeusza, całego utworu Adama Mickiewicza oraz do wybranego tekstu kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. Adam Mickiewicz Pan Tadeusz Na koniec z trzaskiem sali drzwi na wściąż otwarto. Wchodzi pan Wojski w czapce i z głową zadartą, Nie wita się i miejsca za stołem nie bierze, Bo Wojski występuje w nowym charakterze, Marszałka dworu1; laskę ma na znak urzędu I tą laską z kolei, jako mistrz obrzędu, Wskazuje wszystkim miejsca i gości usadza. Adam Mickiewicz (1798–1855) – Naprzód, jako najpierwsza województwa władza, jeden z najwybitniejszych poetów Podkomorzy-Marszałek wziął miejsce zaszczytne: polskich, działacz polityczny, publicysta. Ze słoniowym poręczem krzesło aksamitne; Obok na prawej stronie jenerał Dąbrowski, Na lewej siadł Kniaziewicz, Pac i Małachowski2. Śród nich Podkomorzyna, dalej inne panie, Oficerowie, pany, szlachta i ziemianie, Mężczyźni i kobiety, na przemian po parze Usiadają porządkiem, gdzie Wojski ukaże. Pan Sędzia skłoniwszy się opuścił biesiadę; On na dziedzińcu włościan traktował gromadę; Zebrawszy ich za stołem na dwa staje3 długim, Sam siadł na jednym końcu, a pleban na drugim. Tadeusz i Zofija do stołu nie siedli; Zajęci częstowaniem włościan, chodząc jedli. Starożytny był zwyczaj, iż dziedzice nowi Na pierwszej uczcie sami służyli ludowi. Tymczasem goście, potraw czekający w sali, Z zadziwieniem na wielki serwis poglądali, Którego równie drogi kruszec, jak robota. […] Na krawędziach naczynia stoją dla ozdoby Niewielkie, z porcelany wydęte osoby W polskich strojach; jakoby aktory na scenie, Zdawały się przedstawiać jakoweś zdarzenie; 1 Marszałek dworu – tu: gospodarz uroczystości biesiadnej. 2 Dąbrowski, Kniaziewicz, Pac i Małachowski – nazwiska generałów obecnych na uczcie w Soplicowie. 3 Staje – dawna miara długości, w różnych czasach i regionach Polski różna (od 40 do 100 i więcej kroków). Gest ich sztucznie wydany, farby osobliwe, Tylko głosu im braknie, zresztą gdyby żywe. Cóż przedstawiają? – goście pytali ciekawi, Zaczem Wojski podnosi laskę i tak prawi […]: „Za mych Wielce Mościwych Panów pozwoleniem: Te persony, których tu widzicie bez liku, Przedstawiają polskiego historię sejmiku, Narady, wotowania4, tryumfy i waśnie […]”. Tu Wojski skończył opis i laską znak daje, I wnet zaczęli wchodzić parami lokaje Roznoszący potrawy: barszcz królewskim zwany I rosoł staropolski sztucznie gotowany […]. Dalej inne potrawy, a któż je wypowie! […] Wojski obchodził serwis i, pełen radości, Tryumfujące oczy obracał na gości. Henryk Dąbrowski udał wielkie zadziwienie I rzekł: „Mój Panie Wojski, […] Czy dotąd u was w Litwie są takie serwisy I wszyscy takim starym ucztują zwyczajem? Powiedz mi, bo ja życie strawiłem za krajem”. Wojski rzekł, kłaniając się: „Nie, Jaśnie Wielmożny Jenerale, nie jest to żaden kunszt bezbożny! Jest to pamiątka tylko owych biesiad sławnych, Które dawano w domach panów starodawnych, Gdy Polska używała szczęścia i potęgi! […] Pytasz, czy wszędzie w Litwie ten się zwyczaj chowa? Niestety! Już i do nas włazi moda nowa. Niejeden panicz krzyczy, że nie cierpi zbytków […]. Kiedym ten serwis cudny ze skarbca dobywał, To nawet Podkomorzy, i on mnie przedrwiwał, Mówiąc, że to machina zmudna5, staroświecka, Że to ma pozor niby zabawki dla dziecka, Nieprzyzwoitej dla tak znakomitych ludzi! Sędzio! i Sędzia mówił, że to gości znudzi! A przecież, ile wnoszę z Panów zadziwienia, Widzę, iż ten kunszt piękny godzien był widzenia!” Adam Mickiewicz, Pan Tadeusz, Wrocław 2019. 4 Wotowania – głosowania. 5 Zmudny (przestarzała forma wyrazu żmudny) – wymagający wiele drobiazgowego trudu. Temat 2. Kiedy relacja z drugim człowiekiem staje się źródłem szczęścia? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do fragmentu Nocy i dni Marii Dąbrowskiej oraz do wybranych tekstów kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. Maria Dąbrowska (1889–1965) – Maria Dąbrowska pisarka Noce i dnie6 i publicystka. Tak bywało raz po raz, ale kiedy indziej brała się do tej lub owej roboty, śpiewała i cieszyła się, że żyje. Gdyż była młoda i miała Bogumiła. O tak, mogła śmiało dziękować losom, że wyszedłszy za mąż bez miłości, jego właśnie dostała. Bogumił był jej pociechą i ucieczką przed koszmarami, Bogumił okazywał jej ten podziw i to uznanie, których potrzebowała. A kiedy czasem sama się przed nim kajała7, że nie jest dosyć dobrą dla niego gospodynią, odpowiadał, że nie dba o to wcale. – Jak to – mówiła – nie dbasz, kiedy ja przecież widzę, w jakim jesteś dobrym humorze, jak ci nastawiają przekąsek, napitków8. Na pewno chciałbyś, żebym ja była gospodarna. – Owszem – odpowiadał – lubię i to. Kto by tego nie lubił. Ale lubię tak samo żyć i bez tego. Mógłbym jeść co dzień to samo, spać na ziemi. Wódki mogę nie widzieć. Ja się do wszystkiego w życiu przyzwyczaiłem i nie przejmuję się tymi rzeczami. – A czym ty się przejmujesz? – pytała, przypomniawszy sobie, ile dziedzin życia wartych zajmowania się nimi nie istnieje dla niego. – Tobą – odpowiadał niezmiennie […]. – Nieprawda – mówiła, powstrzymując się od śmiechu i udając, że się oburza na taką zalotność nie w porę. – Ja wiem dobrze – dodawała – co jest dla ciebie ważniejsze. Buraki. – Ano tak – przyznawał ze śmiechem. – Ano tak. […] W tym roku, kiedy się pobrali, w Krępie9 zaprowadzono po raz pierwszy uprawę buraków cukrowych. Ileż rozmów z panią Barbarą miało za temat tę sprawę. Wiosną Bogumił wtajemniczał ją we wszystkie szczegóły zasiewu, przerywania i radlenia10. Musiała nawet iść z nim w pole zobaczyć, jak buraki wyglądają, kiedy rosną za gęsto, a ile miejsca zyskały i jak się mogą rozkrzewić po przerwaniu. Jesienią, gdy zaczęto je kopać […] – był prawie nieprzytomny. […] Nieraz całe dnie bez jedzenia przebywał w polu […], a wpadłszy na chwilę do domu, jadł coś prędko, martwił się, że buraki mają za duży procent zanieczyszczenia, i pytał: 6 W powieści Noce i dnie ukazano losy kilku pokoleń zubożałej rodziny szlacheckiej Niechciców, przede wszystkim małżeństwa Barbary i Bogumiła oraz ich dzieci. Tłem historycznym dla wydarzeń jest okres od powstania styczniowego w 1863 r. do wybuchu I wojny światowej w 1914 r. 7 Kajać się – przyznawać się ze skruchą do winy, żałując tego, co się zrobiło. 8 Napitek – napój, zwykle alkoholowy. 9 Krępa – majątek ziemski należący do rodziny Krępskich, w którym pracował Bogumił Niechcic. 10 Radlenie – spulchnianie ziemi za pomocą narzędzia rolniczego zwanego radłem. – Jak myślisz, czy jakbym tak zaczął płacić od morga11, to nie lepiej by je przy kopaniu otrząsali z ziemi? […] Tak było, a jednak prawdę mówił, gdy mówił do swej żony: – Tobą. Tobą się tylko przejmuję. Bo choć ubogie, niepełne i mało rzeczy tego świata obejmujące wydawało się pani Barbarze jego życie, to jednak żył on więcej niż jednym życiem, żył dwoma i obu im oddawał się pełną piersią; wszystek poświęcał się miłości i wszystek poświęcał się pracy. I jeżeli prowadzał panią Barbarę na pole i zwierzał się jej z rolniczych kłopotów i projektów, i pytał: – Jak myślisz? – to nie dlatego, że chciał zasięgnąć jej rady, i nie, że pochwalić się pragnął swoim działaniem, ale że wszystko było dla niego niezakończone, niedokonane, gdy ona nie spojrzała, nie usłyszała. […] Nie miał on czasu, by tyle z panią Barbarą przebywać, ile chciał, lecz i w najkrótszą chwilę umiał okazać żarliwość, której inny by nie zmieścił w obszernym dniu miłości. Gdy się spóźniał na obiad lub kolację, pani Barbara, która lubiła, żeby wszystko było na porę, nie mogła go się doczekać i wychodziła czasem za próg, a bywało, że i dalej ku drodze, skąd miał przybyć. – Co tu robisz? – pytał, nadchodząc, a ona mówiła: – Czekam na ciebie. – Albo: – Chciałam wyjrzeć na ciebie. Zaś on nie mógł po prostu w to uwierzyć, nie posiadał się z radości i mówił: – To dopiero ja dziś jestem szczęśliwy. – I nawet potem w domu, przy stole, raz jeszcze powtarzał chytrze: – Czy wiesz, co mnie spotkało? Moja najmilsza wyszła po mnie na drogę. – I ona wobec tego nie czyniła mu już wyrzutów, że się spóźnił. Nic też dziwnego, że niewiele od niej wymagał pod względem kobiecych umiejętności. To, że istniała na świecie, było już dla niego tak dużo. – Bylem tylko wiedział, że jesteś – mówił często – i że ci się ze mną nie przykrzy. Maria Dąbrowska, Noce i dnie, Wrocław 2021. Temat 3. jest wydrukowany na następnej stronie. 11 Mórg (morga) – miara powierzchni gruntów, dziś rzadko stosowana. W Polsce jedna morga to 0,56 hektara. Temat 3. Zinterpretuj podany utwór. Postaw tezę interpretacyjną i ją uzasadnij. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. Józef Baran Najkrótsza definicja życia cały czas mieć zajęty czas serce pukaniem do serc Józef Baran (ur. w 1947 r.) – poeta nogi i eseista. codzienną krzątaniną wokół mrowia spraw głowę głowieniem się nad byle czym byle jak byle nie zauważać pochłaniających nas ruchomych piasków czasu a gdy już nie da się nie zauważyć byle do końca n a d z i e i ć oczy strużką światła prześwitującą przez szczelinę w Drzwiach Tajemnicy Józef Baran, Najkrótsza definicja życia, [w:] tegoż, Szczęście w czapce niewidce i 99 nowych wierszy, Poznań 2015.
Wskazówka do rozwiązania — opracowanie serwisu
Temat 1 – czym dla człowieka może być tradycja: 1. Zdefiniuj tradycję jako dziedziczone obyczaje, wartości i pamięć wspólnoty; zaznacz, że może dawać zakorzenienie, ale także ograniczać. 2. We fragmencie i całym Panu Tadeuszu przeanalizuj konkretne rytuały, sposób organizacji życia oraz ich znaczenie dla zachowania tożsamości. 3. W drugim tekście kultury pokaż podobną funkcję tradycji albo konflikt bohatera z odziedziczonym wzorcem. 4. Wniosek powinien określać warunki, w których tradycja pozostaje żywą wartością, a nie bezrefleksyjnie powtarzaną formą. Temat 2 – relacja z drugim człowiekiem jako źródło szczęścia: 1. Ustal, że sama obecność drugiej osoby nie wystarcza: znaczenie mają wzajemność, zaufanie, troska i akceptacja. 2. We fragmencie i całych Nocach i dniach pokaż, jak codzienność, różnice charakterów oraz odpowiedzialność kształtują więź Barbary i Bogumiła. 3. Drugi tekst kultury dobierz tak, aby porównać relację dojrzałą z idealizowaną albo niespełnioną. 4. Zakończ wnioskiem o tym, kiedy bliskość pomaga osiągnąć szczęście, a kiedy staje się źródłem rozczarowania.
Odpowiedź lub przykład realizacji

Ta część materiału nie zawiera osobnej odpowiedzi wzorcowej.

Klucz i zasady oceniania
Temat 1. Czym dla człowieka może być tradycja? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do fragmentu Pana Tadeusza, całego utworu Adama Mickiewicza oraz do wybranego tekstu kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. Wskazówki do tematu nr 1. • Teza musi być zgodna z poleceniem, fragmentem Pana Tadeusza, odniesieniem do całości utworu oraz z przywołanym tekstem kultury. • Uzasadnienie powinno wynikać z interpretacji załączonego fragmentu, odwołania do całości Pana Tadeusza i wybranego tekstu kultury, a odwołania te muszą być funkcjonalne dla argumentacji, nie mogą być prostym streszczeniem. • W przypadku Pana Tadeusza i innych utworów oznaczonych gwiazdką w podstawie programowej błąd rzeczowy może mieć charakter błędu kardynalnego. Temat 2. Kiedy relacja z drugim człowiekiem staje się źródłem szczęścia? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do fragmentu Nocy i dni Marii Dąbrowskiej oraz do wybranych tekstów kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. Wskazówki do tematu nr 2. • Teza musi być zgodna z poleceniem, fragmentem tekstu oraz z przywołanymi tekstami kultury. • Uzasadnienie powinno wynikać z interpretacji załączonego fragmentu i odwołania do wybranych tekstów kultury, a odwołania te muszą być funkcjonalne dla argumentacji, nie mogą być prostym streszczeniem. • W przypadku utworów oznaczonych gwiazdką w podstawie programowej błąd rzeczowy może mieć charakter błędu kardynalnego. Wymagania egzaminacyjne 2022 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie Zdający: zawartych w nich informacji. 1.1) odczytuje sens całego tekstu [...]; 1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych tekstach informacje zarówno jawne, jak i ukryte. II. Analiza i interpretacja tekstów Zdający: kultury. 1.2) określa problematykę utworu; 2.2) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania świata przedstawionego i bohatera ([…] akcja); 3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty […]; 3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych motywów w różnych utworach literackich. III. Tworzenie wypowiedzi. Zdający: 1.1) tworzy dłuższy tekst pisany [...] (rozprawka [...]) zgodnie z podstawowymi regułami jego organizacji, przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej; 1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera [...] odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat, wybiera formę kompozycyjną, […] dobiera właściwe słownictwo); 1.3) tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie). Zasady oceniania rozwiązań zadań Kryteria oceny rozprawki Sformułowanie stanowiska wobec Uzasadnienie Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność A B C D E F Styl tekstu G H problemu stanowiska rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu podanego w poleceniu Uzasadnienie Pełna trafne, Zapis Stanowisko jest 18 spójność szerokie Brak błędów w pełni adekwatne wypowiedzi i pogłębione Brak błędów Kompozycja Styl lub nieliczne poprawny 6 do problemu 4 6 2 lub 4 6 4 rzeczowych funkcjonalna stosowny błędy lub nieliczne podanego Uzasadnienie nieznaczne nierażące błędy w poleceniu 12 trafne zaburzenia nierażące i szerokie spójności Stanowisko jest Uzasadnienie częściowo 8 trafne, Nie więcej Liczne błędy Liczne błędy Zaburzenia Znaczne Styl adekwatne ale wąskie niż jeden nierażące nierażące 3 2 3 funkcjonalności 1 zaburzenia 2 częściowo 3 2 do problemu błąd lub nieliczne lub nieliczne Uzasadnienie kompozycji spójności stosowny podanego 4 rzeczowy błędy rażące błędy rażące częściowe w poleceniu Stanowisko jest Brak nieadekwatne Błędy Brak zamysłu Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy 0 0 uzasadnienia 0 0 0 0 0 0 lub brak rzeczowe kompozycyjnego niespójna niestosowny rażące rażące stanowiska stanowiska UWAGA Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli praca składa się z mniej niż 250 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C. Pojawienie się rzeczowego błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów. Objaśnienia dotyczące kryteriów oceny rozprawki A. Sformułowanie stanowiska (np. w postaci tezy lub hipotezy). Zdający powinien zrozumieć problem postawiony w poleceniu i sformułować stanowisko będące rozwiązaniem problemu. Stanowisko jest oceniane ze względu na to, czy jest udaną próbą rozwiązania problemu. Adekwatność to odpowiedniość (zgodność, współmierność) stanowiska i problemu (zdający może się zgodzić, nie zgodzić, zachować postawę ambiwalentną wobec istoty problemu). Sformułowanie stanowiska będącego częściowo udaną próbą rozwiązania problemu jest skutkiem niepełnego zrozumienia problemu lub niepełnego zrozumienia tekstu. Wypowiedź argumentacyjna, w której brak stanowiska, może zawierać jedynie streszczenie tekstu, biografię autora itp. lub rozwijać myśli niezwiązane z poleceniem. Sformułowanie stanowiska nie musi stanowić wyodrębnionej części rozprawki. B. Uzasadnienie stanowiska jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne, czy jest szerokie i czy jest pogłębione. Uzasadnienie nie musi być graficznie wyodrębnioną częścią rozprawki. Uzasadnienie: – pogłębione to uzasadnienie, w którym zdający wnikliwie odniósł się w rozwinięciu do wszystkich elementów polecenia, – trafne zawiera logicznie poprawne argumenty (czyli stwierdzenia poparte przykładami) za przyjętym rozwiązaniem problemu. Szerokość uzasadnienia ocenia się na podstawie tego, czy zdający w swojej wypowiedzi odniósł się do wszystkich elementów wskazanych w poleceniu. Uzasadnienie jest: – szerokie, jeśli zdający trafnie odniósł się do wszystkich elementów wskazanych w poleceniu, – wąskie, jeśli zdający trafnie odniósł się tylko do niektórych elementów wskazanych w poleceniu (np. nie odniósł się do podanego w zadaniu tekstu lub nie przywołał innego tekstu kultury), – częściowe, jeżeli (a) niektórych argumentów nie można uznać za logicznie poprawne wobec przyjętego stanowiska lub (b) niektóre argumenty są niepoparte przykładami, lub (c) niektóre argumenty są wzajemnie sprzeczne. Wypowiedź argumentacyjna, w której brak uzasadnienia, nie zawiera logicznie poprawnych argumentów za przyjętym rozwiązaniem problemu lub rozwija myśli niezwiązane ze stanowiskiem. C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na uzasadnienie stanowiska wobec problemu uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego. D. Kompozycja oceniana jest ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity niezbędne dla jasnego Zasady oceniania rozwiązań zadań przedstawienia stanowiska i uzasadniających je argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie oraz konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń). Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna. E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń). F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność. Styl uznaje się za: – stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszczalne są drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności, – częściowo stosowny, jeśli w wypowiedzi zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne. – niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy. Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora. G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych. Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne. H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego. Temat 3. Zinterpretuj podany utwór. Postaw tezę interpretacyjną i ją uzasadnij. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. (Józef Baran, Najkrótsza definicja życia) Wskazówki do tematu 3. • Koncepcja interpretacyjna musi być widoczna w pracy, choć nie musi być wyrażona w formie tezy, może wynikać pośrednio z wywodu. • Przywołany przez zdającego kontekst powinien być sfunkcjonalizowany (nawiązujący do tekstu i pogłębiający koncepcję interpretacyjną). Nie wystarczy samo wskazanie lub hasłowe odwołanie się do niego. • Proste odczytanie (parafrazowanie, streszczanie) utworu nie jest jego interpretacją. Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie Zdający: zawartych w nich informacji. 1.1) odczytuje sens całego tekstu [...]; 1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych tekstach informacje zarówno jawne, jak i ukryte. II. Analiza i interpretacja tekstów Zdający: kultury. 1.2) określa problematykę utworu; 2.2) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania świata przedstawionego i bohatera ([…] sytuacja liryczna […]); 3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty […]; 3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych motywów w różnych utworach literackich. III. Tworzenie wypowiedzi. Zdający: 1.1) tworzy dłuższy tekst pisany [...] (interpretacja utworu literackiego [...]) zgodnie z podstawowymi regułami jego organizacji, przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej; 1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera [...] odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat, wybiera formę kompozycyjną, […], dobiera właściwe słownictwo); 1.3) tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie). Zasady oceniania rozwiązań zadań Kryteria oceny interpretacji utworu poetyckiego Uzasadnienie Koncepcja Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność A B tezy C D E F Styl tekstu G H interpretacyjna rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu interpretacyjnej Koncepcja Pełna Zapis niesprzeczna spójność Brak błędów w pełni z utworem, Uzasadnienie wypowiedzi Brak błędów Kompozycja Styl lub nieliczne poprawny 9 spójna 15 trafne 4 6 2 lub 4 6 4 rzeczowych funkcjonalna stosowny błędy lub nieliczne i obejmująca i pogłębione nieznaczne nierażące błędy sensy zaburzenia nierażące niedosłowne spójności Koncepcja niesprzeczna z utworem, Uzasadnienie ale niespójna 6 10 trafne, ale i/lub obejmująca niepogłębione Liczne błędy Liczne błędy w większości Nie więcej Zaburzenia Znaczne Styl nierażące nierażące znaczenia 2 niż jeden 3 funkcjonalności 1 zaburzenia 2 częściowo 3 2 lub nieliczne lub nieliczne dosłowne błąd rzeczowy kompozycji spójności stosowny błędy rażące błędy rażące Koncepcja Uzasadnienie częściowo 3 5 częściowo sprzeczna trafne z utworem Brak koncepcji Brak trafnych lub koncepcja Brak zamysłu argumentów Błędy Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy 0 całkowicie 0 0 0 kompozycyjneg 0 0 0 0 uzasadniających rzeczowe niespójna niestosowny rażące rażące sprzeczna o interpretację z utworem UWAGA Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli praca składa się z mniej niż 250 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C. Pojawienie się rzeczowego błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów Objaśnienia dotyczące kryteriów oceny interpretacji utworu poetyckiego A. Koncepcja interpretacyjna jest efektem poszukiwania przez zdającego całościowego sensu utworu, tzn. jest pomysłem na jego odczytanie (wyrażonym np. w postaci tezy lub hipotezy interpretacyjnej). Ocenia się ją ze względu na to, czy jest niesprzeczna z utworem i czy jest spójna, a także czy zdający dociera do sensów niedosłownych interpretowanego utworu, czy czyta go jedynie na poziomie dosłownym. Koncepcja może być: – częściowo sprzeczna z utworem, jeśli jedynie we fragmentach (lub fragmencie) znajduje potwierdzenie w tekście. – całkowicie sprzeczna z utworem, jeśli nawet we fragmentach (lub fragmencie) nie znajduje potwierdzenia w tekście. – spójna, gdy obejmuje i łączy w całość odszukane przez piszącego sensy utworu. – niespójna, gdy jest fragmentaryczna, tzn. rekonstruuje pojedyncze sensy cząstkowe (np. z poszczególnych strof tekstu) bez wskazania całościowego sensu utworu, oraz gdy zawiera luźno powiązane, niepowiązane lub wzajemnie wykluczające się odczytania sensu utworu (niesprzeczne z interpretowanym utworem). Brak koncepcji to brak śladów poszukiwania sensu utworu (całościowego i/lub sensów cząstkowych) – praca nie jest interpretacją, a np. streszczeniem. Koncepcja interpretacyjna nie musi stanowić wyodrębnionej części pracy, może wynikać z jej całościowej wymowy. B. Uzasadnienie interpretacji jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne i czy jest pogłębione. Uzasadnienie może być: – trafne, jeśli zawiera wyłącznie powiązane z tekstem argumenty za odczytaniem sensu utworu. Argumenty muszą wynikać ze sfunkcjonalizowanej analizy, to znaczy wywodzić się z formy lub/i treści tekstu. – częściowo trafne, jeśli w pracy – oprócz argumentów niepowiązanych z tekstem lub/i niewynikających ze sfunkcjonalizowanej analizy – został sformułowany przynajmniej jeden argument powiązany z tekstem i wynikający ze sfunkcjonalizowanej analizy. – pogłębione, jeśli znajduje potwierdzenie nie tylko w tekście, ale także w kontekstach (np. biograficznym, historycznoliterackim, filozoficznym, kulturowym). Uczeń powinien choć częściowo rozwinąć przywołany kontekst, aby uzasadnić jego pojawienie się. – niepogłębione, gdy zdający przywołuje argumenty tylko z tekstu albo tylko z kontekstu. Wszystkie argumenty muszą być sfunkcjonalizowane. C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na koncepcję interpretacyjną uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego. D. Kompozycja jest oceniana ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z wybranym przez ucznia gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity Zasady oceniania rozwiązań zadań niezbędne dla jasnego przedstawienia koncepcji interpretacyjnej i uzasadniających ją argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie oraz konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń). Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna. E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń). F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność. Styl uznaje się za: – stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszcza się drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności. – częściowo stosowny dotyczy wypowiedzi, w której zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne. – niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy. Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora. G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych. Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne. I. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego. USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW ORTOGRAFICZNYCH W PRACACH MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO Komisja Dydaktyczna Rady Języka Polskiego ustaliła, że podstawą podziału błędów ortograficznych na błędy rażące i błędy drugorzędne są reguły ortograficzne. Do błędów ortograficznych rażących zaliczono: – błędy w zakresie pisowni wyrazów z ó-u, rz-ż (w tym wyjątki od pisowni rz po spółgłoskach), ch-h; – błędy w zakresie pisowni nie z różnymi częściami mowy; – błędy pisowni zakończeń -ji, -ii, -i; – błędy w pisowni wielką i małą literą (z wyjątkiem pisowni przymiotników dzierżawczych); – błędy w zakresie pisowni cząstki -by z osobowymi formami czasownika; – błędy w zapisie przedrostków roz-, bez-, wes-, wz-, ws-; – błędy w pisowni nosówek (ą, ę) oraz połączeń om, on, em, en. Pozostałe odstępstwa od reguł ortograficznych, w tym m.in.: pisownię wyrażeń przyimkowych, dzielenie wyrazów przy przenoszeniu do nowej linii, pisownię zakończeń -ski, -cki, -dzki, -stwo, -wstwo; pisownię przedrostków z-, s-, ś-; pisownię -by z pozostałymi częściami mowy postanowiono traktować jako błędy drugorzędne. USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW INTERPUNKCYJNYCH W PRACACH MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO 1. Rażące błędy interpunkcyjne: a) postawienie jakiegokolwiek znaku interpunkcyjnego na początku wiersza b) brak znaku interpunkcyjnego (głównie: kropki, wykrzyknika, pytajnika) na końcu wypowiedzenia pojedynczego lub złożonego c) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym, w którym części składowe są połączone bezpośrednio (np. On idzie do kina, ja zostaję w domu.) d) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie – przed spójnikiem (również z przyimkiem), zaimkiem, a także przed częścią nadrzędną (np. Idź tam, dokąd ci każą.) e) pominięcie przecinka przed imiesłowem zakończonym na -ąc, -szy f) pominięcie pierwszego przecinka (lub obu) w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie z częścią składową wplecioną (z tzw. zdaniem albo wyrażeniem wtrąconym) (np. Auto, które oglądał, było za drogie.) g) w wypowiedzeniu złożonym współrzędnie – pominięcie przecinka przed spójnikami przeciwstawnymi, wynikowymi, synonimicznymi (czyli włącznymi), np. ale, lecz, jednak, więc, dlatego, czyli, to jest, to znaczy, a także postawienie przecinka przed spójnikami łącznymi, rozłącznymi, wyłączającymi, np. i, oraz, albo, lub, ani, ni. Te same przepisy obowiązują w wypowiedzeniu pojedynczym – między składnikami połączonymi spójnikami h) pominięcie przecinka w zdaniu złożonym porównawczym (np. Jest mądrzejszy, niż myślałam.) i) postawienie dwukropka, przecinka lub średnika po skrócie, po którym należy postawić kropkę, także po takim skrócie, po którym kropki się nie stawia Zasady oceniania rozwiązań zadań j) brak kropki po skrócie, po którym należy ją postawić, lub postawienie kropki po skrócie, po którym jej się nie stawia k) brak przecinka między jednorodnymi (równorzędnymi) składnikami (częściami zdania) szeregu, którego części składowe nie są połączone spójnikami, a także brak spójnika między składnikami powtórzonymi (np. Kupiła w sklepie mąkę, cukier i inne produkty.) l) brak dwukropka przed przytoczeniem cudzych lub własnych słów m) brak dwukropka przy wymienianiu tytułu dzieła, nazwy, terminu, jeżeli nie są one w tekście w inny sposób wyróżnione (np. kursywą lub cudzysłowem) n) brak myślnika (otwierającego i zamykającego), ujmującego wyrazy lub wypowiedzenia wtrącone (Uwaga: tę samą funkcję pełnią nawiasy albo przecinki) o) brak myślników (lub myślnika) wydzielających człony wtrącone w cytowany tekst oraz tekst odautorski w partiach dialogowych p) brak cudzysłowu w tytułach publikacji, cytowanych wyrazach, zdaniach i wyrażeniach, jeżeli nie są one wyróżnione inaczej (np. kursywą). 2. Trzy błędy interpunkcyjne drugorzędne liczone są jako jeden błąd rażący. INFORMACJA O ZASADACH OCENIANIA PRAC Z JĘZYKA POLSKIEGO UCZNIÓW ZE STWIERDZONYMI DYSFUNKCJAMI W pracy maturalnej z języka polskiego autorstwa zdającego, u którego stwierdzono dysleksję i dysortografię, nie należy uwzględniać w ocenie następujących błędów: a) zmienionej kolejności liter w wyrazach, b) wstawionych dodatkowo liter w wyrazie, opuszczonych lub przestawionych liter, c) opuszczonego początku lub końca wyrazu, d) występowania w wyrazach głosek dźwięcznych zamiast bezdźwięcznych i odwrotnie, e) mylenia głosek „i” i „j”, głosek nosowych z końcówką fleksyjną, np.: ę-em, ą-om, f) mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno, g) niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny zamiast skośny, h) błędnego stosowania lub niestosowania znaków interpunkcyjnych.
Wymagania podstawy programowej
Wymagania egzaminacyjne 2022
Wymagania ogólneWymagania szczegółowe
I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie Zdający: zawartych w nich informacji. 1.1) odczytuje sens całego tekstu [...]; 1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych tekstach informacje zarówno jawne, jak i ukryte. II. Analiza i interpretacja tekstów Zdający: kultury. 1.2) określa problematykę utworu; 2.2) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania świata przedstawionego i bohatera ([…] akcja); 3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty […]; 3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych motywów w różnych utworach literackich. III. Tworzenie wypowiedzi. Zdający: 1.1) tworzy dłuższy tekst pisany [...] (rozprawka [...]) zgodnie z podstawowymi regułami jego organizacji, przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej; 1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera [...] odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat, wybiera formę kompozycyjną, […] dobiera właściwe słownictwo); 1.3) tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie).

Wypowiedź argumentacyjna

Zadanie 1

maj 2022rozszerzony40 pkt
Temat 1. Określ, jaki problem podejmuje Bogumiła Kaniewska w podanym tekście. Zajmij stanowisko wobec rozwiązania przyjętego przez autorkę, odwołując się do tego tekstu oraz innych tekstów kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 wyrazów. Bogumiła Kaniewska Doświadczenie historyczne w zapisie literackim Historia jako kontekst pojawia się w każdym tekście literackim, bez względu na jego temat, poetykę, gatunek. Dzieje się tak z oczywistego powodu: dzieło skonstruowane jest zawsze z materii historycznej, odbija – świadomie lub bezwiednie – stan świadomości swojej epoki, rejestruje obyczaje, stan języka, mody, konwencje… Świetnym źródłem wiedzy o czasie i miejscu są powieści kryminalne, gromadzące dowody, ślady, poszlaki, rekonstruujące obyczajowe i społeczne realia. […] Mnóstwa obyczajowych szczegółów dostarczają także powieści o charakterze obyczajowym, a także te dla młodych czytelników. […] Jerzy Holzer wskazuje, że źródłem wiedzy historycznej stają się także utwory o estetyce zdeformowanej, jak utwory Witkacego1 czy Schulza: „Można sobie wyobrazić także wykorzystanie jako źródła do opisu gospodarstwa domowego żydowskiej rodziny kupieckiej w niedużym mieście lub w ogóle warunków życia takiej rodziny opowiadań Brunona Schulza […]”. […] Dzieło literackie stanowi więc pewną jednostkową opowieść o historii – i właśnie jako takie ma wartość dokumentu. Każda taka opowieść nawiązuje dialog z głównym nurtem historii, przetwarza go, weryfikuje i artykułuje na swój indywidualny sposób. Katastroficzne, groteskowe wizje końca świata pojawiające się u Witkacego są równie cennym dokumentem świadomości tamtych czasów, co metaforyczna przemiana ojca narratora Sanatorium pod Klepsydrą2. […] Mamy tu do czynienia z rozmaitymi artykulacjami historycznego doświadczenia, które ma przecież charakter indywidualny. Literatura staje się w ten sposób enklawą3 pamięci indywidualnej, nie znaczy to jednak wcale, że nie wchodzi ona w relację z pamięcią zbiorową. Dialog, jaki toczy się pomiędzy literaturą a historią, można potraktować jako swoistą relację czy właściwie przestrzeń intertekstualną4 pojmowaną, jak proponował Ryszard Nycz, jako sfera „mediatyzacji5 między ogółem intertekstualnych własności i relacji a polem ekstratekstualnych6 odniesień i uwarunkowań w społecznej, historycznej, kulturowej rzeczywistości”. Gdy utwór literacki staje się dokumentem, nie traci przy tym żadnych cech swoistych, zawarta w nim wizja historii jest zawsze obrazem literacko przetworzonym, zdeterminowanym przez typ narracji czy rodzaj monologu lirycznego, pozycję podmiotu itd. Słowem: doświadczenie historyczne zawsze podlega w nim estetyzacji, a tym samym – przekształceniu. Bez względu na to, czy autor zastosuje paradokumentalną konwencję literackiego reportażu, metaforę czy groteskę, odległość dzieła od doświadczenia, od 1 Witkacy – Stanisław Ignacy Witkiewicz, autor dramatu Szewcy. 2 Sanatorium pod Klepsydrą – tytułowe opowiadanie zbioru opowiadań Brunona Schulza. 3 Enklawa – teren otoczony obszarem o innym charakterze. 4 Intertekstualny – dotyczący powiązań utworu literackiego z innymi dziełami literackimi. 5 Mediatyzacja – działanie służące zapośredniczaniu między dwoma pojęciami, bytami lub zjawiskami. 6 Ekstratekstualny – dotyczący powiązań pozaliterackich. historycznej rzeczywistości, od doznania czy przeżycia, pozostaje taka sama – doświadczone staje się bowiem zaświadczonym. […] Mediatyzację doświadczenia historycznego pojmowałabym zatem jako rodzaj przekładu doświadczenia historycznego na środki dostępne literaturze, swoiste przetwarzanie racji historii na racje literatury. Studiując czarno-białe zdjęcia czy fotografie w kolorze sepii, nie wysnuwamy z naszych badań pochopnych wniosków, że świat przed laty był jednobarwny… Z tą samą pobłażliwością traktować należy dzieło literackie, które zawsze o historii mówi. I mówi zawsze po swojemu. Na podstawie: Bogumiła Kaniewska, Doświadczenie historyczne w zapisie literackim, „Kultura Współczesna”, nr 3/2007, www.nck.pl Temat 2. został wydrukowany na kolejnych stronach. Temat 2. Dokonaj interpretacji porównawczej podanych utworów. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 wyrazów. Kazimierz Przerwa-Tetmajer Godzina tworzenia Czarodziejska godzino tworzenia, najpiękniejsza z wszystkich godzin życia, światło twoje duszę rozpromienia, jak toń morską rozpromienia słońce, kiedy szuka w niej swego odbicia, na błękitach płonące. W czarodziejskiej tworzenia godzinie myśl rozwija się jak kwiat różany: z wolna listek po listku rozwinie, coraz więcej z listków bije woni, aż cudnymi barwy malowany, cały kwiat się rozsłoni. A ten kolor i ten zapach w kwiecie tak upaja bosko i odurza, że o całym zapominasz świecie, jakbyś w zamków zaklętych podwoje wstąpił nagle – świat twój to myśl-róża, umysł i serce twoje. [1891] Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Godzina tworzenia, [w:] tegoż, Wybór poezji, Wrocław 1991. Tadeusz Różewicz [Próbowałem sobie przypomnieć…] Próbowałem sobie przypomnieć ten piękny nie napisany wiersz ukształtowany w nocy prawie dojrzały zanurzał się roztapiał w świetle dnia nie istniał wiersz był prawdopodobnie wierszem o sobie samym jak perła jest opisem perły a motyl opisem motyla chwilami czułem go na języku i niespokojny czekałem na przemienienie w słowo ten gasnący w świetle dziennym wiersz ukrył się w sobie tylko czasem zalśni ale nie wyciągam go z ciemnej głębiny na płaski brzeg rzeczywistości [1982] Tadeusz Różewicz, [Próbowałem sobie przypomnieć…], [w:] tegoż, Wybór poezji, Wrocław 2019.
Wskazówka do rozwiązania — opracowanie serwisu
Temat 1 – doświadczenie historyczne w zapisie literackim: 1. Odtwórz problem tekstu Bogumiły Kaniewskiej: literatura nie kopiuje historii, lecz porządkuje ją za pomocą narracji, gatunku, perspektywy i języka. 2. Zajmij stanowisko wobec tezy autorki i odróżnij dokumentalną wartość utworu od artystycznej interpretacji doświadczenia zbiorowego. 3. W wybranych tekstach analizuj tok: wydarzenie historyczne – sposób zapisu – wpływ formy na znaczenie i pamięć. 4. Wniosek powinien wyjaśniać, co literatura pozwala zrozumieć poza samym zbiorem faktów. Temat 2 – doświadczenie tworzenia poezji: 1. Ustal wspólny problem Godziny tworzenia Kazimierza Przerwy-Tetmajera i wiersza [Próbowałem sobie przypomnieć…] Tadeusza Różewicza: relację między przeżyciem twórczym a utrwaleniem w słowie. 2. U Tetmajera przeanalizuj metafory światła, kwiatu i upojenia, które przedstawiają tworzenie jako harmonijne objawienie. 3. U Różewicza pokaż pamięć o nienapisanym wierszu, jego zanikanie w świetle dnia oraz nieufność wobec sprowadzenia go na „płaski brzeg rzeczywistości”. 4. Porównaj ton, obraz poety i ocenę możliwości języka; zakończ wnioskiem o napięciu między inspiracją a utratą.
Odpowiedź lub przykład realizacji

Ta część materiału nie zawiera osobnej odpowiedzi wzorcowej.

