Wypowiedź argumentacyjna — zadania maturalne — strona 3

Temat 1. Bunt czy pokora – którą postawę życiową powinien wybrać człowiek, by uczynić świat lepszym? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do fragmentu Dziadów cz. III, całego utworu Adama Mickiewicza oraz do wybranego tekstu kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. Wskazówki do tematu nr 1. • Teza musi być zgodna z poleceniem, fragmentem tekstu, odniesieniem do całości utworu oraz z przywołanym tekstem kultury. • Uzasadnienie powinno wynikać z interpretacji załączonego fragmentu, odwołań do całego dramatu Dziady cz. III oraz do wybranego tekstu kultury, a odwołania te muszą być funkcjonalne dla argumentacji, nie mogą być prostym streszczeniem. • W przypadku Dziadów cz. III i innych utworów oznaczonych gwiazdką w podstawie programowej błąd rzeczowy może mieć charakter błędu kardynalnego. Temat 2. Co sprawia, że człowiek zyskuje szacunek innych ludzi? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do podanych fragmentów Potopu Henryka Sienkiewicza oraz do wybranych tekstów kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. Wskazówki do tematu nr 2. • Teza musi być zgodna z poleceniem, fragmentem tekstu oraz z przywołanym tekstem kultury. • Uzasadnienie powinno wynikać z interpretacji załączonego fragmentu i odwołań do wybranych tekstów kultury, a odwołania te muszą być funkcjonalne dla argumentacji, nie mogą być prostym streszczeniem. • W przypadku utworów oznaczonych gwiazdką w podstawie programowej błąd rzeczowy może mieć charakter błędu kardynalnego. Zasady oceniania rozwiązań zadań Wymagania egzaminacyjne 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie Zdający: zawartych w nich informacji. 1.1) odczytuje sens całego tekstu [...]; 1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych tekstach informacje zarówno jawne, jak i ukryte. II. Analiza i interpretacja tekstów Zdający: kultury. 1.2) określa problematykę utworu; 2.2) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania świata przedstawionego i bohatera ([…] akcja); 3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty […]; 3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych motywów w różnych utworach literackich. III. Tworzenie wypowiedzi. Zdający: 1.1) tworzy dłuższy tekst pisany [...] (rozprawka [...]) zgodnie z podstawowymi regułami jego organizacji, przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej; 1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera [...] odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat, wybiera formę kompozycyjną, […] dobiera właściwe słownictwo); 1.3) tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie). Kryteria oceny rozprawki Sformułowanie stanowiska wobec Uzasadnienie Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność A B C D E F Styl tekstu G H problemu stanowiska rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu podanego w poleceniu Uzasadnienie Pełna trafne, Zapis Stanowisko jest 18 spójność szerokie Brak błędów w pełni adekwatne wypowiedzi i pogłębione Brak błędów Kompozycja Styl lub nieliczne poprawny 6 do problemu 4 6 2 lub 4 6 4 rzeczowych funkcjonalna stosowny błędy lub nieliczne podanego Uzasadnienie nieznaczne nierażące błędy w poleceniu 12 trafne zaburzenia nierażące i szerokie spójności Stanowisko jest Uzasadnienie częściowo 8 trafne, Nie więcej Liczne błędy Liczne błędy Zaburzenia Znaczne Styl adekwatne ale wąskie niż jeden nierażące nierażące 3 2 3 funkcjonalności 1 zaburzenia 2 częściowo 3 2 do problemu błąd lub nieliczne lub nieliczne Uzasadnienie kompozycji spójności stosowny podanego 4 rzeczowy błędy rażące błędy rażące częściowe w poleceniu Stanowisko jest Brak nieadekwatne Błędy Brak zamysłu Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy 0 0 uzasadnienia 0 0 0 0 0 0 lub brak rzeczowe kompozycyjnego niespójna niestosowny rażące rażące stanowiska stanowiska Uwagi. 1) Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. 2) Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. 3) Jeśli praca składa się z mniej niż 250 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C. 4) Pojawienie się rzeczowego błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów. Zasady oceniania rozwiązań zadań Objaśnienia dotyczące kryteriów oceny rozprawki A. Sformułowanie stanowiska (np. w postaci tezy lub hipotezy). Zdający powinien zrozumieć problem postawiony w poleceniu i sformułować stanowisko będące rozwiązaniem problemu. Stanowisko jest oceniane ze względu na to, czy jest udaną próbą rozwiązania problemu. Adekwatność to odpowiedniość (zgodność, współmierność) stanowiska i problemu (zdający może się zgodzić, nie zgodzić, zachować postawę ambiwalentną wobec istoty problemu). Sformułowanie stanowiska będącego częściowo udaną próbą rozwiązania problemu jest skutkiem niepełnego zrozumienia problemu lub niepełnego zrozumienia tekstu. Wypowiedź argumentacyjna, w której brak stanowiska, może zawierać jedynie streszczenie tekstu, biografię autora itp. lub rozwijać myśli niezwiązane z poleceniem. Sformułowanie stanowiska nie musi stanowić wyodrębnionej części rozprawki. B. Uzasadnienie stanowiska jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne, czy jest szerokie i czy jest pogłębione. Uzasadnienie nie musi być graficznie wyodrębnioną częścią rozprawki. Uzasadnienie: – pogłębione to uzasadnienie, w którym zdający wnikliwie odniósł się w rozwinięciu do wszystkich elementów polecenia, – trafne zawiera logicznie poprawne argumenty (czyli stwierdzenia poparte przykładami) za przyjętym rozwiązaniem problemu. Szerokość uzasadnienia ocenia się na podstawie tego, czy zdający w swojej wypowiedzi odniósł się do wszystkich elementów wskazanych w poleceniu. Uzasadnienie jest: – szerokie, jeśli zdający trafnie odniósł się do wszystkich elementów wskazanych w poleceniu, – wąskie, jeśli zdający trafnie odniósł się tylko do niektórych elementów wskazanych w poleceniu (np. nie odniósł się do podanego w zadaniu tekstu lub nie przywołał innego tekstu kultury), – częściowe, jeżeli (a) niektórych argumentów nie można uznać za logicznie poprawne wobec przyjętego stanowiska lub (b) niektóre argumenty są niepoparte przykładami, lub (c) niektóre argumenty są wzajemnie sprzeczne. Wypowiedź argumentacyjna, w której brak uzasadnienia, nie zawiera logicznie poprawnych argumentów za przyjętym rozwiązaniem problemu lub rozwija myśli niezwiązane ze stanowiskiem. C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na uzasadnienie stanowiska wobec problemu uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego. D. Kompozycja oceniana jest ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity niezbędne dla jasnego przedstawienia stanowiska i uzasadniających je argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie oraz konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń). Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna. E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń). F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność. Styl uznaje się za: – stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszczalne są drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności, – częściowo stosowny, jeśli w wypowiedzi zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne. – niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy. Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora. G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych. Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne. H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego. Zasady oceniania rozwiązań zadań Temat 3. Zinterpretuj podany utwór. Postaw tezę interpretacyjną i ją uzasadnij. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. (Urszula Kozioł, Ulga na wiosnę) Wskazówki do tematu 3. • Koncepcja interpretacyjna musi być widoczna w pracy, choć nie musi być wyrażona w formie tezy, może wynikać pośrednio z wywodu. • Przywołany przez zdającego kontekst powinien być sfunkcjonalizowany (nawiązujący do tekstu i pogłębiający koncepcję interpretacyjną). Nie wystarczy samo wskazanie lub hasłowe odwołanie się do niego. • Proste odczytanie (parafrazowanie, streszczanie) utworu nie jest jego interpretacją. Wymagania egzaminacyjne 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie Zdający: zawartych w nich informacji. 1.1) odczytuje sens całego tekstu [...]; 1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych tekstach informacje zarówno jawne, jak i ukryte. II. Analiza i interpretacja tekstów Zdający: kultury. 1.2) określa problematykę utworu; 2.2) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania świata przedstawionego i bohatera ([…] sytuacja liryczna […]); 3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty […]; 3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych motywów w różnych utworach literackich. III. Tworzenie wypowiedzi. Zdający: 1.1) tworzy dłuższy tekst pisany [...] ([…] interpretacja utworu literackiego [...]) zgodnie z podstawowymi regułami jego organizacji, przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej; 1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera [...] odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat, wybiera formę kompozycyjną, […], dobiera właściwe słownictwo); 1.3) tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie). Kryteria oceny interpretacji utworu poetyckiego Uzasadnienie Koncepcja Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność A B tezy C D E F Styl tekstu G H interpretacyjna rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu interpretacyjnej Koncepcja Pełna Zapis niesprzeczna spójność Brak błędów w pełni z utworem, Uzasadnienie wypowiedzi Brak błędów Kompozycja Styl lub nieliczne poprawny 9 spójna 15 trafne 4 6 2 lub 4 6 4 rzeczowych funkcjonalna stosowny błędy lub nieliczne i obejmująca i pogłębione nieznaczne nierażące błędy sensy zaburzenia nierażące niedosłowne spójności Koncepcja niesprzeczna z utworem, Uzasadnienie ale niespójna 6 10 trafne, ale i/lub obejmująca niepogłębione Liczne błędy Liczne błędy w większości Nie więcej Zaburzenia Znaczne Styl nierażące nierażące znaczenia 2 niż jeden 3 funkcjonalności 1 zaburzenia 2 częściowo 3 2 lub nieliczne lub nieliczne dosłowne błąd rzeczowy kompozycji spójności stosowny błędy rażące błędy rażące Koncepcja Uzasadnienie częściowo 3 5 częściowo sprzeczna trafne z utworem Brak koncepcji Brak trafnych lub koncepcja Brak zamysłu argumentów Błędy Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy 0 całkowicie 0 0 0 kompozycyjneg 0 0 0 0 uzasadniających rzeczowe niespójna niestosowny rażące rażące sprzeczna o interpretację z utworem Uwagi. 1) Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. 2) Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. 3) Jeśli praca składa się z mniej niż 250 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C. 4) Pojawienie się rzeczowego błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów. Zasady oceniania rozwiązań zadań Objaśnienia dotyczące kryteriów oceny interpretacji utworu poetyckiego A. Koncepcja interpretacyjna jest efektem poszukiwania przez zdającego całościowego sensu utworu, tzn. jest pomysłem na jego odczytanie (wyrażonym np. w postaci tezy lub hipotezy interpretacyjnej). Ocenia się ją ze względu na to, czy jest niesprzeczna z utworem i czy jest spójna, a także czy zdający dociera do sensów niedosłownych interpretowanego utworu, czy czyta go jedynie na poziomie dosłownym. Koncepcja może być: – częściowo sprzeczna z utworem, jeśli jedynie we fragmentach (lub fragmencie) znajduje potwierdzenie w tekście. – całkowicie sprzeczna z utworem, jeśli nawet we fragmentach (lub fragmencie) nie znajduje potwierdzenia w tekście. – spójna, gdy obejmuje i łączy w całość odszukane przez piszącego sensy utworu. – niespójna, gdy jest fragmentaryczna, tzn. rekonstruuje pojedyncze sensy cząstkowe (np. z poszczególnych strof tekstu) bez wskazania całościowego sensu utworu, oraz gdy zawiera luźno powiązane, niepowiązane lub wzajemnie wykluczające się odczytania sensu utworu (niesprzeczne z interpretowanym utworem). Brak koncepcji to brak śladów poszukiwania sensu utworu (całościowego i/lub sensów cząstkowych) – praca nie jest interpretacją, a np. streszczeniem. Koncepcja interpretacyjna nie musi stanowić wyodrębnionej części pracy, może wynikać z jej całościowej wymowy. B. Uzasadnienie interpretacji jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne i czy jest pogłębione. Uzasadnienie może być: – trafne, jeśli zawiera wyłącznie powiązane z tekstem argumenty za odczytaniem sensu utworu. Argumenty muszą wynikać ze sfunkcjonalizowanej analizy, to znaczy wywodzić się z formy lub/i treści tekstu. – częściowo trafne, jeśli w pracy – oprócz argumentów niepowiązanych z tekstem lub/i niewynikających ze sfunkcjonalizowanej analizy – został sformułowany przynajmniej jeden argument powiązany z tekstem i wynikający ze sfunkcjonalizowanej analizy. – pogłębione, jeśli znajduje potwierdzenie nie tylko w tekście, ale także w kontekstach (np. biograficznym, historycznoliterackim, filozoficznym, kulturowym). Uczeń powinien choć częściowo rozwinąć przywołany kontekst, aby uzasadnić jego pojawienie się. – niepogłębione, gdy zdający przywołuje argumenty tylko z tekstu albo tylko z kontekstu. Wszystkie argumenty muszą być sfunkcjonalizowane. C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na koncepcję interpretacyjną uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego. D. Kompozycja jest oceniana ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z wybranym przez ucznia gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity niezbędne dla jasnego przedstawienia koncepcji interpretacyjnej i uzasadniających ją argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie oraz konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń). Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna. E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń). F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność. Styl uznaje się za: – stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszcza się drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności. – częściowo stosowny dotyczy wypowiedzi, w której zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne. – niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy. Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora. G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych. Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne. H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego. Zasady oceniania rozwiązań zadań USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW ORTOGRAFICZNYCH W PRACACH MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO Komisja Dydaktyczna Rady Języka Polskiego ustaliła, że podstawą podziału błędów ortograficznych na błędy rażące i błędy drugorzędne są reguły ortograficzne. Do błędów ortograficznych rażących zaliczono: – błędy w zakresie pisowni wyrazów z ó-u, rz-ż (w tym wyjątki od pisowni rz po spółgłoskach), ch-h; – błędy w zakresie pisowni nie z różnymi częściami mowy; – błędy pisowni zakończeń -ji, -ii, -i; – błędy w pisowni wielką i małą literą (z wyjątkiem pisowni przymiotników dzierżawczych); – błędy w zakresie pisowni cząstki -by z osobowymi formami czasownika; – błędy w zapisie przedrostków roz-, bez-, wes-, wz-, ws-; – błędy w pisowni nosówek (ą, ę) oraz połączeń om, on, em, en. Pozostałe odstępstwa od reguł ortograficznych, w tym m.in.: pisownię wyrażeń przyimkowych, dzielenie wyrazów przy przenoszeniu do nowej linii, pisownię zakończeń -ski, -cki, -dzki, -stwo, -wstwo; pisownię przedrostków z-, s-, ś-; pisownię -by z pozostałymi częściami mowy postanowiono traktować jako błędy drugorzędne. USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW INTERPUNKCYJNYCH W PRACACH MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO 1. Rażące błędy interpunkcyjne: a) postawienie jakiegokolwiek znaku interpunkcyjnego na początku wiersza b) brak znaku interpunkcyjnego (głównie: kropki, wykrzyknika, pytajnika) na końcu wypowiedzenia pojedynczego lub złożonego c) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym, w którym części składowe są połączone bezpośrednio (np. On idzie do kina, ja zostaję w domu.) d) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie – przed spójnikiem (również z przyimkiem), zaimkiem, a także przed częścią nadrzędną (np. Idź tam, dokąd ci każą.) e) pominięcie przecinka przed imiesłowem zakończonym na -ąc, -szy f) pominięcie pierwszego przecinka (lub obu) w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie z częścią składową wplecioną (z tzw. zdaniem albo wyrażeniem wtrąconym) (np. Auto, które oglądał, było za drogie.) g) w wypowiedzeniu złożonym współrzędnie – pominięcie przecinka przed spójnikami przeciwstawnymi, wynikowymi, synonimicznymi (czyli włącznymi), np. ale, lecz, jednak, więc, dlatego, czyli, to jest, to znaczy, a także postawienie przecinka przed spójnikami łącznymi, rozłącznymi, wyłączającymi, np. i, oraz, albo, lub, ani, ni. Te same przepisy obowiązują w wypowiedzeniu pojedynczym – między składnikami połączonymi spójnikami h) pominięcie przecinka w zdaniu złożonym porównawczym (np. Jest mądrzejszy, niż myślałam.) i) postawienie dwukropka, przecinka lub średnika po skrócie, po którym należy postawić kropkę, także po takim skrócie, po którym kropki się nie stawia j) brak kropki po skrócie, po którym należy ją postawić, lub postawienie kropki po skrócie, po którym jej się nie stawia k) brak przecinka między jednorodnymi (równorzędnymi) składnikami (częściami zdania) szeregu, którego części składowe nie są połączone spójnikami, a także brak spójnika między składnikami powtórzonymi (np. Kupiła w sklepie mąkę, cukier i inne produkty.) l) brak dwukropka przed przytoczeniem cudzych lub własnych słów m) brak dwukropka przy wymienianiu tytułu dzieła, nazwy, terminu, jeżeli nie są one w tekście w inny sposób wyróżnione (np. kursywą lub cudzysłowem) n) brak myślnika (otwierającego i zamykającego), ujmującego wyrazy lub wypowiedzenia wtrącone (Uwaga: tę samą funkcję pełnią nawiasy albo przecinki) o) brak myślników (lub myślnika) wydzielających człony wtrącone w cytowany tekst oraz tekst odautorski w partiach dialogowych p) brak cudzysłowu w tytułach publikacji, cytowanych wyrazach, zdaniach i wyrażeniach, jeżeli nie są one wyróżnione inaczej (np. kursywą). 2. Trzy błędy interpunkcyjne drugorzędne liczone są jako jeden błąd rażący. INFORMACJA O ZASADACH OCENIANIA PRAC Z JĘZYKA POLSKIEGO UCZNIÓW ZE STWIERDZONYMI DYSFUNKCJAMI W pracy maturalnej z języka polskiego autorstwa zdającego, u którego stwierdzono dysleksję i dysortografię, nie należy uwzględniać w ocenie następujących błędów: a) zmienionej kolejności liter w wyrazach, b) wstawionych dodatkowo liter w wyrazie, opuszczonych lub przestawionych liter, c) opuszczonego początku lub końca wyrazu, d) występowania w wyrazach głosek dźwięcznych zamiast bezdźwięcznych i odwrotnie, e) mylenia głosek „i” i „j”, głosek nosowych z końcówką fleksyjną, np.: ę-em, ą-om, f) mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno, g) niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny zamiast skośny, h) błędnego stosowania lub niestosowania znaków interpunkcyjnych.