Klucz i zasady oceniania
Temat 1. Określ, jaki problem podejmuje Bogumiła Kaniewska w podanym tekście. Zajmij stanowisko wobec rozwiązania przyjętego przez autora, odwołując się do tego tekstu oraz innych tekstów kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 wyrazów. (Bogumiła Kaniewska, Doświadczenia historyczne w zapisie literackim) Wskazówki do tematu 1. Określenie problemu, np.: • relacje między tekstem literackim a historią • obecność historii w tekście literackim • sposoby obrazowania historii w tekście literackim. Uwaga. Określenie problemu jest pełne, jeśli praca zawiera odtworzenie problemu oraz jego interpretację, czyli: • wyjaśnienie, jak się rozumie problem (to, w jaki sposób ukazane są relacje między tekstem literackim a historią), z czego on wynika • umieszczenie tego problemu w odpowiednim kontekście. Rozwiązanie problemu przyjęte przez Bogumiłę Kaniewską, np.: • tekst literacki jest dokumentem indywidualnych doświadczeń historycznych • historia w tekście literackim jest zawsze literacko przetworzona • dialog pomiędzy literaturą a historią. Wymagania egzaminacyjne 20221 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Zdający rozumie teksty o skomplikowanej I. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. budowie; dostrzega sensy zawarte Zdający: w strukturze głębokiej tekstu; rozpoznaje 1.1) odczytuje sens całego tekstu; funkcje tekstu i środki językowe służące ich 1.4) wskazuje charakterystyczne cechy stylu realizacji; ma świadomość kryteriów danego tekstu, rozpoznaje zastosowane poprawności językowej. w nim środki językowe i ich funkcje w tekście; 1.5) wyróżnia argumenty, kluczowe pojęcia i twierdzenia w tekście argumentacyjnym, dokonuje jego logicznego streszczenia; 3.3) zna pojęcie aktu komunikacji językowej i wskazuje jego składowe (nadawca, odbiorca). 1 Załącznik nr 2 do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie szczególnych rozwiązań w okresie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 (Dz.U. poz. 493, z późn. zm.). Zasady oceniania rozwiązań zadań I. (IV etap edukacyjny) poziom rozszerzony. Zdający: 1.2) twórczo wykorzystuje wypowiedzi krytycznoliterackie i teoretycznoliterackie. II. Zdający w interpretacji tekstu II. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. wykorzystuje wiedzę o kontekstach; […] Zdający: odczytuje rozmaite sensy dzieła. 1.2) określa problematykę utworu; 3.1) wykorzystuje w interpretacji elementy znaczące dla odczytania sensu utworu (słowa-klucze); 3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty (np. literackie, kulturowe, filozoficzne, religijne); 4.1) dostrzega związek języka z wartościami, rozumie, że język podlega wartościowaniu; 4.2) dostrzega obecne w utworach literackich oraz innych tekstach kultury wartości […] uniwersalne. II. (IV etap edukacyjny) poziom rozszerzony. Zdający: 3.4) konfrontuje tekst literacki z innymi tekstami kultury np. plastycznymi, teatralnymi, filmowymi. III. Zdający buduje wypowiedzi o wyższym III. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. stopniu złożoności; stosuje w nich Zdający: podstawowe zasady logiki i retoryki; ma 1.1) tworzy dłuższy tekst pisany […] zgodnie świadomość własnej kompetencji językowej. z podstawowymi regułami jego organizacji, przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej; 1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera […] odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat, wybiera formę kompozycyjną, sporządza plan wypowiedzi, dobiera właściwe słownictwo); 1.3) tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie). KRYTERIA OCENY WYPOWIEDZI ARGUMENTACYJNEJ (MAKSYMALNIE 40 PUNKTÓW) A B C D E F G H Sformułowanie stanowiska wobec Określenie Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność rozwiązania Styl tekstu problemu rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu przyjętego przez autora tekstu 9 9 2 6 2 4 4 4 Określenie Stanowisko Brak błędów Kompozycja Pełna spójność Styl stosowny Brak błędów Zapis w pełni problemu zgodne adekwatne do rzeczowych funkcjonalna wypowiedzi lub lub nieliczne poprawny lub z tekstem i pełne tekstu i pełne nieznaczne błędy nieliczne błędy zaburzenia nierażące nierażące spójn. 6 6 3 1 2 2 2 Określenie Stanowisko Zaburzenia Znaczne Styl Liczne błędy Liczne błędy problemu zgodne adekwatne do funkcjonalności zaburzenia częściowo nierażące lub nierażące lub z tekstem, ale tekstu, ale niepełne kompozycji spójności stosowny nieliczne błędy nieliczne błędy niepełne rażące rażące 3 3 Określenie Stanowisko problemu częściowo częściowo zgodne adekwatne do z tekstem tekstu 0 0 0 0 0 0 0 0 Brak określenia Brak stanowiska lub Jeden błąd Brak zamysłu Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy problemu lub stanowisko lub więcej kompozycyjnego niespójna niestosowny rażące rażące problem niezgodny nieadekwatne do błędów z tekstem tekstu rzeczowych UWAGA Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli praca składa się z mniej niż 300 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C. Pojawienie się błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów. Zasady oceniania rozwiązań zadań Objaśnienia dotyczące oceny wypowiedzi argumentacyjnej A. Określenie problemu. Zdający powinien zrozumieć, jaki problem podejmuje autor w przedstawionym fragmencie tekstu oraz sformułować ten problem. Określenie problemu jest oceniane ze względu na to, czy jest zgodne z tekstem i czy jest pełne. Określenie problemu uważa się za – pełne, jeśli praca zawiera zarówno odtworzenie problemu (np. w postaci pytania), jak i jego interpretację, czyli umieszczenie tego problemu w odpowiednim kontekście. Interpretacja problemu powinna być uzasadniona (np. wagę problemu można uzasadnić jego historycznymi uwarunkowaniami lub współczesnymi implikacjami). – niepełne, jeśli praca nie zawiera interpretacji trafnie rozpoznanego problemu. – częściowo zgodne z tekstem, jeśli zdający nie w pełni rozpoznaje problem główny lub wydobywa z tekstu tylko problem drugorzędny. B. Sformułowanie stanowiska zdającego wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu. Uczeń powinien omówić i ocenić rozwiązanie zaproponowane przez autora w przedstawionym tekście. Sformułowanie stanowiska zdającego wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu jest oceniane ze względu na to, czy jest adekwatne do tekstu i czy jest pełne. Sformułowanie stanowiska wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu uważa się za: – częściowo adekwatne do tekstu, gdy zniekształca rozwiązanie proponowane przez autora. – pełne, gdy zawiera ono odtworzenie rozwiązania przyjętego przez autora tekstu oraz trafne odwołania do innych tekstów kultury uzasadniające stanowisko zdającego. – niepełne, kiedy brak trafnego odwołania do innych tekstów kultury uzasadniających stanowisko zdającego. C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na sformułowanie stanowiska wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego. D. Kompozycja oceniana jest ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z wybranym przez zdającego gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity niezbędne dla jasnego sformułowania stanowiska i uzasadniających je argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie i konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń). Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna. Wagę zaburzenia funkcjonalności ocenia egzaminator na podstawie całości pracy (np. brak zakończenia w pracy, w której uczeń jasno rozwija swoją myśl, uznaje się za niewielkie zaburzenie, natomiast brak rozdzielenia interpretacji problemu od interpretacji rozwiązania lub podważenie w zakończeniu wcześniejszych wywodów – za znaczne zaburzenie). E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń). F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność. Styl uznaje się za: – stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszcza się drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności. – częściowo stosowny dotyczy wypowiedzi, w której zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne. – niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy. Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora. G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych. Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne. H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego. Zasady oceniania rozwiązań zadań Temat 2. Dokonaj interpretacji porównawczej podanych tekstów. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 wyrazów. (Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Godzina tworzenia i Tadeusz Różewicz, [Próbowałem sobie przypomnieć…]) Wskazówki do tematu 2. • W realizacji zadania istotne jest porównywanie (najlepiej równoległe) obu tekstów. • Jeśli zdający podejmuje się interpretacji najpierw pierwszego tekstu, to interpretując drugi tekst, powinien nawiązywać w swoim porównaniu do pierwszego tekstu. • Krótkie, dwu- czy trzyzdaniowe porównanie na końcu wypracowania jest niewystarczające. Wymagania egzaminacyjne 2022 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Zdający rozumie teksty I. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. o skomplikowanej budowie; Zdający: dostrzega sensy zawarte 1.1) odczytuje sens tekstu […] oraz w strukturze głębokiej tekstu; wydzielonych przez siebie fragmentów; rozpoznaje funkcje tekstu i środki 1.2) odczytuje zawarte w odbieranych tekstach językowe służące ich realizacji; ma informacje zarówno jawne, jak i ukryte; świadomość kryteriów poprawności 2.1) szuka literatury przydatnej do opracowania językowej. różnych zagadnień. I. (III etap edukacyjny). Zdający: 1.11) czerpie dodatkowe informacje z przypisu. II. Zdający stosuje w analizie II. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. podstawowe pojęcia z zakresu Zdający: poetyki; w interpretacji tekstu 1.2) określa problematykę utworu; wykorzystuje wiedzę o kontekstach, 1.3) rozpoznaje konwencję literacką; w jakich może być on odczytywany; 2.1) wskazuje zastosowane w utworze środki poznaje niezbędne dla lektury fakty wyrazu artystycznego i ich funkcje […]; z historii literatury i innych dziedzin dostrzega w czytanych utworach cechy humanistyki; odczytuje rozmaite charakterystyczne określonej epoki; sensy dzieła; dokonuje interpretacji 2.2) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania porównawczej. świata przedstawionego i bohatera ([…] sytuacja liryczna […]); 2.3) porównuje utwory literackie […] (dostrzega cechy wspólne i różne); 3.1) wykorzystuje w interpretacji elementy znaczące dla odczytania sensu utworu (np. słowa-klucze, wyznaczniki kompozycji); 3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty (np. literackie, kulturowe, filozoficzne, religijne); 3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych motywów w różnych utworach literackich; 4.2) dostrzega obecne w utworach literackich oraz innych tekstach kultury wartości […] uniwersalne; 4.3) dostrzega w świecie konflikty wartości […] oraz rozumie źródła tych konfliktów. II. (IV etap edukacyjny) poziom rozszerzony. Zdający: 2.1) wskazuje związki między różnymi aspektami utworu (estetycznym, etycznym i poznawczym); 2.2) dostrzega przemiany konwencji i praktykę ich łączenia; 2.3) rozpoznaje aluzje literackie i symbole kulturowe […] oraz ich funkcję ideową i kompozycyjną, a także znaki tradycji; 2.5) rozpoznaje i charakteryzuje styl utworu; 3.1) dostrzega i komentuje estetyczne wartości utworu literackiego; 3.2) przeprowadza interpretację porównawczą utworów literackich; 4.1) wskazuje różne sposoby wyrażania wartościowań w tekstach. III. Zdający buduje wypowiedzi III. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. o wyższym stopniu złożoności; Zdający: stosuje w nich podstawowe zasady 1.1) tworzy dłuższy tekst pisany […] zgodnie logiki i retoryki; ma świadomość z podstawowymi regułami jego organizacji, własnej kompetencji językowej. przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej; 1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera […] odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat, wybiera formę kompozycyjną, sporządza plan wypowiedzi, dobiera właściwe słownictwo); 1.3) tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki lub retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie). Zasady oceniania rozwiązań zadań KRYTERIA OCENY INTERPRETACJI PORÓWNAWCZEJ (MAKSYMALNIE 40 PUNKTÓW) A B C D E F G H Koncepcja Uzasadnienie Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność porównywania tezy Styl tekstu rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu utworów interpretacyjnej 6 12 2 6 2 4 4 4 Koncepcja Uzasadnienie Brak błędów Kompozycja Pełna spójność Styl stosowny Brak błędów lub Zapis w pełni niesprzeczna trafne, rzeczowych funkcjonalna wypowiedzi lub nieliczne błędy poprawny lub z utworami pogłębione nieznaczne nierażące nieliczne błędy i spójna zaburzenia nierażące spójności 4 8 2 2 2 Koncepcja Uzasadnienie niesprzeczna trafne, ale Styl częściowo Liczne błędy Liczne błędy z utworami niepogłębione stosowny nierażące lub nierażące lub i częściowo nieliczne błędy nieliczne błędy spójna rażące rażące 2 4 3 1 Koncepcja Uzasadnienie Zaburzenia Znaczne częściowo częściowo trafne funkcjonalności zaburzenia sprzeczna kompozycji spójności z utworami 0 0 0 0 0 0 0 0 Koncepcja Brak trafnych Jeden błąd lub Brak zamysłu Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy sprzeczna argumentów więcej błędów kompozycyjnego niespójna niestosowny rażące rażące z utworami lub uzasadniających rzeczowych brak koncepcji interpretację porównawczą UWAGA Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli w kategorii A praca uzyska 2 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli praca składa się z mniej niż 300 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C. Pojawienie się błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów. Objaśnienia dotyczące oceny interpretacji porównawczej A. Koncepcja interpretacji porównawczej jest efektem poszukiwania przez zdającego sensów wynikających z zestawienia tekstów i wymaga ustalenia pewnych obszarów porównania, w których szuka się podobieństw i/lub różnic między utworami, a następnie wyciąga z tego wnioski. Koncepcja jest oceniana ze względu na to, czy jest niesprzeczna z utworami i czy jest spójna. Koncepcja jest: – niesprzeczna z utworami, jeśli znajduje potwierdzenia w obu tekstach, przy czym porównywane obszary są dla tekstów trafne i istotne, a nie drugorzędne. – częściowo sprzeczna z utworami, jeśli jedynie we fragmentach (lub fragmencie) znajduje potwierdzenie w tekstach lub porównywane obszary są dla tekstów drugorzędne. – całkowicie sprzeczna z utworami, jeśli nawet we fragmentach (lub fragmencie) nie znajduje potwierdzenia w tekstach. Koncepcja jest: – spójna, gdy wypowiedź w sposób wystarczający dla uzasadnienia tezy/hipotezy interpretacyjnej obejmuje i łączy w całość sensy obu utworów. – częściowo spójna, gdy wypowiedź obejmuje i łączy sensy obu utworów, ale w sposób niewystarczający dla uzasadnienia tezy/hipotezy interpretacyjnej. – niespójna, gdy wypowiedź obejmuje sensy każdego tekstu, ale ich nie łączy (tzn. wypowiedź składa się z dwóch niepowiązanych ze sobą interpretacji). Brak koncepcji to brak wskazania zasady zestawienia utworów. B. Uzasadnienie interpretacji jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne i czy jest pogłębione. Uzasadnienie trafne zawiera wyłącznie powiązane z tekstami argumenty na rzecz odczytania sensów wynikających z zestawienia utworów. Argumenty muszą wynikać ze sfunkcjonalizowanej analizy, to znaczy wywodzić się z formy lub/i treści tekstów. Uzasadnienie jest: – częściowo trafne, jeśli w pracy – oprócz argumentów niepowiązanych z tekstami lub/i niewynikających ze sfunkcjonalizowanej analizy – pojawi się przynajmniej jeden argument powiązany z tekstami i wynikający ze sfunkcjonalizowanej analizy. – pogłębione, jeśli znajduje potwierdzenie nie tylko w tekstach, ale także w kontekstach (np. biograficznym, historycznoliterackim, filozoficznym, kulturowym). Zdający powinien choć częściowo rozwinąć przywołany kontekst, aby uzasadnić jego pojawienie się. – niepogłębione, gdy wszystkie argumenty są sfunkcjonalizowane, ale zdający przywołał je tylko z tekstów albo tylko z kontekstów. C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na koncepcję interpretacyjną uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego. Zasady oceniania rozwiązań zadań D. Kompozycja oceniana jest ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z wybranym przez ucznia gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity niezbędne dla jasnego przedstawienia koncepcji interpretacyjnej i uzasadniających ją argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie oraz konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń). Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna. E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń). F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność. Styl uznaje się za: – stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszcza się drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności. – częściowo stosowny, dotyczy wypowiedzi, w której zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne. – niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy. Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora. G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych. Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne. H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego. USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW ORTOGRAFICZNYCH W PRACACH MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO Komisja Dydaktyczna Rady Języka Polskiego ustaliła, że podstawą podziału błędów ortograficznych na błędy rażące i błędy drugorzędne są reguły ortograficzne. Do błędów ortograficznych rażących zaliczono: – błędy w zakresie pisowni wyrazów z ó-u, rz-ż (w tym wyjątki od pisowni rz po spółgłoskach), ch-h; – błędy w zakresie pisowni nie z różnymi częściami mowy; – błędy pisowni zakończeń -ji, -ii, -i; – błędy w pisowni wielką i małą literą (z wyjątkiem pisowni przymiotników dzierżawczych); – błędy w zakresie pisowni cząstki -by z osobowymi formami czasownika; – błędy w zapisie przedrostków roz-, bez-, wes-, wz-, ws-; – błędy w pisowni nosówek (ą, ę) oraz połączeń om, on, em, en. Pozostałe odstępstwa od reguł ortograficznych, w tym m.in.: pisownię wyrażeń przyimkowych, dzielenie wyrazów przy przenoszeniu do nowej linii, pisownię zakończeń -ski, -cki, -dzki, -stwo, -wstwo; pisownię przedrostków z-, s-, ś-; pisownię -by z pozostałymi częściami mowy postanowiono traktować jako błędy drugorzędne. USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW INTERPUNKCYJNYCH W PRACACH MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO 1. Rażące błędy interpunkcyjne: a) postawienie jakiegokolwiek znaku interpunkcyjnego na początku wiersza b) brak znaku interpunkcyjnego (głównie: kropki, wykrzyknika, pytajnika) na końcu wypowiedzenia pojedynczego lub złożonego c) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym, w którym części składowe są połączone bezpośrednio (np. On idzie do kina, ja zostaję w domu.) d) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie – przed spójnikiem (również z przyimkiem), zaimkiem, a także przed częścią nadrzędną (np. Idź tam, dokąd ci każą.) e) pominięcie przecinka przed imiesłowem zakończonym na -ąc, -szy f) pominięcie pierwszego przecinka (lub obu) w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie z częścią składową wplecioną (z tzw. zdaniem albo wyrażeniem wtrąconym) (np. Auto, które oglądał, było za drogie.) g) w wypowiedzeniu złożonym współrzędnie – pominięcie przecinka przed spójnikami przeciwstawnymi, wynikowymi, synonimicznymi (czyli włącznymi), np. ale, lecz, jednak, więc, dlatego, czyli, to jest, to znaczy, a także postawienie przecinka przed spójnikami łącznymi, rozłącznymi, wyłączającymi, np. i, oraz, albo, lub, ani, ni. Te same przepisy obowiązują w wypowiedzeniu pojedynczym – między składnikami połączonymi spójnikami h) pominięcie przecinka w zdaniu złożonym porównawczym (np. Jest mądrzejszy, niż myślałam.) i) postawienie dwukropka, przecinka lub średnika po skrócie, po którym należy postawić kropkę, także po takim skrócie, po którym kropki się nie stawia j) brak kropki po skrócie, po którym należy ją postawić, lub postawienie kropki po skrócie, po którym jej się nie stawia Zasady oceniania rozwiązań zadań k) brak przecinka między jednorodnymi (równorzędnymi) składnikami (częściami zdania) szeregu, którego części składowe nie są połączone spójnikami, a także brak spójnika między składnikami powtórzonymi (np. Kupiła w sklepie mąkę, cukier i inne produkty.) l) brak dwukropka przed przytoczeniem cudzych lub własnych słów m) brak dwukropka przy wymienianiu tytułu dzieła, nazwy, terminu, jeżeli nie są one w tekście w inny sposób wyróżnione (np. kursywą lub cudzysłowem) n) brak myślnika (otwierającego i zamykającego), ujmującego wyrazy lub wypowiedzenia wtrącone (Uwaga: tę samą funkcję pełnią nawiasy albo przecinki) o) brak myślników (lub myślnika) wydzielających człony wtrącone w cytowany tekst oraz tekst odautorski w partiach dialogowych p) brak cudzysłowu w tytułach publikacji, cytowanych wyrazach, zdaniach i wyrażeniach, jeżeli nie są one wyróżnione inaczej (np. kursywą). 2. Trzy błędy interpunkcyjne drugorzędne liczone są jako jeden błąd rażący. INFORMACJA O ZASADACH OCENIANIA PRAC Z JĘZYKA POLSKIEGO UCZNIÓW ZE STWIERDZONYMI DYSFUNKCJAMI W pracy maturalnej z języka polskiego autorstwa zdającego, u którego stwierdzono dysleksję i dysortografię, nie należy uwzględniać w ocenie następujących błędów: a) zmienionej kolejności liter w wyrazach, b) wstawionych dodatkowo liter w wyrazie, opuszczonych lub przestawionych liter, c) opuszczonego początku lub końca wyrazu, d) występowania w wyrazach głosek dźwięcznych zamiast bezdźwięcznych i odwrotnie, e) mylenia głosek „i” i „j”, głosek nosowych z końcówką fleksyjną, np.: ę-em, ą-om, f) mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno, g) niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny zamiast skośny, h) błędnego stosowania lub niestosowania znaków interpunkcyjnych.
Wymagania podstawy programowej
Wymagania egzaminacyjne 20221
Wymagania ogólneWymagania szczegółowe
I. Zdający rozumie teksty o skomplikowanej I. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. budowie; dostrzega sensy zawarte Zdający: w strukturze głębokiej tekstu; rozpoznaje 1.1) odczytuje sens całego tekstu; funkcje tekstu i środki językowe służące ich 1.4) wskazuje charakterystyczne cechy stylu realizacji; ma świadomość kryteriów danego tekstu, rozpoznaje zastosowane poprawności językowej. w nim środki językowe i ich funkcje w tekście; 1.5) wyróżnia argumenty, kluczowe pojęcia i twierdzenia w tekście argumentacyjnym, dokonuje jego logicznego streszczenia; 3.3) zna pojęcie aktu komunikacji językowej i wskazuje jego składowe (nadawca, odbiorca). 1 Załącznik nr 2 do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie szczególnych rozwiązań w okresie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 (Dz.U. poz. 493, z późn. zm.).

Wypowiedź argumentacyjna

Zadanie 17

grudzień 2022podstawowy35 pkt
Temat 1. Różne postawy ludzi wobec własnych błędów. W pracy odwołaj się do: • wybranej lektury obowiązkowej – utworu epickiego albo dramatycznego • innego utworu literackiego – może to być również utwór poetycki • wybranych kontekstów. Temat 2. Poświęcenie się dla idei a osobiste szczęście. W pracy odwołaj się do: • wybranej lektury obowiązkowej – utworu epickiego albo dramatycznego • innego utworu literackiego – może to być również utwór poetycki • wybranych kontekstów.
Wskazówka do rozwiązania — opracowanie serwisu
Temat 1 – różne postawy wobec własnych błędów: 1. Rozróżnij uznanie winy, zaprzeczanie, usprawiedliwianie, próbę naprawy oraz ucieczkę od odpowiedzialności. 2. W każdej lekturze wskaż błąd bohatera, moment jego rozpoznania i decyzję podjętą pod wpływem tej świadomości. 3. Porównaj skutki wybranych postaw dla samej postaci, innych ludzi i możliwości zadośćuczynienia. 4. Wniosek powinien wyjaśniać, dlaczego przyjęcie odpowiedzialności jest warunkiem przemiany, choć nie zawsze usuwa konsekwencje błędu. Temat 2 – poświęcenie dla idei a osobiste szczęście: 1. Zdefiniuj ideę oraz dobro osobiste, z którego bohater świadomie rezygnuje. 2. W każdej lekturze pokaż motywację, realną cenę wyboru i stopień wolności postaci. 3. Oceń, czy poświęcenie prowadzi do spełnienia, konfliktu wewnętrznego czy klęski; uwzględnij także skutki dla bliskich. 4. Zakończ wnioskiem o warunkach, w których wierność idei nadaje życiu sens, a kiedy może niszczyć człowieka.
Odpowiedź lub przykład realizacji

Ta część materiału nie zawiera osobnej odpowiedzi wzorcowej.

Klucz i zasady oceniania
Zasady oceniania rozwiązań Rodzaj dokumentu: zadań Egzamin maturalny Egzamin: Test diagnostyczny Arkusz 1. Przedmiot: Test Język polski w użyciu Test historycznoliteracki Poziom: Formy arkusza: MPOP-P1-660, MPOP-P1-Q00, MPOP-P1-Z00, MPOU-P1-100 Data publikacji Wersja 1: 13 grudnia 2022 r. dokumentu: Ogólne zasady oceniania zadań w części testowej Przykładowe rozwiązania zadań otwartych nie są wzorcem oczekiwanych sformułowań. Akceptowane są wszystkie odpowiedzi merytorycznie poprawne i spełniające warunki zadania – również te nieprzewidziane jako przykładowe odpowiedzi w zasadach oceniania. • Odpowiedzi nieprecyzyjne, niejednoznaczne, niejasno sformułowane uznaje się za błędne. • Gdy jako rozwiązanie tego samego zadania zdający podaje kilka odpowiedzi, z których jedna jest poprawna, a inne – błędne, nie otrzymuje punktów za żadne z tych rozwiązań. • Jeżeli informacje zamieszczone w odpowiedzi (również te dodatkowe, a więc takie, które nie wynikają z treści polecenia) świadczą o nierozumieniu omawianego zagadnienia i zaprzeczają pozostałej części odpowiedzi stanowiącej prawidłowe rozwiązanie zadania, to za odpowiedź jako całość zdający otrzymuje 0 pkt. • Jeżeli rozwiązanie zadania sprawdzającego znajomość problematyki i treści lektur obowiązkowych zawiera kardynalny błąd rzeczowy, to ocenia się je na 0 pkt. • W zadaniach zamkniętych każdy sposób oznaczenia odpowiedzi (podkreślenie, przekreślenie, zakreślenie, obwiedzenie itd.) jest uznawany za wybór tej odpowiedzi. Zasady oceniania rozwiązań zadań Zadanie 1. (0–2) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 20241 Wymaganie ogólne Wymaganie szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: analizowania i interpretowania […] tekstów 1) przetwarza […] informacje z tekstów, np. kultury, a także ich wzajemnej […] popularnonaukowych […]. korespondencji. 8. Kształcenie umiejętności świadomego SP odbioru […] tekstów kultury na różnych I. Kształcenie literackie i kulturowe. poziomach […]. 2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń: 3) wyszukuje w tekście potrzebne informacje […]; 5) wyszukuje w tekście informacje wyrażone wprost i pośrednio (ukryte); 7) wyciąga wnioski wynikające z przesłanek zawartych w tekście (w tym rozpoznaje w nim prawdę lub fałsz). Zasady oceniania 2 pkt – trzy poprawne odpowiedzi. 1 pkt – dwie poprawne odpowiedzi. 0 pkt – jedna poprawna odpowiedź albo wszystkie trzy odpowiedzi niepoprawne, albo brak odpowiedzi. Rozwiązanie FFP Zadanie 2. (0–1) Wymaganie ogólne Wymaganie szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: analizowania i interpretowania […] tekstów 1) przetwarza […] informacje z tekstów, np. kultury, a także ich wzajemnej […] popularnonaukowych […]; korespondencji. 3) […] odczytuje informacje i przekazy 8. Kształcenie umiejętności świadomego jawne i ukryte […]. odbioru […] tekstów kultury na różnych poziomach […]. SP I. Kształcenie literackie i kulturowe. 2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń: Zasady oceniania 1 pkt – sformułowanie poprawnego wniosku. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi Przykładowe odpowiedzi ocenione na 1 punkt • Im większa bioróżnorodność, tym więcej różnych języków lokalnych. • Dbałość o środowisko na obszarach różnorodnych przyrodniczo zwiększy szanse na przetrwanie wymierających języków. Zadanie 3. (0–1) Wymaganie ogólne Wymaganie szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: analizowania i interpretowania […] tekstów 1) przetwarza […] informacje z tekstów, np. kultury, a także ich wzajemnej […] popularnonaukowych […]; korespondencji. 3) […] rozpoznaje środki językowe i ich 8. Kształcenie umiejętności świadomego funkcje zastosowane w tekstach; odczytuje odbioru […] tekstów kultury na różnych informacje i przekazy jawne i ukryte […]. poziomach […]. SP I. Kształcenie literackie i kulturowe. 2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń: 3) wyszukuje w tekście potrzebne informacje […]; 5) wyszukuje w tekście informacje wyrażone wprost i pośrednio (ukryte). II. Kształcenie językowe. 1. Gramatyka języka polskiego. Zdający: 3. Funkcjonalne wykorzystywanie wiedzy 1) wykorzystuje wiedzę z dziedziny […] o języku w odczytywaniu sensów zawartych frazeologii i składni w analizie i interpretacji w strukturze głębokiej tekstów tekstów […]. […] nieliterackich. Zasady oceniania 1 pkt – odpowiedź poprawna uwzględniająca środki językowe. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Zasady oceniania rozwiązań zadań Uwaga. Przyjmuje się, że zdający uwzględnił w odpowiedzi środki językowe, jeżeli: • podał co najmniej jedną nazwę środka językowego i przykład (np. tryb przypuszczający: wydawać by się mogło; słownictwo o charakterze wartościującym: idea nierealna / osłabiać fakt) ALBO • podał co najmniej jedną nazwę środka językowego (np. tryb przypuszczający, słownictwo o charakterze wartościującym) ALBO • podał co najmniej jeden przykład środka językowego (np. wydawać by się mogło; idea nierealna / osłabiać fakt). Przykładowe odpowiedzi ocenione na 1 punkt • Wyrażono sceptyczny stosunek do tego przekonania. Autorka napisała, że doświadczenia historyczne państw członkowskich potwierdzają, że budowaniu jedności sprzyja raczej posługiwanie się jednym językiem. Na sceptyczne podejście wskazuje użycie trybu przypuszczającego, np. wydawać by się mogło, a także słownictwa o charakterze wartościującym, np. idea nierealna, osłabiać fakt. • W akapitach 1. i 2. wywodu wyrażono sceptycyzm wobec tego przekonania. Zauważono, że doświadczenia historyczne państw członkowskich potwierdzają, że budowaniu jedności sprzyja raczej posługiwanie się jednym językiem. Zastosowano słownictwo o charakterze wartościującym. Zadanie 4. (0–1) Wymaganie ogólne Wymaganie szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: analizowania i interpretowania […] tekstów 1) przetwarza […] informacje z tekstów, np. kultury, a także ich wzajemnej […] popularnonaukowych […]; korespondencji. 8. Kształcenie umiejętności świadomego SP odbioru […] tekstów kultury na różnych I. Kształcenie literackie i kulturowe. poziomach […]. 2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń: 3) wyszukuje w tekście potrzebne informacje […]; II. Kształcenie językowe 3. Komunikacja językowa i kultura języka. 3. Funkcjonalne wykorzystanie wiedzy Zdający: o języku w odczytaniu sensów zawartych 6) rozróżnia pojęcia manipulacji, w strukturze głębokiej tekstów […] dezinformacji; rozpoznaje te zjawiska […] nieliterackich. i je charakteryzuje. Zasady oceniania 1 pkt – wybór wniosku stanowiącego manipulację informacjami i poprawne wyjaśnienie, jak przejawia się w nim manipulacja. 0 pkt – podanie jednej odpowiedzi albo odpowiedź niepoprawna, albo brak odpowiedzi. Rozwiązanie Litera oznaczająca wybrany wniosek: B Przykładowe wyjaśnienia ocenione na 1 punkt (przy jednoczesnym wskazaniu B jako litery oznaczającej wybrany wniosek) • Z tekstu nie wynika, że jedynie znajomość kilku języków obcych umożliwia wykształcenie wrażliwości na podobieństwa i różnice między językami. Zgodnie z tekstem badania nad różnojęzycznością potwierdzają, że jeśli zna się języki, to przejawia się taką wrażliwość, ale nie jest napisane, że jest to jedyny czynnik, który pomaga tę wrażliwość wykształcić. • W tekście nie ma informacji o tym, co jest konieczne, aby wykształcić wrażliwość na podobieństwa i różnice między językami. • Na podstawie tekstu nie można jednoznacznie stwierdzić, czy wrażliwość językowa jest efektem znajomości kilku języków, czy warunkiem, który ułatwia porozumiewanie się w różnych językach. • Użyte we wniosku sformułowanie „niemożliwe jest” stanowi wyolbrzymienie informacji zawartych w tekście. Zadanie 5. (0–1) Wymaganie ogólne Wymaganie szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: analizowania i interpretowania […] tekstów 1) przetwarza […] informacje z tekstów, np. kultury, a także ich wzajemnej […] popularnonaukowych […]; korespondencji. 3) […] odczytuje informacje i przekazy jawne i ukryte […]. SP I. Kształcenie literackie i kulturowe. 2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń: 3) wyszukuje w tekście potrzebne informacje […]. Zasady oceniania 1 pkt – odpowiedź poprawna. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Rozwiązanie C Zasady oceniania rozwiązań zadań Zadanie 6. (0–4) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: analizowania i interpretowania […] tekstów 1) przetwarza […] informacje z tekstów, np. kultury, a także ich wzajemnej […] popularnonaukowych […]; korespondencji. 3) […] odczytuje informacje i przekazy 8. Kształcenie umiejętności świadomego jawne i ukryte […]. odbioru […] tekstów kultury na różnych poziomach […]. SP I. Kształcenie literackie i kulturowe. 2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń: 3) wyszukuje w tekście potrzebne informacje […]. II. Kształcenie językowe. 4. Ortografia i interpunkcja. Zdający: 1. Pogłębianie funkcjonalnej wiedzy 1) stosuje zasady ortografii i interpunkcji z zakresu nauki o języku. […]. III. Tworzenie wypowiedzi. 2. Mówienie i pisanie. Zdający: 2. Wykorzystanie kompetencji językowych 2) buduje wypowiedź w sposób świadomy, […] w wypowiedziach […] pisemnych. za znajomością jej funkcji językowej […]; 4) tworzy spójne wypowiedzi w następujących formach gatunkowych: […] notatka syntetyzująca. Zasady oceniania notatki syntetyzującej Za notatkę syntetyzującą można uzyskać 4 punkty, w tym 3 punkty za treść i 1 punkt za poprawność językową, ortograficzną i interpunkcyjną. Treść 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt notatka spełnia notatka spełnia notatka kryteria A, B i C kryteria A, B i C spełnia określone dla 3 określone dla 2 kryteria A i C pkt, ALE nie pkt, ALE nie określone dla została została 1 pkt, ALE nie zachowana zachowana została dozwolona liczba dozwolona liczba zachowana wyrazów wyrazów dozwolona liczba wyrazów ALBO ALBO ALBO A. przedstawienie notatka notatka notatka notatka nie stanowiska przedstawia – przedstawia – przedstawia spełnia każdego oparte na oparte na stanowisko żadnego autora kluczowych dla kluczowych dla każdego autora z kryteriów tematu tematu względem określonego informacjach – informacjach – zagadnienia dla 1 pkt stanowisko stanowisko określonego każdego autora każdego autora w temacie notatki, względem względem odtworzone na zagadnienia zagadnienia podstawie określonego określonego informacji w temacie notatki, w temacie notatki, zawartych odtworzone na odtworzone na w tekście podstawie podstawie informacji informacji zawartych zawartych w tekście, na w tekście, ale odpowiednim poziom poziomie uogólnienia jest uogólnienia zaburzony B. zestawienie w notatce w notatce stanowisk obu stanowisk obu zestawiono zestawiono autorów nie autorów stanowiska obu stanowiska obu zestawiono albo autorów; autorów; zestawiono je poprawnie poprawnie niepoprawnie; nie wskazano np. wskazano np. wskazano np. punkty wspólne/ punkty wspólne/ punktów rozbieżne albo rozbieżne albo wspólnych/ różnorodność różnorodność rozbieżnych albo aspektów aspektów różnych aspektów zagadnienia zagadnienia zagadnienia określonego w określonego w określonego temacie notatki temacie notatki w temacie notatki ujętych w tekstach ujętych w tekstach ujętych w tekstach obu autorów obu autorów obu autorów C. spójność notatka stanowi notatka stanowi notatka stanowi logiczną logiczną logiczną i zorganizowaną i zorganizowaną i zorganizowaną całość całość ALBO całość ALBO w notatce w notatce występują usterki występują usterki w spójności w spójności D. długość notatki 60–90 wyrazów 60–90 wyrazów 60–90 wyrazów Zasady oceniania rozwiązań zadań Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna 1 pkt – poprawny zapis, dopuszczalne dwa błędy (językowe, ortograficzne lub interpunkcyjne). 0 pkt – trzy i więcej błędów (językowych, ortograficznych lub interpunkcyjnych). Uwaga: jeżeli w kryterium Treść przyznano 0 pkt, wówczas nie przyznaje się punktów w kryterium Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna. INFORMACJA O ZASADACH OCENIANIA NOTATKI SYNTETYZUJĄCEJ NAPISANEJ PRZEZ ZDAJĄCYCH ZE SPECYFICZNYMI TRUDNOŚCIAMI W UCZENIU SIĘ (Z DYSLEKSJĄ LUB DYSORTOGRAFIĄ) Egzaminator ocenia treść notatki syntetyzującej Treść (0–3) zgodnie z tabelą zamieszczoną na s. 8 tego dokumentu. 1 pkt – zapis poprawny językowo, dopuszczalne trzy błędy językowe. 0 pkt – cztery i więcej błędów językowych. Poprawność językowa (0–1) Uwaga. Oceniając notatkę syntetyzującą zdającego, u którego stwierdzono specyficzne trudności w uczeniu się (dysleksję lub dysortografię), egzaminator nie będzie oceniał poprawności ortograficznej ani interpunkcyjnej. Przykładowa odpowiedź oceniona na 3 punkty za treść W obu tekstach podkreślono korzyści wynikające z dbałości o różnorodność językową na świecie. Justyna Olko zwraca uwagę, że dbałość o zachowanie różnych języków lokalnych stanowi gwarancję bioróżnorodności, ponieważ zachowanie siedlisk małych grup mówiących lokalnymi językami chroni przed dewastacją albo likwidacją tych obszarów, a więc również przed niszczeniem wielu gatunków roślin i zwierząt. Natomiast z tekstu Katarzyny Kutyłowskiej wynika, że wielojęzyczność kształtuje mechanizmy umysłowe i zachowania, które ułatwiają naukę języków, co w następstwie wpływa na efektywność komunikacji między ludźmi. [78 wyrazów] Zadanie 7. (0–1) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej i światowej […]. 8) wykazuje się znajomością 7. Kształcenie umiejętności czytania, i zrozumieniem treści utworów wskazanych analizowania i interpretowania literatury w podstawie programowej jako lektury […]. obowiązkowe; 8. Kształcenie umiejętności świadomego 9) rozpoznaje tematykę i problematykę odbioru utworów literackich […] na różnych poznanych tekstów […]. poziomach: dosłownym […]. SP I Kształcenie literackie i kulturowe. 1. Czytanie utworów literackich. Uczeń: 7) charakteryzuje […] bohaterów. Zasady oceniania 1 pkt – poprawne przyporządkowanie trzech bohaterów. 0 pkt – poprawne przyporządkowanie dwóch lub jednego bohatera, odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Rozwiązanie Fragment A. – Prometeusz Fragment B. – Tezeusz Fragment C. – Herakles Zadanie 8.1. (0–1) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: analizowania i interpretowania literatury 9) rozpoznaje tematykę i problematykę […]. poznanych tekstów […]; 8. Kształcenie umiejętności świadomego 11) rozumie pojęcie motywu literackiego odbioru utworów literackich […] na różnych […]; poziomach: dosłownym, metaforycznym 13) porównuje utwory literackie lub ich […]. fragmenty, dostrzega kontynuacje i nawiązania w porównywanych utworach, określa cechy wspólne i różne; 14) przedstawia propozycję interpretacji utworu […]. Zasady oceniania rozwiązań zadań Zasady oceniania 1 pkt – odpowiedź poprawna, zawierająca stanowisko i uzasadnienie z odwołaniem się do obu utworów. 0 pkt – podanie jednej odpowiedzi albo odpowiedź niepoprawna, albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi ocenione na 1 punkt • Tak. Zarówno w Księdze Hioba, jak i w wierszu Sępa-Szarzyńskiego życie ludzkie porównane jest do wiecznego bojowania. • Nie. W Księdze Hioba mowa o trudzie życia ludzkiego wynikającym z przeciwności losu, okoliczności zewnętrznych, chorób. Z kolei w sonecie Sępa-Szarzyńskiego mowa o duchowej, wewnętrznej walce człowieka i jego wyborach między dobrem a złem. Zadanie 8.2. (0–1) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej i światowej oraz 4) rozpoznaje w tekście literackim środki umiejętność mówienia o nich wyrazu artystycznego poznane w szkole z wykorzystaniem potrzebnej terminologii. podstawowej oraz środki znaczeniowe: 7. Kształcenie umiejętności czytania, peryfrazę […]; określa ich funkcje. analizowania i interpretowania literatury […]. Zasady oceniania 1 pkt – poprawne podanie dwóch peryfraz i trafne określenie, kogo dotyczą. 0 pkt – podanie jednej odpowiedzi albo odpowiedź niepoprawna, albo brak odpowiedzi. Rozwiązanie 1) „srogi ciemności Hetman” – szatan/diabeł 2) „Królu powszechny, prawdziwy pokoju” – Bóg Zadanie 9. (0–2) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury […] światowej […]. 5) interpretuje treści alegoryczne 7. Kształcenie umiejętności czytania, i symboliczne […]; analizowania i interpretowania literatury 8) wykazuje się znajomością oraz innych tekstów kultury, a także ich i zrozumieniem treści utworów wskazanych wzajemnej korespondencji. w podstawie programowej jako lektury 8. Kształcenie umiejętności świadomego obowiązkowe; odbioru […] tekstów kultury na różnych 9) rozpoznaje tematykę i problematykę poziomach: dosłownym, metaforycznym, poznanych tekstów […]; symbolicznym, aksjologicznym. 15) wykorzystuje w interpretacji utworów […] potrzebne konteksty […]. 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: 6) odczytuje pozaliterackie teksty kultury, stosując kod właściwy w danej dziedzinie sztuki. Zasady oceniania 2 pkt – poprawna interpretacja plakatu z uwzględnieniem dwóch elementów graficznych wyrażających przesłanie tragedii Williama Szekspira. 1 pkt – poprawna interpretacja plakatu z uwzględnieniem jednego elementu graficznego wyrażającego przesłanie tragedii Williama Szekspira. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi ocenione na 2 punkty • Tematem przewodnim tragedii Williama Szekspira Makbet jest problem władzy. Ambicja człowieka, który chce władzę posiąść, niszczy go. Zobaczyć to możemy na plakacie Andrzeja Pągowskiego. Korona w formie muru niejako betonuje władcę, sprawia, że jest on ślepy na los innego człowieka. Po zbrodniach, jakich dokonał Makbet (symbolizuje to kolor czerwony dominujący na plakacie), żyje on tylko w zamkniętym przez siebie świecie – korona z muru ściśle przylega do głowy bohatera, niejako więzi go. • Plakat przedstawia mężczyznę, który ma na głowie koronę w kształcie muru otaczającego zamek. Korona przesłania mu oczy. Może to oznaczać, że ten człowiek jest zaślepiony przez władzę, a przed konsekwencjami takiego zaślepienia przestrzega Makbet W. Szekspira. Zadanie 10.1. (0–1) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 8) wykazuje się znajomością 7. Kształcenie umiejętności czytania, i zrozumieniem treści utworów wskazanych analizowania i interpretowania literatury w podstawie programowej jako lektury oraz innych tekstów kultury, a także ich obowiązkowe; wzajemnej korespondencji. 9) rozpoznaje tematykę i problematykę 8. Kształcenie umiejętności świadomego poznanych tekstów oraz jej związek odbioru utworów literackich i tekstów kultury z programami epoki literackiej […]. na różnych poziomach: dosłownym, metaforycznym […]. SP I Kształcenie literackie i kulturowe. 1. Czytanie utworów literackich. Uczeń: 7) charakteryzuje […] bohaterów. Zasady oceniania rozwiązań zadań Zasady oceniania 1 pkt – odpowiedź poprawna. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Rozwiązanie B Zadanie 10.2. (0–1) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 8) wykazuje się znajomością 7. Kształcenie umiejętności czytania, i zrozumieniem treści utworów wskazanych analizowania i interpretowania literatury w podstawie programowej jako lektury oraz innych tekstów kultury, a także ich obowiązkowe; wzajemnej korespondencji. 14) […] wskazuje w tekście miejsca, które 8. Kształcenie umiejętności świadomego mogą stanowić argumenty na poparcie jego odbioru utworów literackich i innych tekstów propozycji interpretacyjnej; kultury na różnych poziomach: dosłownym, 15) wykorzystuje w interpretacji utworów metaforycznym […]. literackich potrzebne konteksty […]. SP I Kształcenie literackie i kulturowe. 1. Czytanie utworów literackich. Uczeń: 7) charakteryzuje […] bohaterów. Zasady oceniania 1 pkt – poprawne uzasadnienie i przywołanie trafnej sytuacji z lektury. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Przykładowa odpowiedź oceniona na 1 punkt Podejrzenie bohatera o opętanie przez diabła może wynikać z tego, że Konrad w Wielkiej Improwizacji z jednej strony chce oddać duszę za naród, ale z drugiej bluźni przeciw Bogu. Zadanie 11.1. (0–1) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: analizowania i interpretowania literatury 1) przetwarza […] informacje z tekstów […]; oraz innych tekstów kultury […]. 3) […] odczytuje informacje i przekazy 8. Kształcenie umiejętności świadomego jawne […]. odbioru utworów literackich i tekstów kultury na różnych poziomach: dosłownym […]. SP I. Kształcenie literackie i kulturowe. 2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń: 3) wyszukuje w tekście potrzebne informacje […]. Zasady oceniania 1 pkt – poprawna odpowiedź. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Przykładowa odpowiedź oceniona na 1 punkt Literatura ma pełnić funkcję dydaktyczną, tj. objaśniać świat, zapoznawać z nowymi teoriami czy wynalazkami, które wpływają na ludzkie życie. Zadanie 11.2. (0–1) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej i światowej oraz 8) wykazuje się znajomością umiejętność mówienia o nich i zrozumieniem treści utworów wskazanych z wykorzystaniem potrzebnej terminologii. w podstawie programowej jako lektury 7. Kształcenie umiejętności czytania, obowiązkowe. analizowania i interpretowania literatury oraz innych tekstów kultury, a także ich SP wzajemnej korespondencji. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 8. Kształcenie umiejętności świadomego 2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń: odbioru utworów literackich na różnych 3) wyszukuje w tekście potrzebne poziomach: dosłownym, metaforycznym, informacje […]. symbolicznym […]. Zasady oceniania 1 pkt – poprawna odpowiedź wraz z uzasadnieniem odwołującym się do znajomości Lalki. 0 pkt – podanie jednej odpowiedzi albo odpowiedź niepoprawna, albo brak odpowiedzi. Zasady oceniania rozwiązań zadań Przykładowa odpowiedź oceniona na 1 punkt Tak. W Lalce wiele miejsca poświęcił Prus odkryciom naukowym, przykładem jest postać Geista, francuskiego naukowca, który interesował się chemią. Jego wielkim sukcesem było uzyskanie metalu cięższego od platyny / lżejszego od puchu / lżejszego od wody / metalu przezroczystego/szklanego cięższego od żelaza. Zadanie 12. (0–1) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej i światowej […]. 9) rozpoznaje tematykę i problematykę 7. Kształcenie umiejętności czytania, poznanych tekstów […]; analizowania i interpretowania literatury 14) przedstawia propozycję interpretacji […]. utworu […]. 8. Kształcenie umiejętności świadomego odbioru utworów literackich […] na różnych poziomach: dosłownym, metaforycznym, symbolicznym […]. Zasady oceniania 1 pkt – poprawne wskazanie fragmentu wraz z uzasadnieniem. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Rozwiązanie Numer fragmentu: 2. Przykładowe wyjaśnienie ocenione na 1 punkt Postawa dekadencka polega na odczuwaniu lęku przed przyszłością. Cechuje ją pesymizm i poczucie niemocy. Taką postawę wyraża podmiot liryczny, mówiąc, że człowiek z końca wieku nie potrafi obronić się przed złem. Zadanie 13. (0–1) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej i światowej […]. 9) rozpoznaje tematykę i problematykę 7. Kształcenie umiejętności czytania, poznanych tekstów […]; analizowania i interpretowania literatury 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: oraz innych tekstów kultury, a także ich 6) odczytuje pozaliterackie teksty kultury, wzajemnej korespondencji. stosując kod właściwy w danej dziedzinie 8. Kształcenie umiejętności świadomego sztuki. odbioru utworów literackich i tekstów kultury na różnych poziomach: dosłownym, metaforycznym, symbolicznym […]. Zasady oceniania 1 pkt – rozstrzygnięcie i trafne uzasadnienie. 0 pkt – podanie jednej odpowiedzi albo odpowiedź niepoprawna, albo brak odpowiedzi. Przykładowa odpowiedź oceniona na 1 punkt Są to inne postawy. Mężczyzna na obrazie nie lęka się śmierci, o czym świadczy to, że ma ręce złożone jak do modlitwy, jest nachylony, wygląda jakby klęczał – jego postawa jest pokorna. Polikarp zaś przestraszył się śmierci z kosą. Przestraszył się, że to koniec jego życia. Zadanie 14. (0–2) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury […] światowej […]. 8) wykazuje się znajomością 7. Kształcenie umiejętności czytania, i zrozumieniem treści utworów wskazanych analizowania i interpretowania literatury w podstawie programowej jako lektury […]. obowiązkowe; 8. Kształcenie umiejętności świadomego 9) rozpoznaje tematykę i problematykę odbioru utworów literackich […] na różnych poznanych tekstów […]. poziomach: dosłownym […]. Zasady oceniania 2 pkt – poprawne wyjaśnienie pojęcia nowa moralność ORAZ wskazanie zagrożeń dla człowieczeństwa. 1 pkt – poprawne wyjaśnienie pojęcia nowa moralność ALBO wskazanie zagrożeń dla człowieczeństwa. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Przykładowa odpowiedź oceniona na 2 punkty Nowa moralność polegała na odrzuceniu dotychczasowych zasad moralnych i dostosowaniu do bieżącej sytuacji. Wolno było zatem kraść, bić, gwałcić, a nawet mordować. Konsekwencją tej nowej moralności było upodlenie ludzi, odbieranie im godności, prywatności, traktowanie jak niewolników. Wśród więźniów zanikała zdolność odczuwania i wyrażania emocji, zdolność współczucia i litości nad słabszymi. Zasady oceniania rozwiązań zadań Zadanie 15. (0–1) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów z literatury 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: polskiej i światowej […]. 5) interpretuje treści […] symboliczne […]; 7. Kształcenie umiejętności czytania, 8) wykazuje się znajomością analizowania i interpretowania literatury i zrozumieniem treści utworów wskazanych […]. w podstawie programowej jako lektury 8. Kształcenie umiejętności świadomego obowiązkowe; odbioru utworów literackich na różnych 9) rozpoznaje tematykę i problematykę poziomach: dosłownym, metaforycznym, poznanych tekstów […]; symbolicznym […]. 14) przedstawia propozycję interpretacji utworu […]. Zasady oceniania 1 pkt – poprawne wyjaśnienie. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Przykładowa odpowiedź oceniona na 1 punkt Stasiuk w swoim opowiadaniu odtwarza proces powstawania cerkwi i pokazuje, że choć budynku już nie ma, to pozostaje aura tego miejsca, w którym splata się świat materialny i metafizyczny, przeszły i teraźniejszy. Zadanie 16. (0–1) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 5) interpretuje treści […] symboliczne […]; 7. Kształcenie umiejętności czytania, 9) rozpoznaje tematykę i problematykę analizowania i interpretowania literatury poznanych tekstów […]; […]. 15) wykorzystuje w interpretacji utworów 8. Kształcenie umiejętności świadomego […] potrzebne konteksty […]. odbioru utworów literackich […] na różnych poziomach: dosłownym, metaforycznym […]. Zasady oceniania 1 pkt – poprawne wyjaśnienie. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi ocenione na 1 punkt • Wiersz Barańczaka ukazuje uwikłanie człowieka żyjącego w systemie komunistycznym. Człowiek ten, N.N., doświadcza tkwienia w poniżających i coraz dalej idących kompromisach i urasta do rangi symbolu ludzkiego zniewolenia tamtego czasu. • N.N. to człowiek uwikłany w historię. Żyje w czasach pogardy wobec myślących inaczej oraz wszechobecnej propagandy. Świat według mediów jawi się dwubiegunowo: poza granicami kraju występują same kataklizmy, a Polska jawi się jako kraj dobrobytu. N.N. nie wierzy w taki obraz rzeczywistości, ale nie umie mu się przeciwstawić. Zachowuje bierność. Zasady oceniania rozwiązań Rodzaj dokumentu: zadań Egzamin maturalny Egzamin: Test diagnostyczny Arkusz 2. Przedmiot: Wypracowanie Poziom: Formy arkusza: MPOP-P2-400, MPOP-P2-660, MPOP-P2-700, Data publikacji Wersja 1: 13 grudnia 2022 r. dokumentu: Ogólne zasady oceniania wypracowania 1. Zdający może zrealizować temat w wybranej przez siebie formie wypowiedzi, np.: rozprawka, szkic krytyczny, przemówienie, list otwarty, artykuł, esej, pod warunkiem że będzie to wypowiedź argumentacyjna. 2. W wypracowaniu powinny znaleźć się co najmniej dwa argumenty. Przywołanie utworu literackiego w formie streszczenia nie jest argumentem. 3. W wypracowaniu nie jest wymagane omawianie utworów literackich ani w porządku chronologicznym, ani w porządku przedstawionym w temacie, tj. lektura obowiązkowa, inny utwór literacki, konteksty. Zdający powinien zrealizować temat zgodnie z przyjętą przez siebie koncepcją. 4. Funkcjonalność wykorzystania w wypracowaniu utworu literackiego nie oznacza konieczności omówienia przez zdającego wszystkich elementów fabuły, sensów utworu istotnych (z punktu widzenia egzaminatora) ze względu na zagadnienie sformułowane w temacie. Innymi słowy: nie jest istotne, co dany egzaminator uważa, że mogłoby znaleźć się w pracy (w odniesieniu do danego utworu literackiego) ze względu na zagadnienie sformułowane w temacie. Istotna jest jedynie odpowiedź na pytanie, czy to, co się w pracy znajduje, jest funkcjonalne ze względu na zagadnienie sformułowane w temacie. Zadaniem egzaminatora jest ocena stworzonej przez zdającego pracy pisemnej. Egzaminator nie może kierować się własnym wyobrażeniem, jak inaczej/lepiej można by taką pracę napisać. W ocenie należy uwzględnić to, co w pracy jest, a nie to, co – zdaniem egzaminatora – mogłoby/powinno w niej być. 5. Zdający musi w wypracowaniu wykorzystać dwa konteksty, ale nie musi odwoływać się do dwóch różnych typów kontekstów, np. jeden kontekst filozoficzny, drugi – historyczny; mogą być to dwa konteksty z tej samej kategorii. Jeżeli zdający przywoła w wypracowaniu lekturę obowiązkową jako kontekst i popełni błąd kardynalny, to praca zostanie oceniona na 0 punktów. 6. Jeżeli wypowiedź jest w całości nieczytelna (w rozumieniu czytelności zapisu), egzaminator oceni ją na 0 punktów. 7. Jeżeli wypowiedź nie zawiera w ogóle rozwinięcia (np. zdający napisał tylko wstęp), egzaminator przyzna 0 punktów w każdym kryterium. 8. Jeżeli wypowiedź zawiera mniej niż 300 wyrazów, jest oceniana wyłącznie w kryteriach: Spełnienie formalnych warunków polecenia oraz Kompetencje literackie i kulturowe. W pozostałych kryteriach egzaminator przyzna 0 punktów. 9. Jeżeli wypowiedź jest napisana niesamodzielnie, np. zawiera fragmenty odtworzone z podręcznika lub innego źródła, w tym internetowego, lub jest przepisana od innego zdającego, wówczas egzamin z języka polskiego, w przypadku takiego zdającego, zostanie unieważniony. Oznacza to, że zdający nie zdaje egzaminu i nie może przystąpić do egzaminu w terminie poprawkowym w sierpniu (może przystąpić do egzaminu w kolejnych latach jego przeprowadzania). 10. Jeżeli wypowiedź zawiera fragmenty przepisane z zadania (polecenia, tekstu) zawartego w cz. 1. lub w cz. 2. arkusza egzaminacyjnego bez interpretacji tych fragmentów / komentarza do tych fragmentów, wówczas za wypracowanie zdający otrzyma 0 pkt. Całość pracy tego zdającego nie jest unieważniana. 11. Zabronione jest pisanie wypowiedzi obraźliwych, wulgarnych lub propagujących postępowanie niezgodne z prawem. W przypadku takich wypowiedzi zostanie podjęta indywidualna decyzja dotycząca danej pracy, np. nie zostaną przyznane punkty za styl i język lub cała wypowiedź nie będzie podlegała ocenie. Zasady oceniania rozwiązań zadań Utwory literackie, w tym lektury 1. Utworem literackim nie jest: komiks, powieść obrazkowa, manga, scenariusz filmowy, gra komputerowa. Te teksty kultury mogą zostać wykorzystane w wypracowaniu jako kontekst. 2. Ani jako utworów literackich, ani jako kontekstów nie traktuje się utworów literackich i tekstów piosenek obcojęzycznych, które nie zostały przetłumaczone na język polski. 3. Za lekturę obowiązkową uznaje się odwołanie przez zdającego do każdej księgi biblijnej. Biblia jest utworem literackim, którego znajomość nie obowiązuje w całości, dlatego żaden błąd rzeczowy w odniesieniu do Biblii nie jest błędem kardynalnym. 4. Zbiory mitów inne niż Mitologia Jana Parandowskiego nie są uznawane za lekturę obowiązkową – mogą stanowić kontekst. Język, ortografia i interpunkcja 1. Wszystkie wyrazy napisane przez zdającego składają się na sumę wyrazów w wypracowaniu. Jeżeli zdający napisze rozdzielnie wyraz, który powinien napisać łącznie, to liczymy go jako dwa wyrazy. Liczbę wyrażoną cyframi traktujemy jako jeden wyraz. 2. Jeżeli zdający nadaje tytuły lub śródtytuły pracy lub jej poszczególnym częściom, to bierze się je pod uwagę przy ocenie pracy, np. przy ocenie spójności. Tytuły i śródtytuły wlicza się do ogólnej liczby wyrazów. 3. Poprawne są różne wersje pisowni następujących tytułów utworów literackich: • „Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią” albo „Rozmowa mistrza Polikarpa ze Śmiercią”, albo „Dialog Mistrza Polikarpa ze Śmiercią”, albo „Dialog mistrza Polikarpa ze Śmiercią” • „Boska Komedia” albo „Boska komedia” • „Nie-Boska Komedia” albo „Nie-Boska komedia” • „Mała Apokalipsa” albo „Mała apokalipsa”. • „Rozdzióbią nas kruki, wrony…” albo „Rozdziobią nas kruki, wrony…” Zdający musi jednak konsekwentnie stosować w wypracowaniu wybraną wersję zapisywania danego tytułu. 4. Jeżeli zdający nie stosuje w wypracowaniu cudzysłowu w zapisie tytułów utworów literackich, to każde pominięcie cudzysłowu traktuje się jako błąd interpunkcyjny. Jeżeli zdający w swojej pracy konsekwentnie stosuje błędną interpunkcję w zapisie tytułu tego samego utworu literackiego, to egzaminator policzy ten błąd tylko raz. Wymagania egzaminacyjne 2023 i 20241 Wymaganie ogólne Wymaganie szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej i światowej oraz 5) interpretuje treści alegoryczne umiejętność mówienia o nich i symboliczne utworu literackiego; z wykorzystaniem potrzebnej terminologii. 8) wykazuje się znajomością 7. Kształcenie umiejętności czytania, i zrozumieniem treści utworów wskazanych analizowania i interpretowania literatury w podstawie programowej jako lektury oraz innych tekstów kultury, a także ich obowiązkowe; wzajemnej korespondencji. 9) rozpoznaje tematykę i problematykę 8. Kształcenie umiejętności świadomego poznanych tekstów oraz jej związek odbioru utworów literackich i tekstów kultury z programami epoki literackiej, zjawiskami na różnych poziomach: dosłownym, społecznymi, historycznymi, metaforycznym, symbolicznym, egzystencjalnymi i estetycznymi; poddaje aksjologicznym. ją refleksji; 10) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania: świata przedstawionego (fabuły, bohaterów, akcji, wątków, motywów), narracji, sytuacji lirycznej; interpretuje je i wartościuje; 11) rozumie pojęcie motywu literackiego i toposu, rozpoznaje podstawowe motywy i toposy oraz dostrzega żywotność motywów biblijnych i antycznych w utworach literackich; określa ich rolę w tworzeniu znaczeń uniwersalnych; 12) w interpretacji utworów literackich odwołuje się do tekstów poznanych w szkole podstawowej, w tym: bajek Ignacego Krasickiego, Dziadów cz. II oraz Pana Tadeusza Adama Mickiewicza, Balladyny Juliusza Słowackiego; 13) porównuje utwory literackie lub ich fragmenty, dostrzega kontynuacje i nawiązania w porównywanych utworach, określa cechy wspólne i różne; 14) przedstawia propozycję interpretacji utworu, wskazuje w tekście miejsca, które mogą stanowić argumenty na poparcie jego propozycji interpretacyjnej; 15) wykorzystuje w interpretacji utworów literackich potrzebne konteksty, szczególnie kontekst historycznoliteracki, Zasady oceniania rozwiązań zadań historyczny, polityczny, kulturowy, filozoficzny, biograficzny, mitologiczny, biblijny, egzystencjalny; 16) rozpoznaje obecne w utworach literackich wartości uniwersalne i narodowe; określa ich rolę i związek z problematyką utworu oraz znaczenie dla budowania własnego systemu wartości. 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: 5) charakteryzuje główne prądy filozoficzne oraz określa ich wpływ na kulturę epoki; 6) odczytuje pozaliterackie teksty kultury, stosując kod właściwy w danej dziedzinie sztuki. II. Kształcenie językowe. II. Kształcenie językowe. 2. Wzbogacanie umiejętności 1. Gramatyka języka polskiego. Zdający: komunikacyjnych, stosowne wykorzystanie 1) wykorzystuje wiedzę z dziedziny fleksji, języka w różnych sytuacjach słowotwórstwa, frazeologii i składni komunikacyjnych. w […] tworzeniu własnych wypowiedzi; 3. Funkcjonalne wykorzystywanie wiedzy 2) rozumie zróżnicowanie składniowe zdań o języku w odczytaniu sensów zawartych wielokrotnie złożonych […] i wykorzystuje je w strukturze głębokiej tekstów literackich w budowie wypowiedzi o różnym [..]. charakterze; 4. Świadome wykorzystanie działań 3) rozpoznaje argumentacyjny charakter językowych w formowaniu różnych konstrukcji składniowych […]; odpowiedzialności za własne zachowania wykorzystuje je w budowie własnych językowe. wypowiedzi; 5. […] doskonalenie umiejętności 4) rozumie rolę szyku wyrazów w zdaniu posługiwania się poprawną polszczyzną. […]. 2. Zróżnicowanie języka. Zdający: 2) rozróżnia style funkcjonalne polszczyzny oraz rozumie zasady ich stosowania. 3. Komunikacja językowa i kultura języka. Zdający: 2) […] dba o jasność i precyzję komunikatu; 3) posługuje się różnymi odmianami polszczyzny w zależności od sytuacji komunikacyjnej; 4) stosuje zasady etyki wypowiedzi […]; 7) stosuje zasady etykiety językowej w wypowiedziach […] pisemnych odpowiednie do sytuacji. 4. Ortografia i interpunkcja. Zdający: 1) stosuje zasady ortografii i interpunkcji […]; 2) wykorzystuje składniowo-znaczeniowy charakter interpunkcji do uwypuklenia sensów redagowanego przez siebie tekstu. III. Tworzenie wypowiedzi. III. Tworzenie wypowiedzi. 1. Doskonalenie umiejętności wyrażania 1. Elementy retoryki. Zdający: własnych sądów, argumentacji [...]. 1) formułuje tezy i argumenty w wypowiedzi 2. Wykorzystanie kompetencji językowych ustnej i pisemnej przy użyciu odpowiednich i komunikacyjnych w wypowiedziach […] konstrukcji składniowych; pisemnych. 3) rozumie i stosuje w tekstach 3. Kształcenie umiejętności formułowania retorycznych zasadę kompozycyjną i uzasadniania sądów na temat dzieł (np. teza, argumenty, apel, pointa); literackich oraz innych tekstów kultury. 6) rozumie, na czym polega logika 4. Doskonalenie umiejętności retorycznych, i konsekwencja toku rozumowania w szczególności zasad tworzenia w wypowiedziach argumentacyjnych wypowiedzi spójnych, logicznych oraz i stosuje je we własnych tekstach. stosowania kompozycji odpowiedniej dla danej formy gatunkowej. 2. […] Pisanie. Zdający: 5. Rozwijanie umiejętności tworzenia 1) zgadza się z cudzymi poglądami lub tekstów o wyższym stopniu złożoności. polemizuje z nimi, rzeczowo uzasadniając własne zdanie; 2) buduje wypowiedź w sposób świadomy, ze znajomością jej funkcji językowej, z uwzględnieniem celu i adresata, z zachowaniem zasad retoryki; 4) tworzy spójne wypowiedzi w następujących formach gatunkowych: wypowiedź o charakterze argumentacyjnym; 7) stosuje retoryczne zasady kompozycyjne w tworzeniu własnego tekstu; wygłasza mowę z uwzględnieniem środków pozajęzykowych; 8) w interpretacji przedstawia propozycję odczytania tekstu, formułuje argumenty na podstawie tekstu oraz znanych kontekstów, w tym własnego doświadczenia, przeprowadza logiczny wywód służący uprawomocnieniu formułowanych sądów; 9) stosuje zasady poprawności językowej i stylistycznej w tworzeniu własnego tekstu; potrafi weryfikować własne decyzje poprawnościowe; 10) wykorzystuje wiedzę o języku w pracy redakcyjnej nad tekstem własnym, dokonuje Zasady oceniania rozwiązań zadań korekty tekstu własnego, stosuje kryteria poprawności językowej. IV. Samokształcenie. IV. Samokształcenie. Zdający: 1. Doskonalenie umiejętności korzystania 1) porządkuje informacje w problemowe z różnych źródeł informacji […]. całości poprzez ich wartościowanie; 3. Umacnianie postawy poszanowania dla syntetyzuje poznawane treści wokół cudzej własności intelektualnej. problemu, tematu, zagadnienia oraz wykorzystuje je w swoich wypowiedziach. Zadanie 17. (0–35) Temat 1. Różne postawy ludzi wobec własnych błędów. W pracy odwołaj się do: • wybranej lektury obowiązkowej – utworu epickiego albo dramatycznego • innego utworu literackiego – może to być również utwór poetycki • wybranych kontekstów. Uszczegółowienia zasad oceniania dotyczące Tematu 1. 1. Rozumienie pojęć: a) błąd – wypowiedziane przez człowieka słowa, podjęte przez niego decyzje, popełnione czyny, które przyniosły negatywny skutek dla niego albo/i dla otoczenia b) postawa wobec popełnionego błędu / popełnionych błędów – sposób postępowania lub zachowania, wyrażanie poglądów, myśli, które ujawniają stosunek człowieka do popełnionego błędu / popełnionych błędów. 2. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli w pracy zdający przywołał: a) jedną postawę człowieka wobec popełnionego błędu / popełnionych błędów ALBO b) popełnianie przez ludzi błędu/błędów bez omawiania postaw ORAZ praca zawiera opinię albo uzasadnienie. 3. Utwór literacki uznaje się za wykorzystany w pełni funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji odwołał się do: a) błędu popełnionego / błędów popełnionych przez bohatera danego utworu literackiego b) postawy tego bohatera wobec popełnionego błędu / popełnionych błędów. 4. Zgodnie z poleceniem zdający powinien w pracy omówić różne postawy wobec popełnionego błędu / popełnionych błędów. Jeżeli w całej pracy omawia tylko jedną, taką samą postawę różnych bohaterów literackich wobec popełnionego błędu / popełnionych błędów, wówczas a) jeden utwór literacki – można uznać jako wykorzystany w pełni funkcjonalnie b) drugi utwór literacki – można uznać jako wykorzystany co najwyżej częściowo funkcjonalnie. 5. Lektura obowiązkowa – dowolna lektura obowiązkowa, wybrana spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 arkusza, ilustrująca zagadnienie sformułowane w temacie. Temat 2. Poświęcenie się dla idei a osobiste szczęście. W pracy odwołaj się do: • wybranej lektury obowiązkowej – utworu epickiego albo dramatycznego • innego utworu literackiego – może to być również utwór poetycki • wybranych kontekstów. Uszczegółowienia zasad oceniania dotyczące Tematu 2. 1. Rozumienie pojęć: a) poświęcenie się – zrezygnowanie z czegoś / ofiarowanie siebie dla czyjegoś dobra albo dla dobra ogólnego, dla jakiejś sprawy; wybranie sobie czegoś jako celu życia; zajmowanie się jakąś sprawą angażując swój czas, swoją uwagę i swoje siły, rezygnując z innych zajęć b) idea – myśl, pogląd, wartość, czyjeś dobro c) osobiste szczęście – to, co czyni danego człowieka szczęśliwym, np. rodzina, miłość, realizowanie pasji itp. 2. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli w pracy zdający omówił: a) czyjeś poświęcenie się ALBO b) czyjeś osobiste szczęście lub dążenie do osobistego szczęścia ORAZ praca zawiera opinię albo uzasadnienie. 3. Utwór literacki uznaje się za wykorzystany w pełni funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji odwołał się do: a) poświęcenia się dla idei b) dążenia do lub osiągnięcia osobistego szczęścia. 4. Lektura obowiązkowa – dowolna lektura obowiązkowa, wybrana spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 arkusza, ilustrująca zagadnienie sformułowane w temacie. Zasady oceniania rozwiązań zadań 1. Spełnienie formalnych warunków polecenia (maksymalnie 1 punkt) • W wypracowaniu nie występuje błąd kardynalny. 1 pkt ORAZ • W wypracowaniu jest odwołanie do lektury obowiązkowej wybranej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym. ORAZ • Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu. ORAZ • Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną. • Wypracowanie nie spełnia któregokolwiek z warunków określonych w kategorii 0 pkt „1 pkt”. ALBO • Wypowiedź jest napisana w formie planu albo w punktach. Uwaga: jeżeli w kryterium Spełnienie formalnych warunków polecenia przyznano 0 pkt, we wszystkich pozostałych kryteriach przyznaje się 0 pkt. 2. Kompetencje literackie i kulturowe (maksymalnie 16 punktów) Funkcjonalność wykorzystania utworów wskazanych Liczba Błędy w poleceniu Poziom argumentacji wypowiedzi; erudycyjność wypowiedzi punktów rzeczowe (lektury obowiązkowej oraz innego utworu literackiego). Dwa utwory • Bogata argumentacja. wykorzystane • Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów. 16 pkt w pełni • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. funkcjonalnie. Uwaga: za każdy błąd rzeczowy należy odjąć 1 pkt od ogólnej liczby punktów przyznanych za KLiK, maksymalnie do 16 pkt i bez punktów ujemnych. • Zadowalająca argumentacja. 15 pkt • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie. • Zadowalająca argumentacja. • W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo 14 pkt funkcjonalnie. • Powierzchowna argumentacja. 13 pkt • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów. Jeden utwór • Bogata argumentacja. wykorzystany • Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów. 12 pkt w pełni • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. funkcjonalnie, • Zadowalająca argumentacja. a drugi – 11 pkt • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie. częściowo • Powierzchowna argumentacja. funkcjonalnie. • W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo 10 pkt funkcjonalnie. • Powierzchowna argumentacja. 9 pkt • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów. Dwa utwory • Trafna argumentacja. wykorzystane • Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów. 8 pkt częściowo • Praca zawiera fragmenty erudycyjne. funkcjonalnie. • Zadowalająca argumentacja. 7 pkt • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie. • Powierzchowna argumentacja. • W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo 6 pkt funkcjonalnie. • Powierzchowna argumentacja. 5 pkt • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów. Tylko jeden utwór • Trafna argumentacja. 4 pkt wykorzystany • Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów. częściowo ALBO • Zadowalająca argumentacja. w pełni 3 pkt • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie. funkcjonalnie. • Powierzchowna argumentacja. • W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo 2 pkt funkcjonalnie. • Powierzchowna argumentacja. 1 pkt • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów. Żaden utwór nie został wykorzystany przynajmniej w części funkcjonalnie. 0 pkt wynosi 0 pkt, wówczas w pozostałych kryteriach (Kompozycja wypowiedzi oraz Język wypowiedzi) przyznaje się 0 pkt. Zasady oceniania rozwiązań zadań 3. Kompozycja wypowiedzi: struktura, spójność i styl (maksymalnie 7 punktów) 3a. Struktura wypowiedzi Uporządkowanie Liczba elementów treściowych Podział wypowiedzi punktów wypowiedzi Elementy treściowe Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, 3 pkt wypowiedzi w całości lub część zasadnicza, zakończenie), jak w przeważającej części i w zakresie struktury akapitów; sposób A pracy są zorganizowane podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez problemowo. zdającego. Dopuszczalna 1 usterka. Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 2 pkt (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) B ALBO w zakresie struktury akapitów. Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 1 pkt (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) C ORAZ w zakresie struktury akapitów. • W pracy podjęta jest Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, 2 pkt próba organizacji część zasadnicza, zakończenie), jak elementów treściowych i w zakresie struktury akapitów; sposób D wypowiedzi podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez problemowo. zdającego. Dopuszczalna 1 usterka. • Elementy treściowe Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 1 pkt wypowiedzi (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) E zorganizowane w pracy ALBO w zakresie struktury akapitów. częściowo problemowo, częściowo wyłącznie Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 0 pkt pod względem (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) formalnym. ORAZ w zakresie struktury akapitów. • Elementy treściowe wypowiedzi w całości lub w przeważającej części pracy F zorganizowane wyłącznie pod względem formalnym, np. wg kolejno omawianych tekstów literackich. Elementy treściowe wypowiedzi niezorganizowane; wypowiedź stanowi 0 pkt G zbiór w znacznej mierze niezależnych elementów. 3b. Spójność wypowiedzi Wypowiedź jest w całości spójna lub występują w niej nie więcej niż 2 zaburzenia 3 pkt w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. W wypowiedzi występuje 3–5 zaburzeń w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) 2 pkt na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. • W wypowiedzi występuje 6–8 zaburzeń w spójności (tj. logice, 1 pkt uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. LUB • Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ALBO z zakończeniem pracy. ALBO • Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ALBO częścią zasadniczą pracy. • W wypowiedzi występuje 9 lub więcej zaburzeń w spójności (tj. logice, 0 pkt uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. LUB • Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ORAZ z zakończeniem pracy. ALBO • Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ORAZ częścią zasadniczą pracy. 3c. Styl wypowiedzi Styl w całości lub w przeważającej części stosowny, tj. adekwatny do odmiany 1 pkt pisanej języka oraz do sytuacji komunikacyjnej (jednorodny albo funkcjonalnie niejednorodny). Wypracowanie nie spełnia warunków określonych w kategorii „1 pkt”. 0 pkt Zasady oceniania rozwiązań zadań 4. Język wypowiedzi (maksymalnie 11 punktów) 4a. Zakres i poprawność środków językowych Poprawność środków Nie 18 lub więcej 4–5 6–7 8–9 10–11 12–14 15–17 więcej niż 3 błędów błędów błędów błędów błędów błędów błędów Zakres środków błędy jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. A B C D E F G H 1. Szeroki zakres środków językowych, tzn. • zróżnicowana składnia, • zróżnicowana leksyka, w tym np. 7 pkt 6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt bogata frazeologia, precyzyjne słownictwo, umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu. 2. Zadowalający zakres środków językowych, tzn. składnia i leksyka 6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt 0 pkt stosowne/odpowiednie do realizacji tematu. 3. Wąski zakres środków językowych, tzn. składnia i leksyka 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt 0 pkt 0 pkt proste/ograniczone, utrudniające realizację tematu. Przykładowo: za wypowiedź, w której zakres środków językowych wykorzystanych przez zdającego jest zadowalający i w której znajdują się 4 błędy językowe, egzaminator przyzna 5 pkt w tym kryterium. 4b. Poprawność ortograficzna Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 1 błąd ortograficzny. 2 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub dysortografią): Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 4 błędy ortograficzne. Praca zawiera 2–3 błędy ortograficzne. 1 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub dysortografią): Praca zawiera nie więcej niż 5–6 błędów ortograficznych. Praca zawiera 4 lub więcej błędów ortograficznych. 0 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub dysortografią): Praca zawiera 7 lub więcej błędów ortograficznych. 4c. Poprawność interpunkcyjna Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 4 błędy interpunkcyjne. 2 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub dysortografią): Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 7 błędów interpunkcyjnych. Praca zawiera 5–8 błędów interpunkcyjnych. 1 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub dysortografią): Praca zawiera 8–11 błędów interpunkcyjnych. Praca zawiera 9 lub więcej błędów interpunkcyjnych. 0 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub dysortografią): Praca zawiera 12 lub więcej błędów interpunkcyjnych. Informacje o błędach uznawanych za ortograficzne w pracach zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub dysortografią) 1. W ocenie poprawności ortograficznej wypracowania egzaminator będzie uwzględniał następujące błędy (tzn. liczył je jako błędy ortograficzne): • błędy w zapisie wyrazów z u – ó, ż – rz, h – ch • łamanie zasady pisania wielką literą na początku zdania. 2. W ocenie poprawności ortograficznej wypracowania egzaminator nie będzie uwzględniał innych niż wymienione w pkt 1. błędów w zapisie (tzn. nie będzie liczył ich jako błędy ortograficzne), w tym: • dodawania, opuszczania, przestawiania liter, sylab lub całych wyrazów • mylenia liter – o podobnym kształcie (a – o, l – ł – t, n – r, m – n, u – w, e – ę, a – ą, i – j, u – y) – dużych i małych (z wyjątkiem początku zdania) – odpowiedników głosek zbliżonych fonetycznie (b – p, d – t, w – f, g – k, dz – c, sz – s, i – y, ę – em – en, ą – om– on, ś – ź, ć – dź) – różniących się w położeniu w stosunku do osi pionowej (p – b, d – b) lub poziomej (m – w, n – u, b – p, d – g, p – g) • ominięcia drobnych elementów graficznych, w tym – oznaczania miękkości nad literami – kropek (dż, ż, i, j) – „ogonków” przy literach ą lub ę i kreski (wężyka) przy literach ó, t lub ł • błędów dotyczących podziału wyrazu • utraty dźwięczności (kóska zamiast kózka, proźba zamiast prośba) • błędów wynikających ze schematycznego stosowania zasad ortografii, np. startóje bo startować • mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno • niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny zamiast skośny. Zasady oceniania rozwiązań zadań Wyrazy z błędami, których nie uwzględnia się w ocenie poprawności ortograficznej, egzaminator podkreśli w wypracowaniu, a na marginesie oznaczenia tych błędów otoczy kółkiem np. albo ort o INSTRUKCJA OZNACZANIA BŁĘDÓW W WYPRACOWANIACH Błędy oznaczane na lewym marginesie Sposób oznaczenia błędu Sposób oznaczenia błędu Rodzaj błędu w wypracowaniu na marginesie podkreślenie prostą linią fragmentu rzecz ALBO rz rzeczowe zawierającego błąd albo zaznaczenie tego fragmentu pionową linią zaznaczenie symbolem ‿ zaburzenia w spójności między zdaniami w spójności sp zaznaczenie symbolem [ zaburzenia w spójności między akapitami usterki w podziale str tekstu w zakresie zaznaczenie symbolem ] struktury akapitów Błędy oznaczane na prawym marginesie Sposób oznaczenia błędu Sposób oznaczenia błędu Rodzaj błędu w wypracowaniu na marginesie podkreślenie prostą linią wyrazu użytego jęz ALBO j językowe błędnie lub niepoprawnego sformułowania ort ALBO o ortograficzne podkreślenie prostą linią wyrazu z błędem zaznaczenie brakującego znaku interpunkcyjnego symbolem √ int ALBO i interpunkcyjne zaznaczenie zbędnego znaku interpunkcyjnego symbolem x Uwaga. 1. Jeżeli zdający popełnia dokładnie ten sam błąd ortograficzny lub językowy, to na marginesie oznaczenie tego błędu należy otoczyć kółkiem, np. lub ort o 2. Należy konsekwentnie stosować jeden wybrany sposób oznaczania błędów na marginesie. INSTRUKCJA LICZENIA BŁĘDÓW W WYPRACOWANIACH 1. Powtórzony dokładnie ten sam błąd ortograficzny lub językowy liczy się jako jeden błąd. 2. Egzaminator w wypracowaniu i na marginesie musi oznaczyć wszystkie błędy rzeczowe, błędy w spójności wypowiedzi, językowe, ortograficzne i interpunkcyjne. 3. W tabelach dla egzaminatora pod wypracowaniem egzaminator zapisuje liczbę popełnionych błędów zgodnie z poniższymi zasadami: a) błędy rzeczowe – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 2. (KLiK) w polu Liczba błędów rzeczowych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 16; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 16 błędów rzeczowych, egzaminator w tabeli wpisuje „16+” b) błędy w spójności wypowiedzi – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 3b w polu Liczba błędów w spójności egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 9; jeżeli Zasady oceniania rozwiązań zadań zdający popełnił w pracy więcej niż 9 błędów w spójności, egzaminator w tabeli wpisuje „9+” c) błędy językowe – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4a w polu Liczba błędów językowych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 18; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 18 błędów językowych, egzaminator w tabeli wpisuje „18+” d) błędy ortograficzne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4b w polu Liczba błędów ortograficznych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 4; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 4 błędy ortograficzne, egzaminator w tabeli wpisuje „4+” e) błędy interpunkcyjne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4c w polu Liczba błędów interpunkcyjnych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 9; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 9 błędów interpunkcyjnych, egzaminator w tabeli wpisuje „9+”. Uwagi dotyczące liczenia błędów ortograficznych i interpunkcyjnych w wypracowaniach zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub dysortografią) a) błędy ortograficzne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4b w polu Liczba błędów ortograficznych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 7; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 7 błędów ortograficznych, egzaminator w tabeli wpisuje „7+” b) błędy interpunkcyjne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4c w polu Liczba błędów interpunkcyjnych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 12; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 12 błędów interpunkcyjnych, egzaminator w tabeli wpisuje „12+”. WYJAŚNIENIA DO KRYTERIÓW OCENIANIA 1. Spełnienie formalnych warunków polecenia (maksymalnie 1 punkt) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy: • nie występuje w nim błąd kardynalny • w wypracowaniu zdający odwołał się do lektury obowiązkowej wybranej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym • wypowiedź w co najmniej jednym fragmencie dotyczy problemu wskazanego w poleceniu • napisane wypracowanie jest w jakiejkolwiek części wypowiedzią argumentacyjną. Wyjaśnienia (kryterium 1. – SFWP) 1. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o: 1) nieznajomości treści lektury obowiązkowej, do której odwołuje się zdający, w zakresie: a) fabuły, w tym głównych wątków utworu; b) losów głównych bohaterów, w tym np. łączenie biografii różnych bohaterów; LUB 2) całkowicie nieuprawnionej interpretacji lektury obowiązkowej będącej falsyfikacją danego tekstu. 2. W przypadku lektur obowiązkowych błąd kardynalny może dotyczyć wyłącznie lektur obowiązkowych wskazanych w podstawie programowej jako lektury do omówienia w całości (nie we fragmentach). 3. W wypracowaniu zdający musi odwołać się do lektury obowiązkowej – w zależności od tematu – wskazanej w poleceniu albo wybranej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym. Odwołanie się zdającego do lektury obowiązkowej oznacza, że co najmniej jedno zdanie o tej lekturze ma charakter analityczny, a nie tylko informacyjny. a) Przykład zdania analitycznego: W Lalce to w Zasławku można zobaczyć świetnie funkcjonujące gospodarstwo Prezesowej, która realizowała pozytywistyczne idee pracy organicznej i pracy u podstaw. b) Przykład zdania informacyjnego: W swojej pozytywistycznej powieści pt. Lalka Bolesław Prus ukazuje obraz Warszawy. Za zdania informacyjne uznaje się również sformułowania będące wyłącznie przepisanymi fragmentami polecenia lub parafrazą polecenia. 4. Jeśli jedyna lektura obowiązkowa jest przywołana lakonicznie, bardziej w kontekście / w nawiązaniu do innego utworu literackiego, który zdający szerzej omawia w wypracowaniu, wówczas przywołanie tej lektury traktowane jest jako spełnienie formalnych warunków zadania, ale oceniając KLiK, nie uwzględnia się tej lektury jako kontekst. 5. „Problem wskazany w poleceniu” obejmuje: a) zakres merytoryczny zagadnienia, którego omówienie jest wymagane, ORAZ b) opinię zdającego wraz z uzasadnieniem. 6. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, Zasady oceniania rozwiązań zadań jeżeli obejmuje co najmniej jeden aspekt zakresu merytorycznego ORAZ opinię albo uzasadnienie. 7. Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną, jeżeli zawiera co najmniej jeden akapit argumentacyjny. 2. Kompetencje literackie i kulturowe (maksymalnie 16 punktów) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy w wypracowaniu zdający: • wykorzystał znajomość – odpowiednio – wskazanej w poleceniu lub wybranej lektury obowiązkowej oraz innego utworu literackiego w sposób funkcjonalny • funkcjonalnie wykorzystał konteksty, np.: historycznoliteracki, teoretycznoliteracki, literacki, biograficzny, kulturowy, mitologiczny, biblijny, religijny, historyczny, filozoficzny, egzystencjalny, polityczny, społeczny, które pogłębiają i rozwijają rozważany problem • przedstawił bogatą argumentację, świadczącą o jego erudycji • wykazał się wiedzą i umiejętnościami z zakresu kształcenia literackiego i kulturowego oraz kształcenia językowego • nie popełnił błędów rzeczowych zarówno w odniesieniu do przywołanych tekstów literackich oraz kontekstów, jak i terminologii historycznoliterackiej oraz/lub teoretycznoliterackiej. Wyjaśnienia (kryterium 2. – KLiK) 1. Poprzez wykorzystanie utworu rozumie się wykorzystanie znajomości jego treści oraz odczytanych sensów. 2. Zdający powinien funkcjonalnie wykorzystać w wypracowaniu znajomość dwóch utworów wskazanych w poleceniu, tzn. lektury obowiązkowej ORAZ innego utworu literackiego. Funkcjonalne wykorzystanie znajomości tekstu oznacza przywołanie w wypracowaniu: 1) takich elementów fabuły, np. wydarzeń, bohaterów, wątków 2) sensów utworów, które istotnie wspierają tok rozumowania zdającego, albo dobrze ilustrują to, o czym zdający pisze. Funkcjonalność wykorzystania znajomości tekstów ocenia się w odniesieniu do tematu pracy. Jeżeli w części zasadniczej pracy w charakterze argumentów/przykładów wykorzystane są elementy fabuły lub sensy utworów, które nie są spójne np. ze stanowiskiem zdającego wyrażonym we wstępie do pracy – wówczas uwzględnia się tę niespójność w ocenie spójności. 3. Utwór literacki nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, ale nie wyciąga żadnego wniosku, nie formułuje żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem. 4. Jeżeli zdający w wypracowaniu napisze więcej niż o dwóch utworach literackich (np. o dwóch lekturach obowiązkowych i o dwóch innych tekstach literackich), o różnym stopniu funkcjonalności, do oceny stopnia realizacji kryterium bierze się pod uwagę dwa utwory wykorzystane w sposób najbardziej funkcjonalny, z których jeden musi być lekturą obowiązkową. Pozostałe utwory mogą być traktowane jako kontekst literacki. 5. Argumentacja to udowodnienie tezy/opinii/stanowiska przedstawionego przez zdającego za pomocą argumentów. Bogata argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi przykładami i szeroka/wieloaspektowa, uwzględniająca konteksty, stanowiąca – jako całość – wnikliwą analizę problemu sformułowanego w poleceniu; zawiera elementy refleksji / głębszego namysłu nad problemem. W sytuacji, gdy znajomość utworów literackich została wykorzystana częściowo funkcjonalnie, mówimy o argumentacji trafnej. Zadowalająca argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi przykładami. Powierzchowna argumentacja – to argumentacja oparta na uogólnieniach, niewnikająca w istotę rzeczy, poprzestająca na pobieżnych obserwacjach, mało dokładna, czasami niepoparta przykładami; również argumentacja, w której zdający podejmuje próbę zbudowania argumentu, dobierając jedynie środki językowe typowe dla struktur argumentacyjnych, np. Moim pierwszym argumentem jest... 6. Kontekst należy rozumieć jako odniesienie się przez zdającego w pracy do np.: 1) innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu 2) historii literatury 3) teorii literatury 4) charakteru epoki 5) biografii autora 6) filmu, spektaklu teatralnego 7) utworu muzycznego, dzieła plastycznego 8) mitologii 9) Biblii 10) religii 11) historii 12) filozofii 13) kwestii politycznych 14) kwestii społecznych, wybrane przez zdającego w sposób celowy, przydatne do osadzenia omawianego utworu w szerszej perspektywie i pogłębionego odczytania sensów utworu literackiego, do którego zdający odwołuje się w wypracowaniu. Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu polega na trafnym jego doborze ze względu na rozważany problem; kontekst pogłębia i rozwija omawiane zagadnienie. Pogłębienie i omówienie danego zagadnienia poprzez konteksty nie oznacza konieczności dogłębnej analizy samych kontekstów jako takich; w szczególności nie może prowadzić do dygresji stosowanej niefunkcjonalnie. 7. Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie to odniesienie wyłącznie na poziomie przywołania, np. informacji, wydarzenia; kontekst jest poprawny, ale ogranicza się tylko do funkcji informacyjnej, nie pogłębia i nie rozwija omawianego zagadnienia. Zasady oceniania rozwiązań zadań 8. Kontekst poprzez odniesienie się przez zdającego do innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, ale nie wyciąga żadnego wniosku, nie formułuje żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem. 9. Erudycję należy rozumieć jako wiedzę przedmiotową zdającego, w tym wiedzę i umiejętność wykorzystania kontekstów, kodów kulturowych, terminologii, znajomości kultury, w tym literatury i sztuki. Wypowiedź świadcząca o erudycji zdającego to wypracowanie, w którym zdający, rozważając problem sformułowany w poleceniu, funkcjonalnie wykorzystał wiedzę przedmiotową. 10. W ocenie poziomu argumentacji wypowiedzi nie uwzględnia się fragmentów wypowiedzi zawierających błędy rzeczowe. 11. Błąd rzeczowy – to błąd świadczący o: • nieznajomości wskazanej w poleceniu lektury obowiązkowej (zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym), do której odwołuje się zdający, w zakresie innym niż w przypadku błędu kardynalnego, tj. np. błąd w nazwisku autora, w przypisaniu autorstwa, w nazwisku/imieniu bohatera (dopuszczalne błędy w zapisie, nieprowadzące do trudności w identyfikacji bohatera lub autora, np. *Russeau albo *Rouseau zamiast Rousseau – błędny zapis to błąd ortograficzny), dotyczący losów bohaterów drugoplanowych bądź wątków innych niż główne • nieznajomości utworu literackiego lub tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, innego niż lektura obowiązkowa lub utwór literacki wskazany w poleceniu (każdy błąd merytoryczny) • nieuprawnionej interpretacji fragmentu lub fragmentów / części utworu literackiego, w tym poetyckiego, do którego odwołuje się zdający, będącej częściową lub całkowitą falsyfikacją danego utworu • nieznajomości zagadnień z zakresu teorii i historii literatury bądź języka, np. stosowanie pojęć typowych dla epiki w odniesieniu do liryki (np. *narrator wiersza; *wiersz „Ocalony” Różewicza opowiada). Nie są błędem rzeczowym sformułowania takie jak np. utwór pokazuje, wiersz ukazuje • braku wiedzy dotyczącej wybranego przez zdającego kontekstu, np. błędne przywołanie pojęć lub faktów historycznych. Jako błąd rzeczowy traktujemy również niepoprawne przywołanie cytatu z utworu literackiego, oznaczone cudzysłowem. 12. Dokładnie ten sam błąd rzeczowy (np. konsekwentne stosowanie błędnego imienia bohatera, którego da się w jednoznaczny sposób zidentyfikować, a fakty opisane w wypracowaniu świadczą o znajomości lektury) powtórzony kilkakrotnie jest liczony jako jeden błąd. 13. Jeżeli dane sformułowanie stosowane/uznawane jest w nauczaniu zwyczajowo za „termin” (np. apokalipsa spełniona), ale nie jest terminem w rozumieniu encyklopedycznym oraz/lub nie jest wymienione w podstawie programowej, to błędu w takim sformułowaniu (np. *apokalipsa przepowiadana) nie traktuje się jako błędu rzeczowego, a jako błąd językowy. 3. Kompozycja wypowiedzi: struktura, spójność i styl (maksymalnie 7 punktów) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy: 1. w zakresie struktury wypowiedzi: • kompozycja wypowiedzi jest funkcjonalna, tzn. czy układ i sposób przedstawienia treści pomaga w zrozumieniu wypowiedzi • podział wypowiedzi – zarówno w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie), jak i w zakresie struktury akapitów – jest poprawny i funkcjonalny 2. w zakresie spójności wypowiedzi: • wypowiedź jest spójna, tzn. złożona z elementów, które tworzą logiczną i uporządkowaną całość • w wypowiedzi spójność jest zachowana zarówno wewnątrz zdań, jak również między zdaniami i akapitami • w wypowiedzi użyte zostały odpowiednie środki językowe, np. wskaźniki zespolenia tekstu, struktury metatekstowe, leksykalne wykładniki spójności, które ułatwiają śledzenie toku rozumowania autora 3. w zakresie stylu wypowiedzi: • styl wypowiedzi jest stosowny, tzn. czy zdający konsekwentnie posługuje się jednym, wybranym stylem, a jeżeli miesza różne style w wypowiedzi – to czy jest to uzasadnione (czy czemuś to służy, jest funkcjonalne) oraz czy zdający nie napisał wypowiedzi, stosując słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej. 3a. Struktura wypowiedzi Wyjaśnienia (kryterium 3a – Struktura wypowiedzi) 1. Elementy treściowe wypowiedzi to – najogólniej rzecz ujmując – „bloki”, na które podzielone jest wypracowanie (w najprostszej formie: wstęp – część zasadnicza (rozwinięcie) – zakończenie, ale „część zasadnicza” zazwyczaj jest dzielona na kolejne „bloki”, tj. akapity). 1) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane problemowo (w toku problemowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej wypracowania omawia np. jeden aspekt tematu. Omawiając wybrany aspekt, zdający przywołuje argumentację i przykłady z różnych tekstów literackich / kontekstów; czynnikiem organizującym dany „blok” jest właśnie problem („ponadtekstowo”, „międzytekstowo”), a nie dany tekst literacki. 2) Możliwa jest sytuacja, w której zorganizowanie problemowe „pokrywa się” ze zorganizowaniem według kolejno omawianych tekstów literackich, jeżeli w pracy widoczny jest zamysł kompozycyjny wskazujący na tematyczne ustrukturyzowanie wypowiedzi, np. kolejny tekst literacki stanowi przykład umożliwiający np. uszczegółowienie wcześniej omawianego zagadnienia. 3) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane wyłącznie pod względem formalnym (w toku liniowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej Zasady oceniania rozwiązań zadań wypracowania dotyczy innego tekstu literackiego / kontekstu, a jedynym identyfikowalnym czynnikiem organizującym taki układ jest po prostu omawianie w następujących po sobie „blokach” zagadnień dotyczących kolejnych tekstów / kontekstów; tekst jest zorganizowany wg tekstów „jeden po drugim” (np. zmiana kolejności akapitów nie wpływa na strukturę tekstu). 2. Ocena podziału wypowiedzi w skali ogólnej wymaga rozważenia proporcji i funkcjonalności zasadniczych „bloków” pracy, tj. wstępu – części zasadniczej – zakończenia. Usterki w podziale wypowiedzi w skali ogólnej mogą wynikać z np. nieproporcjonalnie i niefunkcjonalnie długiego wstępu, ze zbyt krótkiego (lakonicznego) zakończenia lub z braku jednego z tych „bloków”. 3. Ocena podziału wypowiedzi na akapity wymaga rozważenia, czy logika wywodu została odzwierciedlona w podziale na graficznie wyodrębnione i funkcjonalne akapity. Usterki w podziale wypowiedzi na akapity mogą wynikać np. z faktu, że w pracy występują wyodrębnione graficznie akapity, które nie stanowią zwartej myślowo całości, albo występują akapity, które powinny zostać podzielone na mniejsze bloki, ponieważ taki akapit zawiera kilka wątków (każdy z takich wątków stanowi sam w sobie zwartą myślowo całość). 4. W ocenie struktury wypowiedzi nie uwzględnia się niezrealizowania przez zdającego któregoś z elementów tematu, np. nieodwołania się w ogóle do jednego z tekstów wskazanych w temacie jako obowiązkowy. 3b. Spójność wypowiedzi Wyjaśnienia (kryterium 3b – Spójność wypowiedzi) 1. Wypowiedź jest spójna, jeżeli elementy, które ją tworzą, stanowią logiczną i uporządkowaną całość. 2. Wywód jest uporządkowany, jeśli każdy kolejny akapit wynika z poprzedniego, a np. przestawienie akapitów zaburzyłoby tok rozumowania przyjęty przez zdającego. 3. Zaburzenia w spójności mogą wynikać m.in. z: a) błędów logicznych, w tym ze zbyt daleko idących uogólnień, nieuzasadnionych wniosków (np. wnioski w zakończeniu pracy nie wynikają z przeprowadzonego rozumowania), sprzecznych stwierdzeń b) odstępstw od podporządkowania wywodu myśli przewodniej, np. wypracowanie zawiera niefunkcjonalne fragmenty stanowiące niezwiązane z tematem wątki poboczne c) zredagowaniu wstępu lub rozwinięcia, lub zakończenia, lub akapitu, które nie pasują logicznie do pozostałej części wypracowania, nie łączą się logicznie z poprzedzającą je częścią / poprzedzającym je akapitem d) rozwijania jednocześnie więcej niż jednego wątku („zazębiania” się wątków) e) pomijania pośrednich ogniw rozumowania, tzw. skróty myślowe f) wprowadzenie treści nieistotnych, zbędnych dla pracy, bez związku / pozostających w wątpliwym związku z tematem/wywodem g) wprowadzania dygresji stosowanych niefunkcjonalnie h) przerywania toku myślenia zbędnymi zdaniami. 4. Błędy w spójności wewnątrz akapitów oznaczają np. nielogiczne połączenia zdań w akapicie oraz brak zastosowania w nim wskaźników zespolenia. 5. Błędy w spójności między akapitami oznaczają nielogiczne powiązanie danego akapitu z poprzednim lub poprzednimi akapitami oraz brak zastosowania wskaźników zespolenia między akapitami. 6. Błąd w składni prowadzący do błędu w spójności jest traktowany zarówno jako błąd językowy, jak i błąd w spójności. 3c. Styl wypowiedzi Wyjaśnienia (kryterium 3c – Styl wypowiedzi) 1. Styl wypowiedzi – co do zasady – powinien być: jasny, prosty (nie: zawiły, pretensjonalny), zwięzły, jednolity. Dodatkowo może być żywy, obrazowy. 2. Wypracowanie powinno być napisane stylem stosownym do sytuacji komunikacyjnej, jaką jest egzamin maturalny, co oznacza, że nie należy redagować go, stosując słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej. Styl uznaje się za stosowny w przeważającej części, jeżeli jest stosowany w orientacyjnie 2/3 pracy. Styl jest niestosowny do sytuacji komunikacyjnej, jeżeli orientacyjnie ok. 2/3 wypracowania zredagowane jest przy użyciu struktur językowych charakterystycznych dla stylu potocznego w odmianie mówionej. 3. Styl wypracowania jest jednorodny, jeśli zdający konsekwentnie posługuje się jednym, wybranym stylem, odpowiednim dla treści i formy wypowiedzi, lub miesza różne style w wypowiedzi, ale jest to uzasadnione i celowe. 4. Indywidualne upodobania stylistyczne egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę stylu pracy zdającego. Zasady oceniania rozwiązań zadań 4. Język wypowiedzi (maksymalnie 11 punktów) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał: 1. w odniesieniu do zakresu i poprawności środków językowych: • czy zdający poprawnie użył w wypowiedzi różnych rodzajów zdań i bogatej leksyki (np. frazeologizmów, wyrazów rzadziej używanych w języku polskim), czy też ograniczył się do najprostszych środków językowych • czy środki językowe, których użył zdający, pozwalają mu zrealizować temat w sposób swobodny i precyzyjny, czy też pobieżny, sprawiający trudność w zrozumieniu tekstu • ile błędów językowych, w tym błędów stylistycznych, zdający popełnił w pracy 2. w odniesieniu do poprawności ortograficznej: • ile błędów ortograficznych zdający popełnił w pracy 3. w odniesieniu do poprawności interpunkcyjnej: • ile błędów interpunkcyjnych zdający popełnił w pracy. 4a. Zakres i poprawność środków językowych Oceniając język wypowiedzi, egzaminator najpierw oceni zakres użytych środków językowych, a następnie – ich poprawność. Ostateczną liczbę punktów ustali na podstawie oceny obu tych aspektów wypowiedzi, zgodnie z poniższą tabelą. Wyjaśnienia (kryterium 4a – Zakres i poprawność środków językowych) 1. Nie każde nieprecyzyjne sformułowanie jest niepoprawne językowo (stanowi błąd językowy); może być przejawem nieporadności językowej. Błędem jest nieporadność językowa będąca oczywistym nieuzasadnionym naruszeniem obowiązującej normy językowej. 2. Indywidualne upodobania językowe egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę poprawności środków językowych w pracy zdającego. 3. W wypracowaniu występuje zróżnicowana składnia, jeżeli w pracy zdający wykorzystał poprawnie co najmniej 4 różne struktury składniowe, np.: zdanie pojedyncze, zdanie złożone, zdanie wielokrotnie złożone, równoważnik zdania, imiesłowowy równoważnik zdania, strona bierna, paralelizm składniowy, poprawne wprowadzanie cytatu, zdanie pytające, zdanie wtrącone. 4. W wypracowaniu występuje zróżnicowana leksyka, jeżeli w pracy zdający np. stosuje wyrazy/wyrażenia synonimiczne, stosuje bogatą frazeologię, używa precyzyjnego słownictwa, w tym np. terminologii. 5. W ocenie zróżnicowania leksyki nie uwzględnia się nieuzasadnionych powtórzeń wyrazów, zwrotów. Nieuzasadnione powtórzenia są uwzględniane w liczbie błędów językowych.
Wymagania podstawy programowej
Wymagania egzaminacyjne 2023 i 20241
Wymagania ogólneWymagania szczegółowe
I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: analizowania i interpretowania […] tekstów 1) przetwarza […] informacje z tekstów, np. kultury, a także ich wzajemnej […] popularnonaukowych […]. korespondencji. 8. Kształcenie umiejętności świadomego SP odbioru […] tekstów kultury na różnych I. Kształcenie literackie i kulturowe. poziomach […]. 2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń: 3) wyszukuje w tekście potrzebne informacje […]; 5) wyszukuje w tekście informacje wyrażone wprost i pośrednio (ukryte); 7) wyciąga wnioski wynikające z przesłanek zawartych w tekście (w tym rozpoznaje w nim prawdę lub fałsz).

Wypowiedź argumentacyjna

Zadanie 1

grudzień 2022rozszerzony35 pkt
Temat 1. Rozważ, jak konwencja groteskowa wykorzystana w utworze wpływa na jego przesłanie. W pracy odwołaj się do: • Szewców Stanisława Ignacego Witkiewicza • utworów literackich z dwóch różnych epok • wybranego kontekstu. Temat 2. Analiza czasu w utworach epickich najczęściej obejmuje napięcie między czasem narracji a czasem fabuły, rozpiętość i sposób łączenia scen w ramach czasu akcji, a także wszelkie odniesienia fabuły/akcji do kontekstu historycznego. Ale nie tylko następstwo zdarzeń mówi o przebiegu czasu – także zmiana obrazowania, perspektywy […] albo też przywołanie minionych, nieaktualnych dziś nazw czy form językowych. (Dorota Korwin-Piotrowska) Rozważ, jaką rolę w utworze literackim pełni konstrukcja czasu. Punktem wyjścia do rozważań uczyń fragment tekstu Doroty Korwin-Piotrowskiej. W pracy odwołaj się do: • wybranej lektury obowiązkowej • utworów literackich z dwóch różnych epok • wybranego kontekstu.
Wskazówka do rozwiązania — opracowanie serwisu
Temat 1 – wpływ groteski na przesłanie utworu: 1. Zdefiniuj groteskę przez deformację, absurd, kontrast oraz łączenie sprzecznych porządków, np. komizmu z grozą. 2. W Szewcach przeanalizuj konkretne zabiegi i pokaż, jak ujawniają mechanizmy rewolucji, władzy oraz rozpadu wartości. 3. W utworach z dwóch innych epok zastosuj tok: element groteskowy – reakcja odbiorcy – sens ideowy. 4. Wniosek powinien ocenić, dlaczego zdeformowany obraz świata potrafi trafniej diagnozować rzeczywistość niż przedstawienie dosłowne. Temat 2 – rola konstrukcji czasu: 1. Od fragmentu Doroty Korwin-Piotrowskiej wyprowadź rozróżnienie czasu fabuły, narracji, akcji i czasu historycznego. 2. W każdej lekturze wskaż konkretne rozwiązanie: retrospekcję, antycypację, inwersję, elipsę, spowolnienie, przyspieszenie albo równoległość zdarzeń. 3. Wyjaśnij wpływ konstrukcji czasu na wiedzę odbiorcy, napięcie, charakterystykę postaci, pamięć i interpretację historii. 4. Porównaj rozwiązania z dwóch epok i zakończ wnioskiem, że czas jest narzędziem budowania znaczeń, a nie tylko chronologią zdarzeń.
Odpowiedź lub przykład realizacji

Ta część materiału nie zawiera osobnej odpowiedzi wzorcowej.