Temat 1. Określ, jaki problem podejmują Michał Głowiński, Aleksandra Okopień- -Sławińska i Janusz Sławiński w podanym tekście. Zajmij stanowisko wobec rozwiązania przyjętego przez autorów, odwołując się do tego tekstu oraz do innych tekstów kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 wyrazów. (Michał Głowiński, Aleksandra Okopień-Sławińska, Janusz Sławiński, Kompozycja otwarta i zamknięta) Wskazówki do tematu 1. Tekst dotyczy, np.: • kompozycji otwartej i zamkniętej • roli/znaczenia kompozycji w utworze literackim • zależności między typem kompozycji w utworze literackim a celami danej epoki / wizją świata / konwencjami literackimi. Uwagi. 1) Określenie problemu jest pełne, jeśli praca zawiera odtworzenie problemu oraz jego interpretację, czyli: • wyjaśnienie, jak się rozumie problem • umieszczenie tego problemu w odpowiednim kontekście. 2) Rozważania o kompozycji mogą dotyczyć liryki, epiki i dramatu. Wymagania egzaminacyjne 20241 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie I. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. zawartych w nich informacji. Zdający: Zdający rozumie teksty o skomplikowanej 1.1) odczytuje sens całego tekstu […]; budowie; dostrzega sensy zawarte 1.4) wskazuje charakterystyczne cechy stylu w strukturze głębokiej tekstu; rozpoznaje danego tekstu, rozpoznaje zastosowane funkcje tekstu i środki językowe służące ich w nim środki językowe i ich funkcje w tekście; realizacji; ma świadomość kryteriów 1.5) wyróżnia argumenty, kluczowe pojęcia poprawności językowej. i twierdzenia w tekście argumentacyjnym, dokonuje jego logicznego streszczenia; 3.3) zna pojęcie aktu komunikacji językowej i wskazuje jego składowe (nadawca, odbiorca, kod, komunikat, kontekst) […]. I. (IV etap edukacyjny) poziom rozszerzony. Zdający: 1.2) twórczo wykorzystuje wypowiedzi krytycznoliterackie i teoretycznoliterackie […]. Zasady oceniania rozwiązań zadań II. Analiza i interpretacja tekstów kultury. II. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. Zdający […] w interpretacji tekstu Zdający: wykorzystuje wiedzę o kontekstach; […] 1.2) określa problematykę utworu; odczytuje rozmaite sensy dzieła […]. 3.1) wykorzystuje w interpretacji elementy znaczące dla odczytania sensu utworu (np. słowa-klucze); 3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty (np. literackie, kulturowe, filozoficzne, religijne); 4.1) dostrzega związek języka z wartościami, rozumie, że język podlega wartościowaniu […]; 4.2) dostrzega obecne w utworach literackich oraz innych tekstach kultury wartości […] uniwersalne. II. (IV etap edukacyjny) poziom rozszerzony. Zdający: 3.4) konfrontuje tekst literacki z innymi tekstami kultury (np. plastycznymi, teatralnymi, filmowymi). III. Tworzenie wypowiedzi. III. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. Zdający buduje wypowiedzi o wyższym Zdający: stopniu złożoności; stosuje w nich 1.1) tworzy dłuższy tekst pisany […] zgodnie podstawowe zasady logiki i retoryki; ma z podstawowymi regułami jego organizacji, świadomość własnej kompetencji językowej. przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej; 1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera […] odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat, wybiera formę kompozycyjną, sporządza plan wypowiedzi, dobiera właściwe słownictwo); 1.3) tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie). KRYTERIA OCENY WYPOWIEDZI ARGUMENTACYJNEJ (MAKSYMALNIE 40 PUNKTÓW) A B C D E F G H Sformułowanie stanowiska wobec Określenie Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność rozwiązania Styl tekstu problemu rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu przyjętego przez autora tekstu 9 9 2 6 2 4 4 4 Określenie Stanowisko Brak błędów Kompozycja Pełna spójność Styl stosowny Brak błędów Zapis w pełni problemu zgodne adekwatne do rzeczowych funkcjonalna wypowiedzi lub lub nieliczne poprawny lub z tekstem i pełne tekstu i pełne nieznaczne błędy nieliczne błędy zaburzenia nierażące nierażące spójności 6 6 3 1 2 2 2 Określenie Stanowisko Zaburzenia Znaczne Styl Liczne błędy Liczne błędy problemu zgodne adekwatne do funkcjonalności zaburzenia częściowo nierażące lub nierażące lub z tekstem, ale tekstu, ale niepełne kompozycji spójności stosowny nieliczne błędy nieliczne błędy niepełne rażące rażące 3 3 Określenie Stanowisko problemu częściowo częściowo zgodne adekwatne do z tekstem tekstu 0 0 0 0 0 0 0 0 Brak określenia Brak stanowiska lub Jeden błąd Brak zamysłu Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy problemu lub stanowisko lub więcej kompozycyjnego niespójna niestosowny rażące rażące problem niezgodny nieadekwatne do błędów z tekstem tekstu rzeczowych Uwagi. 1) Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. 2) Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. 3) Jeśli praca składa się z mniej niż 300 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C. 4) Pojawienie się błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów. Zasady oceniania rozwiązań zadań Objaśnienia dotyczące oceny wypowiedzi argumentacyjnej A. Określenie problemu. Zdający powinien zrozumieć, jaki problem podejmuje autor w przedstawionym fragmencie tekstu oraz sformułować ten problem. Określenie problemu jest oceniane ze względu na to, czy jest zgodne z tekstem i czy jest pełne. Określenie problemu uważa się za – pełne, jeśli praca zawiera zarówno odtworzenie problemu (np. w postaci pytania), jak i jego interpretację, czyli umieszczenie tego problemu w odpowiednim kontekście. Interpretacja problemu powinna być uzasadniona (np. wagę problemu można uzasadnić jego historycznymi uwarunkowaniami lub współczesnymi implikacjami). – niepełne, jeśli praca nie zawiera interpretacji trafnie rozpoznanego problemu. – częściowo zgodne z tekstem, jeśli zdający nie w pełni rozpoznaje problem główny lub wydobywa z tekstu tylko problem drugorzędny. B. Sformułowanie stanowiska zdającego wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu. Uczeń powinien omówić i ocenić rozwiązanie zaproponowane przez autora w przedstawionym tekście. Sformułowanie stanowiska zdającego wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu jest oceniane ze względu na to, czy jest adekwatne do tekstu i czy jest pełne. Sformułowanie stanowiska wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu uważa się za: – częściowo adekwatne do tekstu, gdy zniekształca rozwiązanie proponowane przez autora. – pełne, gdy zawiera ono odtworzenie rozwiązania przyjętego przez autora tekstu oraz trafne odwołania do innych tekstów kultury uzasadniające stanowisko zdającego. – niepełne, kiedy brak trafnego odwołania do innych tekstów kultury uzasadniających stanowisko zdającego. C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na sformułowanie stanowiska wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego. D. Kompozycja oceniana jest ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z wybranym przez zdającego gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity niezbędne dla jasnego sformułowania stanowiska i uzasadniających je argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie i konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń). Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna. Wagę zaburzenia funkcjonalności ocenia egzaminator na podstawie całości pracy (np. brak zakończenia w pracy, w której uczeń jasno rozwija swoją myśl, uznaje się za niewielkie zaburzenie, natomiast brak rozdzielenia interpretacji problemu od interpretacji rozwiązania lub podważenie w zakończeniu wcześniejszych wywodów – za znaczne zaburzenie). E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń). F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność. Styl uznaje się za: – stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszcza się drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności. – częściowo stosowny dotyczy wypowiedzi, w której zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne. – niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy. Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora. G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych. Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne. H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego. Zasady oceniania rozwiązań zadań Temat 2. Dokonaj interpretacji porównawczej podanych tekstów. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 słów. (Beata Obertyńska, Jak kret… i Wisława Szymborska, Do serca w niedzielę) Wskazówki do tematu 2. • W realizacji zadania istotne jest porównywanie (najlepiej równoległe) obu tekstów. • Jeśli zdający podejmuje się interpretacji najpierw pierwszego tekstu, to interpretując drugi tekst, powinien nawiązywać w swoim porównaniu do pierwszego tekstu. • Krótkie, dwu- czy trzyzdaniowe porównanie utworów literackich na końcu wypracowania jest niewystarczające. Wymagania egzaminacyjne 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie I. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. zawartych w nich informacji. Zdający: Zdający rozumie teksty o skomplikowanej 1.1) odczytuje sens całego tekstu […] oraz budowie; dostrzega sensy zawarte wydzielonych przez siebie fragmentów; w strukturze głębokiej tekstu; rozpoznaje 1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych funkcje tekstu i środki językowe służące ich tekstach informacje zarówno jawne, jak realizacji; ma świadomość kryteriów i ukryte; poprawności językowej. 2.1) szuka literatury przydatnej do opracowania różnych zagadnień. I. (III etap edukacyjny). Zdający: 1.11) czerpie dodatkowe informacje z przypisu. II. Analiza i interpretacja tekstów kultury. II. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. Zdający stosuje w analizie podstawowe Zdający: pojęcia z zakresu poetyki; w interpretacji 1.2) określa problematykę utworu; tekstu wykorzystuje wiedzę o kontekstach, 1.3) rozpoznaje konwencję literacką […]; w jakich może być on odczytywany; poznaje 2.1) wskazuje zastosowane w utworze środki niezbędne dla lektury fakty z historii literatury wyrazu artystycznego i ich funkcje […]; i innych dziedzin humanistyki; odczytuje dostrzega w czytanych utworach cechy rozmaite sensy dzieła; dokonuje interpretacji charakterystyczne określonej epoki; porównawczej. 2.2) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania świata przedstawionego i bohatera ([…] sytuacja liryczna […]); 2.3) porównuje utwory literackie […] (dostrzega cechy wspólne i różne); 3.1) wykorzystuje w interpretacji elementy znaczące dla odczytania sensu utworu (np. słowa-klucze, wyznaczniki kompozycji); 3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty (np. literackie, kulturowe, filozoficzne, religijne); 3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych motywów w różnych utworach literackich; 4.2) dostrzega obecne w utworach literackich oraz innych tekstach kultury wartości […] uniwersalne; 4.3) dostrzega w świecie konflikty wartości […] oraz rozumie źródła tych konfliktów. II. (IV etap edukacyjny) poziom rozszerzony. Zdający: 2.1) wskazuje związki między różnymi aspektami utworu (estetycznym, etycznym i poznawczym); 2.2) dostrzega przemiany konwencji i praktykę ich łączenia […]; 2.3) rozpoznaje aluzje literackie i symbole kulturowe […] oraz ich funkcję ideową i kompozycyjną, a także znaki tradycji; 2.5) rozpoznaje i charakteryzuje styl utworu […]; 3.1) dostrzega i komentuje estetyczne wartości utworu literackiego; 3.2) przeprowadza interpretację porównawczą utworów literackich; 4. […] wskazuje różne sposoby wyrażania wartościowań w tekstach. III. Tworzenie wypowiedzi. III. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. Zdający buduje wypowiedzi o wyższym Zdający: stopniu złożoności; stosuje w nich 1.1) tworzy dłuższy tekst pisany […] zgodnie podstawowe zasady logiki i retoryki; ma z podstawowymi regułami jego organizacji, świadomość własnej kompetencji językowej. przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej; 1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera […] odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat, wybiera formę kompozycyjną, sporządza plan wypowiedzi, dobiera właściwe słownictwo); 1.3) tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki lub retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie). Zasady oceniania rozwiązań zadań KRYTERIA OCENY INTERPRETACJI PORÓWNAWCZEJ (MAKSYMALNIE 40 PUNKTÓW) A B C D E F G H Koncepcja Uzasadnienie Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność porównywania tezy Styl tekstu rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu utworów interpretacyjnej 6 12 2 6 2 4 4 4 Koncepcja Uzasadnienie Brak błędów Kompozycja Pełna spójność Styl stosowny Brak błędów lub Zapis w pełni niesprzeczna trafne, rzeczowych funkcjonalna wypowiedzi lub nieliczne błędy poprawny lub z utworami pogłębione nieznaczne nierażące nieliczne błędy i spójna zaburzenia nierażące spójności 4 8 2 2 2 Koncepcja Uzasadnienie niesprzeczna trafne, ale Styl częściowo Liczne błędy Liczne błędy z utworami niepogłębione stosowny nierażące lub nierażące lub i częściowo nieliczne błędy nieliczne błędy spójna rażące rażące 2 4 3 1 Koncepcja Uzasadnienie Zaburzenia Znaczne częściowo częściowo trafne funkcjonalności zaburzenia sprzeczna kompozycji spójności z utworami 0 0 0 0 0 0 0 0 Koncepcja Brak trafnych Jeden błąd lub Brak zamysłu Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy sprzeczna argumentów więcej błędów kompozycyjnego niespójna niestosowny rażące rażące z utworami lub uzasadniających rzeczowych brak koncepcji interpretację porównawczą Uwagi. 1) Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. 2) Jeśli w kategorii A praca uzyska 2 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. 3) Jeśli praca składa się z mniej niż 300 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C. 4) Pojawienie się błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów. Objaśnienia dotyczące oceny interpretacji porównawczej A. Koncepcja interpretacji porównawczej jest efektem poszukiwania przez zdającego sensów wynikających z zestawienia tekstów i wymaga ustalenia pewnych obszarów porównania, w których szuka się podobieństw i/lub różnic między utworami, a następnie wyciąga z tego wnioski. Koncepcja jest oceniana ze względu na to, czy jest niesprzeczna z utworami i czy jest spójna. Koncepcja jest: – niesprzeczna z utworami, jeśli znajduje potwierdzenia w obu tekstach, przy czym porównywane obszary są dla tekstów trafne i istotne, a nie drugorzędne. – częściowo sprzeczna z utworami, jeśli jedynie we fragmentach (lub fragmencie) znajduje potwierdzenie w tekstach lub porównywane obszary są dla tekstów drugorzędne. – całkowicie sprzeczna z utworami, jeśli nawet we fragmentach (lub fragmencie) nie znajduje potwierdzenia w tekstach. Koncepcja jest: – spójna, gdy wypowiedź w sposób wystarczający dla uzasadnienia tezy/hipotezy interpretacyjnej obejmuje i łączy w całość sensy obu utworów. – częściowo spójna, gdy wypowiedź obejmuje i łączy sensy obu utworów, ale w sposób niewystarczający dla uzasadnienia tezy/hipotezy interpretacyjnej. – niespójna, gdy wypowiedź obejmuje sensy każdego tekstu, ale ich nie łączy (tzn. wypowiedź składa się z dwóch niepowiązanych ze sobą interpretacji). Brak koncepcji to brak wskazania zasady zestawienia utworów. B. Uzasadnienie interpretacji jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne i czy jest pogłębione. Uzasadnienie trafne zawiera wyłącznie powiązane z tekstami argumenty na rzecz odczytania sensów wynikających z zestawienia utworów. Argumenty muszą wynikać ze sfunkcjonalizowanej analizy, to znaczy wywodzić się z formy lub/i treści tekstów. Uzasadnienie jest: – częściowo trafne, jeśli w pracy – oprócz argumentów niepowiązanych z tekstami lub/i niewynikających ze sfunkcjonalizowanej analizy – pojawi się przynajmniej jeden argument powiązany z tekstami i wynikający ze sfunkcjonalizowanej analizy. – pogłębione, jeśli znajduje potwierdzenie nie tylko w tekstach, ale także w kontekstach (np. biograficznym, historycznoliterackim, filozoficznym, kulturowym). Zdający powinien choć częściowo rozwinąć przywołany kontekst, aby uzasadnić jego pojawienie się. – niepogłębione, gdy wszystkie argumenty są sfunkcjonalizowane, ale zdający przywołał je tylko z tekstów albo tylko z kontekstów. C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na koncepcję interpretacyjną uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego. Zasady oceniania rozwiązań zadań D. Kompozycja oceniana jest ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z wybranym przez ucznia gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity niezbędne dla jasnego przedstawienia koncepcji interpretacyjnej i uzasadniających ją argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie oraz konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń). Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna. E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń). F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność. Styl uznaje się za: – stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszcza się drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności. – częściowo stosowny, dotyczy wypowiedzi, w której zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne. – niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy. Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora. G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych. Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne. H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego. USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW ORTOGRAFICZNYCH W PRACACH MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO Komisja Dydaktyczna Rady Języka Polskiego ustaliła, że podstawą podziału błędów ortograficznych na błędy rażące i błędy drugorzędne są reguły ortograficzne. Do błędów ortograficznych rażących zaliczono: – błędy w zakresie pisowni wyrazów z ó-u, rz-ż (w tym wyjątki od pisowni rz po spółgłoskach), ch-h; – błędy w zakresie pisowni nie z różnymi częściami mowy; – błędy pisowni zakończeń -ji, -ii, -i; – błędy w pisowni wielką i małą literą (z wyjątkiem pisowni przymiotników dzierżawczych); – błędy w zakresie pisowni cząstki -by z osobowymi formami czasownika; – błędy w zapisie przedrostków roz-, bez-, wes-, wz-, ws-; – błędy w pisowni nosówek (ą, ę) oraz połączeń om, on, em, en. Pozostałe odstępstwa od reguł ortograficznych, w tym m.in.: pisownię wyrażeń przyimkowych, dzielenie wyrazów przy przenoszeniu do nowej linii, pisownię zakończeń -ski, -cki, -dzki, -stwo, -wstwo; pisownię przedrostków z-, s-, ś-; pisownię -by z pozostałymi częściami mowy postanowiono traktować jako błędy drugorzędne. USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW INTERPUNKCYJNYCH W PRACACH MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO 1. Rażące błędy interpunkcyjne: a) postawienie jakiegokolwiek znaku interpunkcyjnego na początku wiersza b) brak znaku interpunkcyjnego (głównie: kropki, wykrzyknika, pytajnika) na końcu wypowiedzenia pojedynczego lub złożonego c) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym, w którym części składowe są połączone bezpośrednio (np. On idzie do kina, ja zostaję w domu.) d) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie – przed spójnikiem (również z przyimkiem), zaimkiem, a także przed częścią nadrzędną (np. Idź tam, dokąd ci każą.) e) pominięcie przecinka przed imiesłowem zakończonym na -ąc, -szy f) pominięcie pierwszego przecinka (lub obu) w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie z częścią składową wplecioną (z tzw. zdaniem albo wyrażeniem wtrąconym) (np. Auto, które oglądał, było za drogie.) g) w wypowiedzeniu złożonym współrzędnie – pominięcie przecinka przed spójnikami przeciwstawnymi, wynikowymi, synonimicznymi (czyli włącznymi), np. ale, lecz, jednak, więc, dlatego, czyli, to jest, to znaczy, a także postawienie przecinka przed spójnikami łącznymi, rozłącznymi, wyłączającymi, np. i, oraz, albo, lub, ani, ni. Te same przepisy obowiązują w wypowiedzeniu pojedynczym – między składnikami połączonymi spójnikami h) pominięcie przecinka w zdaniu złożonym porównawczym (np. Jest mądrzejszy, niż myślałam.) i) postawienie dwukropka, przecinka lub średnika po skrócie, po którym należy postawić kropkę, także po takim skrócie, po którym kropki się nie stawia j) brak kropki po skrócie, po którym należy ją postawić, lub postawienie kropki po skrócie, po którym jej się nie stawia Zasady oceniania rozwiązań zadań k) brak przecinka między jednorodnymi (równorzędnymi) składnikami (częściami zdania) szeregu, którego części składowe nie są połączone spójnikami, a także brak spójnika między składnikami powtórzonymi (np. Kupiła w sklepie mąkę, cukier i inne produkty.) l) brak dwukropka przed przytoczeniem cudzych lub własnych słów m) brak dwukropka przy wymienianiu tytułu dzieła, nazwy, terminu, jeżeli nie są one w tekście w inny sposób wyróżnione (np. kursywą lub cudzysłowem) n) brak myślnika (otwierającego i zamykającego), ujmującego wyrazy lub wypowiedzenia wtrącone (Uwaga: tę samą funkcję pełnią nawiasy albo przecinki) o) brak myślników (lub myślnika) wydzielających człony wtrącone w cytowany tekst oraz tekst odautorski w partiach dialogowych p) brak cudzysłowu w tytułach publikacji, cytowanych wyrazach, zdaniach i wyrażeniach, jeżeli nie są one wyróżnione inaczej (np. kursywą). 2. Trzy błędy interpunkcyjne drugorzędne liczone są jako jeden błąd rażący. INFORMACJA O ZASADACH OCENIANIA PRAC Z JĘZYKA POLSKIEGO UCZNIÓW ZE STWIERDZONYMI DYSFUNKCJAMI W pracy maturalnej z języka polskiego autorstwa zdającego, u którego stwierdzono dysleksję i dysortografię, nie należy uwzględniać w ocenie następujących błędów: a) zmienionej kolejności liter w wyrazach, b) wstawionych dodatkowo liter w wyrazie, opuszczonych lub przestawionych liter, c) opuszczonego początku lub końca wyrazu, d) występowania w wyrazach głosek dźwięcznych zamiast bezdźwięcznych i odwrotnie, e) mylenia głosek „i” i „j”, głosek nosowych z końcówką fleksyjną, np.: ę-em, ą-om, f) mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno, g) niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny zamiast skośny, h) błędnego stosowania lub niestosowania znaków interpunkcyjnych.