Klucz i zasady oceniania
Temat 1. Rozważ, jak konwencja groteskowa wykorzystana w utworze wpływa na jego przesłanie. W pracy odwołaj się do: • Szewców Stanisława Ignacego Witkiewicza • utworów literackich z dwóch różnych epok • wybranego kontekstu. Temat 2. Analiza czasu w utworach epickich najczęściej obejmuje napięcie między czasem narracji a czasem fabuły, rozpiętość i sposób łączenia scen w ramach czasu akcji, a także wszelkie odniesienia fabuły/akcji do kontekstu historycznego. Ale nie tylko następstwo zdarzeń mówi o przebiegu czasu – także zmiana obrazowania, perspektywy […] albo też przywołanie minionych, nieaktualnych dziś nazw czy form językowych. (Dorota Korwin-Piotrowska) Rozważ, jaką rolę w utworze literackim pełni konstrukcja czasu. Punktem wyjścia do rozważań uczyń fragment tekstu Doroty Korwin-Piotrowskiej. W pracy odwołaj się do: • wybranej lektury obowiązkowej • utworów literackich z dwóch różnych epok • wybranego kontekstu. 1. Spełnienie formalnych warunków polecenia (maksymalnie 1 punkt) • W wypracowaniu nie występuje błąd kardynalny. 1 pkt ORAZ • W wypracowaniu jest odwołanie do utworów literackich reprezentujących dwie epoki literackie, w tym do lektury obowiązkowej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym. ORAZ • Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu. ORAZ • Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną. • Wypracowanie nie spełnia któregokolwiek z warunków określonych w kategorii 0 pkt „1 pkt”. ALBO • Wypowiedź jest napisana w formie planu albo w punktach. Uwaga: jeżeli w kryterium Spełnienie formalnych warunków polecenia przyznano 0 pkt, we wszystkich pozostałych kryteriach przyznaje się 0 pkt. 2. Kompetencje literackie i kulturowe (maksymalnie 16 punktów) Funkcjonalność wykorzystania utworów wskazanych Liczba Błędy Poziom argumentacji wypowiedzi; erudycyjność wypowiedzi w poleceniu (lektury punktów rzeczowe obowiązkowej i innych utworów) Trzy utwory • Bogata argumentacja. wykorzystane • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 16 pkt w pełni • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. funkcjonalnie. Uwaga: za każdy błąd rzeczowy należy odjąć 1 pkt od ogólnej liczby punktów przyznanych za KLiK, maksymalnie do 16 pkt i bez punktów ujemnych. • Zadowalająca argumentacja. • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 15 pkt • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. • Zadowalająca argumentacja. • Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie. 14 pkt • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. • Powierzchowna argumentacja. 13 pkt • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu. Dwa utwory • Bogata argumentacja. wykorzystane • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 12 pkt w pełni • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. funkcjonalnie, • Zadowalająca argumentacja. a trzeci – • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 11 pkt częściowo • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. funkcjonalnie. • Zadowalająca argumentacja. • Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie. 10 pkt • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. • Powierzchowna argumentacja. 9 pkt • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu. Zasady oceniania rozwiązań zadań • Dwa – w pełni • Trafna argumentacja. funkcjonalnie, • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 8 pkt trzeci – • Praca zawiera fragmenty erudycyjne. niefunkcjonalnie • Zadowalająca argumentacja. albo brak. • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 7 pkt ALBO • Praca zawiera fragmenty erudycyjne. • Jeden – w pełni • Zadowalająca argumentacja. funkcjonalnie, • Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie. 6 pkt a dwa – • Praca zawiera fragmenty erudycyjne. częściowo • Powierzchowna argumentacja. 5 pkt funkcjonalnie. • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu. • Jeden – w pełni • Trafna argumentacja. funkcjonalnie, • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 4 pkt drugi – • Praca zawiera fragmenty erudycyjne. częściowo • Zadowalająca argumentacja. funkcjonalnie, • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 3 pkt trzeci – • Praca zawiera fragmenty erudycyjne. niefunkcjonalnie • Zadowalająca argumentacja. albo brak. • Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie. 2 pkt ALBO • Praca zawiera fragmenty erudycyjne. • Jeden – w pełni • Powierzchowna argumentacja. funkcjonalnie, • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu. drugi – niefunkcjonalnie, trzeci – niefunkcjonalnie albo brak. ALBO • Trzy utwory 1 pkt wykorzystane częściowo funkcjonalnie. ALBO • Dwa – częściowo funkcjonalnie, a trzeci – niefunkcjonalnie albo brak. • Jeden utwór – częściowo funkcjonalnie, drugi – niefunkcjonalnie, trzeci – niefunkcjonalnie albo brak. 0 pkt • Żaden utwór nie został wykorzystany przynajmniej w części funkcjonalnie. wynosi 0 pkt, wówczas w pozostałych kryteriach (Kompozycja wypowiedzi oraz Język wypowiedzi) przyznaje się 0 pkt. 3. Kompozycja wypowiedzi: struktura, spójność i styl (maksymalnie 7 punktów) 3a. Struktura wypowiedzi Uporządkowanie Liczba elementów treściowych Podział wypowiedzi punktów wypowiedzi Elementy treściowe Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, 3 pkt wypowiedzi w całości lub część zasadnicza, zakończenie), jak w przeważającej części i w zakresie struktury akapitów; sposób A pracy są zorganizowane podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez problemowo. zdającego. Dopuszczalna 1 usterka. Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 2 pkt (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) B ALBO w zakresie struktury akapitów. Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 1 pkt (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) C ORAZ w zakresie struktury akapitów. • W pracy podjęta jest Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, 2 pkt próba organizacji część zasadnicza, zakończenie), jak elementów treściowych i w zakresie struktury akapitów; sposób D wypowiedzi podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez problemowo. zdającego. Dopuszczalna 1 usterka. • Elementy treściowe Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 1 pkt wypowiedzi (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) E zorganizowane w pracy ALBO w zakresie struktury akapitów. częściowo problemowo, częściowo wyłącznie Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 0 pkt pod względem (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) formalnym. ORAZ w zakresie struktury akapitów. • Elementy treściowe wypowiedzi w całości lub w przeważającej części pracy F zorganizowane wyłącznie pod względem formalnym, np. wg kolejno omawianych tekstów literackich. Elementy treściowe wypowiedzi niezorganizowane; wypowiedź stanowi 0 pkt G zbiór w znacznej mierze niezależnych elementów. Zasady oceniania rozwiązań zadań 3b. Spójność wypowiedzi Wypowiedź jest w całości spójna lub występują w niej nie więcej niż 2 zaburzenia 3 pkt w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. W wypowiedzi występuje 3–5 zaburzeń w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) 2 pkt na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. • W wypowiedzi występuje 6–8 zaburzeń w spójności (tj. logice, 1 pkt uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. LUB • Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ALBO z zakończeniem pracy. ALBO • Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ALBO częścią zasadniczą pracy. • W wypowiedzi występuje 9 lub więcej zaburzeń w spójności (tj. logice, 0 pkt uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. LUB • Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ORAZ z zakończeniem pracy. ALBO • Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ORAZ częścią zasadniczą pracy. 3c. Styl wypowiedzi Styl w całości lub w przeważającej części stosowny, tj. adekwatny do odmiany 1 pkt pisanej języka oraz do sytuacji komunikacyjnej (jednorodny albo funkcjonalnie niejednorodny). Wypracowanie nie spełnia warunków określonych w kategorii „1 pkt”. 0 pkt 4. Język wypowiedzi (maksymalnie 11 punktów) 4a. Zakres i poprawność środków językowych Poprawność środków Nie 15 lub więcej 3–4 5–6 7–8 9–10 11–12 13–14 więcej niż 2 błędów błędów błędów błędów błędów błędów błędów Zakres środków błędy jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. A B C D E F G H 1. Szeroki zakres środków językowych, tzn. • zróżnicowana składnia, • zróżnicowana leksyka, w tym np. 7 pkt 6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt bogata frazeologia, precyzyjne słownictwo, umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu. 2. Zadowalający zakres środków językowych, tzn. składnia i leksyka 6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt 0 pkt stosowne / odpowiednie do realizacji tematu. 3. Wąski zakres środków językowych, tzn. składnia i leksyka proste / 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt 0 pkt 0 pkt ograniczone, utrudniające realizację tematu. Przykładowo: za wypowiedź, w której zakres środków językowych wykorzystanych przez zdającego jest zadowalający i w której znajdują się 4 błędy językowe, egzaminator przyzna 5 pkt w tym kryterium. 4b. Poprawność ortograficzna Praca jest bezbłędna. 2 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub dysortografią): Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 4 błędy ortograficzne. Praca zawiera 1–2 błędy ortograficzne. 1 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub dysortografią): Praca zawiera nie więcej niż 5–6 błędów ortograficznych. Praca zawiera 3 lub więcej błędów ortograficznych. 0 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub dysortografią): Praca zawiera 7 lub więcej błędów ortograficznych. Zasady oceniania rozwiązań zadań 4c. Poprawność interpunkcyjna Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 3 błędy interpunkcyjne. 2 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub dysortografią): Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 7 błędów interpunkcyjnych. Praca zawiera 4–7 błędów interpunkcyjnych. 1 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub dysortografią): Praca zawiera 8–11 błędów interpunkcyjnych. Praca zawiera 8 lub więcej błędów interpunkcyjnych. 0 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub dysortografią): Praca zawiera 12 lub więcej błędów interpunkcyjnych. Informacje o błędach uznawanych za ortograficzne w pracach zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub dysortografią) 1. W ocenie poprawności ortograficznej wypracowania egzaminator będzie uwzględniał następujące błędy (tzn. liczył je jako błędy ortograficzne): • błędy w zapisie wyrazów z u – ó, ż – rz, h – ch • łamanie zasady pisania wielką literą na początku zdania. 2. W ocenie poprawności ortograficznej wypracowania egzaminator nie będzie uwzględniał innych niż wymienione w pkt 1. błędów w zapisie (tzn. nie będzie liczył ich jako błędy ortograficzne), w tym: • dodawania, opuszczania, przestawiania liter, sylab lub całych wyrazów • mylenia liter – o podobnym kształcie (a – o, l – ł – t, n – r, m – n, u – w, e – ę, a – ą, i – j, u – y) – dużych i małych (z wyjątkiem początku zdania) – odpowiedników głosek zbliżonych fonetycznie (b – p, d – t, w – f, g – k, dz – c, sz – s, i – y, ę – em – en, ą – om– on, ś – ź, ć – dź) – różniących się w położeniu w stosunku do osi pionowej (p – b, d – b) lub poziomej (m – w, n – u, b – p, d – g, p – g) • ominięcia drobnych elementów graficznych, w tym – oznaczania miękkości nad literami – kropek (dż, ż, i, j) – „ogonków” przy literach ą lub ę i kreski (wężyka) przy literach ó, t lub ł • błędów dotyczących podziału wyrazu • utraty dźwięczności (kóska zamiast kózka, proźba zamiast prośba) • błędów wynikających ze schematycznego stosowania zasad ortografii, np. startóje bo startować • mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno • niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny zamiast skośny. Wyrazy z błędami, których nie uwzględnia się w ocenie poprawności ortograficznej, egzaminator podkreśli w wypracowaniu, a na marginesie oznaczenia tych błędów otoczy kółkiem np. albo ort o INSTRUKCJA OZNACZANIA BŁĘDÓW W WYPRACOWANIACH Błędy oznaczane na lewym marginesie Sposób oznaczenia błędu Sposób oznaczenia błędu Rodzaj błędu w wypracowaniu na marginesie podkreślenie prostą linią fragmentu rzecz ALBO rz rzeczowe zawierającego błąd albo zaznaczenie tego fragmentu pionową linią zaznaczenie symbolem ‿ zaburzenia w spójności między zdaniami w spójności sp zaznaczenie symbolem [ zaburzenia w spójności między akapitami usterki w podziale str tekstu w zakresie zaznaczenie symbolem ] struktury akapitów Błędy oznaczane na prawym marginesie Sposób oznaczenia błędu Sposób oznaczenia błędu Rodzaj błędu w wypracowaniu na marginesie podkreślenie prostą linią wyrazu użytego jęz ALBO j językowe błędnie lub niepoprawnego sformułowania ort ALBO o ortograficzne podkreślenie prostą linią wyrazu z błędem zaznaczenie brakującego znaku interpunkcyjnego symbolem √ int ALBO i interpunkcyjne zaznaczenie zbędnego znaku interpunkcyjnego symbolem x Uwaga. 1. Jeżeli zdający popełnia dokładnie ten sam błąd ortograficzny lub językowy, to na marginesie oznaczenie tego błędu należy otoczyć kółkiem, np. lub ort o 2. Należy konsekwentnie stosować jeden wybrany sposób oznaczania błędów na marginesie. Zasady oceniania rozwiązań zadań INSTRUKCJA LICZENIA BŁĘDÓW W WYPRACOWANIACH 1. Powtórzony dokładnie ten sam błąd ortograficzny lub językowy liczy się jako jeden błąd. 2. Egzaminator w wypracowaniu i na marginesie musi oznaczyć wszystkie błędy rzeczowe, błędy w spójności wypowiedzi, językowe, ortograficzne i interpunkcyjne. 3. W tabelach dla egzaminatora pod wypracowaniem egzaminator zapisuje liczbę popełnionych błędów zgodnie z poniższymi zasadami: a) błędy rzeczowe – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 2. (KLiK) w polu Liczba błędów rzeczowych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 16; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 16 błędów rzeczowych, egzaminator w tabeli wpisuje „16+” b) błędy w spójności wypowiedzi – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 3b w polu Liczba błędów w spójności egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 9; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 9 błędów w spójności, egzaminator w tabeli wpisuje „9+” c) błędy językowe – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4a w polu Liczba błędów językowych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 15; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 15 błędów językowych, egzaminator w tabeli wpisuje „15+” d) błędy ortograficzne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4b w polu Liczba błędów ortograficznych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 3; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 3 błędy ortograficzne, egzaminator w tabeli wpisuje „3+” e) błędy interpunkcyjne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4c w polu Liczba błędów interpunkcyjnych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 8; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 8 błędów interpunkcyjnych, egzaminator w tabeli wpisuje „8+”. Uwagi dotyczące liczenia błędów ortograficznych i interpunkcyjnych w wypracowaniach zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub dysortografią) a) błędy ortograficzne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4b w polu Liczba błędów ortograficznych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 7; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 7 błędów ortograficznych, egzaminator w tabeli wpisuje „7+” b) błędy interpunkcyjne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4c w polu Liczba błędów interpunkcyjnych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 12; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 12 błędów interpunkcyjnych, egzaminator w tabeli wpisuje „12+”. WYJAŚNIENIA DO KRYTERIÓW OCENIANIA 1. Spełnienie formalnych warunków polecenia (maksymalnie 1 punkt) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy: • nie występuje w nim błąd kardynalny • w wypracowaniu zdający odwołał się do lektury obowiązkowej wybranej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym • w wypracowaniu zdający przywołał utwory literackie reprezentujące dwie epoki literackie • wypowiedź w co najmniej jednym fragmencie dotyczy problemu wskazanego w poleceniu • napisane wypracowanie jest w jakiejkolwiek części wypowiedzią argumentacyjną. Wyjaśnienia (kryterium 1. – SFWP) 1. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o: 1) nieznajomości treści lektury obowiązkowej, do której odwołuje się zdający, w zakresie: a) fabuły, w tym głównych wątków utworu; b) losów głównych bohaterów, w tym np. łączenie biografii różnych bohaterów; LUB 2) całkowicie nieuprawnionej interpretacji lektury obowiązkowej będącej całkowitą falsyfikacją danego utworu. 2. W przypadku lektur obowiązkowych błąd kardynalny może dotyczyć wyłącznie lektur obowiązkowych wskazanych w podstawie programowej jako lektury do omówienia w całości (nie we fragmentach). 3. W wypracowaniu zdający musi odwołać się do lektury obowiązkowej – w zależności od tematu – wskazanej w poleceniu albo wybranej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym. Odwołanie się zdającego do lektury oznacza, że co najmniej jedno zdanie o tej lekturze ma charakter analityczny, a nie tylko informacyjny. a) Przykład zdania analitycznego: Sposób dzielenia się własnymi życiowymi doświadczeniami zależy nie tylko od samego autora – jego intencji, chęci czy stylu, ale również od charakteru filozofii i światopoglądu epoki, w jakiej tworzył. b) Przykład zdania informacyjnego: Innym tekstem, tym razem pochodzącym z epoki renesansu, są Treny Jana Kochanowskiego. Za zdania informacyjne uznaje się również sformułowania będące wyłącznie przepisanymi fragmentami polecenia lub parafrazą polecenia. 4. Jeśli jedyna lektura obowiązkowa jest przywołana lakonicznie, bardziej w kontekście / w nawiązaniu do innego utworu literackiego, który zdający szerzej omawia w wypracowaniu, wówczas traktujemy przywołanie tej lektury jako spełnienie formalnych warunków zadania, ale oceniając KLiK, nie uwzględniamy tej lektury jako kontekst. 5. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli: a) zawiera fragmenty odnoszące się do zakresu merytorycznego zagadnienia, którego omówienie jest wymagane ORAZ b) utwory literackie uwzględnione w wypracowaniu reprezentują co najmniej dwie różne epoki. 6. Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną, jeżeli zawiera co najmniej jeden akapit argumentacyjny. Zasady oceniania rozwiązań zadań 2. Kompetencje literackie i kulturowe (maksymalnie 16 punktów) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy w wypracowaniu zdający: • wykorzystał znajomość – odpowiednio – wskazanej w poleceniu lub wybranej lektury obowiązkowej oraz innych utworów literackich – reprezentujących różne epoki literackie – w sposób funkcjonalny, tzn. np. czy przywołał w pracy takie konwencje, omówił takie motywy literackie, które w sposób istotny wspierają jego tok rozumowania albo dobrze ilustrują to, o czym pisze • funkcjonalnie wykorzystał kontekst, wybrany spośród: historycznoliterackiego, literackiego, biograficznego, kulturowego, mitologicznego, biblijnego, religijnego, historycznego, filozoficznego, egzystencjalnego, politycznego, społecznego • przedstawił bogatą argumentację, świadczącą o jego erudycji • wykazał się wiedzą i umiejętnościami z zakresu kształcenia literackiego i kulturowego oraz kształcenia językowego • nie popełnił błędów rzeczowych zarówno w odniesieniu do przywołanych tekstów literackich oraz kontekstów, jak i terminologii historycznoliterackiej oraz/lub teoretycznoliterackiej. Wyjaśnienia (kryterium 2. – KLiK) 1. Poprzez wykorzystanie utworu rozumie się wykorzystanie znajomości problematyki utworu, elementów poetyki tekstu. 2. Zdający powinien funkcjonalnie wykorzystać w wypracowaniu znajomość trzech utworów reprezentujących różne epoki literackie, w tym lektury obowiązkowej / lektur obowiązkowych, innego utworu literackiego / innych utworów literackich. Funkcjonalne wykorzystanie znajomości tekstu oznacza przywołanie w wypracowaniu: 1) takich elementów jego struktury, jak np. kreacja świata przedstawionego, motywy, tematy, toposy, aluzje obecne w dziele literackim, 2) problematyki utworów, w tym np.: ich związku z tradycją literacką, programami epoki, grupy literackiej itp., które istotnie wspierają tok rozumowania zdającego, albo dobrze ilustrują to, o czym zdający pisze. Funkcjonalność wykorzystania znajomości tekstów ocenia się w odniesieniu do tematu pracy. Jeżeli w części zasadniczej pracy w charakterze argumentów/przykładów wykorzystane są elementy struktury dzieła literackiego lub motywy, konwencje, aluzje literackie, które nie są spójne np. ze stanowiskiem zdającego wyrażonym we wstępie do pracy – wówczas uwzględnia się tę niespójność w ocenie spójności. 3. Utwór literacki nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, nie wyciągając żadnego wniosku, nie wprowadzając żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem. 4. Jeżeli zdający w wypracowaniu napisze więcej niż o trzech utworach literackich (np. o trzech lekturach obowiązkowych i o dwóch innych tekstach literackich), o różnym stopniu funkcjonalności, do oceny stopnia realizacji kryterium bierze się pod uwagę trzy utwory wykorzystane w sposób najbardziej funkcjonalny, z których jeden musi być lekturą obowiązkową. Pozostałe utwory mogą być traktowane jako kontekst literacki. 5. Argumentacja to udowodnienie tezy/opinii/stanowiska przedstawionego przez zdającego przy pomocy argumentów. 1) Bogata argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi przykładami i szeroka/wieloaspektowa, uwzględniająca kontekst, stanowiąca – jako całość – wnikliwą analizę problemu sformułowanego w poleceniu; zawiera elementy refleksji / głębszego namysłu nad problemem. W sytuacji gdy znajomość problematyki utworów literackich oraz elementów poetyki tekstu została wykorzystana częściowo funkcjonalnie, mówimy o argumentacji trafnej. 2) Zadowalająca argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi przykładami. 3) Powierzchowna argumentacja – to argumentacja oparta na uogólnieniach, niewnikająca w istotę rzeczy, poprzestająca na pobieżnych obserwacjach, mało dokładna, czasami niepoparta przykładami; również argumentacja, w której zdający podejmuje próbę zbudowania argumentu, dobierając jedynie środki językowe typowe dla struktur argumentacyjnych, np. Moim pierwszym argumentem jest... 6. Kontekst należy rozumieć jako odniesienie się przez zdającego w pracy do na przykład: 1) historii literatury 2) teorii literatury 3) charakteru epoki 4) biografii autora 5) innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu 6) filmu, spektaklu teatralnego 7) utworu muzycznego, dzieła plastycznego 8) mitologii 9) Biblii 10) religii 11) historii 12) filozofii 13) kwestii politycznych 14) kwestii społecznych, wybrane przez zdającego w sposób celowy, przydatne do osadzenia omawianego utworu w szerszej perspektywie i pogłębionego odczytania sensów utworu literackiego, do którego zdający odwołuje się w wypracowaniu. Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu polega na trafnym jego doborze ze względu na rozważany problem; kontekst pogłębia i rozwija omawiane zagadnienie. Pogłębienie i omówienie danego zagadnienia poprzez konteksty nie oznacza konieczności dogłębnej analizy samych kontekstów jako takich; w szczególności nie może prowadzić do dygresji stosowanej niefunkcjonalnie. 7. Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie ogranicza się wyłącznie do przywołania, np. informacji, wydarzenia, tytułu dzieła; kontekst jest poprawny, ale ogranicza się tylko do funkcji informacyjnej, nie pogłębia i nie rozwija omawianego zagadnienia. 8. Kontekst polegający na odniesieniu się przez zdającego do innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, nie formułując żadnego wniosku, nie dokonując żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem. 9. Erudycję należy rozumieć jako wiedzę przedmiotową zdającego, w tym m.in. wiedzę i umiejętność wykorzystania kontekstów, kodów kulturowych, terminologii, znajomości kultury, Zasady oceniania rozwiązań zadań w tym literatury i innych dziedzin sztuki. Wypowiedź świadcząca o erudycji zdającego to wypracowanie, w którym zdający funkcjonalnie wykorzystał wiedzę przedmiotową w rozważaniu problemu sformułowanego w poleceniu. 10. W ocenie poziomu argumentacji nie uwzględnia się fragmentów wypowiedzi zawierających błędy rzeczowe. 11. Błąd rzeczowy – to błąd świadczący o: 1) nieznajomości lektury obowiązkowej (z podstawy programowej) wskazanej w poleceniu, do której odwołuje się zdający, w zakresie innym niż w przypadku błędu kardynalnego, tj. np. błąd w nazwisku autora, w przypisaniu autorstwa, w nazwisku/imieniu bohatera (dopuszczalne błędy w zapisie, nieprowadzące do trudności w identyfikacji bohatera lub autora, np. Russeau albo Rouseau zamiast Rousseau – błędny zapis to błąd ortograficzny), dotyczący losów bohaterów drugoplanowych bądź wątków innych niż główne 2) nieznajomości utworu literackiego lub tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, innego niż lektura obowiązkowa lub utwór literacki wskazany w poleceniu (każdy błąd merytoryczny) 3) nieuprawnionej interpretacji fragmentu lub fragmentów / części utworu literackiego, w tym poetyckiego, do którego odwołuje się zdający, będącej częściową falsyfikacją danego utworu 4) nieznajomości zagadnień z zakresu teorii i historii literatury bądź języka, np. stosowanie pojęć typowych dla epiki w odniesieniu do liryki (np.: narrator wiersza; wiersz „Ocalony” Różewicza opowiada, *fabuła w „Trenach” Jana Kochanowskiego). Nie są błędem rzeczowym sformułowania takie jak np. utwór pokazuje, wiersz ukazuje). 5) braku wiedzy dotyczącej wybranego przez zdającego kontekstu, np. błędne przywołanie pojęć lub faktów historycznych. Jako błąd rzeczowy traktujemy również niepoprawne przywołanie cytatu z utworu literackiego, oznaczone cudzysłowem. 6) Dokładnie ten sam błąd rzeczowy (np. konsekwentne stosowanie błędnego imienia bohatera, którego da się w jednoznaczny sposób zidentyfikować, a opisane w wypracowaniu fakty świadczą o znajomości lektury) powtórzony kilkakrotnie jest liczony jako jeden błąd. 7) Jeżeli dane sformułowanie stosowane/uznawane jest w nauczaniu zwyczajowo za „termin” (np. apokalipsa spełniona), ale nie jest terminem w rozumieniu encyklopedycznym oraz/lub nie jest wymienione w podstawie programowej, to błędu w takim sformułowaniu (np. *apokalipsa przepowiadana) nie traktuje się jako błędu rzeczowego. 3. Kompozycja wypowiedzi: struktura, spójność i styl (maksymalnie 7 punktów) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy: 1. w zakresie struktury wypowiedzi: • kompozycja wypowiedzi jest funkcjonalna, tzn. czy układ i sposób przedstawienia treści pomaga w zrozumieniu wypowiedzi • podział wypowiedzi – zarówno w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie), jak i w zakresie struktury akapitów – jest poprawny i funkcjonalny 2. w zakresie spójności wypowiedzi: • wypowiedź jest spójna, tzn. złożona z elementów, które tworzą logiczną i uporządkowaną całość • w wypowiedzi spójność jest zachowana zarówno wewnątrz zdań, jak również między zdaniami i akapitami • w wypowiedzi użyte zostały odpowiednie środki językowe, np. wskaźniki zespolenia tekstu, struktury metatekstowe, leksykalne wykładniki spójności, które ułatwiają śledzenie toku rozumowania autora 3. w zakresie stylu wypowiedzi: • styl wypowiedzi jest stosowny, tzn. czy zdający konsekwentnie posługuje się jednym, wybranym stylem, a jeżeli miesza różne style w wypowiedzi – to czy jest to uzasadnione (czy czemuś to służy, jest funkcjonalne) oraz czy zdający nie napisał wypowiedzi, stosując słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej. 3a. Struktura wypowiedzi Wyjaśnienia (kryterium 3a – Struktura wypowiedzi) 1. Elementy treściowe wypowiedzi to – najogólniej rzecz ujmując – „bloki”, na które podzielone jest wypracowanie (w najprostszej formie: wstęp – część zasadnicza (rozwinięcie) – zakończenie, ale „część zasadnicza” zazwyczaj jest dzielona na kolejne „bloki”, tj. akapity). 1) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane problemowo (w toku problemowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej wypracowania omawia np. jeden aspekt tematu. Omawiając wybrany aspekt, zdający przywołuje argumentację i przykłady z różnych tekstów literackich / kontekstów; czynnikiem organizującym dany „blok” jest właśnie problem („ponadtekstowo”, „międzytekstowo”), a nie dany tekst literacki. 2) Możliwa jest sytuacja, w której zorganizowanie problemowe „pokrywa się” ze zorganizowaniem według kolejno omawianych tekstów literackich, jeżeli w pracy widoczny jest zamysł kompozycyjny wskazujący na tematyczne ustrukturyzowanie wypowiedzi, np. kolejny tekst literacki stanowi przykład umożliwiający np. uszczegółowienie wcześniej omawianego zagadnienia. 3) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane wyłącznie pod względem formalnym (w toku liniowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej wypracowania dotyczy innego tekstu literackiego / kontekstu, a jedynym identyfikowalnym czynnikiem organizującym taki układ jest po prostu omawianie w następujących po sobie „blokach” zagadnień dotyczących kolejnych tekstów / kontekstów; tekst jest zorganizowany wg tekstów „jeden po drugim” (np. zmiana kolejności akapitów nie wpływa na strukturę tekstu). 2. Ocena podziału wypowiedzi w skali ogólnej wymaga rozważenia proporcji i funkcjonalności zasadniczych „bloków” pracy, tj. wstępu – części zasadniczej – zakończenia. Usterki w podziale wypowiedzi w skali ogólnej mogą wynikać z np. nieproporcjonalnie i niefunkcjonalnie długiego Zasady oceniania rozwiązań zadań wstępu, ze zbyt krótkiego (lakonicznego) zakończenia lub z braku jednego z tych „bloków”. 3. Ocena podziału wypowiedzi na akapity wymaga rozważenia, czy logika wywodu została odzwierciedlona w podziale na graficznie wyodrębnione i funkcjonalne akapity. Usterki w podziale wypowiedzi na akapity mogą wynikać np. z faktu, że w pracy występują wyodrębnione graficznie akapity, które nie stanowią zwartej myślowo całości, albo występują akapity, które powinny zostać podzielone na mniejsze bloki, ponieważ taki akapit zawiera kilka wątków (każdy z takich wątków stanowi sam w sobie zwartą myślowo całość). 4. W ocenie struktury wypowiedzi nie uwzględnia się niezrealizowania przez zdającego któregoś z elementów tematu, np. nieodwołania się w ogóle do jednego z tekstów wskazanych w temacie jako obowiązkowy. 3b. Spójność wypowiedzi Wyjaśnienia (kryterium 3b – Spójność wypowiedzi) 1. Wypowiedź jest spójna, jeżeli elementy, które ją tworzą, stanowią logiczną i uporządkowaną całość. 2. Wywód jest uporządkowany, jeśli każdy kolejny akapit wynika z poprzedniego, a np. przestawienie akapitów zaburzyłoby tok rozumowania przyjęty przez zdającego. 3. Zaburzenia w spójności mogą wynikać m.in. z: a) błędów logicznych, w tym ze zbyt daleko idących uogólnień, nieuzasadnionych wniosków (np. wnioski w zakończeniu pracy nie wynikają z przeprowadzonego rozumowania), sprzecznych stwierdzeń b) odstępstw od podporządkowania wywodu myśli przewodniej, np. wypracowanie zawiera niefunkcjonalne fragmenty stanowiące niezwiązane z tematem wątki poboczne c) zredagowaniu wstępu lub rozwinięcia, lub zakończenia, lub akapitu, które nie pasują logicznie do pozostałej części wypracowania, nie łączą się logicznie z poprzedzającą je częścią / poprzedzającym je akapitem d) rozwijania jednocześnie więcej niż jednego wątku („zazębiania” się wątków) e) pomijania pośrednich ogniw rozumowania, tzw. skróty myślowe f) wprowadzenie treści nieistotnych, zbędnych dla pracy, bez związku/pozostających w wątpliwym związku z tematem/wywodem g) wprowadzania dygresji stosowanych niefunkcjonalnie h) przerywania toku myślenia zbędnymi zdaniami. 4. Błędy w spójności wewnątrz akapitów oznaczają np. nielogiczne połączenia zdań w akapicie oraz brak zastosowania w nim wskaźników zespolenia. 5. Błędy w spójności między akapitami oznaczają nielogiczne powiązanie danego akapitu z poprzednim lub poprzednimi akapitami oraz brak zastosowania wskaźników zespolenia między akapitami. 6. Błąd w składni prowadzący do błędu w spójności jest traktowany zarówno jako błąd językowy, jak i błąd w spójności. 3c. Styl wypowiedzi Wyjaśnienia (kryterium 3c – Styl wypowiedzi) 1. Styl wypowiedzi – co do zasady – powinien być: jasny, prosty (nie: zawiły, pretensjonalny), zwięzły, jednolity. Dodatkowo może być żywy, obrazowy. 2. Wypracowanie powinno być napisane stylem stosownym do sytuacji komunikacyjnej, jaką jest egzamin maturalny, co oznacza, że nie należy redagować go, stosując słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej. Styl uznaje się za stosowny w przeważającej części, jeżeli jest stosowany w orientacyjnie 2/3 pracy. Styl jest niestosowny do sytuacji komunikacyjnej, jeżeli orientacyjnie ok. 2/3 wypracowania zredagowane jest przy użyciu struktur językowych charakterystycznych dla stylu potocznego w odmianie mówionej. 3. Styl wypracowania jest jednorodny, jeśli zdający konsekwentnie posługuje się jednym, wybranym stylem, odpowiednim dla treści i formy wypowiedzi, lub miesza różne style w wypowiedzi, ale jest to uzasadnione i celowe. 4. Indywidualne upodobania stylistyczne egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę stylu pracy zdającego. 4. Język wypowiedzi (maksymalnie 11 punktów) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał: 1. w odniesieniu do zakresu i poprawności środków językowych: • czy zdający poprawnie użył w wypowiedzi różnych rodzajów zdań i bogatej leksyki (np. frazeologizmów, wyrazów rzadziej używanych w języku polskim), czy też ograniczył się do najprostszych środków językowych • czy środki językowe, których użył zdający, pozwalają mu zrealizować temat w sposób swobodny i precyzyjny, czy też pobieżny, sprawiający trudność w zrozumieniu tekstu • ile błędów językowych, w tym błędów stylistycznych, zdający popełnił w pracy 2. w odniesieniu do poprawności ortograficznej: • ile błędów ortograficznych zdający popełnił w pracy 3. w odniesieniu do poprawności interpunkcyjnej: • ile błędów interpunkcyjnych zdający popełnił w pracy. Zasady oceniania rozwiązań zadań 4a. Zakres i poprawność środków językowych Oceniając język wypowiedzi, egzaminator najpierw oceni zakres użytych środków językowych, a następnie – ich poprawność. Ostateczną liczbę punktów ustali na podstawie oceny obu tych aspektów wypowiedzi, zgodnie z poniższą tabelą. Wyjaśnienia (kryterium 4a) 1. Nie każde nieprecyzyjne sformułowanie jest niepoprawne językowo (stanowi błąd językowy); może być przejawem nieporadności językowej. Błędem jest nieporadność językowa będąca oczywistym nieuzasadnionym naruszeniem obowiązującej normy językowej. 2. Indywidualne upodobania językowe egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę poprawności środków językowych w pracy zdającego. 3. W wypracowaniu występuje zróżnicowana składnia, jeżeli w pracy zdający wykorzystał poprawnie co najmniej 4 różne struktury składniowe, np.: zdanie pojedyncze, zdanie złożone, zdanie wielokrotnie złożone, równoważnik zdania, imiesłowowy równoważnik zdania, strona bierna, paralelizm składniowy, poprawne wprowadzanie cytatu, zdanie pytające, zdanie wtrącone. 4. W wypracowaniu występuje zróżnicowana leksyka, jeżeli w pracy zdający np. stosuje wyrazy/wyrażenia synonimiczne, stosuje bogatą frazeologię, używa precyzyjnego słownictwa, w tym np. terminologii. 5. W ocenie zróżnicowania leksyki nie uwzględnia się nieuzasadnionych powtórzeń wyrazów, zwrotów. Nieuzasadnione powtórzenia są uwzględniane w liczbie błędów językowych.
Wymagania podstawy programowej
Analiza czasu w utworach epickich najczęściej obejmuje napięcie między czasem narracji 2) całkowicie nieuprawnionej interpretacji lektury obowiązkowej będącej całkowitą falsyfikacją i umiejętność wykorzystania kontekstów, kodów kulturowych, terminologii, znajomości kultury, 3) nieuprawnionej interpretacji fragmentu lub fragmentów / części utworu literackiego, w tym

Wypowiedź argumentacyjna

Zadanie 13

czerwiec 2022podstawowy50 pkt
Temat 1. Co skłania człowieka do poświęceń? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do podanego fragmentu Dziadów cz. III, do całego utworu Adama Mickiewicza oraz do wybranego tekstu kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. Adam Mickiewicz Dziady cz. III Akt I Scena I KS. LWOWICZ I skądże się tu wziąłeś, Żegoto kochany, Kiedy? Adam Mickiewicz (1798–1855) – ŻEGOTA jeden z najwybitniejszych polskich Dziś mię porwali, z domu, ze stodoły. poetów, działacz polityczny, publicysta. […] JAKUB Wzięto cię niespodzianie? ŻEGOTA Od dawna słyszałem O jakimś w Wilnie śledztwie; dom mój blisko drogi. Widać było kibitki latające czwałem I co noc nas przerażał poczty dźwięk złowrogi. Nieraz gdyśmy wieczorem do stołu zasiedli I ktoś żartem uderzył w szklankę noża trzonkiem, Drżały kobiety nasze, staruszkowie bledli, Myśląc, że już zajeżdża feldjegier1 ze dzwonkiem. Lecz nie wiedziałem, kogo szukają i za co, Nie należałem dotąd do żadnego spisku. Sądzę, że rząd to śledztwo wynalazł dla zysku, Że się więźniowie nasi porządnie opłacą I powrócą do domu. TOMASZ Taką masz nadzieję? ŻEGOTA Jużci, przecież bez winy w Sybir nas nie wyślą; A jakąż winę naszą znajdą lub wymyślą? 1 Zajeżdża feldjegier ze dzwonkiem – żandarm jadący kibitką, czyli krytym wozem konnym, używanym w Rosji do przewożenia zesłańców; kibitki miały na wyposażeniu dzwonek pocztowy. Milczycie – wytłumaczcież, co się tutaj dzieje, O co nas oskarżono, jaki powód sprawy? TOMASZ Powód – że Nowosilcow przybył tu z Warszawy. Znasz zapewne charakter pana Senatora. Wiesz, że już był w niełasce u imperatora, Że zysk dawniejszych łupiestw przepił i roztrwonił, Stracił u kupców kredyt i ostatkiem gonił. Bo pomimo największych starań i zabiegów Nie może w Polszcze2 spisku żadnego wyśledzić, Więc postanowił świeży kraj, Litwę, nawiedzić, I tu przeniosł się z całym głównym sztabem szpiegów. Żeby zaś mógł bezkarnie po Litwie plądrować I na nowo się w łaskę samodzierżcy3 wkręcić, Musi z towarzystw naszych wielką rzecz wysnować I nowych wiele ofiar carowi poświęcić. ŻEGOTA Lecz my się uniewinnim – TOMASZ Bronić się daremnie – I śledztwo, i sąd cały toczy się tajemnie; Nikomu nie powiedzą, za co oskarżony, Ten, co nas skarży, naszej ma słuchać obrony; On gwałtem chce nas karać – nie unikniem kary. Został nam jeszcze środek smutny – lecz jedyny: Kilku z nas poświęcimy wrogom na ofiary, I ci na siebie muszą przyjąć wszystkich winy. Ja stałem na waszego towarzystwa czele, Mam obowiązek cierpieć za was, przyjaciele; Dodajcie mi wybranych jeszcze kilku braci, Z takich, co są sieroty, starsi, nieżonaci, Których zguba niewiele serc w Litwie zakrwawi, A młodszych, potrzebniejszych z rąk wroga wybawi. ŻEGOTA Więc aż do tego przyszło? JAKUB Patrz, jak się zasmucił; Nie wiedział, że dom może na zawsze porzucił. Adam Mickiewicz, Dziady drezdeńskie, Wrocław 2012. 2 W Polszcze – w Polsce. 3 Samodzierżcy – tu: cara. Temat 2. Jakie znaczenie dla człowieka ma otaczająca go przestrzeń? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do fragmentu Ziemi obiecanej Władysława Stanisława Reymonta oraz do wybranych tekstów kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. Władysław Stanisław Reymont (1867–1925) – powieściopisarz, nowelista, laureat Literackiej Nagrody Władysław Stanisław Reymont Nobla za powieść Ziemia obiecana4 Chłopi. Mury drżały ciągle. Fabryka pracowała wszystkimi mięśniami. Windy, osadzone w murach, łączyły dół fabryki z jej czterema piętrami wierzchu. Co chwila rozlegał się głuchy szczęk w innej stronie sali, to winda brała lub wyrzucała z siebie wózki, towary, ludzi... […] Herman Bucholc, właściciel fabryki, gdy obejrzał farbiarnię, powlókł się dalej. Przechodził pawilony, podnosił się w górę windami, schodził schodami, sunął się długimi korytarzami, przyglądał się maszynom, oglądał towar, rzucał czasem posępnym okiem na ludzi, czasem rzekł jakieś krótkie słowo, które jak błyskawica oblatywało całą fabrykę, odpoczywał na stosach sztuk, czasem na progach; niknął, aby za chwilę pokazać się w innej stronie fabryki, przy składach węgla, pomiędzy wagonami, których rzędy stały z jednej strony olbrzymiego czworoboku dziedzińca, ogrodzonego niby parkanem murami fabryki. Był wszędzie, a chodził jak noc jesienna ponury i milczący; gdzie się tylko zjawił, gdzie przeszedł, rozmowy milkły, twarze się pochylały, oczy przestawały widzieć, postacie się zginały i kurczyły, jakby chcąc ujść spod promienia jego oczów. Spotykał się kilkakrotnie z Borowieckim, biegającym ustawicznie po oddziale. Spoglądali na siebie przyjaźnie. Herman Bucholc lubił swojego dyrektora drukarni, więcej, on go szacował na całe te 10 000 rubli, jakie mu płacił rocznie. – To jest najlepsza moja maszyna w tym oddziale – myślał, patrząc na niego. Sam już się nie zajmował niczym, zięć prowadził fabrykę, a on wskutek przyzwyczajenia całego życia co rano przychodził do niej razem z robotnikami. W fabryce jadał śniadanie i przesiadywał do południa, a po obiedzie, jeśli nie jeździł do miasta, to łaził po kantorach, składach, magazynach bawełny. Nie mógł żyć z dala od tego potężnego królestwa, które stworzył pracą własną całego życia i mocą swojego geniuszu przemysłowego; musiał czuć pod nogami, w sobie, te roztargane, trzęsące się mury; czuł się dopiero dobrze, przedzierając się przez przędzę transmisji i pasów, rozwleczoną po całej fabryce, wśród ostrych zapachów farb, blichowni5, surowego materiału i smarów rozgrzanych w tym upale strasznym. 4 Ziemia obiecana została wydana w 1899 r. w Warszawie. 5 Blichownia – oddział fabryki zajmujący się bieleniem przędzy i tkanin. Siedział teraz w drukarni i przysłoniętymi oczyma patrzył na salę, jasno oświetloną wielkimi oknami, na maszyny drukarskie w ruchu, na te piramidy żelazne pracujące pośpiesznie i w jakiejś groźnej ciszy. Przy każdej „drukarce” osobna maszyna parowa świstała swym kołem pociągowym, które niby srebrne wypolerowane tarcze migotały z taką szaloną szybkością, że nie można było pochwycić konturów […]. Maszyny działały z nieustającym ani na chwilę pośpiechem; długie nieskończenie pasy materiałów, co się przewijały pomiędzy walcami miedzianymi, odciskającymi na nich barwy deseni, ginęły w górze, na wyższym piętrze w suszarni. Ludzie, z tyłu maszyn podkładający towar do drukowania, poruszali się sennie, a majstrowie stali przed maszynami, co chwila któryś się pochylił, przypatrywał walcom, dolewał farby z wielkich kadzi, patrzył na materiał i znowu stał zapatrzony w te tysiące metrów, biegnących z szalonym pośpiechem. Borowiecki wpadał do drukarni, aby śledzić działanie świeżo umontowanych maszyn, porównywał próbki ze świeżo drukowanymi materiałami, wydawał polecenia, czasem na jego skinienie zatrzymano działający kolos, oglądał szczegółowo i szedł dalej znowu, bo ten potężny rytm fabryki – te setki maszyn, tysiące ludzi śledzących z najwyższą, prawie pobożną uwagą za ich działaniem, te góry towarów leżących, przewożonych wózkami, snujących się przez sale z pralni do farbiarni, z farbiarni do suszarni, stamtąd do apretury6 i w dziesięć jeszcze innych miejsc, nim wyszły gotowe – porywał go. Chwilami tylko siadał w swoim gabinecie, położonym przy „kuchni”, i tam, w przerwie pomiędzy kombinowaniem nowych deseni, oglądaniem przysłanych z zagranicy próbek, których olbrzymie, naklejone w albumy stosy leżały po stołach – zamyślał się, a raczej próbował myśleć o sobie, o tym projekcie fabryki planowanej łącznie z przyjaciółmi – ale nie mógł zebrać myśli, nie mógł ani na chwilę zamknąć się w sobie, bo ta fabryka, której szum huczał w jego gabinecie, której ruch i pulsowanie czuł we własnych nerwach, w tętnie krwi nieomal, nie pozwalała się odosobnić, ciągnęła nieprzeparcie, zmuszała do służby i warowania każdego, który krążył w jej orbicie. Władysław Stanisław Reymont, Ziemia obiecana, Wrocław 2014. 6 Apretura – tu: pomieszczenie, w którym wykańczano tkaninę przez nasycenie jej substancją nadającą połysk, elastyczność lub sztywność, odporność na działanie ciepła, wody itp. Temat 3. Zinterpretuj podany utwór. Postaw tezę interpretacyjną i ją uzasadnij. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. Wisława Szymborska Wczesna godzina Śpię jeszcze, a tymczasem następują fakty. Wisława Szymborska Bieleje okno, (1923–2012) – szarzeją ciemności, poetka, laureatka Literackiej Nagrody wydobywa się pokój z niejasnej przestrzeni, Nobla. szukają w nim oparcia chwiejne, blade smugi. Kolejno, bez pośpiechu, bo to ceremonia, dnieją płaszczyzny sufitu i ścian, oddzielają się kształty, jeden od drugiego, strona lewa od prawej. Świtają odległości między przedmiotami, ćwierkają pierwsze błyski na szklance, na klamce. Już się nie tylko zdaje, ale całkiem jest to, co zostało wczoraj przesunięte, co spadło na podłogę, co mieści się w ramach. Jeszcze tylko szczegóły nie weszły w pole widzenia. Ale uwaga, uwaga, uwaga, dużo wskazuje na to, że powracają kolory i nawet rzecz najmniejsza odzyska swój własny, razem z odcieniem cienia. Zbyt rzadko mnie to dziwi, a powinno. Budzę się zwykle w roli spóźnionego świadka, kiedy cud już odbyty, dzień ustanowiony i zaranność mistrzowsko zmieniona w poranność. [Z tomu Chwila, 2002] Wisława Szymborska, Wczesna godzina, [w:] tejże, Wybór poezji, Wrocław 2020.
Wskazówka do rozwiązania — opracowanie serwisu
Temat 1 – co skłania człowieka do poświęceń: 1. Nazwij motywację bohatera: miłość, obowiązek, wiarę, solidarność, patriotyzm albo potrzebę ocalenia wartości. 2. We fragmencie i całej III części Dziadów pokaż świadomy wybór, ponoszoną cenę oraz to, komu lub czemu służy ofiara. 3. W drugim tekście kultury porównaj intencje, skalę ryzyka i skutki poświęcenia. 4. Wniosek powinien odróżniać odpowiedzialną ofiarę od gestu wynikającego z pychy, presji lub błędnego rozpoznania. Temat 2 – znaczenie przestrzeni otaczającej człowieka: 1. Potraktuj przestrzeń jako czynnik kształtujący zachowania i wartości, nie jako neutralne tło wydarzeń. 2. We fragmencie i całej Ziemi obiecanej przeanalizuj Łódź oraz fabrykę: ich dynamikę, materializm, relacje społeczne i wpływ na bohaterów. 3. W drugim tekście kultury pokaż przestrzeń działającą podobnie albo przeciwnie, np. jako miejsce bezpieczeństwa, wyobcowania lub przemiany. 4. Zakończ wnioskiem o wzajemnym oddziaływaniu człowieka i otoczenia.
Odpowiedź lub przykład realizacji

Ta część materiału nie zawiera osobnej odpowiedzi wzorcowej.