Temat 1. Synkretyzm w literaturze i jego rola w utworach literackich. W pracy odwołaj się do: • lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 tego arkusza egzaminacyjnego • innych utworów literackich z dwóch różnych epok • wybranego kontekstu. Uszczegółowienia zasad oceniania dotyczące tematu 1. 1. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli praca zdającego zawiera: a) fragmenty odnoszące się do synkretyzmu w literaturze bez określania, jaką rolę odgrywa on w utworze literackim ORAZ b) odwołania do utworów literackich, w tym lektury obowiązkowej, reprezentujących co najmniej dwie różne epoki. 2. Utwór literacki uznaje się za wykorzystany w pełni funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji: a) omówił synkretyzm w danym utworze literackim ORAZ b) określił rolę synkretyzmu w tym utworze ORAZ c) odwołał się do elementów struktury dzieła i problematyki utworu. Uwagi. 1) Synkretyzm może dotyczyć różnych obszarów, np. rodzajów literackich, gatunków literackich, konwencji literackich, kategorii estetycznych, prądów artystycznych, technik artystycznych, stylów, syntezy sztuk, idei w literaturze. 2) Nie uznaje się realizacji ograniczających się do prezentacji różnych, czasem sprzecznych, elementów bez wykazania zasadności ich połączenia w jedną synkretyczną całość (np. nie uznaje się prezentacji dwóch poglądów, które nie stanowią syntezy/nie łączą się w jeden synkretyczny pogląd). Temat 2. Jak w utworach literackich kreowana jest przestrzeń i jaka jest funkcja takiej kreacji w danym utworze? W pracy odwołaj się do: • wybranego opowiadania z tomu Sklepy cynamonowe Brunona Schulza • innych utworów literackich z dwóch różnych epok • wybranego kontekstu. Uszczegółowienia zasad oceniania dotyczące tematu 2. 1. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli praca zdającego zawiera: a) fragmenty odnoszące się do kreowania przestrzeni w utworze literackim ORAZ b) odwołania do utworów literackich, w tym do wybranego opowiadania z tomu Sklepy cynamonowe Brunona Schulza, reprezentujących co najmniej dwie różne epoki. 2. Utwór literacki uznaje się za wykorzystany w pełni funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji: a) omówił sposób kreowania przestrzeni w utworze literackim ORAZ b) określił, jaką funkcję pełni kreacja przestrzeni w tym utworze ORAZ c) odwołał się do elementów struktury dzieła i problematyki utworu. Uwagi. 1) Nie wymaga się podania tytułu konkretnego opowiadania z tomu Sklepy cynamonowe Brunona Schulza. 2) W odniesieniu do wybranego opowiadania/opowiadań z tomu Sklepy cynamonowe Brunona Schulza nie stosuje się kategorii błędu kardynalnego, ponieważ zdającego nie obowiązuje znajomość całego tomu. Zasady oceniania rozwiązań zadań 1. Spełnienie formalnych warunków polecenia (maksymalnie 1 punkt) • W wypracowaniu nie występuje błąd kardynalny. 1 pkt ORAZ • W wypracowaniu jest odwołanie do utworów literackich reprezentujących dwie epoki literackie, w tym do lektury obowiązkowej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym. ORAZ • Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu. ORAZ • Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną. • Wypracowanie nie spełnia któregokolwiek z warunków określonych w kategorii 0 pkt „1 pkt”. ALBO • Wypowiedź jest napisana w formie planu albo w punktach. Uwaga. Jeżeli w kryterium Spełnienie formalnych warunków polecenia przyznano 0 pkt, we wszystkich pozostałych kryteriach przyznaje się 0 pkt. 2. Kompetencje literackie i kulturowe (maksymalnie 16 punktów) Funkcjonalność wykorzystania utworów wskazanych Liczba Błędy Poziom argumentacji wypowiedzi; erudycyjność wypowiedzi w poleceniu (lektury punktów rzeczowe obowiązkowej i innych utworów) Trzy utwory • Bogata argumentacja. wykorzystane • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 16 pkt w pełni • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. funkcjonalnie. Uwaga: za każdy błąd rzeczowy należy odjąć 1 pkt od ogólnej liczby punktów przyznanych za KLiK, maksymalnie do 16 pkt i bez punktów ujemnych. • Zadowalająca argumentacja. • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 15 pkt • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. • Zadowalająca argumentacja. • Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie. 14 pkt • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. • Powierzchowna argumentacja. 13 pkt • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu. Dwa utwory • Bogata argumentacja. wykorzystane • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 12 pkt w pełni • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. funkcjonalnie, • Zadowalająca argumentacja. a trzeci – • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 11 pkt częściowo • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. funkcjonalnie. • Zadowalająca argumentacja. • Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie. 10 pkt • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. • Powierzchowna argumentacja. 9 pkt • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu. • Dwa – w pełni • Trafna argumentacja. funkcjonalnie, • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 8 pkt trzeci – • Praca zawiera fragmenty erudycyjne. niefunkcjonalnie • Zadowalająca argumentacja. albo brak. • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 7 pkt ALBO • Praca zawiera fragmenty erudycyjne. • Jeden – w pełni • Zadowalająca argumentacja. funkcjonalnie, • Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie. 6 pkt a dwa – • Praca zawiera fragmenty erudycyjne. częściowo • Powierzchowna argumentacja. 5 pkt funkcjonalnie. • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu. • Jeden – w pełni • Trafna argumentacja. funkcjonalnie, • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 4 pkt drugi – • Praca zawiera fragmenty erudycyjne. częściowo • Zadowalająca argumentacja. funkcjonalnie, • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 3 pkt trzeci – • Praca zawiera fragmenty erudycyjne. niefunkcjonalnie • Zadowalająca argumentacja. albo brak. • Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie. 2 pkt ALBO • Praca zawiera fragmenty erudycyjne. • Jeden – w pełni • Powierzchowna argumentacja. funkcjonalnie, • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu. drugi – niefunkcjonalnie, trzeci – niefunkcjonalnie albo brak. ALBO • Trzy utwory 1 pkt wykorzystane częściowo funkcjonalnie. ALBO • Dwa – częściowo funkcjonalnie, a trzeci – niefunkcjonalnie albo brak. • Jeden utwór – częściowo funkcjonalnie, drugi – niefunkcjonalnie, trzeci – niefunkcjonalnie albo brak. 0 pkt • Żaden utwór nie został wykorzystany przynajmniej w części funkcjonalnie. Uwaga. w pracy), wynosi 0 pkt, wówczas w pozostałych kryteriach (Kompozycja wypowiedzi oraz Język wypowiedzi) przyznaje się 0 pkt. Zasady oceniania rozwiązań zadań 3. Kompozycja wypowiedzi: struktura, spójność i styl (maksymalnie 7 punktów) 3a. Struktura wypowiedzi Uporządkowanie Liczba elementów treściowych Podział wypowiedzi punktów wypowiedzi Elementy treściowe Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, 3 pkt wypowiedzi w całości lub część zasadnicza, zakończenie), jak w przeważającej części i w zakresie struktury akapitów; sposób A pracy są zorganizowane podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez problemowo. zdającego. Dopuszczalna 1 usterka. Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 2 pkt (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) B ALBO w zakresie struktury akapitów. Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 1 pkt (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) C ORAZ w zakresie struktury akapitów. • W pracy podjęta jest Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, 2 pkt próba organizacji część zasadnicza, zakończenie), jak elementów treściowych i w zakresie struktury akapitów; sposób D wypowiedzi podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez problemowo. zdającego. Dopuszczalna 1 usterka. • Elementy treściowe Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 1 pkt wypowiedzi (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) E zorganizowane w pracy ALBO w zakresie struktury akapitów. częściowo problemowo, częściowo wyłącznie Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 0 pkt pod względem (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) formalnym. ORAZ w zakresie struktury akapitów. • Elementy treściowe wypowiedzi w całości lub w przeważającej części pracy F zorganizowane wyłącznie pod względem formalnym, np. wg kolejno omawianych tekstów literackich. Elementy treściowe wypowiedzi niezorganizowane; wypowiedź stanowi 0 pkt G zbiór w znacznej mierze niezależnych elementów. 3b. Spójność wypowiedzi Wypowiedź jest w całości spójna lub występują w niej nie więcej niż 2 zaburzenia 3 pkt w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. W wypowiedzi występuje 3–5 zaburzeń w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) 2 pkt na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. • W wypowiedzi występuje 6–8 zaburzeń w spójności (tj. logice, 1 pkt uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. LUB • Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ALBO z zakończeniem pracy. ALBO • Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ALBO częścią zasadniczą pracy. • W wypowiedzi występuje 9 lub więcej zaburzeń w spójności (tj. logice, 0 pkt uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. LUB • Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ORAZ z zakończeniem pracy. ALBO • Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ORAZ częścią zasadniczą pracy. 3c. Styl wypowiedzi Styl w całości lub w przeważającej części stosowny, tj. adekwatny do odmiany 1 pkt pisanej języka oraz do sytuacji komunikacyjnej (jednorodny albo funkcjonalnie niejednorodny). Wypracowanie nie spełnia warunków określonych w kategorii „1 pkt”. 0 pkt Zasady oceniania rozwiązań zadań 4. Język wypowiedzi (maksymalnie 11 punktów) 4a. Zakres i poprawność środków językowych Poprawność środków Nie 18 lub więcej 4–5 6–7 8–9 10–11 12–14 15–17 więcej niż 3 błędów błędów błędów błędów błędów błędów błędów Zakres środków błędy jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. A B C D E F G H 1. Szeroki zakres środków językowych, tzn. • zróżnicowana składnia, • zróżnicowana leksyka, w tym np. 7 pkt 6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt bogata frazeologia, precyzyjne słownictwo, umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu. 2. Zadowalający zakres środków językowych, tzn. składnia i leksyka 6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt 0 pkt stosowne / odpowiednie do realizacji tematu. 3. Wąski zakres środków językowych, tzn. składnia i leksyka proste / 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt 0 pkt 0 pkt ograniczone, utrudniające realizację tematu. Przykładowo: za wypowiedź, w której zakres środków językowych wykorzystanych przez zdającego jest zadowalający i w której znajdują się 4 błędy językowe, egzaminator przyzna 5 pkt w tym kryterium. 4b. Poprawność ortograficzna Praca jest bezbłędna. 2 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią): Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 4 błędy ortograficzne. Praca zawiera 1–2 błędy ortograficzne. 1 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią): Praca zawiera nie więcej niż 5–6 błędów ortograficznych. Praca zawiera 3 lub więcej błędów ortograficznych. 0 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią): Praca zawiera 7 lub więcej błędów ortograficznych. 4c. Poprawność interpunkcyjna Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 5 błędów interpunkcyjnych. 2 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią): Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 10 błędów interpunkcyjnych. Praca zawiera 6–10 błędów interpunkcyjnych. 1 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią): Praca zawiera 11–20 błędów interpunkcyjnych. Praca zawiera 11 lub więcej błędów interpunkcyjnych. 0 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią): Praca zawiera 21 lub więcej błędów interpunkcyjnych. Informacje o błędach uznawanych za ortograficzne w pracach zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią) 1. W ocenie poprawności ortograficznej wypracowania egzaminator będzie uwzględniał następujące błędy (tzn. liczył je jako błędy ortograficzne): • błędy w zapisie wyrazów z u – ó, ż – rz, h – ch • łamanie zasady pisania wielką literą na początku zdania. 2. W ocenie poprawności ortograficznej wypracowania egzaminator nie będzie uwzględniał innych niż wymienione w pkt 1. błędów w zapisie (tzn. nie będzie liczył ich jako błędy ortograficzne), w tym: • dodawania, opuszczania, przestawiania liter, sylab lub całych wyrazów • mylenia liter – o podobnym kształcie (a – o, l – ł – t, n – r, m – n, u – w, e – ę, a – ą, i – j, u – y) – dużych i małych (z wyjątkiem początku zdania) – odpowiedników głosek zbliżonych fonetycznie (b – p, d – t, w – f, g – k, dz – c, sz – s, i – y, ę – em – en, ą – om– on, ś – ź, ć – dź) – różniących się w położeniu w stosunku do osi pionowej (p – b, d – b) lub poziomej (m – w, n – u, b – p, d – g, p – g) • ominięcia drobnych elementów graficznych, w tym – oznaczania miękkości nad literami – kropek (dż, ż, i, j) – „ogonków” przy literach ą lub ę i kreski (wężyka) przy literach ó, t lub ł • błędów dotyczących podziału wyrazu • utraty dźwięczności (kóska zamiast kózka, proźba zamiast prośba) • błędów wynikających ze schematycznego stosowania zasad ortografii, np. startóje bo startować • mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno • niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny zamiast skośny. Zasady oceniania rozwiązań zadań Wyrazy z błędami, których nie uwzględnia się w ocenie poprawności ortograficznej, egzaminator podkreśli w wypracowaniu, a na marginesie oznaczenia tych błędów otoczy kółkiem np. albo ort o INSTRUKCJA OZNACZANIA BŁĘDÓW W WYPRACOWANIACH Błędy oznaczane na lewym marginesie Sposób oznaczenia błędu Sposób oznaczenia błędu Rodzaj błędu w wypracowaniu na marginesie podkreślenie prostą linią fragmentu rzecz ALBO rz rzeczowe zawierającego błąd albo zaznaczenie tego fragmentu pionową linią zaznaczenie symbolem ‿ zaburzenia w spójności między zdaniami w spójności sp zaznaczenie symbolem [ zaburzenia w spójności między akapitami usterki w podziale str tekstu w zakresie zaznaczenie symbolem ] struktury akapitów Błędy oznaczane na prawym marginesie Sposób oznaczenia błędu Sposób oznaczenia błędu Rodzaj błędu w wypracowaniu na marginesie podkreślenie prostą linią wyrazu użytego jęz ALBO j językowe błędnie lub niepoprawnego sformułowania ort ALBO o ortograficzne podkreślenie prostą linią wyrazu z błędem zaznaczenie brakującego znaku interpunkcyjnego symbolem √ int ALBO i interpunkcyjne zaznaczenie zbędnego znaku interpunkcyjnego symbolem x Uwagi. 1) Jeżeli zdający popełnia dokładnie ten sam błąd ortograficzny lub językowy, to na marginesie oznaczenie tego błędu należy otoczyć kółkiem, np. lub ort o 2) Należy konsekwentnie stosować jeden wybrany sposób oznaczania błędów na marginesie. INSTRUKCJA LICZENIA BŁĘDÓW W WYPRACOWANIACH 1. Powtórzony dokładnie ten sam błąd ortograficzny lub językowy liczy się jako jeden błąd. 2. Egzaminator w wypracowaniu i na marginesie musi oznaczyć wszystkie błędy rzeczowe, błędy w spójności wypowiedzi, językowe, ortograficzne i interpunkcyjne. 3. W tabelach dla egzaminatora pod wypracowaniem egzaminator zapisuje liczbę popełnionych błędów zgodnie z poniższymi zasadami: a) błędy rzeczowe – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 2. (KLiK) w polu Liczba błędów rzeczowych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 16; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 16 błędów rzeczowych, egzaminator w tabeli wpisuje „16+” b) błędy w spójności wypowiedzi – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 3b w polu Liczba błędów w spójności egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 9; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 9 błędów w spójności, egzaminator w tabeli wpisuje „9+” c) błędy językowe – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4a w polu Liczba błędów językowych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 18; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 18 błędów językowych, egzaminator w tabeli wpisuje „18+” d) błędy ortograficzne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4b w polu Liczba błędów ortograficznych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 3; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 3 błędy ortograficzne, egzaminator w tabeli wpisuje „3+” e) błędy interpunkcyjne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4c w polu Liczba błędów interpunkcyjnych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 11; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 11 błędów interpunkcyjnych, egzaminator w tabeli wpisuje „11+”. Uwagi dotyczące liczenia błędów ortograficznych i interpunkcyjnych w wypracowaniach zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią) 1) Błędy ortograficzne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4b w polu Liczba błędów ortograficznych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 7; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 7 błędów ortograficznych, egzaminator w tabeli wpisuje „7+”. 2) Błędy interpunkcyjne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4c w polu Liczba błędów interpunkcyjnych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 21; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 21 błędów interpunkcyjnych, egzaminator w tabeli wpisuje „21+”. Zasady oceniania rozwiązań zadań WYJAŚNIENIA DO KRYTERIÓW OCENIANIA 1. Spełnienie formalnych warunków polecenia (maksymalnie 1 punkt) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy: • nie występuje w nim błąd kardynalny • w wypracowaniu zdający odwołał się do lektury obowiązkowej wybranej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym • w wypracowaniu zdający przywołał utwory literackie reprezentujące dwie epoki literackie • wypowiedź w co najmniej jednym fragmencie dotyczy problemu wskazanego w poleceniu • napisane wypracowanie jest w jakiejkolwiek części wypowiedzią argumentacyjną. Wyjaśnienia (kryterium 1. – SFWP) 1. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o: 1) nieznajomości treści lektury obowiązkowej, do której odwołuje się zdający, w zakresie: a) fabuły, w tym głównych wątków utworu; b) losów głównych bohaterów, w tym np. łączenie biografii różnych bohaterów; LUB 2) całkowicie nieuprawnionej interpretacji lektury obowiązkowej będącej całkowitą falsyfikacją danego utworu. 2. W przypadku lektur obowiązkowych błąd kardynalny może dotyczyć wyłącznie lektur obowiązkowych wskazanych w podstawie programowej jako lektury do omówienia w całości (nie we fragmentach). 3. W wypracowaniu zdający musi odwołać się do lektury obowiązkowej – w zależności od tematu – wskazanej w poleceniu albo wybranej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym. Odwołanie się zdającego do lektury oznacza, że co najmniej jedno zdanie o tej lekturze ma charakter analityczny, a nie tylko informacyjny. a) Przykład zdania analitycznego: Sposób dzielenia się własnymi życiowymi doświadczeniami zależy nie tylko od samego autora – jego intencji, chęci czy stylu, ale również od charakteru filozofii i światopoglądu epoki, w jakiej tworzył. b) Przykład zdania informacyjnego: Innym tekstem, tym razem pochodzącym z epoki renesansu, są Treny Jana Kochanowskiego. Za zdania informacyjne uznaje się również sformułowania będące wyłącznie przepisanymi fragmentami polecenia lub parafrazą polecenia. 4. Jeśli jedyna lektura obowiązkowa jest przywołana lakonicznie, bardziej w kontekście / w nawiązaniu do innego utworu literackiego, który zdający szerzej omawia w wypracowaniu, wówczas traktujemy przywołanie tej lektury jako spełnienie formalnych warunków zadania, ale oceniając KLiK, nie uwzględniamy tej lektury jako kontekst. 5. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli: a) zawiera fragmenty odnoszące się do zakresu merytorycznego zagadnienia, którego omówienie jest wymagane ORAZ b) utwory literackie uwzględnione w wypracowaniu reprezentują co najmniej dwie różne epoki. 6. Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną, jeżeli zawiera co najmniej jeden akapit argumentacyjny. 2. Kompetencje literackie i kulturowe (maksymalnie 16 punktów) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy w wypracowaniu zdający: • wykorzystał znajomość – odpowiednio – wskazanej w poleceniu lub wybranej lektury obowiązkowej oraz innych utworów literackich – reprezentujących różne epoki literackie – w sposób funkcjonalny, tzn. np. czy przywołał w pracy takie konwencje, omówił takie motywy literackie, które w sposób istotny wspierają jego tok rozumowania albo dobrze ilustrują to, o czym pisze • funkcjonalnie wykorzystał kontekst, wybrany spośród: historycznoliterackiego, literackiego, biograficznego, kulturowego, mitologicznego, biblijnego, religijnego, historycznego, filozoficznego, egzystencjalnego, politycznego, społecznego • przedstawił bogatą argumentację, świadczącą o jego erudycji • wykazał się wiedzą i umiejętnościami z zakresu kształcenia literackiego i kulturowego oraz kształcenia językowego • nie popełnił błędów rzeczowych zarówno w odniesieniu do przywołanych tekstów literackich oraz kontekstów, jak i terminologii historycznoliterackiej oraz/lub teoretycznoliterackiej. Wyjaśnienia (kryterium 2. – KLiK) 1. Poprzez wykorzystanie utworu rozumie się wykorzystanie znajomości problematyki utworu, elementów poetyki tekstu. 