Klucz i zasady oceniania
Temat 1. Co skłania człowieka do poświęceń? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do podanego fragmentu Dziadów cz. III, do całego utworu Adama Mickiewicza oraz do wybranego tekstu kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. Wskazówki do tematu nr 1. • Teza musi być zgodna z poleceniem, fragmentem Dziadów cz. III, odniesieniem do całości utworu oraz z przywołanym tekstem kultury. • Uzasadnienie powinno wynikać z interpretacji załączonego fragmentu, odwołania do całości Dziadów cz. III i wybranego tekstu kultury, a odwołania te muszą być funkcjonalne dla argumentacji, nie mogą być prostym streszczeniem. • W przypadku Dziadów cz. III i innych utworów oznaczonych gwiazdką w podstawie programowej błąd rzeczowy może mieć charakter błędu kardynalnego. Temat 2. Jakie znaczenie dla człowieka ma otaczająca go przestrzeń? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do fragmentu Ziemi obiecanej Władysława Stanisława Reymonta oraz do wybranych tekstów kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. Wskazówki do tematu nr 2. • Teza musi być zgodna z poleceniem, fragmentem tekstu oraz z przywołanymi tekstami kultury. • Uzasadnienie powinno wynikać z interpretacji załączonego fragmentu i odwołania do wybranych tekstów kultury, a odwołania te muszą być funkcjonalne dla argumentacji, nie mogą być prostym streszczeniem. • W przypadku utworów oznaczonych gwiazdką w podstawie programowej błąd rzeczowy może mieć charakter błędu kardynalnego. Wymagania egzaminacyjne 2022 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie Zdający: zawartych w nich informacji. 1.1) odczytuje sens całego tekstu [...]; 1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych tekstach informacje zarówno jawne, jak i ukryte. II. Analiza i interpretacja tekstów Zdający: kultury. 1.2) określa problematykę utworu; 2.2) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania świata przedstawionego i bohatera ([…] akcja); 3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty […]; Zasady oceniania rozwiązań zadań 3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych motywów w różnych utworach literackich. III. Tworzenie wypowiedzi. Zdający: 1.1) tworzy dłuższy tekst pisany [...] (rozprawka [...]) zgodnie z podstawowymi regułami jego organizacji, przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej; 1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera [...] odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat, wybiera formę kompozycyjną, […] dobiera właściwe słownictwo); 1.3) tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie). Kryteria oceny rozprawki Sformułowanie stanowiska wobec Uzasadnienie Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność A B C D E F Styl tekstu G H problemu stanowiska rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu podanego w poleceniu Uzasadnienie Pełna trafne, Zapis Stanowisko jest 18 spójność szerokie Brak błędów w pełni adekwatne wypowiedzi i pogłębione Brak błędów Kompozycja Styl lub nieliczne poprawny 6 do problemu 4 6 2 lub 4 6 4 rzeczowych funkcjonalna stosowny błędy lub nieliczne podanego Uzasadnienie nieznaczne nierażące błędy w poleceniu 12 trafne zaburzenia nierażące i szerokie spójności Stanowisko jest Uzasadnienie częściowo 8 trafne, Nie więcej Liczne błędy Liczne błędy Zaburzenia Znaczne Styl adekwatne ale wąskie niż jeden nierażące nierażące 3 2 3 funkcjonalności 1 zaburzenia 2 częściowo 3 2 do problemu błąd lub nieliczne lub nieliczne Uzasadnienie kompozycji spójności stosowny podanego 4 rzeczowy błędy rażące błędy rażące częściowe w poleceniu Stanowisko jest Brak nieadekwatne Błędy Brak zamysłu Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy 0 0 uzasadnienia 0 0 0 0 0 0 lub brak rzeczowe kompozycyjnego niespójna niestosowny rażące rażące stanowiska stanowiska UWAGA Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli praca składa się z mniej niż 250 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C. Pojawienie się rzeczowego błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów. Zasady oceniania rozwiązań zadań Objaśnienia dotyczące kryteriów oceny rozprawki A. Sformułowanie stanowiska (np. w postaci tezy lub hipotezy). Zdający powinien zrozumieć problem postawiony w poleceniu i sformułować stanowisko będące rozwiązaniem problemu. Stanowisko jest oceniane ze względu na to, czy jest udaną próbą rozwiązania problemu. Adekwatność to odpowiedniość (zgodność, współmierność) stanowiska i problemu (zdający może się zgodzić, nie zgodzić, zachować postawę ambiwalentną wobec istoty problemu). Sformułowanie stanowiska będącego częściowo udaną próbą rozwiązania problemu jest skutkiem niepełnego zrozumienia problemu lub niepełnego zrozumienia tekstu. Wypowiedź argumentacyjna, w której brak stanowiska, może zawierać jedynie streszczenie tekstu, biografię autora itp. lub rozwijać myśli niezwiązane z poleceniem. Sformułowanie stanowiska nie musi stanowić wyodrębnionej części rozprawki. B. Uzasadnienie stanowiska jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne, czy jest szerokie i czy jest pogłębione. Uzasadnienie nie musi być graficznie wyodrębnioną częścią rozprawki. Uzasadnienie: – pogłębione to uzasadnienie, w którym zdający wnikliwie odniósł się w rozwinięciu do wszystkich elementów polecenia, – trafne zawiera logicznie poprawne argumenty (czyli stwierdzenia poparte przykładami) za przyjętym rozwiązaniem problemu. Szerokość uzasadnienia ocenia się na podstawie tego, czy zdający w swojej wypowiedzi odniósł się do wszystkich elementów wskazanych w poleceniu. Uzasadnienie jest: – szerokie, jeśli zdający trafnie odniósł się do wszystkich elementów wskazanych w poleceniu, – wąskie, jeśli zdający trafnie odniósł się tylko do niektórych elementów wskazanych w poleceniu (np. nie odniósł się do podanego w zadaniu tekstu lub nie przywołał innego tekstu kultury), – częściowe, jeżeli (a) niektórych argumentów nie można uznać za logicznie poprawne wobec przyjętego stanowiska lub (b) niektóre argumenty są niepoparte przykładami, lub (c) niektóre argumenty są wzajemnie sprzeczne. Wypowiedź argumentacyjna, w której brak uzasadnienia, nie zawiera logicznie poprawnych argumentów za przyjętym rozwiązaniem problemu lub rozwija myśli niezwiązane ze stanowiskiem. C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na uzasadnienie stanowiska wobec problemu uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego. D. Kompozycja oceniana jest ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity niezbędne dla jasnego przedstawienia stanowiska i uzasadniających je argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie oraz konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń). Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna. E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń). F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność. Styl uznaje się za: – stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszczalne są drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności, – częściowo stosowny, jeśli w wypowiedzi zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne. – niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy. Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora. G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych. Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne. H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego. Zasady oceniania rozwiązań zadań Temat 3. Zinterpretuj podany utwór. Postaw tezę interpretacyjną i ją uzasadnij. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. (Wisława Szymborska, Wczesna godzina) Wskazówki do tematu 3. • Koncepcja interpretacyjna musi być widoczna w pracy, choć nie musi być wyrażona w formie tezy, może wynikać pośrednio z wywodu. • Przywołany przez zdającego kontekst powinien być sfunkcjonalizowany (nawiązujący do tekstu i pogłębiający koncepcję interpretacyjną). Nie wystarczy samo wskazanie lub hasłowe odwołanie się do niego. • Proste odczytanie (parafrazowanie, streszczanie) utworu nie jest jego interpretacją. Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie Zdający: zawartych w nich informacji. 1.1) odczytuje sens całego tekstu [...]; 1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych tekstach informacje zarówno jawne, jak i ukryte. II. Analiza i interpretacja tekstów Zdający: kultury. 1.2) określa problematykę utworu; 2.2) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania świata przedstawionego i bohatera ([…] sytuacja liryczna […]); 3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty […]; 3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych motywów w różnych utworach literackich. III. Tworzenie wypowiedzi. Zdający: 1.1) tworzy dłuższy tekst pisany [...] (interpretacja utworu literackiego [...]) zgodnie z podstawowymi regułami jego organizacji, przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej; 1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera [...] odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat, wybiera formę kompozycyjną, […], dobiera właściwe słownictwo); 1.3) tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie). Kryteria oceny interpretacji utworu poetyckiego Uzasadnienie Koncepcja Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność A B tezy C D E F Styl tekstu G H interpretacyjna rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu interpretacyjnej Koncepcja Pełna Zapis niesprzeczna spójność Brak błędów w pełni z utworem, Uzasadnienie wypowiedzi Brak błędów Kompozycja Styl lub nieliczne poprawny 9 spójna 15 trafne 4 6 2 lub 4 6 4 rzeczowych funkcjonalna stosowny błędy lub nieliczne i obejmująca i pogłębione nieznaczne nierażące błędy sensy zaburzenia nierażące niedosłowne spójności Koncepcja niesprzeczna z utworem, Uzasadnienie ale niespójna 6 10 trafne, ale i/lub obejmująca niepogłębione Liczne błędy Liczne błędy w większości Nie więcej Zaburzenia Znaczne Styl nierażące nierażące znaczenia 2 niż jeden 3 funkcjonalności 1 zaburzenia 2 częściowo 3 2 lub nieliczne lub nieliczne dosłowne błąd rzeczowy kompozycji spójności stosowny błędy rażące błędy rażące Koncepcja Uzasadnienie częściowo 3 5 częściowo sprzeczna trafne z utworem Brak koncepcji Brak trafnych lub koncepcja Brak zamysłu argumentów Błędy Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy 0 całkowicie 0 0 0 kompozycyjneg 0 0 0 0 uzasadniających rzeczowe niespójna niestosowny rażące rażące sprzeczna o interpretację z utworem UWAGA Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli praca składa się z mniej niż 250 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C. Pojawienie się rzeczowego błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów Zasady oceniania rozwiązań zadań Objaśnienia dotyczące kryteriów oceny interpretacji utworu poetyckiego A. Koncepcja interpretacyjna jest efektem poszukiwania przez zdającego całościowego sensu utworu, tzn. jest pomysłem na jego odczytanie (wyrażonym np. w postaci tezy lub hipotezy interpretacyjnej). Ocenia się ją ze względu na to, czy jest niesprzeczna z utworem i czy jest spójna, a także czy zdający dociera do sensów niedosłownych interpretowanego utworu, czy czyta go jedynie na poziomie dosłownym. Koncepcja może być: – częściowo sprzeczna z utworem, jeśli jedynie we fragmentach (lub fragmencie) znajduje potwierdzenie w tekście. – całkowicie sprzeczna z utworem, jeśli nawet we fragmentach (lub fragmencie) nie znajduje potwierdzenia w tekście. – spójna, gdy obejmuje i łączy w całość odszukane przez piszącego sensy utworu. – niespójna, gdy jest fragmentaryczna, tzn. rekonstruuje pojedyncze sensy cząstkowe (np. z poszczególnych strof tekstu) bez wskazania całościowego sensu utworu, oraz gdy zawiera luźno powiązane, niepowiązane lub wzajemnie wykluczające się odczytania sensu utworu (niesprzeczne z interpretowanym utworem). Brak koncepcji to brak śladów poszukiwania sensu utworu (całościowego i/lub sensów cząstkowych) – praca nie jest interpretacją, a np. streszczeniem. Koncepcja interpretacyjna nie musi stanowić wyodrębnionej części pracy, może wynikać z jej całościowej wymowy. B. Uzasadnienie interpretacji jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne i czy jest pogłębione. Uzasadnienie może być: – trafne, jeśli zawiera wyłącznie powiązane z tekstem argumenty za odczytaniem sensu utworu. Argumenty muszą wynikać ze sfunkcjonalizowanej analizy, to znaczy wywodzić się z formy lub/i treści tekstu. – częściowo trafne, jeśli w pracy – oprócz argumentów niepowiązanych z tekstem lub/i niewynikających ze sfunkcjonalizowanej analizy – został sformułowany przynajmniej jeden argument powiązany z tekstem i wynikający ze sfunkcjonalizowanej analizy. – pogłębione, jeśli znajduje potwierdzenie nie tylko w tekście, ale także w kontekstach (np. biograficznym, historycznoliterackim, filozoficznym, kulturowym). Uczeń powinien choć częściowo rozwinąć przywołany kontekst, aby uzasadnić jego pojawienie się. – niepogłębione, gdy zdający przywołuje argumenty tylko z tekstu albo tylko z kontekstu. Wszystkie argumenty muszą być sfunkcjonalizowane. C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na koncepcję interpretacyjną uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego. D. Kompozycja jest oceniana ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z wybranym przez ucznia gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity niezbędne dla jasnego przedstawienia koncepcji interpretacyjnej i uzasadniających ją argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie oraz konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń). Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna. E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń). F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność. Styl uznaje się za: – stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszcza się drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności. – częściowo stosowny dotyczy wypowiedzi, w której zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne. – niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy. Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora. G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych. Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne. I. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego. USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW ORTOGRAFICZNYCH W PRACACH MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO Komisja Dydaktyczna Rady Języka Polskiego ustaliła, że podstawą podziału błędów ortograficznych na błędy rażące i błędy drugorzędne są reguły ortograficzne. Do błędów ortograficznych rażących zaliczono: – błędy w zakresie pisowni wyrazów z ó-u, rz-ż (w tym wyjątki od pisowni rz po spółgłoskach), ch-h; – błędy w zakresie pisowni nie z różnymi częściami mowy; – błędy pisowni zakończeń -ji, -ii, -i; – błędy w pisowni wielką i małą literą (z wyjątkiem pisowni przymiotników dzierżawczych); – błędy w zakresie pisowni cząstki -by z osobowymi formami czasownika; – błędy w zapisie przedrostków roz-, bez-, wes-, wz-, ws-; – błędy w pisowni nosówek (ą, ę) oraz połączeń om, on, em, en. Pozostałe odstępstwa od reguł ortograficznych, w tym m.in.: pisownię wyrażeń przyimkowych, dzielenie wyrazów przy przenoszeniu do nowej linii, pisownię zakończeń -ski, -cki, -dzki, -stwo, -wstwo; pisownię przedrostków z-, s-, ś-; pisownię -by z pozostałymi częściami mowy postanowiono traktować jako błędy drugorzędne. USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW INTERPUNKCYJNYCH W PRACACH MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO 1. Rażące błędy interpunkcyjne: a) postawienie jakiegokolwiek znaku interpunkcyjnego na początku wiersza b) brak znaku interpunkcyjnego (głównie: kropki, wykrzyknika, pytajnika) na końcu wypowiedzenia pojedynczego lub złożonego c) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym, w którym części składowe są połączone bezpośrednio (np. On idzie do kina, ja zostaję w domu.) d) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie – przed spójnikiem (również z przyimkiem), zaimkiem, a także przed częścią nadrzędną (np. Idź tam, dokąd ci każą.) e) pominięcie przecinka przed imiesłowem zakończonym na -ąc, -szy f) pominięcie pierwszego przecinka (lub obu) w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie z częścią składową wplecioną (z tzw. zdaniem albo wyrażeniem wtrąconym) (np. Auto, które oglądał, było za drogie.) g) w wypowiedzeniu złożonym współrzędnie – pominięcie przecinka przed spójnikami przeciwstawnymi, wynikowymi, synonimicznymi (czyli włącznymi), np. ale, lecz, jednak, więc, dlatego, czyli, to jest, to znaczy, a także postawienie przecinka przed spójnikami łącznymi, rozłącznymi, wyłączającymi, np. i, oraz, albo, lub, ani, ni. Te same przepisy obowiązują w wypowiedzeniu pojedynczym – między składnikami połączonymi spójnikami h) pominięcie przecinka w zdaniu złożonym porównawczym (np. Jest mądrzejszy, niż myślałam.) i) postawienie dwukropka, przecinka lub średnika po skrócie, po którym należy postawić kropkę, także po takim skrócie, po którym kropki się nie stawia j) brak kropki po skrócie, po którym należy ją postawić, lub postawienie kropki po skrócie, po którym jej się nie stawia k) brak przecinka między jednorodnymi (równorzędnymi) składnikami (częściami zdania) szeregu, którego części składowe nie są połączone spójnikami, a także brak spójnika między składnikami powtórzonymi (np. Kupiła w sklepie mąkę, cukier i inne produkty.) l) brak dwukropka przed przytoczeniem cudzych lub własnych słów m) brak dwukropka przy wymienianiu tytułu dzieła, nazwy, terminu, jeżeli nie są one w tekście w inny sposób wyróżnione (np. kursywą lub cudzysłowem) n) brak myślnika (otwierającego i zamykającego), ujmującego wyrazy lub wypowiedzenia wtrącone (Uwaga: tę samą funkcję pełnią nawiasy albo przecinki) o) brak myślników (lub myślnika) wydzielających człony wtrącone w cytowany tekst oraz tekst odautorski w partiach dialogowych p) brak cudzysłowu w tytułach publikacji, cytowanych wyrazach, zdaniach i wyrażeniach, jeżeli nie są one wyróżnione inaczej (np. kursywą). 2. Trzy błędy interpunkcyjne drugorzędne liczone są jako jeden błąd rażący. INFORMACJA O ZASADACH OCENIANIA PRAC Z JĘZYKA POLSKIEGO UCZNIÓW ZE STWIERDZONYMI DYSFUNKCJAMI W pracy maturalnej z języka polskiego autorstwa zdającego, u którego stwierdzono dysleksję i dysortografię, nie należy uwzględniać w ocenie następujących błędów: a) zmienionej kolejności liter w wyrazach, b) wstawionych dodatkowo liter w wyrazie, opuszczonych lub przestawionych liter, c) opuszczonego początku lub końca wyrazu, d) występowania w wyrazach głosek dźwięcznych zamiast bezdźwięcznych i odwrotnie, e) mylenia głosek „i” i „j”, głosek nosowych z końcówką fleksyjną, np.: ę-em, ą-om, f) mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno, g) niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny zamiast skośny, h) błędnego stosowania lub niestosowania znaków interpunkcyjnych.
Wymagania podstawy programowej
Wymagania egzaminacyjne 2022
Wymagania ogólneWymagania szczegółowe
I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie Zdający: zawartych w nich informacji. 1.1) odczytuje sens całego tekstu [...]; 1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych tekstach informacje zarówno jawne, jak i ukryte. II. Analiza i interpretacja tekstów Zdający: kultury. 1.2) określa problematykę utworu; 2.2) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania świata przedstawionego i bohatera ([…] akcja); 3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty […];

Wypowiedź argumentacyjna

Zadanie 1

czerwiec 2022rozszerzony40 pkt
Temat 1. Określ, jaki problem podejmuje Anna Martuszewska w podanym tekście. Zajmij stanowisko wobec rozwiązania przyjętego przez autorkę, odwołując się do tego tekstu oraz innych tekstów kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 wyrazów. Anna Martuszewska Literackie kategorie związane z milczeniem i przemilczeniem Kategoria milczenia – pojawiająca się w ostatnich latach bezpośrednio w publicystyce na styku etyki i literatury bądź też polityki i literatury – istnieje zarówno w samej literaturze, jako nieodzowny składnik, od jej początków, jak też od bardzo dawna pojawia się w wiedzy o literaturze. Zarówno praeteritio, pojmowana jako „zapowiedź przemilczenia pewnych spraw”, „wykorzystana jako okazja do zwrócenia na nie uwagi słuchaczy”, jak i aposiopesis, czyli „przerwanie wypowiedzi i porzucenie pewnego jej wątku motywowane wzruszeniem, odrazą, wstydliwością itp.”1, przenoszą problematykę milczenia i przemilczenia na teren u k s z t a ł t o w a n i a n a r r a c j i , a właściwie – na teren kompozycji utworu. Przemilczenia kompozycyjne są stosunkowo często wprowadzane przy pomocy sygnalizujących je wzmianek narracyjnych, jak na przykład: „Na koniec tej sceny spuścimy zasłonę miłosierdzia”2. Wzmianki te z jednej strony niejako tłumaczą eliminację pewnych opisów, z drugiej zaś – podkreślają istnienie zjawisk, które można by przedstawić, i powody braku ich prezentacji (czasem nawet bezpośrednio wskazują i interpretują faktyczną lub rzekomą niemożność ich opisu). Z kompozycją zdecydowanie powiązane są takie chwyty, jak z a g a d k a i r e t a r d a c j a (czyli opóźnione wprowadzenie przedstawionego przedmiotu), a wreszcie – t a j e m n i c z o ś ć wszelkiego rodzaju, leżąca u podstaw zarówno romantycznej powieści poetyckiej3, jak i szeroko pojętej literatury sensacyjnej, uwidoczniająca się zresztą także na innych poziomach dzieła literackiego. Większość tych zjawisk jest przy tym w utworach wyraźnie sygnalizowana (np. przez pytania bądź bezpośrednie komentarze w rodzaju Mickiewiczowskiego „A kto dziewczyna? ja nie wiem”4). Milczenie będące efektem tych zabiegów ma w tym wypadku wyraźny charakter znaku, pełniącego oczywiście bardzo rozmaite funkcje semantyczne. Często zresztą jest to raczej przemilczenie, ponieważ temat jego zostaje ściśle określony, a zagadka jest rozwiązana w dalszej części utworu (przeważnie w finale), zamilknięcie znika w kolejnym rozdziale czy dialogu, wprowadzany z opóźnieniem przedmiot kiedyś jednak – w kolejnej scenie czy w następnym opisie – pojawia się. W tym wypadku kontekstem służącym do wypełniania miejsc „pustych” staje się sam utwór, a ściślej mówiąc – te jego partie, które następują po wprowadzeniu zabiegu sygnalizującego przemilczenie, przede wszystkim partie finalne. 1 Cytaty wyjaśniające pojęcia praeteritio i aposiopesis pochodzą ze Słownika terminów literackich M. Głowińskiego, T. Kostkiewiczowej, A. Okopień-Sławińskiej, J. Sławińskiego (Wrocław 1976). 2 Cytat z powieści przygodowej dla młodzieży pt. Przygody Tomka Sawyera Marka Twaina. 3 Powieść poetycka – ukształtowany w okresie romantyzmu gatunek poezji narracyjnej, powstały z połączenia elementów epickich i lirycznych; rozbudowany utwór wierszowany zawierający fabułę nasyconą momentami dramatycznymi i odznaczający się silnym zsubiektywizowaniem opowiadania i opisu. 4 Cytat z ballady Świtezianka Adama Mickiewicza. Wśród kompozycyjnych zjawisk znajdujących się w kontekście milczenia i przemilczenia szczególną funkcję pełnią l u k i i n f o r m a c y j n e p o j a w i a j ą c e s i ę w ż y c i o r y s i e p o s t a c i . Decydują one o ukształtowaniu w wyobraźni odbiorcy takich dwu wielkich figur semantycznych, jak fabuła i bohater. Ich wypełnianie, nie zawsze zresztą możliwe i konieczne, dokonuje się zgodnie z zasadą wewnątrz- i zewnątrzliterackiego prawdopodobieństwa, czyli znów w grę wchodzi zarówno znajomość literackich konwencji, jak i szeroko pojętego extra-tekstu, tj. powszechnie przyjętych opinii o życiu i świecie, a nawet, być może, także – znajomość praw rządzących tym życiem i światem. Milczenie wreszcie może być tematem całego utworu lub jego części. Najczęściej bywa tak w liryce, w której jest ono przeważnie połączone ze stanem emocjonalnym podmiotu, np. z intensywnym przeżywaniem miłości. Mowa ezopowa5 traktowana jest jako swoisty sposób przemilczenia domagającego się wypełnienia, apelującego do pamięci odbiorcy i jego zdolności kojarzenia. Takiemu pojmowaniu tej kategorii sprzyja przede wszystkim znajomość warunków historycznych, w których kształtuje się mowa ezopowa. W warunkach tych istnieje zazwyczaj ostro egzekwowany zakaz mówienia (tj. ściślej: zakaz publicznego mówienia czy pisania) o określonych sprawach. Jest to oczywiście sytuacja wymuszonego milczenia na pewne tematy, w czasach polskiego pozytywizmu przede wszystkim na tematy związane ze sprawą narodową. Na podstawie: Anna Martuszewska, Pozytywistyczna mowa ezopowa w kontekście literackich kategorii dotyczących milczenia i przemilczenia, „Pamiętnik Literacki”, 2/1986. Temat 2. został wydrukowany na kolejnych stronach. 5 Mowa ezopowa – sposób formułowania wypowiedzi, przy którym treści – często moralizujące lub satyryczne – nie są wysłowione bezpośrednio, lecz występują pod osłoną alegorii, symboli lub wieloznacznych fabuł. Określenie pochodzi od imienia bajkopisarza greckiego Ezopa (VI w. p.n.e.). Temat 2. Dokonaj interpretacji porównawczej podanych utworów. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 wyrazów. Wisława Szymborska Życie na poczekaniu Życie na poczekaniu. Przedstawienie bez próby. Ciało bez przymiarki. Głowa bez namysłu. Nie znam roli, którą gram. Wiem tylko, że jest moja, niewymienna. O czym jest sztuka, zgadywać muszę wprost na scenie. Kiepsko przygotowana do zaszczytu życia, narzucone mi tempo akcji znoszę z trudem. Improwizuję, choć brzydzę się improwizacją. Potykam się co krok o nieznajomość rzeczy. Mój sposób bycia zatrąca zaściankiem. Moje instynkty to amatorszczyzna. Trema, tłumacząc mnie, tym bardziej upokarza. Okoliczności łagodzące odczuwam jako okrutne. Nie do cofnięcia słowa i odruchy, nie doliczone gwiazdy, charakter jak płaszcz w biegu dopinany – oto żałosne skutki tej nagłości. Gdyby choć jedną środę przećwiczyć zawczasu, albo choć jeden czwartek raz jeszcze powtórzyć! A tu już piątek nadchodzi z nie znanym mi scenariuszem. Czy to w porządku – pytam (z chrypką w głosie, bo nawet mi nie dano odchrząknąć za kulisami). Złudna jest myśl, że to tylko pobieżny egzamin składany w prowizorycznym pomieszczeniu. Nie. Stoję wśród dekoracji i widzę, jak są solidne. Uderza mnie precyzja wszelkich rekwizytów. Aparatura obrotowa działa od długiej już chwili. Pozapalane zostały najdalsze nawet mgławice6. 6 Mgławica – zagęszczenie materii międzygwiezdnej, świecące otoczenie gwiazdy. Och, nie mam wątpliwości, że to premiera. I cokolwiek uczynię, zamieni się na zawsze w to, co uczyniłam. [Z tomu Wielka liczba, 1976] Wisława Szymborska, Życie na poczekaniu, [w:] tejże, Wybór poezji, Wrocław 2020. Cyprian Kamil Norwid Marionetki Jak się nie nudzić? gdy oto nad globem Milion gwiazd cichych się świeci, A każda innym jaśnieje sposobem, A wszystko stoi – i leci... I ziemia stoi – i wieków otchłanie, I wszyscy żywi w tej chwili, Z których i jednej kostki nie zostanie, Choć będą ludzie, jak byli... Jak się nie nudzić na scenie tak małéj, Tak niemistrzowsko zrobionéj, Gdzie wszystkie wszystkich Ideały grały, A teatr życiem płacony – Doprawdy nie wiem, jak tu chwilę dobić, Nudy mię biorą najszczersze; Co by tu na to, proszę Pani, zrobić, Czy pisać prozę, czy wiersze? – Czy nic nie pisać... tylko w słońca blasku Siąść czytać romans ciekawy: Co pisał Potop na ziarneczkach piasku, Pewno dla ludzkiej zabawy (!) – Lub jeszcze lepiej – znam dzielniejszy sposób Przeciw tej nudzie przeklętéj: Zapomnieć l u d z i , a bywać u o s ó b, – Krawat mieć ślicznie zapięty!... [1861] Cyprian Kamil Norwid, Marionetki, [w:] tegoż, Człowiek, Warszawa 2020.
Wskazówka do rozwiązania — opracowanie serwisu
Temat 1 – milczenie i przemilczenie w utworze literackim: 1. Odtwórz rozróżnienia Anny Martuszewskiej: milczenie może być znaczącym zachowaniem postaci lub zabiegiem kompozycyjnym, a przemilczenie świadomym pominięciem informacji. 2. Postaw tezę o ich funkcji, np. budowaniu napięcia, wieloznaczności, charakterystyce bohatera, etycznym oporze albo ujawnianiu cenzury i tabu. 3. W każdym utworze wskaż konkretną lukę lub akt milczenia, kontekst oraz sens dopowiadany przez odbiorcę. 4. Zakończ oceną, kiedy brak słów wzmacnia przekaz, a kiedy uniemożliwia porozumienie. Temat 2 – życie jako przedstawienie: 1. Ustal wspólną metaforę Życia na poczekaniu Wisławy Szymborskiej i Marionetek Cypriana Kamila Norwida: człowiek istnieje na scenie świata, lecz inaczej rozumie swoją rolę. 2. U Szymborskiej przeanalizuj improwizację, brak próby i nieodwracalność czynów, które podkreślają niepewność oraz odpowiedzialność. 3. U Norwida pokaż ironię, motyw małej sceny, nudę i kontrast między ogromem kosmosu a konwencjonalnym zachowaniem ludzi. 4. Porównaj podmioty mówiące, ton i ocenę sprawczości człowieka; zakończ wnioskiem o cenie uczestnictwa w „teatrze” życia.
Odpowiedź lub przykład realizacji

Ta część materiału nie zawiera osobnej odpowiedzi wzorcowej.

Klucz i zasady oceniania
Temat 1. Określ, jaki problem podejmuje Anna Martuszewska w podanym tekście. Zajmij stanowisko wobec rozwiązania przyjętego przez autorkę, odwołując się do tego tekstu oraz innych tekstów kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 wyrazów. (Anna Martuszewska, Literackie kategorie związane z milczeniem i przemilczeniem) Wskazówki do tematu 1. Określenie problemu, np.: • kategoria milczenia / przemilczenia w tekście literackim • sposoby wprowadzania przemilczenia do tekstu literackiego (celowe zabiegi kompozycyjne, mowa ezopowa). Uwaga. Określenie problemu jest pełne, jeśli praca zawiera odtworzenie problemu oraz jego interpretację, czyli: • wyjaśnienie, jak się rozumie problem (kategorię milczenia / przemilczenia w tekście literackim), z czego on wynika • umieszczenie tego problemu w odpowiednim kontekście. Rozwiązanie problemu przyjęte przez Annę Martuszewską, np.: • kategoria milczenia / przemilczenia pełni w tekście literackim różne funkcje znaczeniowe • kategoria milczenia / przemilczenia wpływa na odbiór tekstu literackiego • odczytanie znaczenia różnych zabiegów milczenia / przemilczenia w tekście literackim jest możliwe pod warunkiem znajomości np. kontekstu historycznego, konwencji literackich. Wymagania egzaminacyjne 20221 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Zdający rozumie teksty o skomplikowanej I. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. budowie; dostrzega sensy zawarte Zdający: w strukturze głębokiej tekstu; rozpoznaje 1.1) odczytuje sens całego tekstu; funkcje tekstu i środki językowe służące ich 1.4) wskazuje charakterystyczne cechy stylu realizacji; ma świadomość kryteriów danego tekstu, rozpoznaje zastosowane poprawności językowej. w nim środki językowe i ich funkcje w tekście; 1.5) wyróżnia argumenty, kluczowe pojęcia i twierdzenia w tekście argumentacyjnym, dokonuje jego logicznego streszczenia; 3.3) zna pojęcie aktu komunikacji językowej i wskazuje jego składowe (nadawca, odbiorca). 1 Załącznik nr 2 do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie szczególnych rozwiązań w okresie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 (Dz.U. poz. 493, z późn. zm.). I. (IV etap edukacyjny) poziom rozszerzony. Zdający: 1.2) twórczo wykorzystuje wypowiedzi krytycznoliterackie i teoretycznoliterackie. II. Zdający w interpretacji tekstu II. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. wykorzystuje wiedzę o kontekstach; […] Zdający: odczytuje rozmaite sensy dzieła. 1.2) określa problematykę utworu; 3.1) wykorzystuje w interpretacji elementy znaczące dla odczytania sensu utworu (słowa-klucze); 3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty (np. literackie, kulturowe, filozoficzne, religijne); 4.1) dostrzega związek języka z wartościami, rozumie, że język podlega wartościowaniu; 4.2) dostrzega obecne w utworach literackich oraz innych tekstach kultury wartości […] uniwersalne. II. (IV etap edukacyjny) poziom rozszerzony. Zdający: 3.4) konfrontuje tekst literacki z innymi tekstami kultury np. plastycznymi, teatralnymi, filmowymi. III. Zdający buduje wypowiedzi o wyższym III. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. stopniu złożoności; stosuje w nich Zdający: podstawowe zasady logiki i retoryki; ma 1.1) tworzy dłuższy tekst pisany […] zgodnie świadomość własnej kompetencji językowej. z podstawowymi regułami jego organizacji, przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej; 1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera […] odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat, wybiera formę kompozycyjną, sporządza plan wypowiedzi, dobiera właściwe słownictwo); 1.3) tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie). Zasady oceniania rozwiązań zadań KRYTERIA OCENY WYPOWIEDZI ARGUMENTACYJNEJ (MAKSYMALNIE 40 PUNKTÓW) A B C D E F G H Sformułowanie stanowiska wobec Określenie Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność rozwiązania Styl tekstu problemu rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu przyjętego przez autora tekstu 9 9 2 6 2 4 4 4 Określenie Stanowisko Brak błędów Kompozycja Pełna spójność Styl stosowny Brak błędów Zapis w pełni problemu zgodne adekwatne do rzeczowych funkcjonalna wypowiedzi lub lub nieliczne poprawny lub z tekstem i pełne tekstu i pełne nieznaczne błędy nieliczne błędy zaburzenia nierażące nierażące spójn. 6 6 3 1 2 2 2 Określenie Stanowisko Zaburzenia Znaczne Styl Liczne błędy Liczne błędy problemu zgodne adekwatne do funkcjonalności zaburzenia częściowo nierażące lub nierażące lub z tekstem, ale tekstu, ale niepełne kompozycji spójności stosowny nieliczne błędy nieliczne błędy niepełne rażące rażące 3 3 Określenie Stanowisko problemu częściowo częściowo zgodne adekwatne do z tekstem tekstu 0 0 0 0 0 0 0 0 Brak określenia Brak stanowiska lub Jeden błąd Brak zamysłu Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy problemu lub stanowisko lub więcej kompozycyjnego niespójna niestosowny rażące rażące problem niezgodny nieadekwatne do błędów z tekstem tekstu rzeczowych UWAGA Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli praca składa się z mniej niż 300 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C. Pojawienie się błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów. Zasady oceniania rozwiązań zadań Objaśnienia dotyczące oceny wypowiedzi argumentacyjnej A. Określenie problemu. Zdający powinien zrozumieć, jaki problem podejmuje autor w przedstawionym fragmencie tekstu oraz sformułować ten problem. Określenie problemu jest oceniane ze względu na to, czy jest zgodne z tekstem i czy jest pełne. Określenie problemu uważa się za – pełne, jeśli praca zawiera zarówno odtworzenie problemu (np. w postaci pytania), jak i jego interpretację, czyli umieszczenie tego problemu w odpowiednim kontekście. Interpretacja problemu powinna być uzasadniona (np. wagę problemu można uzasadnić jego historycznymi uwarunkowaniami lub współczesnymi implikacjami). – niepełne, jeśli praca nie zawiera interpretacji trafnie rozpoznanego problemu. – częściowo zgodne z tekstem, jeśli zdający nie w pełni rozpoznaje problem główny lub wydobywa z tekstu tylko problem drugorzędny. B. Sformułowanie stanowiska zdającego wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu. Uczeń powinien omówić i ocenić rozwiązanie zaproponowane przez autora w przedstawionym tekście. Sformułowanie stanowiska zdającego wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu jest oceniane ze względu na to, czy jest adekwatne do tekstu i czy jest pełne. Sformułowanie stanowiska wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu uważa się za: – częściowo adekwatne do tekstu, gdy zniekształca rozwiązanie proponowane przez autora. – pełne, gdy zawiera ono odtworzenie rozwiązania przyjętego przez autora tekstu oraz trafne odwołania do innych tekstów kultury uzasadniające stanowisko zdającego. – niepełne, kiedy brak trafnego odwołania do innych tekstów kultury uzasadniających stanowisko zdającego. C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na sformułowanie stanowiska wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego. D. Kompozycja oceniana jest ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z wybranym przez zdającego gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity niezbędne dla jasnego sformułowania stanowiska i uzasadniających je argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie i konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń). Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna. Wagę zaburzenia funkcjonalności ocenia egzaminator na podstawie całości pracy (np. brak zakończenia w pracy, w której uczeń jasno rozwija swoją myśl, uznaje się za niewielkie zaburzenie, natomiast brak rozdzielenia interpretacji problemu od interpretacji rozwiązania lub podważenie w zakończeniu wcześniejszych wywodów – za znaczne zaburzenie). E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń). F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność. Styl uznaje się za: – stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszcza się drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności. – częściowo stosowny dotyczy wypowiedzi, w której zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne. – niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy. Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora. G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych. Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne. H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego. Zasady oceniania rozwiązań zadań Temat 2. Dokonaj interpretacji porównawczej podanych tekstów. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 słów. (Wisława Szymborska, Życie na poczekaniu i Cyprian Kamil Norwid, Marionetki) Wskazówki do tematu 2. • W realizacji zadania istotne jest porównywanie (najlepiej równoległe) obu tekstów. • Jeśli zdający podejmuje się interpretacji najpierw pierwszego tekstu, to interpretując drugi tekst, powinien nawiązywać w swoim porównaniu do pierwszego tekstu. • Krótkie, dwu- czy trzyzdaniowe porównanie na końcu wypracowania jest niewystarczające. KRYTERIA OCENY INTERPRETACJI PORÓWNAWCZEJ (MAKSYMALNIE 40 PUNKTÓW) A B C D E F G H Koncepcja Uzasadnienie Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność porównywania tezy Styl tekstu rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu utworów interpretacyjnej 6 12 2 6 2 4 4 4 Koncepcja Uzasadnienie Brak błędów Kompozycja Pełna spójność Styl stosowny Brak błędów lub Zapis w pełni niesprzeczna trafne, rzeczowych funkcjonalna wypowiedzi lub nieliczne błędy poprawny lub z utworami pogłębione nieznaczne nierażące nieliczne błędy i spójna zaburzenia nierażące spójności 4 8 2 2 2 Koncepcja Uzasadnienie niesprzeczna trafne, ale Styl częściowo Liczne błędy Liczne błędy z utworami niepogłębione stosowny nierażące lub nierażące lub i częściowo nieliczne błędy nieliczne błędy spójna rażące rażące 2 4 3 1 Koncepcja Uzasadnienie Zaburzenia Znaczne częściowo częściowo trafne funkcjonalności zaburzenia sprzeczna kompozycji spójności z utworami 0 0 0 0 0 0 0 0 Koncepcja Brak trafnych Jeden błąd lub Brak zamysłu Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy sprzeczna argumentów więcej błędów kompozycyjnego niespójna niestosowny rażące rażące z utworami lub uzasadniających rzeczowych brak koncepcji interpretację porównawczą UWAGA Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli w kategorii A praca uzyska 2 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli praca składa się z mniej niż 300 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C. Pojawienie się błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów. Zasady oceniania rozwiązań zadań Objaśnienia dotyczące oceny interpretacji porównawczej A. Koncepcja interpretacji porównawczej jest efektem poszukiwania przez zdającego sensów wynikających z zestawienia tekstów i wymaga ustalenia pewnych obszarów porównania, w których szuka się podobieństw i/lub różnic między utworami, a następnie wyciąga z tego wnioski. Koncepcja jest oceniana ze względu na to, czy jest niesprzeczna z utworami i czy jest spójna. Koncepcja jest: – niesprzeczna z utworami, jeśli znajduje potwierdzenia w obu tekstach, przy czym porównywane obszary są dla tekstów trafne i istotne, a nie drugorzędne. – częściowo sprzeczna z utworami, jeśli jedynie we fragmentach (lub fragmencie) znajduje potwierdzenie w tekstach lub porównywane obszary są dla tekstów drugorzędne. – całkowicie sprzeczna z utworami, jeśli nawet we fragmentach (lub fragmencie) nie znajduje potwierdzenia w tekstach. Koncepcja jest: – spójna, gdy wypowiedź w sposób wystarczający dla uzasadnienia tezy/hipotezy interpretacyjnej obejmuje i łączy w całość sensy obu utworów. – częściowo spójna, gdy wypowiedź obejmuje i łączy sensy obu utworów, ale w sposób niewystarczający dla uzasadnienia tezy/hipotezy interpretacyjnej. – niespójna, gdy wypowiedź obejmuje sensy każdego tekstu, ale ich nie łączy (tzn. wypowiedź składa się z dwóch niepowiązanych ze sobą interpretacji). Brak koncepcji to brak wskazania zasady zestawienia utworów. B. Uzasadnienie interpretacji jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne i czy jest pogłębione. Uzasadnienie trafne zawiera wyłącznie powiązane z tekstami argumenty na rzecz odczytania sensów wynikających z zestawienia utworów. Argumenty muszą wynikać ze sfunkcjonalizowanej analizy, to znaczy wywodzić się z formy lub/i treści tekstów. Uzasadnienie jest: – częściowo trafne, jeśli w pracy – oprócz argumentów niepowiązanych z tekstami lub/i niewynikających ze sfunkcjonalizowanej analizy – pojawi się przynajmniej jeden argument powiązany z tekstami i wynikający ze sfunkcjonalizowanej analizy. – pogłębione, jeśli znajduje potwierdzenie nie tylko w tekstach, ale także w kontekstach (np. biograficznym, historycznoliterackim, filozoficznym, kulturowym). Zdający powinien choć częściowo rozwinąć przywołany kontekst, aby uzasadnić jego pojawienie się. – niepogłębione, gdy wszystkie argumenty są sfunkcjonalizowane, ale zdający przywołał je tylko z tekstów albo tylko z kontekstów. C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na koncepcję interpretacyjną uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego. D. Kompozycja oceniana jest ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z wybranym przez ucznia gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity niezbędne dla jasnego przedstawienia koncepcji interpretacyjnej i uzasadniających ją argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie oraz konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń). Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna. E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń). F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność. Styl uznaje się za: – stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszcza się drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności. – częściowo stosowny, dotyczy wypowiedzi, w której zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne. – niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy. Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora. G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych. Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne. H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego. Zasady oceniania rozwiązań zadań USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW ORTOGRAFICZNYCH W PRACACH MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO Komisja Dydaktyczna Rady Języka Polskiego ustaliła, że podstawą podziału błędów ortograficznych na błędy rażące i błędy drugorzędne są reguły ortograficzne. Do błędów ortograficznych rażących zaliczono: – błędy w zakresie pisowni wyrazów z ó-u, rz-ż (w tym wyjątki od pisowni rz po spółgłoskach), ch-h; – błędy w zakresie pisowni nie z różnymi częściami mowy; – błędy pisowni zakończeń -ji, -ii, -i; – błędy w pisowni wielką i małą literą (z wyjątkiem pisowni przymiotników dzierżawczych); – błędy w zakresie pisowni cząstki -by z osobowymi formami czasownika; – błędy w zapisie przedrostków roz-, bez-, wes-, wz-, ws-; – błędy w pisowni nosówek (ą, ę) oraz połączeń om, on, em, en. Pozostałe odstępstwa od reguł ortograficznych, w tym m.in.: pisownię wyrażeń przyimkowych, dzielenie wyrazów przy przenoszeniu do nowej linii, pisownię zakończeń -ski, -cki, -dzki, -stwo, -wstwo; pisownię przedrostków z-, s-, ś-; pisownię -by z pozostałymi częściami mowy postanowiono traktować jako błędy drugorzędne. USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW INTERPUNKCYJNYCH W PRACACH MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO 1. Rażące błędy interpunkcyjne: a) postawienie jakiegokolwiek znaku interpunkcyjnego na początku wiersza b) brak znaku interpunkcyjnego (głównie: kropki, wykrzyknika, pytajnika) na końcu wypowiedzenia pojedynczego lub złożonego c) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym, w którym części składowe są połączone bezpośrednio (np. On idzie do kina, ja zostaję w domu.) d) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie – przed spójnikiem (również z przyimkiem), zaimkiem, a także przed częścią nadrzędną (np. Idź tam, dokąd ci każą.) e) pominięcie przecinka przed imiesłowem zakończonym na -ąc, -szy f) pominięcie pierwszego przecinka (lub obu) w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie z częścią składową wplecioną (z tzw. zdaniem albo wyrażeniem wtrąconym) (np. Auto, które oglądał, było za drogie.) g) w wypowiedzeniu złożonym współrzędnie – pominięcie przecinka przed spójnikami przeciwstawnymi, wynikowymi, synonimicznymi (czyli włącznymi), np. ale, lecz, jednak, więc, dlatego, czyli, to jest, to znaczy, a także postawienie przecinka przed spójnikami łącznymi, rozłącznymi, wyłączającymi, np. i, oraz, albo, lub, ani, ni. Te same przepisy obowiązują w wypowiedzeniu pojedynczym – między składnikami połączonymi spójnikami h) pominięcie przecinka w zdaniu złożonym porównawczym (np. Jest mądrzejszy, niż myślałam.) i) postawienie dwukropka, przecinka lub średnika po skrócie, po którym należy postawić kropkę, także po takim skrócie, po którym kropki się nie stawia j) brak kropki po skrócie, po którym należy ją postawić, lub postawienie kropki po skrócie, po którym jej się nie stawia k) brak przecinka między jednorodnymi (równorzędnymi) składnikami (częściami zdania) szeregu, którego części składowe nie są połączone spójnikami, a także brak spójnika między składnikami powtórzonymi (np. Kupiła w sklepie mąkę, cukier i inne produkty.) l) brak dwukropka przed przytoczeniem cudzych lub własnych słów m) brak dwukropka przy wymienianiu tytułu dzieła, nazwy, terminu, jeżeli nie są one w tekście w inny sposób wyróżnione (np. kursywą lub cudzysłowem) n) brak myślnika (otwierającego i zamykającego), ujmującego wyrazy lub wypowiedzenia wtrącone (Uwaga: tę samą funkcję pełnią nawiasy albo przecinki) o) brak myślników (lub myślnika) wydzielających człony wtrącone w cytowany tekst oraz tekst odautorski w partiach dialogowych p) brak cudzysłowu w tytułach publikacji, cytowanych wyrazach, zdaniach i wyrażeniach, jeżeli nie są one wyróżnione inaczej (np. kursywą). 2. Trzy błędy interpunkcyjne drugorzędne liczone są jako jeden błąd rażący. INFORMACJA O ZASADACH OCENIANIA PRAC Z JĘZYKA POLSKIEGO UCZNIÓW ZE STWIERDZONYMI DYSFUNKCJAMI W pracy maturalnej z języka polskiego autorstwa zdającego, u którego stwierdzono dysleksję i dysortografię, nie należy uwzględniać w ocenie następujących błędów: a) zmienionej kolejności liter w wyrazach, b) wstawionych dodatkowo liter w wyrazie, opuszczonych lub przestawionych liter, c) opuszczonego początku lub końca wyrazu, d) występowania w wyrazach głosek dźwięcznych zamiast bezdźwięcznych i odwrotnie, e) mylenia głosek „i” i „j”, głosek nosowych z końcówką fleksyjną, np.: ę-em, ą-om, f) mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno, g) niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny zamiast skośny, h) błędnego stosowania lub niestosowania znaków interpunkcyjnych.
Wymagania podstawy programowej
Wymagania egzaminacyjne 20221
Wymagania ogólneWymagania szczegółowe
I. Zdający rozumie teksty o skomplikowanej I. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. budowie; dostrzega sensy zawarte Zdający: w strukturze głębokiej tekstu; rozpoznaje 1.1) odczytuje sens całego tekstu; funkcje tekstu i środki językowe służące ich 1.4) wskazuje charakterystyczne cechy stylu realizacji; ma świadomość kryteriów danego tekstu, rozpoznaje zastosowane poprawności językowej. w nim środki językowe i ich funkcje w tekście; 1.5) wyróżnia argumenty, kluczowe pojęcia i twierdzenia w tekście argumentacyjnym, dokonuje jego logicznego streszczenia; 3.3) zna pojęcie aktu komunikacji językowej i wskazuje jego składowe (nadawca, odbiorca). 1 Załącznik nr 2 do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie szczególnych rozwiązań w okresie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 (Dz.U. poz. 493, z późn. zm.). I. (IV etap edukacyjny) poziom rozszerzony. Zdający: 1.2) twórczo wykorzystuje wypowiedzi krytycznoliterackie i teoretycznoliterackie. II. Zdający w interpretacji tekstu II. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. wykorzystuje wiedzę o kontekstach; […] Zdający: odczytuje rozmaite sensy dzieła. 1.2) określa problematykę utworu; 3.1) wykorzystuje w interpretacji elementy znaczące dla odczytania sensu utworu (słowa-klucze); 3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty (np. literackie, kulturowe, filozoficzne, religijne); 4.1) dostrzega związek języka z wartościami, rozumie, że język podlega wartościowaniu; 4.2) dostrzega obecne w utworach literackich oraz innych tekstach kultury wartości […] uniwersalne. II. (IV etap edukacyjny) poziom rozszerzony. Zdający: 3.4) konfrontuje tekst literacki z innymi tekstami kultury np. plastycznymi, teatralnymi, filmowymi. III. Zdający buduje wypowiedzi o wyższym III. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. stopniu złożoności; stosuje w nich Zdający: podstawowe zasady logiki i retoryki; ma 1.1) tworzy dłuższy tekst pisany […] zgodnie świadomość własnej kompetencji językowej. z podstawowymi regułami jego organizacji, przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej; 1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera […] odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat, wybiera formę kompozycyjną, sporządza plan wypowiedzi, dobiera właściwe słownictwo); 1.3) tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie).