2. Zdający powinien funkcjonalnie wykorzystać w wypracowaniu znajomość trzech utworów reprezentujących różne epoki literackie, w tym lektury obowiązkowej / lektur obowiązkowych, innego utworu literackiego / innych utworów literackich. Funkcjonalne wykorzystanie znajomości tekstu oznacza przywołanie w wypracowaniu: 1) takich elementów jego struktury, jak np. kreacja świata przedstawionego, motywy, tematy, toposy, aluzje obecne w dziele literackim, 2) problematyki utworów, w tym np.: ich związku z tradycją literacką, programami epoki, grupy literackiej itp., które istotnie wspierają tok rozumowania zdającego, albo dobrze ilustrują to, o czym zdający pisze. Funkcjonalność wykorzystania znajomości tekstów ocenia się w odniesieniu do tematu pracy. Jeżeli w części zasadniczej pracy w charakterze argumentów/przykładów wykorzystane są elementy struktury dzieła literackiego lub motywy, konwencje, aluzje literackie, które nie są spójne np. ze stanowiskiem zdającego wyrażonym we wstępie do pracy – wówczas uwzględnia się tę niespójność w ocenie spójności. 3. Utwór literacki nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, nie wyciągając żadnego wniosku, nie wprowadzając żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem. 4. Jeżeli zdający w wypracowaniu napisze więcej niż o trzech utworach literackich (np. o trzech lekturach obowiązkowych i o dwóch innych tekstach literackich), o różnym stopniu funkcjonalności, do oceny stopnia realizacji kryterium bierze się pod uwagę trzy utwory wykorzystane w sposób najbardziej funkcjonalny, z których jeden musi być lekturą obowiązkową. Pozostałe utwory mogą być traktowane jako kontekst literacki. Zasady oceniania rozwiązań zadań 5. Argumentacja to udowodnienie tezy/opinii/stanowiska przedstawionego przez zdającego przy pomocy argumentów. 1) Bogata argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi przykładami i szeroka/wieloaspektowa, uwzględniająca kontekst, stanowiąca – jako całość – wnikliwą analizę problemu sformułowanego w poleceniu; zawiera elementy refleksji / głębszego namysłu nad problemem. W sytuacji gdy znajomość problematyki utworów literackich oraz elementów poetyki tekstu została wykorzystana częściowo funkcjonalnie, mówimy o argumentacji trafnej. 2) Zadowalająca argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi przykładami. 3) Powierzchowna argumentacja – to argumentacja oparta na uogólnieniach, niewnikająca w istotę rzeczy, poprzestająca na pobieżnych obserwacjach, mało dokładna, czasami niepoparta przykładami; również argumentacja, w której zdający podejmuje próbę zbudowania argumentu, dobierając jedynie środki językowe typowe dla struktur argumentacyjnych, np. Moim pierwszym argumentem jest... 6. Kontekst należy rozumieć jako odniesienie się przez zdającego w pracy do na przykład: 1) historii literatury 2) teorii literatury 3) charakteru epoki 4) biografii autora 5) innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu 6) filmu, spektaklu teatralnego 7) utworu muzycznego, dzieła plastycznego 8) mitologii 9) Biblii 10) religii 11) historii 12) filozofii 13) kwestii politycznych 14) kwestii społecznych, wybrane przez zdającego w sposób celowy, przydatne do osadzenia omawianego utworu w szerszej perspektywie i pogłębionego odczytania sensów utworu literackiego, do którego zdający odwołuje się w wypracowaniu. Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu polega na trafnym jego doborze ze względu na rozważany problem; kontekst pogłębia i rozwija omawiane zagadnienie. Pogłębienie i omówienie danego zagadnienia poprzez konteksty nie oznacza konieczności dogłębnej analizy samych kontekstów jako takich; w szczególności nie może prowadzić do dygresji stosowanej niefunkcjonalnie. 7. Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie ogranicza się wyłącznie do przywołania, np. informacji, wydarzenia, tytułu dzieła; kontekst jest poprawny, ale ogranicza się tylko do funkcji informacyjnej, nie pogłębia i nie rozwija omawianego zagadnienia. 8. Kontekst polegający na odniesieniu się przez zdającego do innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, nie formułując żadnego wniosku, nie dokonując żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem. 9. Erudycję należy rozumieć jako wiedzę przedmiotową zdającego, w tym m.in. wiedzę i umiejętność wykorzystania kontekstów, kodów kulturowych, terminologii, znajomości kultury, w tym literatury i innych dziedzin sztuki. Wypowiedź świadcząca o erudycji zdającego to wypracowanie, w którym zdający funkcjonalnie wykorzystał wiedzę przedmiotową w rozważaniu problemu sformułowanego w poleceniu. 10. W ocenie poziomu argumentacji nie uwzględnia się fragmentów wypowiedzi zawierających błędy rzeczowe. 11. Błąd rzeczowy – to błąd świadczący o: 1) nieznajomości lektury obowiązkowej (z podstawy programowej) wskazanej w poleceniu, do której odwołuje się zdający, w zakresie innym niż w przypadku błędu kardynalnego, tj. np. błąd w nazwisku autora, w przypisaniu autorstwa, w nazwisku/imieniu bohatera (dopuszczalne błędy w zapisie, nieprowadzące do trudności w identyfikacji bohatera lub autora, np. Russeau albo Rouseau zamiast Rousseau – błędny zapis to błąd ortograficzny), dotyczący losów bohaterów drugoplanowych bądź wątków innych niż główne 2) nieznajomości utworu literackiego lub tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, innego niż lektura obowiązkowa lub utwór literacki wskazany w poleceniu (każdy błąd merytoryczny) 3) nieuprawnionej interpretacji fragmentu lub fragmentów / części utworu literackiego, w tym poetyckiego, do którego odwołuje się zdający, będącej częściową falsyfikacją danego utworu 4) nieznajomości zagadnień z zakresu teorii i historii literatury bądź języka, np. stosowanie pojęć typowych dla epiki w odniesieniu do liryki (np.: narrator wiersza; wiersz „Ocalony” Różewicza opowiada, *fabuła w „Trenach” Jana Kochanowskiego). Nie są błędem rzeczowym sformułowania takie jak np. utwór pokazuje, wiersz ukazuje). 5) braku wiedzy dotyczącej wybranego przez zdającego kontekstu, np. błędne przywołanie pojęć lub faktów historycznych. Jako błąd rzeczowy traktujemy również niepoprawne przywołanie cytatu z utworu literackiego, oznaczone cudzysłowem. 6) Dokładnie ten sam błąd rzeczowy (np. konsekwentne stosowanie błędnego imienia bohatera, którego da się w jednoznaczny sposób zidentyfikować, a opisane w wypracowaniu fakty świadczą o znajomości lektury) powtórzony kilkakrotnie jest liczony jako jeden błąd. 7) Jeżeli dane sformułowanie stosowane/uznawane jest w nauczaniu zwyczajowo za „termin” (np. apokalipsa spełniona), ale nie jest terminem w rozumieniu encyklopedycznym oraz/lub nie jest wymienione w podstawie programowej, to błędu w takim sformułowaniu (np. *apokalipsa przepowiadana) nie traktuje się jako błędu rzeczowego. Zasady oceniania rozwiązań zadań 3. Kompozycja wypowiedzi: struktura, spójność i styl (maksymalnie 7 punktów) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy: 1. w zakresie struktury wypowiedzi: • kompozycja wypowiedzi jest funkcjonalna, tzn. czy układ i sposób przedstawienia treści pomaga w zrozumieniu wypowiedzi • podział wypowiedzi – zarówno w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie), jak i w zakresie struktury akapitów – jest poprawny i funkcjonalny 2. w zakresie spójności wypowiedzi: • wypowiedź jest spójna, tzn. złożona z elementów, które tworzą logiczną i uporządkowaną całość • w wypowiedzi spójność jest zachowana zarówno wewnątrz zdań, jak również między zdaniami i akapitami • w wypowiedzi użyte zostały odpowiednie środki językowe, np. wskaźniki zespolenia tekstu, struktury metatekstowe, leksykalne wykładniki spójności, które ułatwiają śledzenie toku rozumowania autora 3. w zakresie stylu wypowiedzi: • styl wypowiedzi jest stosowny, tzn. czy zdający konsekwentnie posługuje się jednym, wybranym stylem, a jeżeli miesza różne style w wypowiedzi – to czy jest to uzasadnione (czy czemuś to służy, jest funkcjonalne) oraz czy zdający nie napisał wypowiedzi, stosując słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej. 3a. Struktura wypowiedzi Wyjaśnienia (kryterium 3a – Struktura wypowiedzi) 1. Elementy treściowe wypowiedzi to – najogólniej rzecz ujmując – „bloki”, na które podzielone jest wypracowanie (w najprostszej formie: wstęp – część zasadnicza (rozwinięcie) – zakończenie, ale „część zasadnicza” zazwyczaj jest dzielona na kolejne „bloki”, tj. akapity). 1) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane problemowo (w toku problemowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej wypracowania omawia np. jeden aspekt tematu. Omawiając wybrany aspekt, zdający przywołuje argumentację i przykłady z różnych tekstów literackich / kontekstów; czynnikiem organizującym dany „blok” jest właśnie problem („ponadtekstowo”, „międzytekstowo”), a nie dany tekst literacki. 2) Możliwa jest sytuacja, w której zorganizowanie problemowe „pokrywa się” ze zorganizowaniem według kolejno omawianych tekstów literackich, jeżeli w pracy widoczny jest zamysł kompozycyjny wskazujący na tematyczne ustrukturyzowanie wypowiedzi, np. kolejny tekst literacki stanowi przykład umożliwiający np. uszczegółowienie wcześniej omawianego zagadnienia. 3) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane wyłącznie pod względem formalnym (w toku liniowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej wypracowania dotyczy innego tekstu literackiego / kontekstu, a jedynym identyfikowalnym czynnikiem organizującym taki układ jest po prostu omawianie w następujących po sobie „blokach” zagadnień dotyczących kolejnych tekstów / kontekstów; tekst jest zorganizowany wg tekstów „jeden po drugim” (np. zmiana kolejności akapitów nie wpływa na strukturę tekstu). 2. Ocena podziału wypowiedzi w skali ogólnej wymaga rozważenia proporcji i funkcjonalności zasadniczych „bloków” pracy, tj. wstępu – części zasadniczej – zakończenia. Usterki w podziale wypowiedzi w skali ogólnej mogą wynikać z np. nieproporcjonalnie i niefunkcjonalnie długiego wstępu, ze zbyt krótkiego (lakonicznego) zakończenia lub z braku jednego z tych „bloków”. 3. Ocena podziału wypowiedzi na akapity wymaga rozważenia, czy logika wywodu została odzwierciedlona w podziale na graficznie wyodrębnione i funkcjonalne akapity. Usterki w podziale wypowiedzi na akapity mogą wynikać np. z faktu, że w pracy występują wyodrębnione graficznie akapity, które nie stanowią zwartej myślowo całości, albo występują akapity, które powinny zostać podzielone na mniejsze bloki, ponieważ taki akapit zawiera kilka wątków (każdy z takich wątków stanowi sam w sobie zwartą myślowo całość). 4. W ocenie struktury wypowiedzi nie uwzględnia się niezrealizowania przez zdającego któregoś z elementów tematu, np. nieodwołania się w ogóle do jednego z tekstów wskazanych w temacie jako obowiązkowy. 3b. Spójność wypowiedzi Wyjaśnienia (kryterium 3b – Spójność wypowiedzi) 1. Wypowiedź jest spójna, jeżeli elementy, które ją tworzą, stanowią logiczną i uporządkowaną całość. 2. Wywód jest uporządkowany, jeśli każdy kolejny akapit wynika z poprzedniego, a np. przestawienie akapitów zaburzyłoby tok rozumowania przyjęty przez zdającego. 