Wypowiedź argumentacyjna

Zadanie 14

sierpień 2021podstawowy50 pkt
Temat 1. Wartości duchowe czy dobra materialne – co dla człowieka może być źródłem szczęścia? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do fragmentu Lalki Bolesława Prusa, całego utworu oraz do wybranego tekstu kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. Bolesław Prus (1847–1912) – powieściopisarz, Bolesław Prus nowelista, dziennikarz Lalka i felietonista. Wzrok jego machinalnie padł na stół, gdzie leżał niedawno kupiony Mickiewicz. „Ile ja to razy czytałem!…” – westchnął, biorąc książkę do ręki. Książka otworzyła się sama i Wokulski przeczytał: „Zrywam się, biegnę, składam na pamięć wyrazy, którymi mam złorzeczyć okrucieństwu twemu, składane, zapomniane już po milion razy… Ale gdy ciebie ujrzę, nie pojmuję, czemu znowu jestem spokojny, zimniejszy nad głazy, aby goreć na nowo, milczeć po dawnemu…”. „Teraz już wiem, przez kogo jestem tak zaczarowany…” Uczuł łzę pod powieką, lecz pohamował się i – nie splamiła mu twarzy. „Zmarnowaliście życie moje… Zatruliście dwa pokolenia! – szepnął. – Oto skutki waszych sentymentalnych poglądów na miłość…” Złożył książkę i cisnął nią w kąt pokoju, aż rozleciały się kartki. Książka odbiła się od ściany, spadła na umywalnię i ze smutnym szelestem stoczyła się na podłogę. „Dobrze ci tak! tam twoje miejsce… – myślał Wokulski. – Bo któż to miłość przedstawiał mi jako świętą tajemnicę? Kto nauczył mnie gardzić codziennymi kobietami, a szukać niepochwytnego ideału?… Miłość jest radością świata, słońcem życia, wesołą melodią w pustyni, a ty co z niej zrobiłeś?… Żałobny ołtarz, przed którym śpiewają się egzekwie nad zdeptanym sercem ludzkim!” Wtem nasunęło mu się pytanie: „Jeżeli poezja zatruła twoje życie, to któż zatruł ją samą? I dlaczego Mickiewicz, zamiast śmiać się i swawolić jak francuscy pieśniarze – umiał tylko tęsknić i rozpaczać? Bo on, tak jak i ja, kochał pannę wysokiego urodzenia, która mogła stać się nagrodą nie rozumu, nie pracy, nie poświęceń, nawet nie geniuszu, ale… pieniędzy i tytułu…” „Biedny męczenniku! – szepnął Wokulski. – Tyś oddał narodowi, coś miał najlepszego; lecz cóżeś winien, że przelewając w niego własną duszę, razem z nią przelałeś cierpienia, jakimi nasycali ciebie? To oni są winni twoim, moim i naszym nieszczęściom…” Podniósł się z fotelu i ze czcią zebrał porozdzierane kartki. „Nie dość, że byłeś umęczony przez nich, ale jeszcze miałbyś odpowiadać za ich występki?… To oni winni, oni, że twoje serce, zamiast śpiewać, jęczało jak dzwon rozbity”. Położył się na kanapie i znowu myślał: „Szczególny kraj, w którym od tak dawna mieszkają obok siebie dwa całkiem różne narody: arystokracja i pospólstwo. Jeden mówi, że jest szlachetną rośliną, która ma prawo ssać glinę i mierzwę1, a ten drugi albo przytakuje dzikim pretensjom, albo nie ma siły zaprotestować przeciw krzywdzie. A jak się to wszystko składało na uwiecznienie monopolu jednej klasy i zdławienie w zarodku każdej innej! Tak silnie wierzono w powagę rodu, że nawet synowie rzemieślników i handlarzy albo kupowali herby, albo podszywali się pod jakieś zubożałe rody szlachetne. Nikt nie miał odwagi nazwać się dzieckiem swoich zasług, a nawet ja, głupiec, wydałem kilkaset rubli na kupno szlacheckiego patentu. I ja miałbym tam wracać?… Po co?… Tu2 przynajmniej mam naród żyjący wszystkimi zdolnościami, jakimi obdarowano człowieka. Tu naczelnych miejsc nie obsiada pleśń podejrzanej starożytności, ale wysuwają się naprzód istotne siły: praca, rozum, wola, twórczość, wiedza, nawet piękność i zręczność, a nawet choćby szczere uczucie. Tam zaś praca staje pod pręgierzem3, a triumfuje rozpusta! Ten, kto dorabia się majątku, nosi tytuł: sknery, kutwy, dorobkiewicza; ten, kto go trwoni, nazywa się: hojnym, bezinteresownym, wspaniałomyślnym… Tam prostota jest dziwactwem, oszczędność wstydem, uczoność równoznaczy z obłędem, artyzm symbolizuje się dziurawymi łokciami. Tam, chcąc zdobyć miano człowieka, trzeba posiadać albo tytuł z pieniędzmi, albo talent wciskania się do przedpokojów. I ja bym tam miał wracać?…”. Bolesław Prus, Lalka, Wrocław 2019. 1 Mierzwa – obornik. 2 Tu – w Paryżu. 3 Stać pod pręgierzem – być przedmiotem krytyki. Temat 2. Czym dla człowieka mogą być marzenia? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do fragmentu Stu lat samotności Gabriela Garcíi Márqueza oraz do wybranych tekstów kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. Gabriel García Márquez Gabriel García Márquez (1928–2014) – kolumbijski Sto lat samotności pisarz i dziennikarz. Macondo było wówczas niewielką osadą – dwadzieścia chat z trzciny oblepionej gliną, zbudowanych na brzegu rzeki […]. […] Z początku José Arcadio Buendía był czymś w rodzaju młodego patriarchy, który dawał wskazówki, jak obsiewać pole, udzielał rad w sprawach wychowywania dzieci czy hodowli zwierząt i pracował razem ze wszystkimi, nawet fizycznie, dla dobra całej gminy. Ponieważ jego dom od początku był najlepszy we wsi, inne domy urządzono na jego obraz i podobieństwo. Był tam przestronny i dobrze oświetlony salon, jadalnia, która wyglądała jak terasa4 z kwiatami w jaskrawych barwach, dwie sypialnie, patio5 z olbrzymim kasztanem pośrodku, dobrze utrzymany ogród warzywny i zagroda, gdzie w pokojowej koegzystencji żyły kozy, świnie i kury. […] José Arcadio Buendía, który był najbardziej przedsiębiorczym człowiekiem, jakiego kiedykolwiek widziano we wsi, zarządził rozmieszczenie domów tak, żeby wszystkie miały dostęp do rzeki i mogły łatwo zaopatrywać się w wodę. Wytyczył ulice tak rozumnie, że żaden z domów nie bardziej niż inne cierpiał od słońca w godzinach największego upału. W ciągu paru lat Macondo stało się najlepiej uładzoną i najpracowitszą wsią ze wszystkich znanych jej trzystu mieszkańcom. […] Ten duch inicjatywy społecznej zanikł wkrótce, porwany gorączką magnesów, obliczeniami astronomicznymi, marzeniami o transmutacji złota i chęcią poznania cudów świata. Dawniej przedsiębiorczy i schludny, José Arcadio Buendía zrobił się teraz niedbały, chodził nieporządnie ubrany, z dziką brodą […]. Wiele osób uważało go za ofiarę jakiegoś dziwnego czaru czy zaklęcia. Ale nawet ci najmocniej przekonani o jego obłędzie porzucili pracę i rodziny, aby iść za nim, kiedy zarzuciwszy na ramię narzędzia, zwołał wszystkich, żeby utorować przez las drogę, otwierającą wsi dostęp do wielkich wynalazków. José Arcadio Buendía nie znał zupełnie geografii swojego rejonu. Wiedział, że na wschodzie rozciąga się łańcuch nieprzebytych gór […]. W młodości on i jego ludzie, wraz z żonami, dziećmi, zwierzętami i całym dobytkiem, przeszli przez góry, szukając dojścia do morza, lecz po dwudziestu sześciu miesiącach zaniechali dalszej wędrówki i założyli Macondo, aby uniknąć trudów powrotu. Toteż droga na wschód nie interesowała ich, bo mogła prowadzić tylko w przeszłość. Na południu były bagna pokryte wiekową warstwą roślinności i olbrzymi świat moczarów, który, jak zapewniali Cyganie, nie miał granic. Wielkie moczary na zachodzie 4 Terasa – taras. 5 Patio – niewielki dziedziniec wewnątrz domu. łączyły się z bezkresnym rozlewiskiem wody. […] Według obliczeń Josego Arcadia Buendía jedyną możliwość nawiązania kontaktu z cywilizacją dawał szlak wiodący na północ. Wyposażył więc w narzędzia do budowy dróg i broń myśliwską tych samych ludzi, którzy towarzyszyli mu przy założeniu Macondo, wrzucił do sakwy kompasy i mapy i ruszył na spotkanie wielkiej przygody. W pierwszych dniach nie napotkali żadnej większej przeszkody. Zeszli kamiennym brzegiem rzeki do miejsca, gdzie przed wielu laty znaleźli zbroję rycerską, i wkroczyli do lasu ścieżką między drzewkami dzikich pomarańcz. […] Później przez dziesięć dni z górą nie widzieli słońca. Ziemia stała się miękka i wilgotna jak popiół wulkaniczny, a roślinność coraz bardziej zdradliwa, coraz bardziej oddalał się wrzask ptaków i harmider małp. Świat zrobił się beznadziejnie smutny. Uczestnicy wyprawy czuli się przytłoczeni własnymi najdawniejszymi wspomnieniami w tym wilgotnym, milczącym raju sprzed grzechu pierworodnego, w gęstwinie, gdzie ich buty grzęzły w dymiącej oleistej mazi, a maczety niszczyły krwawe lilie i złote salamandry. […] Nie mogli zawrócić, gdyż drogę, którą sobie otwierali, od razu zamykała nowa ściana roślinności wyrastająca niemal w oczach. „Nie szkodzi – mówił José Arcadio Buendía. – Najważniejsze to nie stracić orientacji”. Nie spuszczając oka z kompasu, dalej prowadził swoich ludzi ku niewidocznej północy, aż wreszcie wyszli z zaczarowanej krainy. Noc była chmurna, bez gwiazd, ale ciemność przesycało już nowe, czyste powietrze. Wyczerpani długim marszem, rozwiesili hamaki i pierwszy raz od dwóch tygodni mocno usnęli. Obudzili się, kiedy słońce było już wysoko na niebie, i zaniemówili z zachwytu. Naprzeciwko, w otoczeniu paproci i palm, biały i zakurzony w cichym świetle poranka, stał olbrzymi galeon6 hiszpański. […] Odkrycie galeonu, wskazujące bliskość morza, pohamowało impet José Arcadia Buendía. Uważał to za złośliwy figiel swego przewrotnego losu. Przedtem, za cenę poświęceń i cierpień bez liku, szukał morza, nie znajdując, a znalazł je teraz, nie szukając, zagradzające jego drogę jak przeszkoda nie do przezwyciężenia. Gabriel García Márquez, Sto lat samotności, Warszawa 1975. 6 Galeon – duży żaglowiec handlowy i wojenny używany w XVI i XVII w. Temat 3. Zinterpretuj podany utwór. Postaw tezę interpretacyjną i ją uzasadnij. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. Ewa Lipska tak samo Człowiek to taki zwykły człowiek: jak pierwszy człowiek drugi człowiek. Różnimy się jedynie tak bardzo podobnie i przepadamy jak kamienie w wodę. . Ktoś później nas wyławia – ktoś cenny ocenia Ewa Lipska (ur. w 1945 r.) ile w nas wody płynie a ile kamienia. – poetka i felietonistka. Od trzeciorzędu7 już tak rządujemy żądni mapy i władzy. Wojny i pokoju. Aż do ostatka swoich cech żyjemy. I doświadczeni w cyfrach i wymiarach figurujemy w kalkulacji świata. Człowiek to taki zwykły człowiek: potrafi zżyć się nawet z sobą. Coś w sobie z sieci ma. Coś z ciała. Na połów swoich własnych powiek wypływa oko z okiem. Z okien ciekawość przeźroczysta cała już pierwszym się widokiem stała. Bo człowiek to jest zwykły człowiek: jak pierwszy człowiek drugi człowiek. Jeden za drugim. Krok za krokiem. Z wyrokiem czasu praw i nocy. Tak samo: przedtem teraz potem. Ewa Lipska, tak samo, [w:] tejże, Dom Spokojnej Młodości, Kraków 1979. 7 Trzeciorzęd – pierwszy okres ery kenozoicznej, trwający od ok. 65 do 1,8 mln lat temu.
Wskazówka do rozwiązania — opracowanie serwisu
Temat 1 – duchowe i materialne źródła szczęścia: 1. Zdefiniuj oba porządki i unikaj prostego potępienia dóbr materialnych: mogą zapewniać bezpieczeństwo, lecz nie zastępują więzi, sensu i zgodności z wartościami. 2. We fragmencie oraz całej Lalce przeanalizuj Wokulskiego, jego majątek, miłość, ambicje i rozczarowanie. 3. W drugim tekście kultury pokaż inny układ potrzeb duchowych i materialnych oraz jego konsekwencje. 4. Wniosek powinien określić, kiedy posiadanie wspiera dobre życie, a kiedy staje się celem wypierającym ważniejsze wartości. Temat 2 – znaczenie marzeń w życiu człowieka: 1. Rozróżnij marzenie jako wizję pobudzającą działanie, schronienie przed rzeczywistością i pragnienie przekraczające realne możliwości. 2. We fragmencie Stu lat samotności pokaż wyobraźnię José Arcadia Buendíi, jej związek z poznaniem i wpływ na wspólnotę Macondo. 3. W innych tekstach kultury porównaj twórczą siłę marzeń z ryzykiem obsesji, iluzji lub zaniedbania relacji. 4. Zakończ wnioskiem o warunkach, w których marzenie poszerza życie, zamiast od niego oddalać.
Odpowiedź lub przykład realizacji

Ta część materiału nie zawiera osobnej odpowiedzi wzorcowej.

Klucz i zasady oceniania
Temat 1. Wartości duchowe czy dobra materialne – co dla człowieka może być źródłem szczęścia? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do fragmentu Lalki Bolesława Prusa, całego utworu oraz do wybranego tekstu kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. Wskazówki do tematu nr 1. • Teza musi być zgodna z poleceniem, fragmentem tekstu, odniesieniem do całości utworu oraz z przywołanym tekstem kultury. • Uzasadnienie powinno wynikać z interpretacji załączonego fragmentu, odwołania do Lalki i wybranego tekstu kultury, a odwołania te muszą być funkcjonalne dla argumentacji, nie mogą być prostym streszczeniem. • W przypadku Lalki i innych utworów oznaczonych gwiazdką w podstawie programowej błąd rzeczowy może mieć charakter błędu kardynalnego. Temat 2. Czym dla człowieka mogą być marzenia? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do fragmentu Stu lat samotności Gabriela Garcíi Márqueza oraz do wybranych tekstów kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. Wskazówki do tematu nr 2. • Teza musi być zgodna z poleceniem, fragmentem tekstu oraz z przywołanym tekstem kultury. • Uzasadnienie powinno wynikać z interpretacji załączonego fragmentu i odwołania do wybranego tekstu kultury, a odwołania te muszą być funkcjonalne dla argumentacji, nie mogą być prostym streszczeniem. • W przypadku utworów oznaczonych gwiazdką w podstawie programowej błąd rzeczowy może mieć charakter błędu kardynalnego. Uwaga. Popełnionych w wypracowaniach błędów w zapisie nazwiska bohatera „Stu lat samotności” Josego Arcadia Buendía nie zalicza się do błędów ortograficznych. Zasady oceniania rozwiązań zadań Kryteria oceny rozprawki Sformułowanie stanowiska wobec Uzasadnienie Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność A B C D E F Styl tekstu G H problemu stanowiska rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu podanego w poleceniu Uzasadnienie Pełna trafne, Zapis Stanowisko jest 18 spójność szerokie Brak błędów w pełni adekwatne wypowiedzi i pogłębione Brak błędów Kompozycja Styl lub nieliczne poprawny 6 do problemu 4 6 2 lub 4 6 4 rzeczowych funkcjonalna stosowny błędy lub nieliczne podanego Uzasadnienie nieznaczne nierażące błędy w poleceniu 12 trafne zaburzenia nierażące i szerokie spójności Stanowisko jest Uzasadnienie częściowo 8 trafne, Nie więcej Liczne błędy Liczne błędy Zaburzenia Znaczne Styl adekwatne ale wąskie niż jeden nierażące nierażące 3 2 3 funkcjonalności 1 zaburzenia 2 częściowo 3 2 do problemu błąd lub nieliczne lub nieliczne Uzasadnienie kompozycji spójności stosowny podanego 4 rzeczowy błędy rażące błędy rażące częściowe w poleceniu Stanowisko jest Brak nieadekwatne Błędy Brak zamysłu Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy 0 0 uzasadnienia 0 0 0 0 0 0 lub brak rzeczowe kompozycyjnego niespójna niestosowny rażące rażące stanowiska stanowiska UWAGA Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli praca składa się z mniej niż 250 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C. Pojawienie się rzeczowego błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów. Objaśnienia dotyczące kryteriów oceny rozprawki A. Sformułowanie stanowiska (np. w postaci tezy lub hipotezy). Zdający powinien zrozumieć problem postawiony w poleceniu i sformułować stanowisko będące rozwiązaniem problemu. Stanowisko jest oceniane ze względu na to, czy jest udaną próbą rozwiązania problemu. Adekwatność to odpowiedniość (zgodność, współmierność) stanowiska i problemu (zdający może się zgodzić, nie zgodzić, zachować postawę ambiwalentną wobec istoty problemu). Sformułowanie stanowiska będącego częściowo udaną próbą odpowiedzi problemu jest skutkiem niepełnego zrozumienia problemu lub niepełnego zrozumienia tekstu. Wypowiedź argumentacyjna, w której brak stanowiska, może zawierać jedynie streszczenie tekstu, biografię autora itp. lub rozwijać myśli niezwiązane z poleceniem. Sformułowanie stanowiska nie musi stanowić wyodrębnionej części rozprawki. B. Uzasadnienie stanowiska jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne, czy jest szerokie i czy jest pogłębione. Uzasadnienie nie musi być graficznie wyodrębnioną częścią rozprawki. Uzasadnienie:  pogłębione to uzasadnienie, w którym zdający wnikliwie odniósł się w rozwinięciu do wszystkich elementów polecenia,  trafne zawiera logicznie poprawne argumenty (czyli stwierdzenia poparte przykładami) za przyjętym rozwiązaniem problemu. Szerokość uzasadnienia ocenia się na podstawie tego, czy zdający w swojej wypowiedzi odniósł się do wszystkich elementów wskazanych w poleceniu. Uzasadnienie jest:  szerokie, jeśli zdający trafnie odniósł się do wszystkich elementów wskazanych w poleceniu,  wąskie, jeśli zdający trafnie odniósł się tylko do niektórych elementów wskazanych w poleceniu (np. nie odniósł się do podanego w zadaniu tekstu lub nie przywołał innego tekstu kultury),  częściowe, jeżeli (a) niektórych argumentów nie można uznać za logicznie poprawne wobec przyjętego stanowiska lub (b) niektóre argumenty są niepoparte przykładami, lub (c) niektóre argumenty są wzajemnie sprzeczne. Wypowiedź argumentacyjna, w której brak uzasadnienia, nie zawiera logicznie poprawnych argumentów za przyjętym rozwiązaniem problemu lub rozwija myśli niezwiązane ze stanowiskiem. C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na uzasadnienie stanowiska wobec problemu uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego. D. Kompozycja oceniana jest ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity niezbędne dla jasnego przedstawienia Zasady oceniania rozwiązań zadań stanowiska i uzasadniających je argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie oraz konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń). Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna. E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń). F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność. Styl uznaje się za:  stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszczalne są drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności,  częściowo stosowny, jeśli w wypowiedzi zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne.  niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy. Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora. G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych. Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne. H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego. Temat 3. Zinterpretuj podany utwór. Postaw tezę interpretacyjną i ją uzasadnij. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. (Ewa Lipska, tak samo) Wskazówki do tematu 3. • Koncepcja interpretacyjna musi być widoczna w pracy, choć nie musi być wyrażona w formie tezy, może wynikać pośrednio z wywodu. • Przywołany przez zdającego kontekst powinien być sfunkcjonalizowany (nawiązujący do tekstu i pogłębiający koncepcję interpretacyjną). Nie wystarczy samo wskazanie lub hasłowe odwołanie się do niego. • Parafrazowanie lub streszczanie załączonego do tematu utworu nie jest jego interpretacją. Zasady oceniania rozwiązań zadań Kryteria oceny interpretacji utworu poetyckiego Uzasadnienie Koncepcja Poprawnoś Zamysł Spójność Poprawność Poprawność A B tezy C D E F Styl tekstu G H interpretacyjna ć rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu interpretacyjnej Koncepcja Pełna Zapis niesprzeczna spójność Brak błędów w pełni z utworem, Uzasadnienie wypowiedzi Brak błędów Kompozycja Styl lub nieliczne poprawny 9 spójna 15 trafne 4 6 2 lub 4 6 4 rzeczowych funkcjonalna stosowny błędy lub nieliczne i obejmująca i pogłębione nieznaczne nierażące błędy sensy zaburzenia nierażące niedosłowne spójności Koncepcja niesprzeczna z utworem, Uzasadnienie ale niespójna 6 10 trafne, ale i/lub obejmująca niepogłębione Nie więcej Liczne błędy Liczne błędy w większości Zaburzenia Znaczne Styl niż jeden nierażące nierażące znaczenia 2 3 funkcjonalności 1 zaburzenia 2 częściowo 3 2 błąd lub nieliczne lub nieliczne dosłowne kompozycji spójności stosowny rzeczowy błędy rażące błędy rażące Koncepcja Uzasadnienie częściowo 3 5 częściowo sprzeczna trafne z utworem Brak koncepcji Brak trafnych lub koncepcja Brak zamysłu argumentów Błędy Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy 0 całkowicie 0 0 0 kompozycyjneg 0 0 0 0 uzasadniających rzeczowe niespójna niestosowny rażące rażące sprzeczna o interpretację z utworem UWAGA Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli praca składa się z mniej niż 250 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C. Pojawienie się rzeczowego błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów Objaśnienia dotyczące kryteriów oceny interpretacji utworu poetyckiego A. Koncepcja interpretacyjna jest efektem poszukiwania przez zdającego całościowego sensu utworu, tzn. jest pomysłem na jego odczytanie (wyrażonym np. w postaci tezy lub hipotezy interpretacyjnej). Ocenia się ją ze względu na to, czy jest niesprzeczna z utworem i czy jest spójna, a także czy zdający dociera do sensów niedosłownych interpretowanego utworu, czy czyta go jedynie na poziomie dosłownym. Koncepcja może być:  częściowo sprzeczna z utworem, jeśli jedynie we fragmentach (lub fragmencie) znajduje potwierdzenie w tekście.  całkowicie sprzeczna z utworem, jeśli nawet we fragmentach (lub fragmencie) nie znajduje potwierdzenia w tekście.  spójna, gdy obejmuje i łączy w całość odszukane przez piszącego sensy utworu.  niespójna, gdy jest fragmentaryczna, tzn. rekonstruuje pojedyncze sensy cząstkowe (np. z poszczególnych strof tekstu) bez wskazania całościowego sensu utworu, oraz gdy zawiera luźno powiązane, niepowiązane lub wzajemnie wykluczające się odczytania sensu utworu (niesprzeczne z interpretowanym utworem). Brak koncepcji to brak śladów poszukiwania sensu utworu (całościowego i/lub sensów cząstkowych) – praca nie jest interpretacją, a np. streszczeniem. Koncepcja interpretacyjna nie musi stanowić wyodrębnionej części pracy, może wynikać z jej całościowej wymowy. B. Uzasadnienie interpretacji jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne i czy jest pogłębione. Uzasadnienie może być:  trafne, jeśli zawiera wyłącznie powiązane z tekstem argumenty za odczytaniem sensu utworu. Argumenty muszą wynikać ze sfunkcjonalizowanej analizy, to znaczy wywodzić się z formy lub/i treści tekstu.  częściowo trafne, jeśli w pracy – oprócz argumentów niepowiązanych z tekstem lub/i niewynikających ze sfunkcjonalizowanej analizy – został sformułowany przynajmniej jeden argument powiązany z tekstem i wynikający ze sfunkcjonalizowanej analizy.  pogłębione, jeśli znajduje potwierdzenie nie tylko w tekście, ale także w kontekstach (np. biograficznym, historycznoliterackim, filozoficznym, kulturowym). Uczeń powinien choć częściowo rozwinąć przywołany kontekst, aby uzasadnić jego pojawienie się.  niepogłębione, gdy zdający przywołuje argumenty tylko z tekstu albo tylko z kontekstu. Wszystkie argumenty muszą być sfunkcjonalizowane. C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na koncepcję interpretacyjną uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego. D. Kompozycja jest oceniana ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z wybranym przez ucznia gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity Zasady oceniania rozwiązań zadań niezbędne dla jasnego przedstawienia koncepcji interpretacyjnej i uzasadniających ją argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie oraz konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń). Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna. E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń). F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność. Styl uznaje się za:  stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszcza się drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności.  częściowo stosowny dotyczy wypowiedzi, w której zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne.  niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy. Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora. G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych. Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne. I. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego. USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW ORTOGRAFICZNYCH W PRACACH MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO Komisja Dydaktyczna Rady Języka Polskiego ustaliła, że podstawą podziału błędów ortograficznych na błędy rażące i błędy drugorzędne są reguły ortograficzne. Do błędów ortograficznych rażących zaliczono: – błędy w zakresie pisowni wyrazów z ó-u, rz-ż (w tym wyjątki od pisowni rz po spółgłoskach), ch-h; – błędy w zakresie pisowni nie z różnymi częściami mowy; – błędy pisowni zakończeń -ji, -ii, -i; – błędy w pisowni wielką i małą literą (z wyjątkiem pisowni przymiotników dzierżawczych); – błędy w zakresie pisowni cząstki -by z osobowymi formami czasownika; – błędy w zapisie przedrostków roz-, bez-, wes-, wz-, ws-; – błędy w pisowni nosówek (ą, ę) oraz połączeń om, on, em, en. Pozostałe odstępstwa od reguł ortograficznych, w tym m.in.: pisownię wyrażeń przyimkowych, dzielenie wyrazów przy przenoszeniu do nowej linii, pisownię zakończeń -ski, -cki, -dzki, -stwo, -wstwo; pisownię przedrostków z-, s-, ś-; pisownię -by z pozostałymi częściami mowy postanowiono traktować jako błędy drugorzędne. USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW INTERPUNKCYJNYCH W PRACACH MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO 1. Rażące błędy interpunkcyjne: a) postawienie jakiegokolwiek znaku interpunkcyjnego na początku wiersza b) brak znaku interpunkcyjnego (głównie: kropki, wykrzyknika, pytajnika) na końcu wypowiedzenia pojedynczego lub złożonego c) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym, w którym części składowe są połączone bezpośrednio (np. On idzie do kina, ja zostaję w domu.) d) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie – przed spójnikiem (również z przyimkiem), zaimkiem, a także przed częścią nadrzędną (np. Idź tam, dokąd ci każą.) e) pominięcie przecinka przed imiesłowem zakończonym na -ąc, -szy f) pominięcie pierwszego przecinka (lub obu) w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie z częścią składową wplecioną (z tzw. zdaniem albo wyrażeniem wtrąconym) (np. Auto, które oglądał, było za drogie.) g) w wypowiedzeniu złożonym współrzędnie – pominięcie przecinka przed spójnikami przeciwstawnymi, wynikowymi, synonimicznymi (czyli włącznymi), np. ale, lecz, jednak, więc, dlatego, czyli, to jest, to znaczy, a także postawienie przecinka przed spójnikami łącznymi, rozłącznymi, wyłączającymi, np. i, oraz, albo, lub, ani, ni. Te same przepisy obowiązują w wypowiedzeniu pojedynczym – między składnikami połączonymi spójnikami h) pominięcie przecinka w zdaniu złożonym porównawczym (np. Jest mądrzejszy, niż myślałam.) i) postawienie dwukropka, przecinka lub średnika po skrócie, po którym należy postawić kropkę, także po takim skrócie, po którym kropki się nie stawia j) brak kropki po skrócie, po którym należy ją postawić, lub postawienie kropki po skrócie, po którym jej się nie stawia k) brak przecinka między jednorodnymi (równorzędnymi) składnikami (częściami zdania) szeregu, którego części składowe nie są połączone spójnikami, a także brak spójnika między składnikami powtórzonymi (np. Kupiła w sklepie mąkę, cukier i inne produkty.) l) brak dwukropka przed przytoczeniem cudzych lub własnych słów m) brak dwukropka przy wymienianiu tytułu dzieła, nazwy, terminu, jeżeli nie są one w tekście w inny sposób wyróżnione (np. kursywą lub cudzysłowem) n) brak myślnika (otwierającego i zamykającego), ujmującego wyrazy lub wypowiedzenia wtrącone (Uwaga: tę samą funkcję pełnią nawiasy albo przecinki) o) brak myślników (lub myślnika) wydzielających człony wtrącone w cytowany tekst oraz tekst odautorski w partiach dialogowych p) brak cudzysłowu w tytułach publikacji, cytowanych wyrazach, zdaniach i wyrażeniach, jeżeli nie są one wyróżnione inaczej (np. kursywą). 2. Trzy błędy interpunkcyjne drugorzędne liczone są jako jeden błąd rażący. INFORMACJA O ZASADACH OCENIANIA PRAC Z JĘZYKA POLSKIEGO UCZNIÓW ZE STWIERDZONYMI DYSFUNKCJAMI W pracy maturalnej z języka polskiego autorstwa zdającego, u którego stwierdzono dysleksję i dysortografię, nie należy uwzględniać w ocenie następujących błędów: a) zmienionej kolejności liter w wyrazach, b) wstawionych dodatkowo liter w wyrazie, opuszczonych lub przestawionych liter, c) opuszczonego początku lub końca wyrazu, d) występowania w wyrazach głosek dźwięcznych zamiast bezdźwięcznych i odwrotnie, e) mylenia głosek „i” i „j”, głosek nosowych z końcówką fleksyjną, np.: ę-em, ą-om, f) mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno, g) niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny zamiast skośny, h) błędnego stosowania lub niestosowania znaków interpunkcyjnych.
Wymagania podstawy programowej
• Uzasadnienie powinno wynikać z interpretacji załączonego fragmentu, odwołania do • Uzasadnienie powinno wynikać z interpretacji załączonego fragmentu i odwołania do interpretacyjnego przywołanego przez zdającego. Temat 3. Zinterpretuj podany utwór. Postaw tezę interpretacyjną i ją uzasadnij. Twoja • Koncepcja interpretacyjna musi być widoczna w pracy, choć nie musi być wyrażona tekstu i pogłębiający koncepcję interpretacyjną). Nie wystarczy samo wskazanie lub interpretacją. Kryteria oceny interpretacji utworu poetyckiego

Wypowiedź argumentacyjna

Zadanie 13

marzec 2021podstawowy50 pkt
Temat 1. Jak wybory człowieka wpływają na jego życie? Rozważ problem, odwołując się do fragmentu Pana Tadeusza, całego utworu Adama Mickiewicza oraz do wybranego tekstu kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. Adam Mickiewicz Pan Tadeusz Pomyśl o zemście, to wnet szatan broń podsunie. Ledwiem pomyślał, szatan nasyła Moskali. Stałem, patrząc; wiesz, jak wasz zamek szturmowali. Bo fałsz, żebym był w jakiej z Moskalami zmowie. […] Adam Mickiewicz (1798–1855) – jeden Broniliście się, ty wiesz, dzielnie i przytomnie. z najwybitniejszych poetów polskich, działacz polityczny, publicysta. Zdziwiłem się; Moskale padali wkoło mnie, Bydlęta, źle strzelają! – Na widok ich klęski Złość mię znowu porwała. – Ten Stolnik zwycięski! I tak-że mu na świecie wszystko się powodzi? I z tej strasznej napaści z tryumfem wychodzi? Odjeżdżałem ze wstydem – właśnie był poranek, Wtem ujrzałem, poznałem: wystąpił na ganek I brylantową szpinką ku słońcu migotał, I wąs pokręcał dumnie i wzrok dumny miotał, I zdało mi się, że mnie szczególniej urągał, Że mnie poznał i ku mnie rękę tak wyciągał, Szydząc i grożąc. – Chwytam karabin Moskala; Ledwiem przyłożył, prawie nie mierzył – wypala! Wiesz!… […] Jest w tym zasługa: nie chcieć zostać winowajcą Narodowym, choć naród okrzyczy cię zdrajcą! Zwłaszcza w kim taka, jaka była we mnie duma! Imię zdrajcy przylgnęło do mnie jako dżuma. Odwracali ode mnie twarz obywatele, Uciekali ode mnie dawni przyjaciele […]. Moskwa mnie uważała gwałtem za stronnika, Dano Soplicom znaczną część dóbr nieboszczyka, Targowiczanie potem chcieli mnie zaszczycić Urzędem. Gdybym wtenczas chciał się przemoskwicić! Szatan radził – już byłem możny i bogaty; Gdybym został Moskalem? Najpierwsze magnaty Szukałyby mych względów; nawet szlachta braty, Nawet gmin, który swoim tak łacnie uwłacza, Tym, którzy Moskwie służą, szczęśliwszym – przebacza! Wiedziałem to, a przecież – nie mogłem. Uciekłem z kraju! Gdziem nie był! com nie cierpiał! Adam Mickiewicz, Pan Tadeusz, Warszawa 2019. Temat 2. został wydrukowany na kolejnych stronach. Temat 2. Czy sztuka może przynieść odpowiedzi na pytania o kondycję ludzką? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do fragmentu Ludzi bezdomnych Stefana Żeromskiego oraz wybranych tekstów kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. Stefan Żeromski (1864–1925) – powieściopisarz, nowelista, dramaturg, publicysta, uznawany za najwybitniejszego prozaika przełomu XIX i XX w. Stefan Żeromski Ludzie bezdomni – Zna pan Rybaka Puvis de Chavannes’a1? – rzekła panna Podborska. – Rybaka? nie przypominam sobie… – Taki z pana znawca i paryżanin – drwiła panna Wanda, wydymając wargi ze wzgardą. – Alboż to ja jestem znawca i paryżanin? Ja jestem pospolity chirurg… Kiedy to mówił, ukazał mu się obraz, o którym była mowa. Widział go przed rokiem i uderzony niewypowiedzianą siłą tego arcydzieła zachował je w pamięci. Z czasem wszystko, co stanowi samo malowidło, szczególną rozwiewność barw, rysunek figur i pejzażu, prostotę środków i całą jakby fabułę utworu, przywaliły inne rzeczy i zostało tylko czujące wiedzenie o czymś nad wszelki wyraz bolesnym. Wspomnienie owo było jak mętne echo czyjejś krzywdy, jakiejś hańby bezprzykładnej, której nie byliśmy winni, a która przecie zdaje się wołać na nas z ziemi dlatego tylko, że byliśmy jej świadkami. Panna Joanna, która rzuciła pytanie o Rybaka, siedziała na końcu ławki za obydwiema panienkami i babcią. Czekając odpowiedzi, wychyliła się trochę i uważnie przyglądała Judymowi. Ten, z konieczności, patrząc w te oczy jasne, prawdziwie jasne, […] zaczął przypominać sobie nawet barwy, nawet pejzaż. Uniesienie tych oczu zdawało się przytaczać mu obraz, podpowiadać dawno zatarte wrażenie. Tak, pamiętał… Chudy człowiek, a właściwie nie człowiek, lecz antropoid2 z przedmieścia wielkiej stolicy, obrosły kłakami, w koszuli, która się na nim ze starości rozlazła, w portkach wiszących na spiczastych kościach bioder, stał znowu przed nim ze swą podrywką3 zanurzoną w wodę. Oczy jego spoczywają niby to na pałąkach trzymających siatkę, a jednak widzą każdego człowieka, który przechodzi. Nie szukają współczucia, którego nie ma. Ani się żalą, ani płaczą. „Oto jest pożytek wasz ze wszystkich sił moich, z ducha mojego…” – mówią doły jego oczu zapadłych. Stoi tam ten wyobraziciel kultury świata, przerażający produkt ludzkości. Judym przypomniał sobie nawet uczucie zdumienia, jakie go zdjęło, gdy słyszał i widział wrażenie innych osób przed tym obrazem. Skupiały się tam tłumy wielkich dam, strojnych i pachnących dziewic, mężczyzn w „miękkie szaty odzianych”. I tłum ten wzdychał. Łzy ciche płynęły z oczu tych, którzy tam przyszli obarczeni łupami. Posłuszni rozkazowi nieśmiertelnej sztuki przez chwilę czuli, jak żyją i co stwarzają na ziemi. 1 Rybak Puvis de Chavannes’a – obraz malarza francuskiego Pierre’a Puvisa de Chavannes’a. 2 Antropoid – małpa człekokształtna. 3 Podrywka – narzędzie do połowu ryb, głównie rzecznych, wykonane z sieci rozpiętej na dwóch skrzyżowanych pałąkach, osadzonych ruchomo na długim trzonku. – Tak – rzekł Judym – prawda, widziałem ten obraz Puvis de Chavannes'a w Galerii Luksemburskiej. Panna Joanna cofnęła się za ramię pani Niewadzkiej. Doktór ujrzał tylko jej białe czoło otoczone ciemnymi włosami. – Jak tam panna Netka beczała… Jak beczała!… – szepnęła Judymowi panna Wanda prawie do ucha. – Zresztą my wszystkie… Mnie samej leciały z oczu łzy takie ogromne jak groch z kapustą. – Ja nie mam zwyczaju… – uśmiechnęła się panna Natalia. – Nie? – spytał doktór, leniwie mierząc ją wzrokiem. – Bardzo mi żal było tego człowieka, szczególniej tych jego dzieci, żony… Wszystko to takie chude, jakby wystrugane z patyków, podobne do suchych witek chrustu4 na pastwisku… – mówiła, rumieniąc się, a jednocześnie z uśmiechem przymykając oczy. Stefan Żeromski, Ludzie bezdomni, Wrocław 1987. Temat 3. został wydrukowany na kolejnej stronie. 4 Chrust – suche gałęzie odłamane od drzewa. Temat 3. Zinterpretuj podany utwór. Postaw tezę interpretacyjną i ją uzasadnij. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. Bolesław Leśmian Z lat dziecięcych Przypominam – wszystkiego przypomnieć nie zdołam: Trawa… Za trawą – wszechświat… A ja – kogoś wołam. Podoba mi się własne w powietrzu wołanie – I pachnie macierzanką – i słońce śpi – w sianie. Bolesław Leśmian (1877–1937) – poeta, A jeszcze? Co mi jeszcze z lat dawnych się marzy? prozaik, eseista, krytyk literacki, czołowy Ogród, gdzie dużo liści znajomych i twarzy – przedstawiciel literatury dwudziestolecia międzywojennego. Same liście i twarze!… Liściasto i ludno! Śmiech mój – w końcu alei. Śmiech stłumić tak trudno! Biegnę, głowę gmatwając w szumach, w podobłoczach! Oddech nieba mam – w piersi! – Drzew wierzchołki – w oczach! Kroki moje już dudnią po grobli – nad rzeką. Słychać je tak daleko! Tak cudnie daleko! A teraz – bieg z powrotem do domu – przez trawę – I po schodach, co lubią biegnących stóp wrzawę… I pokój, przepełniony wiosną i upałem, I tym moim po kątach rozwłóczonym ciałem – Dotyk szyby – ustami… Podróż – w nic, w oszklenie – I to czujne, bezbrzeżne z całych sił – istnienie! Bolesław Leśmian, Z lat dziecięcych, [w:] tegoż, Poezje wybrane, Wrocław 1983.
Wskazówka do rozwiązania — opracowanie serwisu
Temat 1 – wpływ wyborów na życie człowieka: 1. Ustal okoliczności wyboru, dostępne możliwości oraz wartości, które bohater stawia ponad inne. 2. We fragmencie i całym Panu Tadeuszu przeanalizuj decyzję Jacka Soplicy, jej długofalowe konsekwencje oraz późniejszą próbę naprawy życia. 3. W drugim tekście kultury pokaż wybór prowadzący do podobnej przemiany albo do utraty szansy. 4. Wniosek powinien uwzględniać odpowiedzialność człowieka, ale także znaczenie okoliczności i skutków, których nie mógł przewidzieć. Temat 2 – sztuka jako odpowiedź na pytania o kondycję ludzką: 1. Określ pytanie o człowieka, które podejmuje dzieło: sens cierpienia, samotność, moralność, przemijanie albo granice poznania. 2. We fragmencie Ludzi bezdomnych przeanalizuj rozmowę o obrazie Rybaka Puvisa de Chavannes'a i sposób, w jaki sztuka uruchamia refleksję Judyma. 3. W innych tekstach kultury pokaż, czy dzieło daje odpowiedź, czy raczej pogłębia i porządkuje problem. 4. Zakończ wnioskiem o poznawczej wartości sztuki oraz o tym, dlaczego jej odpowiedzi nie mają charakteru prostych definicji.
Odpowiedź lub przykład realizacji

Ta część materiału nie zawiera osobnej odpowiedzi wzorcowej.

Klucz i zasady oceniania
Temat 1. Jak wybory człowieka wpływają na jego życie? Rozważ problem, odwołując się do fragmentu Pana Tadeusza, całego utworu Adama Mickiewicza oraz do wybranego tekstu kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. Wskazówki do tematu nr 1. • Teza musi być zgodna z poleceniem, fragmentem tekstu, odniesieniem do całości utworu oraz z przywołanym tekstem kultury. • Uzasadnienie powinno wynikać z interpretacji załączonego fragmentu, odwołania do Pana Tadeusza i wybranego tekstu kultury, a odwołania te muszą być funkcjonalne dla argumentacji, nie mogą być prostym streszczeniem. • W przypadku Pana Tadeusza i innych utworów oznaczonych gwiazdką w podstawie programowej błąd rzeczowy może mieć charakter błędu kardynalnego. Temat 2. Czy sztuka może przynieść odpowiedzi na pytania o kondycję ludzką? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do fragmentu Ludzi bezdomnych Stefana Żeromskiego oraz wybranych tekstów kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. Wskazówki do tematu nr 2. • Teza musi być zgodna z poleceniem, fragmentem tekstu oraz z przywołanym tekstem kultury. • Uzasadnienie powinno wynikać z interpretacji załączonego fragmentu i odwołania do wybranego tekstu kultury, a odwołania te muszą być funkcjonalne dla argumentacji, nie mogą być prostym streszczeniem. • W przypadku utworów oznaczonych gwiazdką w podstawie programowej błąd rzeczowy może mieć charakter błędu kardynalnego. Kryteria oceny rozprawki Sformułowanie stanowiska wobec Uzasadnienie Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność A B C D E F Styl tekstu G H problemu stanowiska rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu podanego w poleceniu Uzasadnienie Pełna trafne, Zapis Stanowisko jest 18 spójność szerokie Brak błędów w pełni adekwatne wypowiedzi i pogłębione Brak błędów Kompozycja Styl lub nieliczne poprawny 6 do problemu 4 6 2 lub 4 6 4 rzeczowych funkcjonalna stosowny błędy lub nieliczne podanego Uzasadnienie nieznaczne nierażące błędy w poleceniu 12 trafne zaburzenia nierażące i szerokie spójności Stanowisko jest Uzasadnienie częściowo 8 trafne, Nie więcej Liczne błędy Liczne błędy Zaburzenia Znaczne Styl adekwatne ale wąskie niż jeden nierażące nierażące 3 2 3 funkcjonalności 1 zaburzenia 2 częściowo 3 2 do problemu błąd lub nieliczne lub nieliczne Uzasadnienie kompozycji spójności stosowny podanego 4 rzeczowy błędy rażące błędy rażące częściowe w poleceniu Stanowisko jest Brak nieadekwatne Błędy Brak zamysłu Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy 0 0 uzasadnienia 0 0 0 0 0 0 lub brak rzeczowe kompozycyjnego niespójna niestosowny rażące rażące stanowiska stanowiska Uwagi. 1) Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. 2) Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. 3) Jeśli praca składa się z mniej niż 250 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C. 4) Pojawienie się rzeczowego błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów. Objaśnienia dotyczące kryteriów oceny rozprawki A. Sformułowanie stanowiska (np. w postaci tezy lub hipotezy). Zdający powinien zrozumieć problem postawiony w poleceniu i sformułować stanowisko będące rozwiązaniem problemu. Stanowisko jest oceniane ze względu na to, czy jest udaną próbą rozwiązania problemu. Adekwatność to odpowiedniość (zgodność, współmierność) stanowiska i problemu (zdający może się zgodzić, nie zgodzić, zachować postawę ambiwalentną wobec istoty problemu). Sformułowanie stanowiska będącego częściowo udaną próbą rozwiązania problemu jest skutkiem niepełnego zrozumienia problemu lub niepełnego zrozumienia tekstu. Wypowiedź argumentacyjna, w której brak stanowiska, może zawierać jedynie streszczenie tekstu, biografię autora itp. lub rozwijać myśli niezwiązane z poleceniem. Sformułowanie stanowiska nie musi stanowić wyodrębnionej części rozprawki. B. Uzasadnienie stanowiska jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne, czy jest szerokie i czy jest pogłębione. Uzasadnienie nie musi być graficznie wyodrębnioną częścią rozprawki. Uzasadnienie: – pogłębione to uzasadnienie, w którym zdający wnikliwie odniósł się w rozwinięciu do wszystkich elementów polecenia, – trafne zawiera logicznie poprawne argumenty (czyli stwierdzenia poparte przykładami) za przyjętym rozwiązaniem problemu. Szerokość uzasadnienia ocenia się na podstawie tego, czy zdający w swojej wypowiedzi odniósł się do wszystkich elementów wskazanych w poleceniu. Uzasadnienie jest: – szerokie, jeśli zdający trafnie odniósł się do wszystkich elementów wskazanych w poleceniu, – wąskie, jeśli zdający trafnie odniósł się tylko do niektórych elementów wskazanych w poleceniu (np. nie odniósł się do podanego w zadaniu tekstu lub nie przywołał innego tekstu kultury), – częściowe, jeżeli (a) niektórych argumentów nie można uznać za logicznie poprawne wobec przyjętego stanowiska lub (b) niektóre argumenty są niepoparte przykładami, lub (c) niektóre argumenty są wzajemnie sprzeczne. Wypowiedź argumentacyjna, w której brak uzasadnienia, nie zawiera logicznie poprawnych argumentów za przyjętym rozwiązaniem problemu lub rozwija myśli niezwiązane ze stanowiskiem. C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na uzasadnienie stanowiska wobec problemu uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego. D. Kompozycja oceniana jest ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity niezbędne dla jasnego Zasady oceniania rozwiązań zadań przedstawienia stanowiska i uzasadniających je argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie oraz konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń). Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna. E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń). F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność. Styl uznaje się za: – stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszczalne są drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności, – częściowo stosowny, jeśli w wypowiedzi zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne. – niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy. Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora. G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych. Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne. H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego. Temat 2. Zinterpretuj podany utwór. Postaw tezę interpretacyjną i ją uzasadnij. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. (Adam Zagajewski, Zwyczajne życie) Wskazówki do tematu 2. • Koncepcja interpretacyjna musi być widoczna w pracy, choć nie musi być wyrażona w formie tezy, może wynikać pośrednio z wywodu. • Przywołany przez zdającego kontekst powinien być sfunkcjonalizowany (nawiązujący do tekstu i pogłębiający koncepcję interpretacyjną). Nie wystarczy samo wskazanie lub hasłowe odwołanie się do niego. • Proste odczytanie (parafrazowanie, streszczanie) utworu nie jest jego interpretacją. Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie Zdający: zawartych w nich informacji. 1.1) odczytuje sens całego tekstu [...]; 1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych tekstach informacje zarówno jawne, jak i ukryte. II. Analiza i interpretacja tekstów Zdający: kultury. 1.2) określa problematykę utworu; 2.4) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania świata przedstawionego i bohatera ([…] sytuacja liryczna […]); 3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty […]; 3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych motywów w różnych utworach literackich. III. Tworzenie wypowiedzi. Zdający: 1.1) tworzy dłuższy tekst pisany [...] ([…] interpretacja utworu literackiego [...]) zgodnie z podstawowymi regułami jego organizacji, przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej; 1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera [...] odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat, wybiera formę kompozycyjną, […] dobiera właściwe słownictwo); 1.3) tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie). Zasady oceniania rozwiązań zadań Kryteria oceny interpretacji utworu poetyckiego Uzasadnienie Koncepcja Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność A B tezy C D E F Styl tekstu G H interpretacyjna rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu interpretacyjnej Koncepcja Pełna Zapis niesprzeczna spójność Brak błędów w pełni z utworem, Uzasadnienie wypowiedzi Brak błędów Kompozycja Styl lub nieliczne poprawny 9 spójna 15 trafne 4 6 2 lub 4 6 4 rzeczowych funkcjonalna stosowny błędy lub nieliczne i obejmująca i pogłębione nieznaczne nierażące błędy sensy zaburzenia nierażące niedosłowne spójności Koncepcja niesprzeczna z utworem, Uzasadnienie ale niespójna 6 10 trafne, ale i/lub obejmująca niepogłębione Liczne błędy Liczne błędy w większości Nie więcej Zaburzenia Znaczne Styl nierażące nierażące znaczenia 2 niż jeden 3 funkcjonalności 1 zaburzenia 2 częściowo 3 2 lub nieliczne lub nieliczne dosłowne błąd rzeczowy kompozycji spójności stosowny błędy rażące błędy rażące Koncepcja Uzasadnienie częściowo 3 5 częściowo sprzeczna trafne z utworem Brak koncepcji Brak trafnych lub koncepcja Brak zamysłu argumentów Błędy Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy 0 całkowicie 0 0 0 kompozycyjneg 0 0 0 0 uzasadniających rzeczowe niespójna niestosowny rażące rażące sprzeczna o interpretację z utworem Uwagi. 1) Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. 2) Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. 3) Jeśli praca składa się z mniej niż 250 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C. 4) Pojawienie się rzeczowego błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów. Objaśnienia dotyczące kryteriów oceny interpretacji utworu poetyckiego A. Koncepcja interpretacyjna jest efektem poszukiwania przez zdającego całościowego sensu utworu, tzn. jest pomysłem na jego odczytanie (wyrażonym np. w postaci tezy lub hipotezy interpretacyjnej). Ocenia się ją ze względu na to, czy jest niesprzeczna z utworem i czy jest spójna, a także czy zdający dociera do sensów niedosłownych interpretowanego utworu, czy czyta go jedynie na poziomie dosłownym. Koncepcja może być: – częściowo sprzeczna z utworem, jeśli jedynie we fragmentach (lub fragmencie) znajduje potwierdzenie w tekście. – całkowicie sprzeczna z utworem, jeśli nawet we fragmentach (lub fragmencie) nie znajduje potwierdzenia w tekście. – spójna, gdy obejmuje i łączy w całość odszukane przez piszącego sensy utworu. – niespójna, gdy jest fragmentaryczna, tzn. rekonstruuje pojedyncze sensy cząstkowe (np. z poszczególnych strof tekstu) bez wskazania całościowego sensu utworu, oraz gdy zawiera luźno powiązane, niepowiązane lub wzajemnie wykluczające się odczytania sensu utworu (niesprzeczne z interpretowanym utworem). Brak koncepcji to brak śladów poszukiwania sensu utworu (całościowego i/lub sensów cząstkowych) – praca nie jest interpretacją, a np. streszczeniem. Koncepcja interpretacyjna nie musi stanowić wyodrębnionej części pracy, może wynikać z jej całościowej wymowy. B. Uzasadnienie interpretacji jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne i czy jest pogłębione. Uzasadnienie może być: – trafne, jeśli zawiera wyłącznie powiązane z tekstem argumenty za odczytaniem sensu utworu. Argumenty muszą wynikać ze sfunkcjonalizowanej analizy, to znaczy wywodzić się z formy lub/i treści tekstu. – częściowo trafne, jeśli w pracy – oprócz argumentów niepowiązanych z tekstem lub/i niewynikających ze sfunkcjonalizowanej analizy – został sformułowany przynajmniej jeden argument powiązany z tekstem i wynikający ze sfunkcjonalizowanej analizy. – pogłębione, jeśli znajduje potwierdzenie nie tylko w tekście, ale także w kontekstach (np. biograficznym, historycznoliterackim, filozoficznym, kulturowym). Uczeń powinien choć częściowo rozwinąć przywołany kontekst, aby uzasadnić jego pojawienie się. – niepogłębione, gdy zdający przywołuje argumenty tylko z tekstu albo tylko z kontekstu. Wszystkie argumenty muszą być sfunkcjonalizowane. C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na koncepcję interpretacyjną uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego. D. Kompozycja jest oceniana ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z wybranym przez ucznia gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity Zasady oceniania rozwiązań zadań niezbędne dla jasnego przedstawienia koncepcji interpretacyjnej i uzasadniających ją argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie oraz konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń). Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna. E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń). F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność. Styl uznaje się za: – stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszcza się drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności. – częściowo stosowny dotyczy wypowiedzi, w której zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne. – niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy. Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora. G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych. Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne. H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego. USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW ORTOGRAFICZNYCH W PRACACH MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO Komisja Dydaktyczna Rady Języka Polskiego ustaliła, że podstawą podziału błędów ortograficznych na błędy rażące i błędy drugorzędne są reguły ortograficzne. Do błędów ortograficznych rażących zaliczono: – błędy w zakresie pisowni wyrazów z ó-u, rz-ż (w tym wyjątki od pisowni rz po spółgłoskach), ch-h; – błędy w zakresie pisowni nie z różnymi częściami mowy; – błędy pisowni zakończeń -ji, -ii, -i; – błędy w pisowni wielką i małą literą (z wyjątkiem pisowni przymiotników dzierżawczych); – błędy w zakresie pisowni cząstki -by z osobowymi formami czasownika; – błędy w zapisie przedrostków roz-, bez-, wes-, wz-, ws-; – błędy w pisowni nosówek (ą, ę) oraz połączeń om, on, em, en. Pozostałe odstępstwa od reguł ortograficznych, w tym m.in.: pisownię wyrażeń przyimkowych, dzielenie wyrazów przy przenoszeniu do nowej linii, pisownię zakończeń -ski, -cki, -dzki, -stwo, -wstwo; pisownię przedrostków z-, s-, ś-; pisownię -by z pozostałymi częściami mowy postanowiono traktować jako błędy drugorzędne. USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW INTERPUNKCYJNYCH W PRACACH MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO 1. Rażące błędy interpunkcyjne: a) postawienie jakiegokolwiek znaku interpunkcyjnego na początku wiersza b) brak znaku interpunkcyjnego (głównie: kropki, wykrzyknika, pytajnika) na końcu wypowiedzenia pojedynczego lub złożonego c) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym, w którym części składowe są połączone bezpośrednio (np. On idzie do kina, ja zostaję w domu.) d) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie – przed spójnikiem (również z przyimkiem), zaimkiem, a także przed częścią nadrzędną (np. Idź tam, dokąd ci każą.) e) pominięcie przecinka przed imiesłowem zakończonym na -ąc, -szy f) pominięcie pierwszego przecinka (lub obu) w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie z częścią składową wplecioną (z tzw. zdaniem albo wyrażeniem wtrąconym) (np. Auto, które oglądał, było za drogie.) g) w wypowiedzeniu złożonym współrzędnie – pominięcie przecinka przed spójnikami przeciwstawnymi, wynikowymi, synonimicznymi (czyli włącznymi), np. ale, lecz, jednak, więc, dlatego, czyli, to jest, to znaczy, a także postawienie przecinka przed spójnikami łącznymi, rozłącznymi, wyłączającymi, np. i, oraz, albo, lub, ani, ni. Te same przepisy obowiązują w wypowiedzeniu pojedynczym – między składnikami połączonymi spójnikami h) pominięcie przecinka w zdaniu złożonym porównawczym (np. Jest mądrzejszy, niż myślałam.) i) postawienie dwukropka, przecinka lub średnika po skrócie, po którym należy postawić kropkę, także po takim skrócie, po którym kropki się nie stawia Zasady oceniania rozwiązań zadań j) brak kropki po skrócie, po którym należy ją postawić, lub postawienie kropki po skrócie, po którym jej się nie stawia k) brak przecinka między jednorodnymi (równorzędnymi) składnikami (częściami zdania) szeregu, którego części składowe nie są połączone spójnikami, a także brak spójnika między składnikami powtórzonymi (np. Kupiła w sklepie mąkę, cukier i inne produkty.) l) brak dwukropka przed przytoczeniem cudzych lub własnych słów m) brak dwukropka przy wymienianiu tytułu dzieła, nazwy, terminu, jeżeli nie są one w tekście w inny sposób wyróżnione (np. kursywą lub cudzysłowem) n) brak myślnika (otwierającego i zamykającego), ujmującego wyrazy lub wypowiedzenia wtrącone (Uwaga: tę samą funkcję pełnią nawiasy albo przecinki) o) brak myślników (lub myślnika) wydzielających człony wtrącone w cytowany tekst oraz tekst odautorski w partiach dialogowych p) brak cudzysłowu w tytułach publikacji, cytowanych wyrazach, zdaniach i wyrażeniach, jeżeli nie są one wyróżnione inaczej (np. kursywą). 2. Trzy błędy interpunkcyjne drugorzędne liczone są jako jeden błąd rażący. INFORMACJA O ZASADACH OCENIANIA PRAC Z JĘZYKA POLSKIEGO UCZNIÓW ZE STWIERDZONYMI DYSFUNKCJAMI W pracy maturalnej z języka polskiego autorstwa zdającego, u którego stwierdzono dysleksję i dysortografię, nie należy uwzględniać w ocenie następujących błędów: a) zmienionej kolejności liter w wyrazach, b) wstawionych dodatkowo liter w wyrazie, opuszczonych lub przestawionych liter, c) opuszczonego początku lub końca wyrazu, d) występowania w wyrazach głosek dźwięcznych zamiast bezdźwięcznych i odwrotnie, e) mylenia głosek „i” i „j”, głosek nosowych z końcówką fleksyjną, np.: ę-em, ą-om, f) mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno, g) niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny zamiast skośny, h) błędnego stosowania lub niestosowania znaków interpunkcyjnych.
Wymagania podstawy programowej
• Uzasadnienie powinno wynikać z interpretacji załączonego fragmentu, odwołania do • Uzasadnienie powinno wynikać z interpretacji załączonego fragmentu i odwołania do Temat 3. Zinterpretuj podany utwór. Postaw tezę interpretacyjną i ją uzasadnij. Twoja • Koncepcja interpretacyjna zdającego musi być widoczna w pracy, choć nie musi być tekstu i pogłębiający koncepcję interpretacyjną). Nie wystarczy samo wskazanie lub • Proste odczytanie (parafrazowanie, streszczanie) utworu nie jest jego interpretacją.

Wypowiedź argumentacyjna

Zadanie 1

marzec 2021rozszerzony40 pkt
Temat 1. Określ, jaki problem podejmuje Aniela Książek-Szczepanikowa w podanym tekście. Zajmij stanowisko wobec rozwiązania przyjętego przez autorkę, odwołując się do tego tekstu oraz innych tekstów kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 wyrazów. Aniela Książek-Szczepanikowa Otwartość czy otwieranie dzieł… W estetyce współczesnej mówi się o „zamkniętym” lub „otwartym” charakterze dzieła, by wyjaśnić sytuację, w której następuje odbiór. Zakładamy zatem, że autor tworzy dzieło zamknięte, pragnie, by było ono odbierane tak, jak zamierzał, ale bogaty splot bodźców zewnętrznych i wewnętrznych oddziałujących na odbiorcę powoduje odtwarzanie pierwotnego kształtu dzieła z określonej indywidualnej perspektywy. Czytający wprowadza w treści tekstu samego siebie ze wszystkimi obciążeniami czasu, w którym żyje, i własnymi uwarunkowaniami percepcyjnymi. […] W świetle teorii otwartości dzieła należy brać pod uwagę osobę czytelnika, odbiorcy niekoniecznie profesjonalnego, ale zawsze z jakiegoś powodu zainteresowanego właściwym zinterpretowaniem tekstu. Dzieła wpisują się w przewidywany odbiór tekstu wirtualnego czytelnika, co nie oznacza, że nie będą rozumiane przez osoby spoza przewidzianego kręgu, analizujące na swój sposób treści i sensy pozornie zamknięte sprawnym kluczem poetyki określonego czasu. […] Tekst literacki, podobnie jak i inne teksty kulturowe, nie ulega presji czasu i przestrzeni, skierowany jest do ludzi i tylko oni mogą z własnych pozycji odbiorczych skazywać go na niebyt, odmawiając mu wszelkich wartości czy ironizując i ośmieszając jego aksjologiczne, a nawet estetyczne przekazy, lub budzić go do życia. Dalecy dziś od kultury babilońskiej czy egipskiej potrafimy jednak nawet z modlitw nagrobnych odczytać troski ich autorów, rekonstruować świat ich dążeń, wierzeń i nadziei, zrozumieć odwieczne tęsknoty ludzkości, interpretować cele tekstowego przekazu. Otwieranie dzieła to czynność podobna do otwierania książki, zawsze budzi nadzieje nowych przeżyć, nowego poznania, nowych problemów i porozumienia nie tylko z tekstem, ale też z jego nadawcą, mniej lub bardziej czytelnie egzystującym w tekście. I jakkolwiek czytelnik chętnie przyjmuje odbiorczą pomoc w różnej formie, np. przypisów czy ilustracji – zawsze otwiera tekst samodzielnie, na miarę swoich możliwości. Czy zatem można mówić również o otwieraniu Wesela Stanisława Wyspiańskiego? Historycznoliteracki przekaz utrwalił pewien schemat odbiorczy tego dramatu – wzór nie do podważenia, uzasadniony czasem i przestrzenią dramatyczną, rodzajem akcji, galerią postaci, realizmem i fantastyką. Roland Barthes1 pisze jednak o gotowości dzieła do oddania się „do dyspozycji” czytelnikowi: „(…) ta gotowość nie jest czymś ujemnym, przeciwnie, jest ona samą istotą literatury doprowadzoną do paroksyzmu2. Pisać to znaczy wstrząsać sensem świata, postawić pośrednio pytanie, na które pisarz w niepewności ostatecznej nie odpowiada. Odpowiedź tę daje każdy z nas, przynosząc ze sobą własną historię, własny język, własną wolność”. 1 Roland Barthes – francuski krytyk literacki, eseista i socjolog. 2 Paroksyzm – krótkotrwały, ale bardzo silny, gwałtowny przejaw jakichś przeżyć. Twierdzi dalej, że historia, język i wolność zmieniają się nieskończenie, zatem odpowiedź, jaką świat daje pisarzowi, jest nieskończona. „Nie przestajemy odpowiadać na to, co zostało napisane bez jakiejkolwiek odpowiedzi; znaczenia zaakceptowane, potem przeciwstawione sobie, a więc ponownie zmieniane, mijają, pytanie zostaje”. Odszukanie pytania, zrozumienie jego sensu zależy jednak od czytelnika. […] Wkładając w proces percepcji „własną historię, własny język i własną wolność”, uczestniczymy w „życiu tekstu” w miarę swoich możliwości. Miara ta jest tak wielowymiarowa jak zdolności percepcyjne człowieka – a dzieło poddaje się tej wymierności z pokorą niepokonanego. Zatem każda percepcja dzieła jest zarazem interpretacją i wykonaniem, wskutek czego tekst odżywa na nowo w oryginalnej perspektywie. Na podstawie: Aniela Książek-Szczepanikowa, Otwartość czy otwieranie dzieł…, [w:] tejże, Otwieranie „Wesela” Stanisława Wyspiańskiego. Uczestnictwo odbiorcy w „życiu tekstu”, Łódź 2019. Temat 2. został wydrukowany na kolejnych stronach. Temat 2: Dokonaj interpretacji porównawczej podanych utworów. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 wyrazów. Czesław Miłosz Obłoki Obłoki, straszne moje obłoki, jak bije serce, jaki żal i smutek ziemi, chmury, obłoki białe i milczące, patrzę na was o świcie oczami łez pełnemi i wiem, że we mnie pycha, pożądanie i okrucieństwo, i ziarno pogardy dla snu martwego splatają posłanie, a kłamstwa mego najpiękniejsze farby zakryły prawdę. Wtedy spuszczam oczy i czuję wicher, co przeze mnie wieje palący, suchy. O, jakże wy straszne jesteście, stróże świata, obłoki! Niech zasnę, niech litościwa ogarnie mnie noc. [Wilno, 1935] Czesław Miłosz, Obłoki, [w:] tegoż, Wiersze wszystkie, Kraków 2018. Wisława Szymborska Chmury Z opisywaniem chmur musiałabym się bardzo śpieszyć – już po ułamku chwili przestają być te, zaczynają być inne. Ich właściwością jest nie powtarzać się nigdy w kształtach, odcieniach, pozach i układzie. Nie obciążone pamięcią o niczym, unoszą się bez trudu nad faktami. Jacy tam z nich świadkowie czegokolwiek – natychmiast rozwiewają się na wszystkie strony. W porównaniu z chmurami życie wydaje się ugruntowane, omalże trwałe i prawie że wieczne. Przy chmurach nawet kamień wygląda jak brat, na którym można polegać, a one, cóż, dalekie i płoche kuzynki. Niech sobie ludzie będą, jeśli chcą, a potem po kolei każde z nich umiera, im, chmurom nic do tego wszystkiego bardzo dziwnego. Nad całym Twoim życiem i moim, jeszcze nie całym, paradują w przepychu, jak paradowały. Nie mają obowiązku razem z nami ginąć. Nie muszą być widziane, żeby płynąć. [Pierwodruk: „NaGłos” 1994] Wisława Szymborska, Chmury, [w:] tejże, Wybór poezji, Wrocław 2020.
Wskazówka do rozwiązania — opracowanie serwisu
Temat 1 – otwartość dzieła i aktywność odbiorcy: 1. Odtwórz problem Anieli Książek-Szczepanikowej: dzieło nie tylko bywa „otwarte”, lecz jest otwierane w konkretnym akcie lektury przez odbiorcę dysponującego własnym doświadczeniem i kompetencjami. 2. Zajmij stanowisko, rozróżniając wieloznaczność zamierzoną przez twórcę od dowolności interpretacji. 3. W tekstach kultury pokaż środki pozostawiające przestrzeń dla odbiorcy oraz granice wyznaczane przez formę, kontekst i szczegóły utworu. 4. Wniosek powinien ocenić udział czytelnika w tworzeniu sensu bez negowania znaczenia tekstowych dowodów. Temat 2 – dwa obrazy chmur: 1. Ustal wspólny motyw Obłoków Czesława Miłosza i Chmur Wisławy Szymborskiej: natura jako punkt odniesienia dla refleksji nad człowiekiem. 2. U Miłosza przeanalizuj apostrofę, personifikację „stróżów świata” i kontrast bieli obłoków z poczuciem winy podmiotu. 3. U Szymborskiej pokaż zmienność i obojętność chmur, ironię oraz kontrast między ich ruchem a ludzką potrzebą trwałości i pamięci. 4. Porównaj ton, relację podmiotu z naturą i sens przemijania; zakończ wnioskiem o odmiennym źródle niepokoju w obu wierszach.
Odpowiedź lub przykład realizacji

Ta część materiału nie zawiera osobnej odpowiedzi wzorcowej.

Klucz i zasady oceniania
Temat 1. Określ, jaki problem podejmuje Aniela Książek-Szczepanikowa w podanym tekście. Zajmij stanowisko wobec rozwiązania przyjętego przez autorkę, odwołując się do tego tekstu oraz innych tekstów kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 wyrazów. (Aniela Książek-Szczepanikowa, Otwartość czy otwieranie dzieł…) Wytyczne do tematu 1. • W pełnej realizacji zadania powinno znaleźć się określenie głównego problemu, którym jest rozważanie, czy dzieło literackie jest strukturą otwartą i na czym polega otwieranie dzieła przez odbiorców. • Zdający może się zgodzić z autorką, polemizować z jej stanowiskiem lub zająć stanowisko pośrednie. Wymagania egzaminacyjne 20211 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Zdający rozumie teksty o skomplikowanej I. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. budowie; dostrzega sensy zawarte Zdający: w strukturze głębokiej tekstu; rozpoznaje 1.1) odczytuje sens całego tekstu. funkcje tekstu i środki językowe służące ich 1.4) wskazuje charakterystyczne cechy stylu realizacji; ma świadomość kryteriów danego tekstu, rozpoznaje w nim środki poprawności językowej. językowe i ich funkcję w tekście. 1.5) wyróżnia argumenty, kluczowe pojęcia i twierdzenia w tekście argumentacyjnym, dokonuje jego logicznego streszczenia. 3.3) zna pojęcie aktu komunikacji językowej i wskazuje jego składowe (nadawca, odbiorca). I. (IV etap edukacyjny) poziom rozszerzony. Zdający: 1.2) twórczo wykorzystuje wypowiedzi krytycznoliterackie i teoretycznoliterackie. II. Zdający w interpretacji tekstu II. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. wykorzystuje wiedzę o kontekstach; […] Zdający: odczytuje rozmaite sensy dzieła. 1.2) określa problematykę utworu. 3.1) wykorzystuje w interpretacji elementy znaczące dla odczytania sensu utworu (słowa-klucze). 1 Załącznik nr 2 do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie szczególnych rozwiązań w okresie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 (Dz.U. poz. 493, z późn. zm.). Zasady oceniania rozwiązań zadań 3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty (np. literackie, kulturowe, filozoficzne, religijne). 4.1) dostrzega związek języka z wartościami, rozumie, że język podlega wartościowaniu. 4.2) dostrzega obecne w utworach literackich oraz innych tekstach kultury wartości […] uniwersalne. II. (IV etap edukacyjny) poziom rozszerzony. Zdający: 3.4) konfrontuje tekst literacki z innymi tekstami kultury np. plastycznymi, teatralnymi, filmowymi. III. Zdający buduje wypowiedzi o wyższym III.(IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. stopniu złożoności; stosuje w nich Zdający: podstawowe zasady logiki i retoryki; ma 1.1) tworzy dłuższy tekst pisany […] zgodnie świadomość własnej kompetencji językowej. z podstawowymi regułami jego organizacji, przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej. 1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera […] odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat, wybiera formę kompozycyjną, sporządza plan wypowiedzi, dobiera właściwe słownictwo). 1.3) tworzy samodzielna wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie). .r cezram – ynzcytsongaid tseT .ogeikslop akyzęj z ynlarutam nimazgE ) ( KRYTERIA OCENY WYPOWIEDZI ARGUMENTACYJNEJ (MAKSYMALNIE 40 PUNKTÓW) A B C D E F G H Sformułowanie stanowiska wobec Określenie Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność rozwiązania Styl tekstu problemu rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu przyjętego przez autora tekstu 9 9 2 6 2 4 4 4 Określenie Stanowisko Brak błędów Kompozycja Pełna spójność Styl stosowny Brak błędów Zapis w pełni problemu zgodne adekwatne do rzeczowych funkcjonalna wypowiedzi lub lub nieliczne poprawny lub z tekstem i pełne tekstu i pełne nieznaczne błędy nieliczne błędy zaburzenia nierażące nierażące spójności 6 6 3 1 2 2 2 Określenie Stanowisko Zaburzenia Znaczne Styl Liczne błędy Liczne błędy problemu zgodne adekwatne do funkcjonalności zaburzenia częściowo nierażące lub nierażące lub z tekstem, ale tekstu, ale niepełne kompozycji spójności stosowny nieliczne błędy nieliczne błędy niepełne rażące rażące 3 3 Określenie Stanowisko problemu częściowo częściowo zgodne adekwatne do z tekstem tekstu 0 0 0 0 0 0 0 0 Brak określenia Brak stanowiska lub Jeden błąd Brak zamysłu Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy problemu lub stanowisko lub więcej kompozycyjnego niespójna niestosowny rażące rażące problem niezgodny nieadekwatne do błędów z tekstem tekstu rzeczowych Uwagi. 1) Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. 2) Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. 3) Jeśli praca składa się z mniej niż 300 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C. 4) Pojawienie się błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów. Zasady oceniania rozwiązań zadań Objaśnienia dotyczące oceny wypowiedzi argumentacyjnej A. Określenie problemu. Zdający powinien zrozumieć, jaki problem podejmuje autor w przedstawionym fragmencie tekstu oraz sformułować ten problem. Określenie problemu jest oceniane ze względu na to, czy jest zgodne z tekstem i czy jest pełne. Określenie problemu uważa się za – pełne, jeśli praca zawiera zarówno odtworzenie problemu (np. w postaci pytania), jak i jego interpretację, czyli umieszczenie tego problemu w odpowiednim kontekście. Interpretacja problemu powinna być uzasadniona (np. wagę problemu można uzasadnić jego historycznymi uwarunkowaniami lub współczesnymi implikacjami). – niepełne, jeśli praca nie zawiera interpretacji trafnie rozpoznanego problemu. – częściowo zgodne z tekstem, jeśli zdający nie w pełni rozpoznaje problem główny lub wydobywa z tekstu tylko problem drugorzędny. B. Sformułowanie stanowiska zdającego wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu. Uczeń powinien omówić i ocenić rozwiązanie zaproponowane przez autora w przedstawionym tekście. Sformułowanie stanowiska zdającego wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu jest oceniane ze względu na to, czy jest adekwatne do tekstu i czy jest pełne. Sformułowanie stanowiska wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu uważa się za: – częściowo adekwatne do tekstu, gdy zniekształca rozwiązanie proponowane przez autora. – pełne, gdy zawiera ono odtworzenie rozwiązania przyjętego przez autora tekstu oraz trafne odwołania do innych tekstów kultury uzasadniające stanowisko zdającego. – niepełne, kiedy brak trafnego odwołania do innych tekstów kultury uzasadniających stanowisko zdającego. C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na sformułowanie stanowiska wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego. D. Kompozycja oceniana jest ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z wybranym przez zdającego gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity niezbędne dla jasnego sformułowania stanowiska i uzasadniających je argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie i konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń). Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna. Wagę zaburzenia funkcjonalności ocenia egzaminator na podstawie całości pracy (np. brak zakończenia w pracy, w której uczeń jasno rozwija swoją myśl, uznaje się za niewielkie zaburzenie, natomiast brak rozdzielenia interpretacji problemu od interpretacji rozwiązania lub podważenie w zakończeniu wcześniejszych wywodów – za znaczne zaburzenie). E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń). F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność. Styl uznaje się za: – stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszcza się drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności. – częściowo stosowny dotyczy wypowiedzi, w której zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne. – niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy. Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora. G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych. Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne. H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego. Zasady oceniania rozwiązań zadań Temat 2. Dokonaj interpretacji porównawczej podanych tekstów. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 słów. (Józef Baran, Pochwała zapominania i Wisława Szymborska, Trudne życie z pamięcią) Wskazówki do tematu 2. • W realizacji zadania istotne jest porównywanie (najlepiej równoległe) obu tekstów. • Jeśli zdający podejmuje się interpretacji najpierw pierwszego tekstu, to interpretując drugi tekst, powinien nawiązywać w swoim porównaniu do pierwszego tekstu. • Krótkie, dwu- czy trzyzdaniowe porównanie utworów literackich na końcu wypracowania jest niewystarczające. Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie I. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. zawartych w nich informacji. Zdający: Zdający rozumie teksty o skomplikowanej 1.1) odczytuje sens całego tekstu […] oraz budowie; dostrzega sensy zawarte wydzielonych przez siebie fragmentów […]; w strukturze głębokiej tekstu; rozpoznaje 1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych funkcje tekstu i środki językowe służące ich tekstach informacje zarówno jawne, jak realizacji; ma świadomość kryteriów i ukryte; poprawności językowej. 2.1) szuka literatury przydatnej do opracowania różnych zagadnień […]. I. (III etap edukacyjny). Zdający: 1.11) czerpie dodatkowe informacje z przypisu. II. Analiza i interpretacja tekstów kultury. II. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. Zdający stosuje w analizie podstawowe Zdający: pojęcia z zakresu poetyki; w interpretacji 1.2) określa problematykę utworu; tekstu wykorzystuje wiedzę o kontekstach, 1.3) rozpoznaje konwencję literacką […]; w jakich może być on odczytywany; poznaje 2.1) wskazuje zastosowane w utworze środki niezbędne dla lektury fakty z historii literatury wyrazu artystycznego i ich funkcje […]; i innych dziedzin humanistyki; odczytuje 2.2) dostrzega w czytanych utworach cechy rozmaite sensy dzieła; dokonuje interpretacji charakterystyczne określonej epoki; porównawczej. 2.4) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania świata przedstawionego i bohatera ([…] sytuacja liryczna […]); 2.5) porównuje utwory literackie […] (dostrzega cechy wspólne i różne); 3.1) wykorzystuje w interpretacji elementy znaczące dla odczytania sensu utworu (np. słowa-klucze, wyznaczniki kompozycji); 3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty (np. literackie, kulturowe, filozoficzne, religijne); 3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych motywów w różnych utworach literackich; 4.2) dostrzega obecne w utworach literackich oraz innych tekstach kultury wartości […] uniwersalne; 4.3) dostrzega w świecie konflikty wartości […] oraz rozumie źródła tych konfliktów. II. (IV etap edukacyjny) poziom rozszerzony. Zdający: 2.1) wskazuje związki między różnymi aspektami utworu (estetycznym, etycznym i poznawczym); 2.2) dostrzega przemiany konwencji i praktykę ich łączenia […]; 2.3) rozpoznaje aluzje literackie i symbole kulturowe […] oraz ich funkcję ideową i kompozycyjną, a także znaki tradycji […]; 2.5) rozpoznaje i charakteryzuje styl utworu […]; 3.1) dostrzega i komentuje estetyczne wartości utworu literackiego; 3.2) przeprowadza interpretację porównawczą utworów literackich; 4.1) wskazuje różne sposoby wyrażania wartościowań w tekstach. III. Tworzenie wypowiedzi. III. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. Zdający buduje wypowiedzi o wyższym Zdający: stopniu złożoności; stosuje w nich 1.1) tworzy dłuższy tekst pisany […] zgodnie podstawowe zasady logiki i retoryki; ma z podstawowymi regułami jego organizacji, świadomość własnej kompetencji językowej. przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej; 1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera […] odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat, wybiera formę kompozycyjną, sporządza plan wypowiedzi, dobiera właściwe słownictwo); 1.3) tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie). Zasady oceniania rozwiązań zadań KRYTERIA OCENY INTERPRETACJI PORÓWNAWCZEJ (MAKSYMALNIE 40 PUNKTÓW) A B C D E F G H Koncepcja Uzasadnienie Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność porównywania tezy Styl tekstu rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu utworów interpretacyjnej 6 12 2 6 2 4 4 4 Koncepcja Uzasadnienie Brak błędów Kompozycja Pełna spójność Styl stosowny Brak błędów lub Zapis w pełni niesprzeczna trafne, rzeczowych funkcjonalna wypowiedzi lub nieliczne błędy poprawny lub z utworami pogłębione nieznaczne nierażące nieliczne błędy i spójna zaburzenia nierażące spójności 4 8 2 2 2 Koncepcja Uzasadnienie niesprzeczna trafne, ale Styl częściowo Liczne błędy Liczne błędy z utworami niepogłębione stosowny nierażące lub nierażące lub i częściowo nieliczne błędy nieliczne błędy spójna rażące rażące 2 4 3 1 Koncepcja Uzasadnienie Zaburzenia Znaczne częściowo częściowo trafne funkcjonalności zaburzenia sprzeczna kompozycji spójności z utworami 0 0 0 0 0 0 0 0 Koncepcja Brak trafnych Jeden błąd lub Brak zamysłu Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy sprzeczna argumentów więcej błędów kompozycyjnego niespójna niestosowny rażące rażące z utworami lub uzasadniających rzeczowych brak koncepcji interpretację porównawczą Uwagi. 1) Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. 2) Jeśli w kategorii A praca uzyska 2 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. 3) Jeśli praca składa się z mniej niż 300 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C. 4) Pojawienie się błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów. Objaśnienia dotyczące oceny interpretacji porównawczej A. Koncepcja interpretacji porównawczej jest efektem poszukiwania przez zdającego sensów wynikających z zestawienia tekstów i wymaga ustalenia pewnych obszarów porównania, w których szuka się podobieństw i/lub różnic między utworami, a następnie wyciąga z tego wnioski. Koncepcja jest oceniana ze względu na to, czy jest niesprzeczna z utworami i czy jest spójna. Koncepcja jest: – niesprzeczna z utworami, jeśli znajduje potwierdzenia w obu tekstach, przy czym porównywane obszary są dla tekstów trafne i istotne, a nie drugorzędne. – częściowo sprzeczna z utworami, jeśli jedynie we fragmentach (lub fragmencie) znajduje potwierdzenie w tekstach lub porównywane obszary są dla tekstów drugorzędne. – całkowicie sprzeczna z utworami, jeśli nawet we fragmentach (lub fragmencie) nie znajduje potwierdzenia w tekstach. Koncepcja jest: – spójna, gdy wypowiedź w sposób wystarczający dla uzasadnienia tezy/hipotezy interpretacyjnej obejmuje i łączy w całość sensy obu utworów. – częściowo spójna, gdy wypowiedź obejmuje i łączy sensy obu utworów, ale w sposób niewystarczający dla uzasadnienia tezy/hipotezy interpretacyjnej. – niespójna, gdy wypowiedź obejmuje sensy każdego tekstu, ale ich nie łączy (tzn. wypowiedź składa się z dwóch niepowiązanych ze sobą interpretacji). Brak koncepcji to brak wskazania zasady zestawienia utworów. B. Uzasadnienie interpretacji jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne i czy jest pogłębione. Uzasadnienie trafne zawiera wyłącznie powiązane z tekstami argumenty na rzecz odczytania sensów wynikających z zestawienia utworów. Argumenty muszą wynikać ze sfunkcjonalizowanej analizy, to znaczy wywodzić się z formy lub/i treści tekstów. Uzasadnienie jest: – częściowo trafne, jeśli w pracy – oprócz argumentów niepowiązanych z tekstami lub/i niewynikających ze sfunkcjonalizowanej analizy – pojawi się przynajmniej jeden argument powiązany z tekstami i wynikający ze sfunkcjonalizowanej analizy. – pogłębione, jeśli znajduje potwierdzenie nie tylko w tekstach, ale także w kontekstach (np. biograficznym, historycznoliterackim, filozoficznym, kulturowym). Zdający powinien choć częściowo rozwinąć przywołany kontekst, aby uzasadnić jego pojawienie się. – niepogłębione, gdy wszystkie argumenty są sfunkcjonalizowane, ale zdający przywołał je tylko z tekstów albo tylko z kontekstów. C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na koncepcję interpretacyjną uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego. Zasady oceniania rozwiązań zadań D. Kompozycja oceniana jest ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z wybranym przez ucznia gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity niezbędne dla jasnego przedstawienia koncepcji interpretacyjnej i uzasadniających ją argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie oraz konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń). Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna. E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń). F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność. Styl uznaje się za: – stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszcza się drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności. – częściowo stosowny, dotyczy wypowiedzi, w której zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne. – niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy. Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora. G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych. Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne. H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego. USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW ORTOGRAFICZNYCH W PRACACH MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO Komisja Dydaktyczna Rady Języka Polskiego ustaliła, że podstawą podziału błędów ortograficznych na błędy rażące i błędy drugorzędne są reguły ortograficzne. Do błędów ortograficznych rażących zaliczono: – błędy w zakresie pisowni wyrazów z ó-u, rz-ż (w tym wyjątki od pisowni rz po spółgłoskach), ch-h; – błędy w zakresie pisowni nie z różnymi częściami mowy; – błędy pisowni zakończeń -ji, -ii, -i; – błędy w pisowni wielką i małą literą (z wyjątkiem pisowni przymiotników dzierżawczych); – błędy w zakresie pisowni cząstki -by z osobowymi formami czasownika; – błędy w zapisie przedrostków roz-, bez-, wes-, wz-, ws-; – błędy w pisowni nosówek (ą, ę) oraz połączeń om, on, em, en. Pozostałe odstępstwa od reguł ortograficznych, w tym m.in.: pisownię wyrażeń przyimkowych, dzielenie wyrazów przy przenoszeniu do nowej linii, pisownię zakończeń -ski, -cki, -dzki, -stwo, -wstwo; pisownię przedrostków z-, s-, ś-; pisownię -by z pozostałymi częściami mowy postanowiono traktować jako błędy drugorzędne. USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW INTERPUNKCYJNYCH W PRACACH MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO 1. Rażące błędy interpunkcyjne: a) postawienie jakiegokolwiek znaku interpunkcyjnego na początku wiersza b) brak znaku interpunkcyjnego (głównie: kropki, wykrzyknika, pytajnika) na końcu wypowiedzenia pojedynczego lub złożonego c) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym, w którym części składowe są połączone bezpośrednio (np. On idzie do kina, ja zostaję w domu.) d) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie – przed spójnikiem (również z przyimkiem), zaimkiem, a także przed częścią nadrzędną (np. Idź tam, dokąd ci każą.) e) pominięcie przecinka przed imiesłowem zakończonym na -ąc, -szy f) pominięcie pierwszego przecinka (lub obu) w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie z częścią składową wplecioną (z tzw. zdaniem albo wyrażeniem wtrąconym) (np. Auto, które oglądał, było za drogie.) g) w wypowiedzeniu złożonym współrzędnie – pominięcie przecinka przed spójnikami przeciwstawnymi, wynikowymi, synonimicznymi (czyli włącznymi), np. ale, lecz, jednak, więc, dlatego, czyli, to jest, to znaczy, a także postawienie przecinka przed spójnikami łącznymi, rozłącznymi, wyłączającymi, np. i, oraz, albo, lub, ani, ni. Te same przepisy obowiązują w wypowiedzeniu pojedynczym – między składnikami połączonymi spójnikami h) pominięcie przecinka w zdaniu złożonym porównawczym (np. Jest mądrzejszy, niż myślałam.) i) postawienie dwukropka, przecinka lub średnika po skrócie, po którym należy postawić kropkę, także po takim skrócie, po którym kropki się nie stawia j) brak kropki po skrócie, po którym należy ją postawić, lub postawienie kropki po skrócie, po którym jej się nie stawia Zasady oceniania rozwiązań zadań k) brak przecinka między jednorodnymi (równorzędnymi) składnikami (częściami zdania) szeregu, którego części składowe nie są połączone spójnikami, a także brak spójnika między składnikami powtórzonymi (np. Kupiła w sklepie mąkę, cukier i inne produkty.) l) brak dwukropka przed przytoczeniem cudzych lub własnych słów m) brak dwukropka przy wymienianiu tytułu dzieła, nazwy, terminu, jeżeli nie są one w tekście w inny sposób wyróżnione (np. kursywą lub cudzysłowem) n) brak myślnika (otwierającego i zamykającego), ujmującego wyrazy lub wypowiedzenia wtrącone (Uwaga: tę samą funkcję pełnią nawiasy albo przecinki) o) brak myślników (lub myślnika) wydzielających człony wtrącone w cytowany tekst oraz tekst odautorski w partiach dialogowych p) brak cudzysłowu w tytułach publikacji, cytowanych wyrazach, zdaniach i wyrażeniach, jeżeli nie są one wyróżnione inaczej (np. kursywą). 2. Trzy błędy interpunkcyjne drugorzędne liczone są jako jeden błąd rażący. INFORMACJA O ZASADACH OCENIANIA PRAC Z JĘZYKA POLSKIEGO UCZNIÓW ZE STWIERDZONYMI DYSFUNKCJAMI W pracy maturalnej z języka polskiego autorstwa zdającego, u którego stwierdzono dysleksję i dysortografię, nie należy uwzględniać w ocenie następujących błędów: a) zmienionej kolejności liter w wyrazach, b) wstawionych dodatkowo liter w wyrazie, opuszczonych lub przestawionych liter, c) opuszczonego początku lub końca wyrazu, d) występowania w wyrazach głosek dźwięcznych zamiast bezdźwięcznych i odwrotnie, e) mylenia głosek „i” i „j”, głosek nosowych z końcówką fleksyjną, np.: ę-em, ą-om, f) mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno, g) niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny zamiast skośny, h) błędnego stosowania lub niestosowania znaków interpunkcyjnych.
Wymagania podstawy programowej
Wymagania egzaminacyjne 20211
Wymagania ogólneWymagania szczegółowe
I. Zdający rozumie teksty o skomplikowanej I. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. budowie; dostrzega sensy zawarte Zdający: w strukturze głębokiej tekstu; rozpoznaje 1.1) odczytuje sens całego tekstu. funkcje tekstu i środki językowe służące ich 1.4) wskazuje charakterystyczne cechy stylu realizacji; ma świadomość kryteriów danego tekstu, rozpoznaje w nim środki poprawności językowej. językowe i ich funkcję w tekście. 1.5) wyróżnia argumenty, kluczowe pojęcia i twierdzenia w tekście argumentacyjnym, dokonuje jego logicznego streszczenia. 3.3) zna pojęcie aktu komunikacji językowej i wskazuje jego składowe (nadawca, odbiorca). I. (IV etap edukacyjny) poziom rozszerzony. Zdający: 1.2) twórczo wykorzystuje wypowiedzi krytycznoliterackie i teoretycznoliterackie. II. Zdający w interpretacji tekstu II. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. wykorzystuje wiedzę o kontekstach; […] Zdający: odczytuje rozmaite sensy dzieła. 1.2) określa problematykę utworu. 3.1) wykorzystuje w interpretacji elementy znaczące dla odczytania sensu utworu (słowa-klucze). 1 Załącznik nr 2 do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie szczególnych rozwiązań w okresie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 (Dz.U. poz. 493, z późn. zm.).

Wypowiedź argumentacyjna

Zadanie 13

maj 2021podstawowy50 pkt
Temat 1. Czy ambicja ułatwia człowiekowi osiągnięcie zamierzonego celu? Rozważ problem, odwołując się do fragmentu Lalki Bolesława Prusa, całego utworu oraz do wybranego tekstu kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. Bolesław Prus, właśc. Aleksander Głowacki (1847–1912) – powieściopisarz, Bolesław Prus nowelista, dziennikarz Lalka i felietonista. W początkach roku 1861 Stach podziękował Hopferowi za miejsce. Zamieszkał u mnie (w tym pokoiku z zakratowanym oknem i zielonymi firankami), rzucił handel, a natomiast począł chodzić na akademickie wykłady jako wolny słuchacz. Dziwne było jego pożegnanie ze sklepem; pamiętam to, bo sam po niego przyszedłem. Hopfera ucałował, a następnie zeszedł do piwnicy uściskać Machalskiego, gdzie zatrzymał się kilka minut. Siedząc na krześle w jadalnym pokoju, słyszałem jakiś hałas, śmiechy chłopców i gości, alem nie podejrzewał figla. Naraz (otwór prowadzący do lochu był w tej samej izbie) widzę, że z piwnicy wydobywa się para czerwonych rąk. Ręce te opierają się o podłogę i tuż za nimi ukazuje się głowa Stacha, raz i drugi. Goście i chłopcy w śmiech. – Aha – zawołał jeden stołownik – widzisz, jak trudno bez schodów wyjść z piwnicy? A tobie zachciewa się od razu skoczyć ze sklepu do uniwersytetu!... Wyjdźże, kiedyś taki mądry… Stach z głębi znowu wysunął ręce, znowu chwycił się za krawędź otworu i wydźwignął się do połowy ciała. Myślałem, że mu krew tryśnie z policzków. – Jak on się wydobywa!... Pysznie się wydobywa!... – zawołał drugi stołownik. Stach zaczepił nogą o podłogę i po chwili był już w pokoju. Nie rozgniewał się, ale też nie podał ręki żadnemu koledze, tylko zabrał swój tłomoczek i szedł ku drzwiom. – Cóż to, nie żegnasz się z gośćmi, panie doktór!... – wołali za nim stołownicy Hopfera. Szliśmy przez ulicę, nie mówiąc do siebie. Stach przygryzał wargi, a mnie już wówczas przyszło na myśl, że to wydobywanie się z piwnicy jest symbolem jego życia, które upłynęło na wydzieraniu się ze sklepu Hopfera w szerszy świat. Proroczy wypadek!... bo i do dziś dnia Stach ciągle tylko wydobywa się na wierzch. I Bóg wie, co by dla kraju mógł zrobić taki jak on człowiek, gdyby na każdym kroku nie usuwano mu schodów, a on nie musiał tracić czasu i sił na samo wydzieranie się do nowych stanowisk. Przeniósłszy się do mnie, pracował po całych dniach i nocach, aż mnie nieraz złość brała. Wstawał przed szóstą i czytał. Około dziesiątej biegł na kursa, potem znowu czytał. Po czwartej szedł na korepetycję do kilku domów (głównie żydowskich, gdzie mu Szuman wyrobił stosunki) i wróciwszy do domu, znowu czytał i czytał, dopóki zmorzony snem nie położył się już dobrze po północy. Miałby z owych lekcji nie najgorsze dochody, gdyby od czasu do czasu nie odwiedzał go ojciec, który zmienił się tylko o tyle, że nosił tabaczkowy1 surdut zamiast piaskowego, a swoje papiery obwijał w chustkę niebieską. Zresztą został taki sam jak wówczas, kiedy go poznałem. Siadał przy stoliku syna, kładł na kolanach papiery i mówił głosem cichym i jednostajnym: – Książki… zawsze książki!... Tracisz pieniądze na naukę, a mnie brakuje na proces. Żebyś skończył dwa uniwersytety, nie wyjdziesz z dzisiejszego upodlenia, dopóki nie odzyskamy naszych dóbr po dziadku. Wtedy dopiero ludzie przyznają, żeś ty szlachcic, równy innym… Wtedy znajdzie się familia… Czas wolny od nauki poświęcał Stach na próby z balonami. Wziął dużą butlę i w niej za pomocą witriolu2 preparował jakiś gaz (już nawet nie pamiętam jaki) i napełniał nim balon nieduży wprawdzie, ale przygotowany bardzo sztucznie. Była pod nim maszynka z wiatraczkiem… No i latało to pod sufitem, dopóki nie zepsuło się przez uderzenie o ścianę. W takim razie Stach znowu łatał swój balon, naprawiał maszynkę, napełniał butlę rozmaitymi paskudztwami i znowu próbował, bez końca. Raz butla pękła, a witriol mało mu nie wypalił oka. Lecz co jego to obchodziło, skoro, bodaj za pomocą balonu, chciał «wydobyć się» ze swej marnej pozycji. Bolesław Prus, Lalka, Wrocław 2019. Temat 2. został wydrukowany na kolejnych stronach. 1 Tabaczkowy – jasnobrązowy o zielonkawym odcieniu, jak kolor tabaki. 2 Witriol – nazwa stężonego kwasu siarkowego, używana powszechnie w XIX w. Temat 2. Miasto – przestrzeń przyjazna czy wroga człowiekowi? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do fragmentu Ziemi obiecanej Władysława Stanisława Reymonta oraz do wybranych tekstów kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. Władysław Stanisław Reymont (1867–1925) – powieściopisarz, nowelista, laureat literackiej Nagrody Nobla za powieść Władysław Stanisław Reymont Chłopi. Ziemia obiecana3 Łódź żyła teraz szalonym życiem, tętniała gorączką rozrostu, budowała się z pośpiechem, zdumiewała nieustającą potęgą, nagromadzeniem sił, wylewających się niepowstrzymanym potokiem aż w pola, bo tam, gdzie przed kilku laty jeszcze rosły zboża i pasły się krowy – zaczynały wyrastać całe ulice nowych domów, fabryk, interesów, nowych szachrajstw i wyzysków. Miasto było podobne do potężnego wiru, w którym kotłowali ludzie, fabryki, materiały i namiętności, miliony i nędza, rozpusta i głód wieczny, a wszystko to wirowało z szalonym pośpiechem, z rykiem maszyn, pożądań, głodu, nienawiści; z rykiem walki wszystkich przeciwko wszystkim i wszystkiemu. Wszystko pchało się z siłą rozpętanego żywiołu naprzód, po trupach fabryk i ludzi – byle zdążyć prędzej do milionów, których źródła zdawały się wytryskiwać z każdego cala tej „ziemi obiecanej”. […] Godziny płynęły wolno, miasto spało, ale spało niespokojnie, gorączkowo – bo przez pohaftowany światłami nocny tuman4, jaki je oblał, przebiegał czasem dreszcz jakiś […] – to jakieś nieodgadnione drganie, pełne błysków tajemniczych, głosów, płaczów, szlochań, śmiechów – cała gama przeszłego czy jutrzejszego życia rozlewała się po mieście i była niby marzeniem sennym tych murów, drzew spowitych w mroki, ziemi zmordowanej… To chwilami panowała tak głęboka, przerażająca cisza, że można było wyczuć pulsację tego uśpionego olbrzyma, który przywarł do ziemi i spał tak ufnie jak dziecię na piersiach matki. Tylko daleko, poza murami, hen w polach, dookoła tej „ziemi obiecanej”, w głębiach nieodgadnionych nocy wrzał ruch jakiś, rozlegały się szmery głosów, turkoty, szumy, echa śmiechów, łkań, przekleństw. Wszystkimi drogami, połyskującymi kałużami wód wiosennych, które biegły ze wszystkich krańców świata do tej „ziemi obiecanej”, wszystkimi ścieżkami, co się wiły wskróś pól zieleniejących i sadów kwitnących, wskróś lasów pełnych zapachów brzóz młodych i wiosny, wskróś wiosek zapadłych, moczarów nieprzebytych – ciągnęły tłumy ludzi, setki wozów skrzypiało, tysiące wagonów leciało jak błyskawice, tysiące westchnień wznosiło się i tysiące rozpalonych spojrzeń rzucało się w ciemność z upragnieniem i gorączką, szukając konturów tej „ziemi obiecanej”. 3 Ziemia obiecana została wydana w 1899 r. w Warszawie. 4 Tuman – tu: gęsta mgła. Z równin odległych, z gór, z zapadłych wiosek, ze stolic i z miasteczek, spod strzech i z pałaców, z wyżyn i z rynsztoków ciągnęli ludzie nieskończoną procesją do tej „ziemi obiecanej”. Przychodzili użyźniać ją krwią swoją, przynosili jej siły, młodość, zdrowie, wolność swoją, nadzieje i nędze, mózgi i pracę, wiarę i marzenia. Dla tej „ziemi obiecanej”, dla tego polipa pustoszały wsie, ginęły lasy, wycieńczała się ziemia ze swoich skarbów, wysychały rzeki, rodzili się ludzie, a on wszystko ssał w siebie i w swoich potężnych szczękach miażdżył i przeżuwał ludzi i rzeczy, niebo i ziemię, i dawał w zamian nielicznej garstce miliony bezużyteczne, a całej rzeszy głód i wysiłek. Władysław Stanisław Reymont, Ziemia obiecana, Wrocław 2014. Temat 3. został wydrukowany na kolejnej stronie. Temat 3. Zinterpretuj podany utwór. Postaw tezę interpretacyjną i ją uzasadnij. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. Beata Obertyńska Strych Pamięć jest jak strych mroczny. Zastojem i ciszą w kątach pełnych starzyzny nasiąkają cienie. Przypomnień nietoperze pod belkami wiszą, czekając na żałosne w zmierzchu przebudzenie… W kurz siwy, na klepisko5, spływa szparą w gontach6 słoneczna kropla szczęścia po promienia skosie. Beata Obertyńska (1898–1980) – poetka Krzywd dawno przebaczonych puste gniazda osie i pisarka. w kłębki się bibulaste pozwijały w kątach. Wypłowiałe nadzieje – okulałe wzloty, puste puszki z zachcianek, złudzeń i powideł, obok spaczonych klepek – czerepy7 tęsknoty i worki z dartym pierzem połamanych skrzydeł. [z tomu Wiersze wybrane, 1983] Beata Obertyńska, Strych, [w:] tejże, Tarta róża, Warszawa 2017.
Wskazówka do rozwiązania — opracowanie serwisu
Temat 1 – ambicja a osiągnięcie celu: 1. Zdefiniuj ambicję jako silne dążenie do rozwoju, pozycji lub uznania i odróżnij ją od próżności. 2. We fragmencie oraz całej Lalce pokaż, jak ambicja Wokulskiego wpływa na jego pracę, awans społeczny i zabiegi o Izabelę. 3. W drugim tekście kultury przeanalizuj przykład, w którym ambicja mobilizuje albo prowadzi do błędnych decyzji. 4. Wniosek powinien wskazywać, że o wartości ambicji decydują cel, środki i zdolność realistycznej oceny sytuacji. Temat 2 – miasto jako przestrzeń przyjazna lub wroga: 1. Ustal kryteria oceny miasta: warunki życia, relacje społeczne, możliwość rozwoju, bezpieczeństwo i wpływ tempa cywilizacji. 2. We fragmencie Ziemi obiecanej pokaż konkretne elementy Łodzi oraz ich oddziaływanie na człowieka; uwzględnij przemysł, tłum i nierówności. 3. Inne teksty kultury wykorzystaj do porównania miasta dającego szanse z przestrzenią wyobcowania lub przemocy. 4. Zakończ wnioskiem, że miasto może jednocześnie otwierać możliwości i narzucać człowiekowi destrukcyjne reguły.
Odpowiedź lub przykład realizacji

Ta część materiału nie zawiera osobnej odpowiedzi wzorcowej.

Klucz i zasady oceniania
Temat 1. Czy ambicja ułatwia człowiekowi osiągnięcie zamierzonego celu? Rozważ problem, odwołując się do fragmentu Lalki Bolesława Prusa, całego utworu oraz do wybranego tekstu kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. Wskazówki do tematu 1. • Teza musi być zgodna z poleceniem, fragmentem tekstu, odniesieniem do całości utworu oraz z przywołanym tekstem kultury. • Uzasadnienie powinno wynikać z interpretacji załączonego fragmentu, odwołania do Lalki i wybranego tekstu kultury, a odwołania te muszą być funkcjonalne dla argumentacji, nie mogą być prostym streszczeniem. • W przypadku Lalki i innych utworów oznaczonych gwiazdką w podstawie programowej błąd rzeczowy może mieć charakter błędu kardynalnego. Temat 2. Miasto – przestrzeń przyjazna czy wroga człowiekowi? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do fragmentu Ziemi obiecanej Władysława Stanisława Reymonta oraz do wybranych tekstów kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. Wskazówki do tematu 2. • Teza musi być zgodna z poleceniem, fragmentem tekstu oraz z przywołanym tekstem kultury. • Uzasadnienie powinno wynikać z interpretacji załączonego fragmentu i odwołania do wybranego tekstu kultury, a odwołania te muszą być funkcjonalne dla argumentacji, nie mogą być prostym streszczeniem. • W przypadku utworów oznaczonych gwiazdką w podstawie programowej błąd rzeczowy może mieć charakter błędu kardynalnego. Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe Zdający: I. Odbiór wypowiedzi 1.1) odczytuje sens całego tekstu [...]; i wykorzystanie zawartych w nich 1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych tekstach informacji. informacje zarówno jawne, jak i ukryte […]. Zdający: 1.2) określa problematykę utworu; 2.2) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania II. Analiza i interpretacja tekstów świata przedstawionego i bohatera ([…] akcja); kultury. 3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty […]; 3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych motywów w różnych utworach literackich. Zdający: III. Tworzenie wypowiedzi. 1.1) tworzy dłuższy tekst pisany [...] (rozprawka) [...] zgodnie z podstawowymi regułami jego Zasady oceniania rozwiązań zadań organizacji, przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej; 1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera [...] odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat, wybiera formę kompozycyjną, […] dobiera właściwe słownictwo); 1.3) tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie). Kryteria oceny rozprawki Sformułowanie stanowiska wobec Uzasadnienie Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność A B C D E F Styl tekstu G H problemu stanowiska rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu podanego w poleceniu Uzasadnienie trafne, Pełna Zapis Stanowisko jest 18 spójność szerokie Brak błędów w pełni adekwatne i pogłębione Brak błędów Kompozycja wypowiedzi Styl lub nieliczne poprawny 6 do problemu 4 6 2 lub 4 6 4 rzeczowych funkcjonalna stosowny błędy lub nieliczne podanego Uzasadnienie nieznaczne nierażące błędy w poleceniu 12 trafne zaburzenia nierażące i szerokie spójności Stanowisko jest Uzasadnienie częściowo 8 trafne, Nie więcej Liczne błędy Liczne błędy Zaburzenia Znaczne Styl adekwatne ale wąskie niż jeden nierażące nierażące 3 2 3 funkcjonalności 1 zaburzenia 2 częściowo 3 2 do problemu błąd lub nieliczne lub nieliczne Uzasadnienie kompozycji spójności stosowny podanego 4 rzeczowy błędy rażące błędy rażące częściowe w poleceniu Stanowisko jest Brak nieadekwatne Błędy Brak zamysłu Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy 0 0 uzasadnienia 0 0 0 0 0 0 lub brak rzeczowe kompozycyjnego niespójna niestosowny rażące rażące stanowiska stanowiska UWAGA Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli praca składa się z mniej niż 250 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C. Pojawienie się rzeczowego błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów. Zasady oceniania rozwiązań zadań Objaśnienia dotyczące kryteriów oceny rozprawki A. Sformułowanie stanowiska (np. w postaci tezy lub hipotezy). Zdający powinien zrozumieć problem postawiony w poleceniu i sformułować stanowisko będące rozwiązaniem problemu. Stanowisko jest oceniane ze względu na to, czy jest udaną próbą rozwiązania problemu. Adekwatność to odpowiedniość (zgodność, współmierność) stanowiska i problemu (zdający może się zgodzić, nie zgodzić, zachować postawę ambiwalentną wobec istoty problemu). Sformułowanie stanowiska będącego częściowo udaną próbą odpowiedzi problemu jest skutkiem niepełnego zrozumienia problemu lub niepełnego zrozumienia tekstu. Wypowiedź argumentacyjna, w której brak stanowiska, może zawierać jedynie streszczenie tekstu, biografię autora itp. lub rozwijać myśli niezwiązane z poleceniem. Sformułowanie stanowiska nie musi stanowić wyodrębnionej części rozprawki. B. Uzasadnienie stanowiska jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne, czy jest szerokie i czy jest pogłębione. Uzasadnienie nie musi być graficznie wyodrębnioną częścią rozprawki. Uzasadnienie: – pogłębione to uzasadnienie, w którym zdający wnikliwie odniósł się w rozwinięciu do wszystkich elementów polecenia, – trafne zawiera logicznie poprawne argumenty (czyli stwierdzenia poparte przykładami) za przyjętym rozwiązaniem problemu. Szerokość uzasadnienia ocenia się na podstawie tego, czy zdający w swojej wypowiedzi odniósł się do wszystkich elementów wskazanych w poleceniu. Uzasadnienie jest: – szerokie, jeśli zdający trafnie odniósł się do wszystkich elementów wskazanych w poleceniu, – wąskie, jeśli zdający trafnie odniósł się tylko do niektórych elementów wskazanych w poleceniu (np. nie odniósł się do podanego w zadaniu tekstu lub nie przywołał innego tekstu kultury), – częściowe, jeżeli (a) niektórych argumentów nie można uznać za logicznie poprawne wobec przyjętego stanowiska lub (b) niektóre argumenty są niepoparte przykładami, lub (c) niektóre argumenty są wzajemnie sprzeczne. Wypowiedź argumentacyjna, w której brak uzasadnienia, nie zawiera logicznie poprawnych argumentów za przyjętym rozwiązaniem problemu lub rozwija myśli niezwiązane ze stanowiskiem. C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na uzasadnienie stanowiska wobec problemu uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego. D. Kompozycja oceniana jest ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity niezbędne dla jasnego przedstawienia stanowiska i uzasadniających je argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie oraz konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń). Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna. E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń). F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność. Styl uznaje się za: – stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszczalne są drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności, – częściowo stosowny, jeśli w wypowiedzi zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne. – niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy. Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora. G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych. Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne. H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego. Zasady oceniania rozwiązań zadań Temat 3. Zinterpretuj podany utwór. Postaw tezę interpretacyjną i ją uzasadnij. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. (Beata Obertyńska, Strych) Wskazówki do tematu 3. • Koncepcja interpretacyjna musi być widoczna w pracy, choć nie musi być wyrażona w formie tezy, może wynikać pośrednio z wywodu. • Przywołany przez zdającego kontekst powinien być sfunkcjonalizowany (nawiązujący do tekstu i pogłębiający koncepcję interpretacyjną). Nie wystarczy samo wskazanie lub hasłowe odwołanie się do niego. • Parafrazowanie lub streszczanie załączonego do tematu utworu nie jest jego interpretacją. Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Odbiór wypowiedzi Zdający: i wykorzystanie zawartych w nich 1.1) odczytuje sens całego tekstu [...]; informacji. 1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych tekstach informacje zarówno jawne, jak i ukryte […]. Zdający: 1.2) określa problematykę utworu; 2.2) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania II. Analiza i interpretacja tekstów świata przedstawionego i bohatera ([…] sytuacja kultury. liryczna […]); 3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty […]; 3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych motywów w różnych utworach literackich. Zdający: 1.1) tworzy dłuższy tekst pisany [...] (interpretacja utworu literackiego) [...] zgodnie z podstawowymi regułami jego organizacji, przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej; 1.2) przygotowuje wypowiedź [...] (wybiera [...] odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat, wybiera formę kompozycyjną, […], dobiera III. Tworzenie wypowiedzi. właściwe słownictwo); 1.3) tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie). Kryteria oceny interpretacji utworu poetyckiego Uzasadnienie Koncepcja Poprawnoś Zamysł Spójność Poprawność Poprawność A B tezy C D E F Styl tekstu G H interpretacyjna ć rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu interpretacyjnej Koncepcja Pełna Zapis niesprzeczna spójność Brak błędów w pełni z utworem, Uzasadnienie wypowiedzi Brak błędów Kompozycja Styl lub nieliczne poprawny 9 spójna 15 trafne 4 6 2 lub 4 6 4 rzeczowych funkcjonalna stosowny błędy lub nieliczne i obejmująca i pogłębione nieznaczne nierażące błędy sensy zaburzenia nierażące niedosłowne spójności Koncepcja niesprzeczna z utworem, Uzasadnienie ale niespójna 6 10 trafne, ale i/lub obejmująca niepogłębione Nie więcej Liczne błędy Liczne błędy w większości Zaburzenia Znaczne Styl niż jeden nierażące nierażące znaczenia 2 3 funkcjonalności 1 zaburzenia 2 częściowo 3 2 błąd lub nieliczne lub nieliczne dosłowne kompozycji spójności stosowny rzeczowy błędy rażące błędy rażące Koncepcja Uzasadnienie częściowo 3 5 częściowo sprzeczna trafne z utworem Brak koncepcji Brak trafnych lub koncepcja Brak zamysłu argumentów Błędy Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy 0 całkowicie 0 0 0 kompozycyjneg 0 0 0 0 uzasadniających rzeczowe niespójna niestosowny rażące rażące sprzeczna o interpretację z utworem UWAGA Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli praca składa się z mniej niż 250 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C. Pojawienie się rzeczowego błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów Zasady oceniania rozwiązań zadań Objaśnienia dotyczące kryteriów oceny interpretacji utworu poetyckiego A. Koncepcja interpretacyjna jest efektem poszukiwania przez zdającego całościowego sensu utworu, tzn. jest pomysłem na jego odczytanie (wyrażonym np. w postaci tezy lub hipotezy interpretacyjnej). Ocenia się ją ze względu na to, czy jest niesprzeczna z utworem i czy jest spójna, a także czy zdający dociera do sensów niedosłownych interpretowanego utworu, czy czyta go jedynie na poziomie dosłownym. Koncepcja może być: – częściowo sprzeczna z utworem, jeśli jedynie we fragmentach (lub fragmencie) znajduje potwierdzenie w tekście. – całkowicie sprzeczna z utworem, jeśli nawet we fragmentach (lub fragmencie) nie znajduje potwierdzenia w tekście. – spójna, gdy obejmuje i łączy w całość odszukane przez piszącego sensy utworu. – niespójna, gdy jest fragmentaryczna, tzn. rekonstruuje pojedyncze sensy cząstkowe (np. z poszczególnych strof tekstu) bez wskazania całościowego sensu utworu, oraz gdy zawiera luźno powiązane, niepowiązane lub wzajemnie wykluczające się odczytania sensu utworu (niesprzeczne z interpretowanym utworem). Brak koncepcji to brak śladów poszukiwania sensu utworu (całościowego i/lub sensów cząstkowych) – praca nie jest interpretacją, a np. streszczeniem. Koncepcja interpretacyjna nie musi stanowić wyodrębnionej części pracy, może wynikać z jej całościowej wymowy. B. Uzasadnienie interpretacji jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne i czy jest pogłębione. Uzasadnienie może być: – trafne, jeśli zawiera wyłącznie powiązane z tekstem argumenty za odczytaniem sensu utworu. Argumenty muszą wynikać ze sfunkcjonalizowanej analizy, to znaczy wywodzić się z formy lub/i treści tekstu. – częściowo trafne, jeśli w pracy – oprócz argumentów niepowiązanych z tekstem lub/i niewynikających ze sfunkcjonalizowanej analizy – został sformułowany przynajmniej jeden argument powiązany z tekstem i wynikający ze sfunkcjonalizowanej analizy. – pogłębione, jeśli znajduje potwierdzenie nie tylko w tekście, ale także w kontekstach (np. biograficznym, historycznoliterackim, filozoficznym, kulturowym). Uczeń powinien choć częściowo rozwinąć przywołany kontekst, aby uzasadnić jego pojawienie się. – niepogłębione, gdy zdający przywołuje argumenty tylko z tekstu albo tylko z kontekstu. Wszystkie argumenty muszą być sfunkcjonalizowane. C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na koncepcję interpretacyjną uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego. D. Kompozycja jest oceniana ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z wybranym przez ucznia gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity niezbędne dla jasnego przedstawienia koncepcji interpretacyjnej i uzasadniających ją argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie oraz konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń). Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna. E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń). F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność. Styl uznaje się za: – stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszcza się drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności. – częściowo stosowny dotyczy wypowiedzi, w której zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne. – niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy. Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora. G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych. Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne. I. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego. Zasady oceniania rozwiązań zadań USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW ORTOGRAFICZNYCH W PRACACH MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO Komisja Dydaktyczna Rady Języka Polskiego ustaliła, że podstawą podziału błędów ortograficznych na błędy rażące i błędy drugorzędne są reguły ortograficzne. Do błędów ortograficznych rażących zaliczono: – błędy w zakresie pisowni wyrazów z ó-u, rz-ż (w tym wyjątki od pisowni rz po spółgłoskach), ch-h; – błędy w zakresie pisowni nie z różnymi częściami mowy; – błędy pisowni zakończeń -ji, -ii, -i; – błędy w pisowni wielką i małą literą (z wyjątkiem pisowni przymiotników dzierżawczych); – błędy w zakresie pisowni cząstki -by z osobowymi formami czasownika; – błędy w zapisie przedrostków roz-, bez-, wes-, wz-, ws-; – błędy w pisowni nosówek (ą, ę) oraz połączeń om, on, em, en. Pozostałe odstępstwa od reguł ortograficznych, w tym m.in.: pisownię wyrażeń przyimkowych, dzielenie wyrazów przy przenoszeniu do nowej linii, pisownię zakończeń -ski, -cki, -dzki, -stwo, -wstwo; pisownię przedrostków z-, s-, ś-; pisownię -by z pozostałymi częściami mowy postanowiono traktować jako błędy drugorzędne. USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW INTERPUNKCYJNYCH W PRACACH MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO 1. Rażące błędy interpunkcyjne: a) postawienie jakiegokolwiek znaku interpunkcyjnego na początku wiersza b) brak znaku interpunkcyjnego (głównie: kropki, wykrzyknika, pytajnika) na końcu wypowiedzenia pojedynczego lub złożonego c) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym, w którym części składowe są połączone bezpośrednio (np. On idzie do kina, ja zostaję w domu.) d) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie – przed spójnikiem (również z przyimkiem), zaimkiem, a także przed częścią nadrzędną (np. Idź tam, dokąd ci każą.) e) pominięcie przecinka przed imiesłowem zakończonym na -ąc, -szy f) pominięcie pierwszego przecinka (lub obu) w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie z częścią składową wplecioną (z tzw. zdaniem albo wyrażeniem wtrąconym) (np. Auto, które oglądał, było za drogie.) g) w wypowiedzeniu złożonym współrzędnie – pominięcie przecinka przed spójnikami przeciwstawnymi, wynikowymi, synonimicznymi (czyli włącznymi), np. ale, lecz, jednak, więc, dlatego, czyli, to jest, to znaczy, a także postawienie przecinka przed spójnikami łącznymi, rozłącznymi, wyłączającymi, np. i, oraz, albo, lub, ani, ni. Te same przepisy obowiązują w wypowiedzeniu pojedynczym – między składnikami połączonymi spójnikami h) pominięcie przecinka w zdaniu złożonym porównawczym (np. Jest mądrzejszy, niż myślałam.) i) postawienie dwukropka, przecinka lub średnika po skrócie, po którym należy postawić kropkę, także po takim skrócie, po którym kropki się nie stawia j) brak kropki po skrócie, po którym należy ją postawić, lub postawienie kropki po skrócie, po którym jej się nie stawia k) brak przecinka między jednorodnymi (równorzędnymi) składnikami (częściami zdania) szeregu, którego części składowe nie są połączone spójnikami, a także brak spójnika między składnikami powtórzonymi (np. Kupiła w sklepie mąkę, cukier i inne produkty.) l) brak dwukropka przed przytoczeniem cudzych lub własnych słów m) brak dwukropka przy wymienianiu tytułu dzieła, nazwy, terminu, jeżeli nie są one w tekście w inny sposób wyróżnione (np. kursywą lub cudzysłowem) n) brak myślnika (otwierającego i zamykającego), ujmującego wyrazy lub wypowiedzenia wtrącone (Uwaga: tę samą funkcję pełnią nawiasy albo przecinki) o) brak myślników (lub myślnika) wydzielających człony wtrącone w cytowany tekst oraz tekst odautorski w partiach dialogowych p) brak cudzysłowu w tytułach publikacji, cytowanych wyrazach, zdaniach i wyrażeniach, jeżeli nie są one wyróżnione inaczej (np. kursywą). 2. Trzy błędy interpunkcyjne drugorzędne liczone są jako jeden błąd rażący. INFORMACJA O ZASADACH OCENIANIA PRAC Z JĘZYKA POLSKIEGO UCZNIÓW ZE STWIERDZONYMI DYSFUNKCJAMI W pracy maturalnej z języka polskiego autorstwa zdającego, u którego stwierdzono dysleksję i dysortografię, nie należy uwzględniać w ocenie następujących błędów: a) zmienionej kolejności liter w wyrazach, b) wstawionych dodatkowo liter w wyrazie, opuszczonych lub przestawionych liter, c) opuszczonego początku lub końca wyrazu, d) występowania w wyrazach głosek dźwięcznych zamiast bezdźwięcznych i odwrotnie, e) mylenia głosek „i” i „j”, głosek nosowych z końcówką fleksyjną, np.: ę-em, ą-om, f) mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno, g) niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny zamiast skośny, h) błędnego stosowania lub niestosowania znaków interpunkcyjnych.
Wymagania podstawy programowej
• Uzasadnienie powinno wynikać z interpretacji załączonego fragmentu, odwołania do • Uzasadnienie powinno wynikać z interpretacji załączonego fragmentu i odwołania do II. Analiza i interpretacja tekstów 3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty III. Tworzenie wypowiedzi. interpretacyjnego przywołanego przez zdającego. Temat 3. Zinterpretuj podany utwór. Postaw tezę interpretacyjną i ją uzasadnij. Twoja • Koncepcja interpretacyjna musi być widoczna w pracy, choć nie musi być wyrażona

Wypowiedź argumentacyjna

Zadanie 1

maj 2021rozszerzony40 pkt
Temat 1. Określ, jaki problem podejmuje Jan Błoński w podanym tekście. Zajmij stanowisko wobec rozwiązania przyjętego przez autora, odwołując się do tego tekstu oraz innych tekstów kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 wyrazów. Jan Błoński Dramat i przestrzeń Przez „przestrzeń” rozumiem przestrzeń dramatu, nie przestrzeń teatralną lub nawet – sceniczną. Jak wszystkie przedstawione przestrzenie literatury pozostaje ona, przynajmniej w zasadzie, tożsama. Można zagrać Dziady na pudełkowej scenie, można w teatralnym foyer1, można także na publicznym placu albo zgoła w lesie. Różne będą wówczas przestrzenie widowiska. Ale dana nam do widzenia, zdatna do unaocznienia będzie ta sama litewska kaplica: przestrzeń dramatyczna pozostanie niezmieniona. Ale też – jakże ona niedookreślona! Na pewno bardziej niż przestrzeń epiki. Przywołana kilkoma zaledwie słowami didaskaliów, lekko zarysowana działaniami postaci... Cóż jednak w tej dramatycznej przestrzeni swoistego? […] Jest to […] przestrzeń dla świadka (słowo świadek może objąć zarówno widza, jak czytelnika): przeznaczona do jednorazowego zobaczenia i całościowego ogarnięcia. Ale zarazem tak pomyślana, aby ów świadek pojmował to, co „naoczne”, jako cząstkę uniwersum nieporównanie bardziej pojemnego. Krzyk Rollisona dobiega z ulicy; Cześnik wypada z zamkowych pokojów; pojawienie się Kirkora2 zakłada istnienie całego państwa. Można to rozumienie dramatycznej przestrzeni wyrazić bardzo rozmaicie. Przestrzeń sceniczną określa O. Zich3 jako miejsce spotkania działań postaci, działań, które mogły zostać zapoczątkowane gdzie indziej. W mikrokosmosie sceny dostrzega E. Souriau4 zwierciadło makrokosmosu świata. […] Zapewne wszyscy – uzupełniając się wzajemnie – formułują podobne spostrzeżenia. Może najogólniej wyraził się Ingarden5, mówiąc o przestrzeni „współprzedstawionej”? Czy tylko przez dramat? Na pewno nie, podobnie bywa w epice i liryce nawet. Ale w dramacie stosunek przedstawionego i współprzedstawionego nabiera szczególnej wymowy i znaczenia. Objawia się bowiem jako przeciwstawienie przestrzeni możliwej do zobaczenia i żądającej „domyślenia”. Pierwsza została już zorientowana względem idealnego świadka. Drugą pozostawiono mu – w przeważnej mierze – do swobodnego zagospodarowania. Tam, gdzie granicę obu przestrzeni wyznaczają dekoracje i kulisy, czyli w teatrze, opozycja nabiera oczywiście większej jeszcze ostrości i naoczności. Czy relacja mikro- i makrokosmosu nie byłaby zatem bardziej fundamentalna niż rozmaite opozycje kierunkowe, np. góry i dołu, bliskości i głębi? Myślę, że tak, ponieważ wiąże się wyraźniej z budową akcji, przynależnością gatunkową i odmianami naśladownictwa. Można to zapewne wyrazić prostym pytaniem: czy w przestrzeni przedstawionej obowiązują te same prawa co we współprzedstawionej? Czy skupia ona i reprezentuje to wszystko, co dzieje się „gdzie indziej”, czy też nie? Jeżeli tak, to na jakiej zasadzie? A jeśli nie, to dlaczego? 1 Foyer (z franc.) – sala lub korytarz przy widowni teatralnej, sali koncertowej, posiedzeniowej itp., gdzie gromadzi się publiczność podczas przerw. 2 Kirkor – bohater dramatu Balladyna Juliusza Słowackiego. 3 Otakar Zich – czeski kompozytor i estetyk. 4 Etienne Souriau – francuski filozof znany z prac w dziedzinie estetyki. 5 Roman Witold Ingarden – polski filozof i estetyk. Przypomnę także, że w przeszłości stosunek wewnętrznego i zewnętrznego – szczególnie silnie skonwencjonalizowany – nie budził zwykle wątpliwości. Jakie jest miejsce tragedii? Agora6, plac przed pałacem władcy7, a zatem przestrzeń, gdzie oddaje się cześć bogom i załatwia sprawy publiczne. Było to tak oczywiste, że obywano się bez jakichkolwiek didaskaliów. […] Ale jeszcze widownia roku, powiedzmy, 1860 rozumiała przestrzeń dramatyczną z niewiele mniejszą dokładnością. Zobaczenie salonu implikowało niejako dramat (czy komedię) rodzinny, ponieważ salon jest miejscem, gdzie mieszczańska minispołeczność gromadzi się w całości i przyjmuje gości – czy intruzów – z zewnątrz. […] Umowa dotycząca przestrzeni była tak dobrze znana obu stronom – twórcom i odbiorcom – że dość było wpisać kilka danych w gotowy formularz: powiedzieć na przykład, że salon czy bawialnia są „zaniedbane”, „w złym guście”, „wykwintne”, aby publiczność pojęła, że źle idą rodzinne interesy, że patrzy na nowobogackich itp. Słowem, stosunki przestrzenne odsłaniają – przynajmniej pośrednio – rozumienie prawdy o świecie, którą przynosi dzieło dramatyczne. Na podstawie: Jan Błoński, Dramat i przestrzeń, [w:] Problemy teorii literatury, seria 3., wybór prac Henryk Markiewicz, Wrocław 1988. Temat 2. został wydrukowany na kolejnej stronie. 6 Agora – rynek w miastach greckich, będący ośrodkiem życia politycznego, religijnego, czasem handlowego. 7 Plac przed pałacem władcy – w starożytnej tragedii greckiej miejsce rozgrywających się wydarzeń. Temat 2. Dokonaj interpretacji porównawczej podanych utworów. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 wyrazów. Krzysztof Kamil Baczyński Labirynt Ostatnia jaskółka – pożegnanie urwane z okna. Jestem sam w mieście otoczony przez zło. Od ulic pochlebnie nawisłych odrywam za krokiem krok martwy. Na bulwarze unoszonym przez opar liście – ciszy zielony bastion nieporuszone. Wszystkimi ulicami naraz świat się okopał. Pilnuje mnie – rodzinne, wrogie miasto. Nie znam twej fotografii odklejanej o świcie z murów. Głuchnie gwiazd kolorowy afisz w ścianach z krwi i marmuru. Nie pamiętam dzisiejszego świtu, tak mnie noc, dzień omija. Widzę szeregiem ulic zamurowany dworzec – wyjazd. Nie umiem ulic na pamięć, tylekroć powtarzanych, nie znam zwykłych torów. Szatan przysiadł na chmurze księżycem, księżycem upływa nieostrożny rok. Codzienny postój. Za uliczką przedmieść czeka narożny sarkofag, o który roztrzaskam wzrok. Krzysztof Kamil Baczyński, Labirynt, [w:] tegoż, Utwory zebrane, Kraków 1970. Wisława Szymborska Labirynt – a teraz kilka kroków od ściany do ściany, tymi schodkami w górę, czy tamtymi w dół, a potem trochę w lewo, jeżeli nie w prawo, od muru w głębi muru do siódmego progu, skądkolwiek, dokądkolwiek aż do skrzyżowania, gdzie się zbiegają, żeby się rozbiegnąć twoje nadzieje, pomyłki, porażki, próby, zamiary i nowe nadzieje. Droga za drogą, ale bez odwrotu. Dostępne tylko to, co masz przed sobą, a tam, jak na pociechę, zakręt za zakrętem, zdumienie za zdumieniem, za widokiem widok. Możesz wybierać gdzie być albo nie być, przeskoczyć, zboczyć byle nie przeoczyć. Więc tędy albo tędy, chyba że tamtędy, na wyczucie, przeczucie, na rozum, na przełaj, na chybił trafił, na splątane skróty. Przez któreś z rzędu rzędy korytarzy, bram, prędko, bo w czasie niewiele masz czasu, z miejsca na miejsce do wielu jeszcze otwartych, gdzie ciemność i rozterka ale prześwit, zachwyt, gdzie radość, choć nieradość nieomal opodal, a gdzie indziej, gdzieniegdzie, ówdzie i gdzie bądź szczęście w nieszczęściu jak w nawiasie nawias, i zgoda na to wszystko i raptem urwisko, urwisko, ale mostek, mostek, ale chwiejny, chwiejny, ale jedyny, bo drugiego nie ma. Gdzieś stąd musi być wyjście, to więcej niż pewne. Ale nie ty go szukasz, to ono cię szuka, to ono od początku w pogoni za tobą, a ten labirynt to nic innego jak tylko, jak tylko twoja, dopóki się da, twoja, dopóki twoja, ucieczka, ucieczka – [Z tomu Dwukropek, 2005] Wisława Szymborska, Labirynt, [w:] tejże, Wybór poezji, Wrocław 2020.
Wskazówka do rozwiązania — opracowanie serwisu
Temat 1 – przestrzeń dramatu: 1. Odtwórz problem tekstu Jana Błońskiego: przestrzeń dramatu jest składnikiem świata przedstawionego i organizuje relacje, działanie oraz sens, niezależnie od konkretnej realizacji scenicznej. 2. Zajmij stanowisko wobec ujęcia autora, rozróżniając przestrzeń opisaną, przywołaną w dialogu i ujawnianą przez ruch postaci. 3. W wybranych dramatach stosuj tok: układ przestrzeni – zachowanie bohaterów – konflikt – znaczenie symboliczne lub społeczne. 4. Wniosek powinien wykazać, że miejsce działania współtworzy przesłanie dramatu, a nie jest jedynie dekoracją. Temat 2 – dwa obrazy labiryntu: 1. Ustal wspólny motyw Labiryntu Krzysztofa Kamila Baczyńskiego i Labiryntu Wisławy Szymborskiej: doświadczenie człowieka szukającego drogi w nieprzejrzystym świecie. 2. U Baczyńskiego przeanalizuj zamknięte, wrogie miasto, obrazy zamurowanego wyjazdu, sarkofagu i osaczenia. 3. U Szymborskiej pokaż serię wyborów, zakrętów i sprzeczności oraz paradoks wyjścia, które samo ściga człowieka. 4. Porównaj sytuację podmiotów, dynamikę obrazowania, ton i znaczenie czasu; zakończ wnioskiem o odmiennych wizjach ludzkiej sprawczości.
Odpowiedź lub przykład realizacji

Ta część materiału nie zawiera osobnej odpowiedzi wzorcowej.

Klucz i zasady oceniania
Temat 1. Określ, jaki problem podejmuje Jan Błoński w podanym tekście. Zajmij stanowisko wobec rozwiązania przyjętego przez autora, odwołując się do tego tekstu oraz innych tekstów kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 słów. (Jan Błoński, Dramat i przestrzeń) Wskazówki do tematu 1. W pełnej realizacji zadania powinno znaleźć się określenie głównego problemu, tj. stosunków przestrzennych w dramacie jako relacji między „przedstawionym” a „współprzedstawionym” (przekazujących prawdę o świecie). Wymagania egzaminacyjne 20211 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Zdający rozumie teksty o skomplikowanej I. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. budowie; dostrzega sensy zawarte Zdający: w strukturze głębokiej tekstu; rozpoznaje 1.1) odczytuje sens całego tekstu. funkcje tekstu i środki językowe służące ich 1.4) wskazuje charakterystyczne cechy stylu realizacji; ma świadomość kryteriów danego tekstu, rozpoznaje w nim środki poprawności językowej. językowe i ich funkcję w tekście. 1.5) wyróżnia argumenty, kluczowe pojęcia i twierdzenia w tekście argumentacyjnym, dokonuje jego logicznego streszczenia. 3.3) zna pojęcie aktu komunikacji językowej i wskazuje jego składowe (nadawca, odbiorca). I. (IV etap edukacyjny) poziom rozszerzony. Zdający: 1.2) twórczo wykorzystuje wypowiedzi krytycznoliterackie i teoretycznoliterackie. II. Zdający w interpretacji tekstu II. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. wykorzystuje wiedzę o kontekstach; […] Zdający: odczytuje rozmaite sensy dzieła. 1.2) określa problematykę utworu. 3.1) wykorzystuje w interpretacji elementy znaczące dla odczytania sensu utworu (słowa-klucze). 3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty (np. literackie, kulturowe, filozoficzne, religijne). 4.1) dostrzega związek języka z wartościami, rozumie, że język podlega wartościowaniu. 1 Załącznik nr 2 do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie szczególnych rozwiązań w okresie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 (Dz.U. poz. 493, z późn. zm.). 4.2) dostrzega obecne w utworach literackich oraz innych tekstach kultury wartości […] uniwersalne. II. (IV etap edukacyjny) poziom rozszerzony. Zdający: 3.4) konfrontuje tekst literacki z innymi tekstami kultury np. plastycznymi, teatralnymi, filmowymi. III. Zdający buduje wypowiedzi o wyższym III.(IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. stopniu złożoności; stosuje w nich Zdający: podstawowe zasady logiki i retoryki; ma 1.1) tworzy dłuższy tekst pisany […] zgodnie świadomość własnej kompetencji językowej. z podstawowymi regułami jego organizacji, przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej. 1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera […] odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat, wybiera formę kompozycyjną, sporządza plan wypowiedzi, dobiera właściwe słownictwo). 1.3) tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie). Zasady oceniania rozwiązań zadań KRYTERIA OCENY WYPOWIEDZI ARGUMENTACYJNEJ (MAKSYMALNIE 40 PUNKTÓW) A B C D E F G H Sformułowanie stanowiska wobec Określenie Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność rozwiązania Styl tekstu problemu rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu przyjętego przez autora tekstu 9 9 2 6 2 4 4 4 Określenie Stanowisko Brak błędów Kompozycja Pełna spójność Styl stosowny Brak błędów Zapis w pełni problemu zgodne adekwatne do rzeczowych funkcjonalna wypowiedzi lub lub nieliczne poprawny lub z tekstem i pełne tekstu i pełne nieznaczne błędy nieliczne błędy zaburzenia nierażące nierażące spójn. 6 6 3 1 2 2 2 Określenie Stanowisko Zaburzenia Znaczne Styl Liczne błędy Liczne błędy problemu zgodne adekwatne do funkcjonalności zaburzenia częściowo nierażące lub nierażące lub z tekstem, ale tekstu, ale niepełne kompozycji spójności stosowny nieliczne błędy nieliczne błędy niepełne rażące rażące 3 3 Określenie Stanowisko problemu częściowo częściowo zgodne adekwatne do z tekstem tekstu 0 0 0 0 0 0 0 0 Brak określenia Brak stanowiska lub Jeden błąd Brak zamysłu Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy problemu lub stanowisko lub więcej kompozycyjnego niespójna niestosowny rażące rażące problem niezgodny nieadekwatne do błędów z tekstem tekstu rzeczowych UWAGA Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli praca składa się z mniej niż 300 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C. Pojawienie się błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów. Zasady oceniania rozwiązań zadań Objaśnienia dotyczące oceny wypowiedzi argumentacyjnej A. Określenie problemu. Zdający powinien zrozumieć, jaki problem podejmuje autor w przedstawionym fragmencie tekstu oraz sformułować ten problem. Określenie problemu jest oceniane ze względu na to, czy jest zgodne z tekstem i czy jest pełne. Określenie problemu uważa się za – pełne, jeśli praca zawiera zarówno odtworzenie problemu (np. w postaci pytania), jak i jego interpretację, czyli umieszczenie tego problemu w odpowiednim kontekście. Interpretacja problemu powinna być uzasadniona (np. wagę problemu można uzasadnić jego historycznymi uwarunkowaniami lub współczesnymi implikacjami). – niepełne, jeśli praca nie zawiera interpretacji trafnie rozpoznanego problemu. – częściowo zgodne z tekstem, jeśli zdający nie w pełni rozpoznaje problem główny lub wydobywa z tekstu tylko problem drugorzędny. B. Sformułowanie stanowiska zdającego wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu. Uczeń powinien omówić i ocenić rozwiązanie zaproponowane przez autora w przedstawionym tekście. Sformułowanie stanowiska zdającego wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu jest oceniane ze względu na to, czy jest adekwatne do tekstu i czy jest pełne. Sformułowanie stanowiska wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu uważa się za: – częściowo adekwatne do tekstu, gdy zniekształca rozwiązanie proponowane przez autora. – pełne, gdy zawiera ono odtworzenie rozwiązania przyjętego przez autora tekstu oraz trafne odwołania do innych tekstów kultury uzasadniające stanowisko zdającego. – niepełne, kiedy brak trafnego odwołania do innych tekstów kultury uzasadniających stanowisko zdającego. C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na sformułowanie stanowiska wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego. D. Kompozycja oceniana jest ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z wybranym przez zdającego gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity niezbędne dla jasnego sformułowania stanowiska i uzasadniających je argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie i konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń). Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna. Wagę zaburzenia funkcjonalności ocenia egzaminator na podstawie całości pracy (np. brak zakończenia w pracy, w której uczeń jasno rozwija swoją myśl, uznaje się za niewielkie zaburzenie, natomiast brak rozdzielenia interpretacji problemu od interpretacji rozwiązania lub podważenie w zakończeniu wcześniejszych wywodów – za znaczne zaburzenie). E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń). F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność. Styl uznaje się za: – stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszcza się drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności. – częściowo stosowny dotyczy wypowiedzi, w której zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne. – niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy. Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora. G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych. Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne. H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego. Zasady oceniania rozwiązań zadań Temat 2. Dokonaj interpretacji porównawczej podanych tekstów. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 słów. (Krzysztof Kamil Baczyński, Labirynt i Wisława Szymborska, Labirynt) Wskazówki do tematu 2. • W realizacji zadania istotne jest porównywanie (najlepiej równoległe) obu tekstów. • Jeśli zdający podejmuje się interpretacji najpierw pierwszego tekstu, to interpretując drugi tekst, powinien nawiązywać w swoim porównaniu do pierwszego tekstu. • Krótkie, dwu- czy trzyzdaniowe porównanie na końcu wypracowania jest niewystarczające. Wymagania egzaminacyjne 2021 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Zdający rozumie teksty I. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. o skomplikowanej budowie; Zdający: dostrzega sensy zawarte 1.1) odczytuje sens tekstu […] oraz w strukturze głębokiej tekstu; wydzielonych przez siebie fragmentów. rozpoznaje funkcje tekstu i środki 1.2) odczytuje zawarte w odbieranych tekstach językowe służące ich realizacji; ma informacje zarówno jawne, jak i ukryte. świadomość kryteriów poprawności 2.1) szuka literatury przydatnej do opracowania językowej. różnych zagadnień. I. (III etap edukacyjny). Zdający: 1.11) czerpie dodatkowe informacje z przypisu. II. Zdający stosuje w analizie II. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. podstawowe pojęcia Zdający: z zakresu poetyki; w interpretacji 1.2) określa problematykę utworu. tekstu wykorzystuje wiedzę 1.3) rozpoznaje konwencję literacką. o kontekstach, w jakich może być on 2.1) wskazuje zastosowane w utworze środki odczytywany; poznaje niezbędne wyrazu artystycznego i ich funkcje […]; dla lektury fakty z historii literatury dostrzega w czytanych utworach cechy i innych dziedzin humanistyki; charakterystyczne określonej epoki. odczytuje rozmaite sensy dzieła; 2.2) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania dokonuje interpretacji świata przedstawionego i bohatera ([…] sytuacja porównawczej. liryczna […]). 2.3) porównuje utwory literackie […] (dostrzega cechy wspólne i różne). 3.1) wykorzystuje w interpretacji elementy znaczące dla odczytania sensu utworu (słowa-klucze). 3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty (np. literackie, kulturowe, filozoficzne, religijne). 3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych motywów w różnych utworach literackich. 4.2) dostrzega obecne w utworach literackich oraz innych tekstach kultury wartości […] uniwersalne. 4.3) dostrzega w świecie konflikty wartości […] oraz rozumie źródła tych konfliktów. II. (IV etap edukacyjny) poziom rozszerzony. Zdający: 2.1) wskazuje związki między różnymi aspektami utworu (estetycznym, etycznym i poznawczym). 2.2) dostrzega przemiany konwencji i praktykę ich łączenia. 2.3) rozpoznaje aluzje literackie i symbole kulturowe […] oraz ich funkcję ideową i kompozycyjną, a także znaki tradycji. 2.5) rozpoznaje i charakteryzuje styl utworu. 3.1) dostrzega i komentuje estetyczne wartości utworu literackiego. 3.2) przeprowadza interpretację porównawczą utworów literackich. 4.1) wskazuje różne sposoby wyrażania wartościowań w tekstach. III. Zdający buduje wypowiedzi III. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. o wyższym stopniu złożoności; Zdający: stosuje w nich podstawowe zasady 1.1) tworzy dłuższy tekst pisany […] zgodnie logiki i retoryki; ma świadomość z podstawowymi regułami jego organizacji, własnej kompetencji językowej. przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej. 1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera […] odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat, wybiera formę kompozycyjną, sporządza plan wypowiedzi, dobiera właściwe słownictwo). 1.3) tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki lub retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie). Zasady oceniania rozwiązań zadań KRYTERIA OCENY INTERPRETACJI PORÓWNAWCZEJ (MAKSYMALNIE 40 PUNKTÓW) A B C D E F G H Koncepcja Uzasadnienie Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność porównywania tezy Styl tekstu rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu utworów interpretacyjnej 6 12 2 6 2 4 4 4 Koncepcja Uzasadnienie Brak błędów Kompozycja Pełna spójność Styl stosowny Brak błędów lub Zapis w pełni niesprzeczna trafne, rzeczowych funkcjonalna wypowiedzi lub nieliczne błędy poprawny lub z utworami pogłębione nieznaczne nierażące nieliczne błędy i spójna zaburzenia nierażące spójności 4 8 2 2 2 Koncepcja Uzasadnienie niesprzeczna trafne, ale Styl częściowo Liczne błędy Liczne błędy z utworami niepogłębione stosowny nierażące lub nierażące lub i częściowo nieliczne błędy nieliczne błędy spójna rażące rażące 2 4 3 1 Koncepcja Uzasadnienie Zaburzenia Znaczne częściowo częściowo trafne funkcjonalności zaburzenia sprzeczna kompozycji spójności z utworami 0 0 0 0 0 0 0 0 Koncepcja Brak trafnych Jeden błąd lub Brak zamysłu Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy sprzeczna argumentów więcej błędów kompozycyjnego niespójna niestosowny rażące rażące z utworami lub uzasadniających rzeczowych brak koncepcji interpretację porównawczą UWAGA Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli w kategorii A praca uzyska 2 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli praca składa się z mniej niż 300 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C. Pojawienie się błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów. Objaśnienia dotyczące oceny interpretacji porównawczej A. Koncepcja interpretacji porównawczej jest efektem poszukiwania przez zdającego sensów wynikających z zestawienia tekstów i wymaga ustalenia pewnych obszarów porównania, w których szuka się podobieństw i/lub różnic między utworami, a następnie wyciąga z tego wnioski. Koncepcja jest oceniana ze względu na to, czy jest niesprzeczna z utworami i czy jest spójna. Koncepcja jest: – niesprzeczna z utworami, jeśli znajduje potwierdzenia w obu tekstach, przy czym porównywane obszary są dla tekstów trafne i istotne, a nie drugorzędne. – częściowo sprzeczna z utworami, jeśli jedynie we fragmentach (lub fragmencie) znajduje potwierdzenie w tekstach lub porównywane obszary są dla tekstów drugorzędne. – całkowicie sprzeczna z utworami, jeśli nawet we fragmentach (lub fragmencie) nie znajduje potwierdzenia w tekstach. Koncepcja jest: – spójna, gdy wypowiedź w sposób wystarczający dla uzasadnienia tezy/hipotezy interpretacyjnej obejmuje i łączy w całość sensy obu utworów. – częściowo spójna, gdy wypowiedź obejmuje i łączy sensy obu utworów, ale w sposób niewystarczający dla uzasadnienia tezy/hipotezy interpretacyjnej. – niespójna, gdy wypowiedź obejmuje sensy każdego tekstu, ale ich nie łączy (tzn. wypowiedź składa się z dwóch niepowiązanych ze sobą interpretacji). Brak koncepcji to brak wskazania zasady zestawienia utworów. B. Uzasadnienie interpretacji jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne i czy jest pogłębione. Uzasadnienie trafne zawiera wyłącznie powiązane z tekstami argumenty na rzecz odczytania sensów wynikających z zestawienia utworów. Argumenty muszą wynikać ze sfunkcjonalizowanej analizy, to znaczy wywodzić się z formy lub/i treści tekstów. Uzasadnienie jest: – częściowo trafne, jeśli w pracy – oprócz argumentów niepowiązanych z tekstami lub/i niewynikających ze sfunkcjonalizowanej analizy – pojawi się przynajmniej jeden argument powiązany z tekstami i wynikający ze sfunkcjonalizowanej analizy. – pogłębione, jeśli znajduje potwierdzenie nie tylko w tekstach, ale także w kontekstach (np. biograficznym, historycznoliterackim, filozoficznym, kulturowym). Zdający powinien choć częściowo rozwinąć przywołany kontekst, aby uzasadnić jego pojawienie się. – niepogłębione, gdy wszystkie argumenty są sfunkcjonalizowane, ale zdający przywołał je tylko z tekstów albo tylko z kontekstów. C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na koncepcję interpretacyjną uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe. Zasady oceniania rozwiązań zadań Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego. D. Kompozycja oceniana jest ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z wybranym przez ucznia gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity niezbędne dla jasnego przedstawienia koncepcji interpretacyjnej i uzasadniających ją argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie oraz konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń). Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna. E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń). F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność. Styl uznaje się za: – stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszcza się drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności. – częściowo stosowny, dotyczy wypowiedzi, w której zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne. – niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy. Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora. G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych. Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne. H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego. USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW ORTOGRAFICZNYCH W PRACACH MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO Komisja Dydaktyczna Rady Języka Polskiego ustaliła, że podstawą podziału błędów ortograficznych na błędy rażące i błędy drugorzędne są reguły ortograficzne. Do błędów ortograficznych rażących zaliczono: – błędy w zakresie pisowni wyrazów z ó-u, rz-ż (w tym wyjątki od pisowni rz po spółgłoskach), ch-h; – błędy w zakresie pisowni nie z różnymi częściami mowy; – błędy pisowni zakończeń -ji, -ii, -i; – błędy w pisowni wielką i małą literą (z wyjątkiem pisowni przymiotników dzierżawczych); – błędy w zakresie pisowni cząstki -by z osobowymi formami czasownika; – błędy w zapisie przedrostków roz-, bez-, wes-, wz-, ws-; – błędy w pisowni nosówek (ą, ę) oraz połączeń om, on, em, en. Pozostałe odstępstwa od reguł ortograficznych, w tym m.in.: pisownię wyrażeń przyimkowych, dzielenie wyrazów przy przenoszeniu do nowej linii, pisownię zakończeń -ski, -cki, -dzki, -stwo, -wstwo; pisownię przedrostków z-, s-, ś-; pisownię -by z pozostałymi częściami mowy postanowiono traktować jako błędy drugorzędne. USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW INTERPUNKCYJNYCH W PRACACH MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO 1. Rażące błędy interpunkcyjne: a) postawienie jakiegokolwiek znaku interpunkcyjnego na początku wiersza b) brak znaku interpunkcyjnego (głównie: kropki, wykrzyknika, pytajnika) na końcu wypowiedzenia pojedynczego lub złożonego c) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym, w którym części składowe są połączone bezpośrednio (np. On idzie do kina, ja zostaję w domu.) d) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie – przed spójnikiem (również z przyimkiem), zaimkiem, a także przed częścią nadrzędną (np. Idź tam, dokąd ci każą.) e) pominięcie przecinka przed imiesłowem zakończonym na -ąc, -szy f) pominięcie pierwszego przecinka (lub obu) w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie z częścią składową wplecioną (z tzw. zdaniem albo wyrażeniem wtrąconym) (np. Auto, które oglądał, było za drogie.) g) w wypowiedzeniu złożonym współrzędnie – pominięcie przecinka przed spójnikami przeciwstawnymi, wynikowymi, synonimicznymi (czyli włącznymi), np. ale, lecz, jednak, więc, dlatego, czyli, to jest, to znaczy, a także postawienie przecinka przed spójnikami łącznymi, rozłącznymi, wyłączającymi, np. i, oraz, albo, lub, ani, ni. Te same przepisy obowiązują w wypowiedzeniu pojedynczym – między składnikami połączonymi spójnikami h) pominięcie przecinka w zdaniu złożonym porównawczym (np. Jest mądrzejszy, niż myślałam.) i) postawienie dwukropka, przecinka lub średnika po skrócie, po którym należy postawić kropkę, także po takim skrócie, po którym kropki się nie stawia j) brak kropki po skrócie, po którym należy ją postawić, lub postawienie kropki po skrócie, po którym jej się nie stawia k) brak przecinka między jednorodnymi (równorzędnymi) składnikami (częściami zdania) szeregu, którego części składowe nie są połączone spójnikami, a także brak Zasady oceniania rozwiązań zadań spójnika między składnikami powtórzonymi (np. Kupiła w sklepie mąkę, cukier i inne produkty.) l) brak dwukropka przed przytoczeniem cudzych lub własnych słów m) brak dwukropka przy wymienianiu tytułu dzieła, nazwy, terminu, jeżeli nie są one w tekście w inny sposób wyróżnione (np. kursywą lub cudzysłowem) n) brak myślnika (otwierającego i zamykającego), ujmującego wyrazy lub wypowiedzenia wtrącone (Uwaga: tę samą funkcję pełnią nawiasy albo przecinki) o) brak myślników (lub myślnika) wydzielających człony wtrącone w cytowany tekst oraz tekst odautorski w partiach dialogowych p) brak cudzysłowu w tytułach publikacji, cytowanych wyrazach, zdaniach i wyrażeniach, jeżeli nie są one wyróżnione inaczej (np. kursywą). 2. Trzy błędy interpunkcyjne drugorzędne liczone są jako jeden błąd rażący. INFORMACJA O ZASADACH OCENIANIA PRAC Z JĘZYKA POLSKIEGO UCZNIÓW ZE STWIERDZONYMI DYSFUNKCJAMI W pracy maturalnej z języka polskiego autorstwa zdającego, u którego stwierdzono dysleksję i dysortografię, nie należy uwzględniać w ocenie następujących błędów: a) zmienionej kolejności liter w wyrazach, b) wstawionych dodatkowo liter w wyrazie, opuszczonych lub przestawionych liter, c) opuszczonego początku lub końca wyrazu, d) występowania w wyrazach głosek dźwięcznych zamiast bezdźwięcznych i odwrotnie, e) mylenia głosek „i” i „j”, głosek nosowych z końcówką fleksyjną, np.: ę-em, ą-om, f) mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno, g) niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny zamiast skośny, h) błędnego stosowania lub niestosowania znaków interpunkcyjnych.
Wymagania podstawy programowej
Wymagania egzaminacyjne 20211
Wymagania ogólneWymagania szczegółowe
I. Zdający rozumie teksty o skomplikowanej I. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. budowie; dostrzega sensy zawarte Zdający: w strukturze głębokiej tekstu; rozpoznaje 1.1) odczytuje sens całego tekstu. funkcje tekstu i środki językowe służące ich 1.4) wskazuje charakterystyczne cechy stylu realizacji; ma świadomość kryteriów danego tekstu, rozpoznaje w nim środki poprawności językowej. językowe i ich funkcję w tekście. 1.5) wyróżnia argumenty, kluczowe pojęcia i twierdzenia w tekście argumentacyjnym, dokonuje jego logicznego streszczenia. 3.3) zna pojęcie aktu komunikacji językowej i wskazuje jego składowe (nadawca, odbiorca). I. (IV etap edukacyjny) poziom rozszerzony. Zdający: 1.2) twórczo wykorzystuje wypowiedzi krytycznoliterackie i teoretycznoliterackie. II. Zdający w interpretacji tekstu II. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. wykorzystuje wiedzę o kontekstach; […] Zdający: odczytuje rozmaite sensy dzieła. 1.2) określa problematykę utworu. 3.1) wykorzystuje w interpretacji elementy znaczące dla odczytania sensu utworu (słowa-klucze). 3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty (np. literackie, kulturowe, filozoficzne, religijne). 4.1) dostrzega związek języka z wartościami, rozumie, że język podlega wartościowaniu. 1 Załącznik nr 2 do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie szczególnych rozwiązań w okresie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 (Dz.U. poz. 493, z późn. zm.). 4.2) dostrzega obecne w utworach literackich oraz innych tekstach kultury wartości […] uniwersalne. II. (IV etap edukacyjny) poziom rozszerzony. Zdający: 3.4) konfrontuje tekst literacki z innymi tekstami kultury np. plastycznymi, teatralnymi, filmowymi. III. Zdający buduje wypowiedzi o wyższym III.(IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. stopniu złożoności; stosuje w nich Zdający: podstawowe zasady logiki i retoryki; ma 1.1) tworzy dłuższy tekst pisany […] zgodnie świadomość własnej kompetencji językowej. z podstawowymi regułami jego organizacji, przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej. 1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera […] odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat, wybiera formę kompozycyjną, sporządza plan wypowiedzi, dobiera właściwe słownictwo). 1.3) tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie).
Mateusz Będkowski — wydawca serwisu Nie każ mu liczyć

Nie każ mu liczyć! — opracowanie

Baza matury z języka polskiego

Bazę zadań z języka polskiego opracowano na podstawie publicznych arkuszy i zasad oceniania CKE. Redakcja dodaje podział tematyczny, wskazówki do rozwiązania i odnośniki do źródeł. Poznaj moje podejście →

Ostatnia aktualizacja: 2026-10-04