3. Zaburzenia w spójności mogą wynikać m.in. z: a) błędów logicznych, w tym ze zbyt daleko idących uogólnień, nieuzasadnionych wniosków (np. wnioski w zakończeniu pracy nie wynikają z przeprowadzonego rozumowania), sprzecznych stwierdzeń b) odstępstw od podporządkowania wywodu myśli przewodniej, np. wypracowanie zawiera niefunkcjonalne fragmenty stanowiące niezwiązane z tematem wątki poboczne c) zredagowaniu wstępu lub rozwinięcia, lub zakończenia, lub akapitu, które nie pasują logicznie do pozostałej części wypracowania, nie łączą się logicznie z poprzedzającą je częścią / poprzedzającym je akapitem d) rozwijania jednocześnie więcej niż jednego wątku („zazębiania” się wątków) e) pomijania pośrednich ogniw rozumowania, tzw. skróty myślowe f) wprowadzenie treści nieistotnych, zbędnych dla pracy, bez związku/pozostających w wątpliwym związku z tematem/wywodem g) wprowadzania dygresji stosowanych niefunkcjonalnie h) przerywania toku myślenia zbędnymi zdaniami. 4. Błędy w spójności wewnątrz akapitów oznaczają np. nielogiczne połączenia zdań w akapicie oraz brak zastosowania w nim wskaźników zespolenia. 5. Błędy w spójności między akapitami oznaczają nielogiczne powiązanie danego akapitu z poprzednim lub poprzednimi akapitami oraz brak zastosowania wskaźników zespolenia między akapitami. 6. Błąd w składni prowadzący do błędu w spójności jest traktowany zarówno jako błąd językowy, jak i błąd w spójności. Zasady oceniania rozwiązań zadań 3c. Styl wypowiedzi Wyjaśnienia (kryterium 3c – Styl wypowiedzi) 1. Styl wypowiedzi – co do zasady – powinien być: jasny, prosty (nie: zawiły, pretensjonalny), zwięzły, jednolity. Dodatkowo może być żywy, obrazowy. 2. Wypracowanie powinno być napisane stylem stosownym do sytuacji komunikacyjnej, jaką jest egzamin maturalny, co oznacza, że nie należy redagować go, stosując słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej. Styl uznaje się za stosowny w przeważającej części, jeżeli jest stosowany w orientacyjnie 2/3 pracy. Styl jest niestosowny do sytuacji komunikacyjnej, jeżeli orientacyjnie ok. 2/3 wypracowania zredagowane jest przy użyciu struktur językowych charakterystycznych dla stylu potocznego w odmianie mówionej. 3. Styl wypracowania jest jednorodny, jeśli zdający konsekwentnie posługuje się jednym, wybranym stylem, odpowiednim dla treści i formy wypowiedzi, lub miesza różne style w wypowiedzi, ale jest to uzasadnione i celowe. 4. Indywidualne upodobania stylistyczne egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę stylu pracy zdającego. 4. Język wypowiedzi (maksymalnie 11 punktów) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał: 1. w odniesieniu do zakresu i poprawności środków językowych: • czy zdający poprawnie użył w wypowiedzi różnych rodzajów zdań i bogatej leksyki (np. frazeologizmów, wyrazów rzadziej używanych w języku polskim), czy też ograniczył się do najprostszych środków językowych • czy środki językowe, których użył zdający, pozwalają mu zrealizować temat w sposób swobodny i precyzyjny, czy też pobieżny, sprawiający trudność w zrozumieniu tekstu • ile błędów językowych, w tym błędów stylistycznych, zdający popełnił w pracy 2. w odniesieniu do poprawności ortograficznej: • ile błędów ortograficznych zdający popełnił w pracy 3. w odniesieniu do poprawności interpunkcyjnej: • ile błędów interpunkcyjnych zdający popełnił w pracy. 4a. Zakres i poprawność środków językowych Oceniając język wypowiedzi, egzaminator najpierw oceni zakres użytych środków językowych, a następnie – ich poprawność. Ostateczną liczbę punktów ustali na podstawie oceny obu tych aspektów wypowiedzi, zgodnie z poniższą tabelą. Wyjaśnienia (kryterium 4a) 1. Nie każde nieprecyzyjne sformułowanie jest niepoprawne językowo (stanowi błąd językowy); może być przejawem nieporadności językowej. Błędem jest nieporadność językowa będąca oczywistym nieuzasadnionym naruszeniem obowiązującej normy językowej. 2. Indywidualne upodobania językowe egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę poprawności środków językowych w pracy zdającego. 3. W wypracowaniu występuje zróżnicowana składnia, jeżeli w pracy zdający wykorzystał poprawnie co najmniej 4 różne struktury składniowe, np.: zdanie pojedyncze, zdanie złożone, zdanie wielokrotnie złożone, równoważnik zdania, imiesłowowy równoważnik zdania, strona bierna, paralelizm składniowy, poprawne wprowadzanie cytatu, zdanie pytające, zdanie wtrącone. 4. W wypracowaniu występuje zróżnicowana leksyka, jeżeli w pracy zdający np. stosuje wyrazy/wyrażenia synonimiczne, stosuje bogatą frazeologię, używa precyzyjnego słownictwa, w tym np. terminologii. 5. W ocenie zróżnicowania leksyki nie uwzględnia się nieuzasadnionych powtórzeń wyrazów, zwrotów. Nieuzasadnione powtórzenia są uwzględniane w liczbie błędów językowych.

Zasady oceniania rozwiązań Rodzaj dokumentu: zadań Egzamin maturalny Egzamin: TEST DIAGNOSTYCZNY Arkusz 1. Przedmiot: Test Język polski w użyciu Test historycznoliteracki Poziom: Formy arkusza: MPOU-P1-100 Termin egzaminu: 9 grudnia 2024 r. Data publikacji 13 grudnia 2024 r. dokumentu: Ogólne zasady oceniania rozwiązań zadań w części testowej Akceptowane są wszystkie odpowiedzi merytorycznie poprawne i spełniające warunki zadania – również odpowiedzi nieprzewidziane jako rozwiązania przykładowe w zasadach oceniania. 1. Odpowiedzi nieprecyzyjne, niejednoznaczne, niejasno sformułowane uznaje się za błędne. 2. Gdy jako rozwiązanie tego samego zadania zdający podaje kilka odpowiedzi, z których jedna jest poprawna, a inne – błędne, nie otrzymuje punktów za żadne z tych rozwiązań. 3. Jeżeli odpowiedź zawiera wyłącznie cytat, to jest oceniana na 0 pkt. 4. Jeżeli informacje zamieszczone w odpowiedzi (również te dodatkowe, a więc takie, które nie wynikają z treści polecenia) świadczą o nierozumieniu omawianego zagadnienia i zaprzeczają pozostałej części odpowiedzi stanowiącej prawidłowe rozwiązanie zadania, to za odpowiedź jako całość zdający otrzymuje 0 pkt. 5. Jeżeli rozwiązanie zadania sprawdzającego znajomość problematyki i treści lektur obowiązkowych zawiera błąd rzeczowy, to ocenia się je na 0 pkt. 6. W zadaniach zamkniętych każdy sposób oznaczenia odpowiedzi (podkreślenie, przekreślenie, zakreślenie, obwiedzenie itd.) jest uznawany za wybór tej odpowiedzi, pod warunkiem że zdający konsekwentnie go stosuje w jednym zadaniu. 7. W przypadku rozwiązania zawierającego treści obraźliwe, wulgarne lub propagujące postępowanie niezgodne z prawem zostanie podjęta indywidualna decyzja dotycząca oceny tego rozwiązania, np. cała odpowiedź nie będzie podlegała ocenie. Zasady oceniania rozwiązań zadań Zadanie 1. (0–1) Wymagania określone w podstawie programowej1 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: analizowania i interpretowania […] tekstów 1) przetwarza i hierarchizuje informacje kultury […]. z tekstów […]; 8. Kształcenie umiejętności świadomego 3) […] odczytuje informacje i przekazy odbioru […] tekstów kultury na różnych jawne i ukryte […]. poziomach […]. SP, klasy VII i VIII I. Kształcenie literackie i kulturowe. 2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń: 1) wyszukuje w tekście potrzebne informacje [...]. Zasady oceniania 1 pkt – poprawne wyjaśnienie, na czym polega postawa naiwnego realisty na podstawie 2. akapitu tekstu 2. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Uwaga. Z wyjaśnienia musi wynikać, że postawa naiwnego realisty wyraża się w przekonaniu o subiektywnym widzeniu świata jako zgodnym z rzeczywistością / prawdziwym. Przykładowe odpowiedzi2 • Postawa naiwnego realisty polega na przekonaniu, że świat jest taki, jakim go dana osoba postrzega/doświadcza. • Ta postawa polega na przypisywaniu światu cech własnej świadomości. • Z naiwnym realizmem mamy do czynienia wtedy, gdy jednostka przypisuje jakiejś rzeczy właściwości, które tylko w jej osobistym mniemaniu pasują do tej rzeczy. Zadanie 2. (0–1) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: analizowania i interpretowania […] tekstów 1) przetwarza i hierarchizuje informacje kultury […]. z tekstów […]; 3) […] odczytuje informacje i przekazy jawne i ukryte […]. Zasady oceniania 1 pkt – poprawne wyjaśnienie, na czym polega matematyczność przyrody na podstawie tekstu 1. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Uwaga. Nie uznaje się za poprawną odpowiedzi ograniczającej się do stwierdzenia, że matematyczność przyrody polega wyłącznie na opisywaniu świata w języku matematyki. Przykładowe odpowiedzi • Polega na tym, że zjawiska przyrody można badać za pomocą matematyki. • Na tym, że w fizycznym świecie istnieją odpowiedniki matematycznych struktur, dzięki czemu możemy poznawać świat z zastosowaniem metod/badań teoretycznych. • Polega na poznawaniu świata przyrody empirycznie i za pomocą teorii matematycznych. • Matematyczność przyrody jest właściwością, która sprawia, że naturę można badać za pomocą struktur matematycznych weryfikowanych empirycznie. Zadanie 3. (0–2) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: analizowania i interpretowania […] tekstów 1) przetwarza i hierarchizuje informacje kultury […]. z tekstów […]; 8. Kształcenie umiejętności świadomego 3) […] odczytuje informacje i przekazy odbioru […] tekstów kultury na różnych jawne i ukryte […]. poziomach […]. SP, klasy VII i VIII I. Kształcenie literackie i kulturowe. 2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń: 1) wyszukuje w tekście potrzebne informacje [...]. Zasady oceniania 2 pkt – rozstrzygnięcie oraz trafne uzasadnienie na podstawie obu tekstów. 1 pkt – rozstrzygnięcie oraz trafne uzasadnienie na podstawie jednego tekstu. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Zasady oceniania rozwiązań zadań Przykładowe odpowiedzi ocenione na 2 punkty • Nie, gdyż Łukasz Lamża twierdzi, że odwzorowanie świata w malarstwie jest lepsze od odwzorowania matematycznego. Natomiast Sebastian Szybka uważa, że tylko matematyka potrafi odkrywać nowe pojęcia, a nie da się namalować czegoś, co nie jest przetworzeniem tego, co znane. • Nie. W pierwszym tekście odwołanie do malarstwa potwierdza tezę, że wyobraźnia człowieka jest ograniczona i tylko matematyka może stworzyć nowe/oryginalne pojęcia. Z kolei w tekście Lamży odwołanie do malarstwa potwierdza przekonanie, że świat nie jest matematyczny. • Nie. W tekście Szybki odwołanie do obrazów Boscha potwierdza przekonanie, że matematyka daje człowiekowi możliwości odkrywania nowych zjawisk. Z kolei w tekście Lamży odwołanie do malowania krajobrazów potwierdza przekonanie, że malarstwo lepiej odzwierciedla świat niż matematyka. • Odwołanie do malarstwa w obu tekstach ilustruje różne przekonania o matematyce. Szybka, przywołując obrazy Boscha, wskazuje na wyjątkowość matematyki jako sposobu poznania świata. Tymczasem Lamża, odwołując się do malarstwa, podważa przekonanie, że świat jest matematyczny. Zadanie 4. (0–2) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 8. Kształcenie umiejętności świadomego 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: odbioru […] tekstów kultury na różnych 3) […] rozpoznaje środki językowe […] poziomach […]. zastosowane w tekstach […]. SP, klasy VII i VIII I. Kształcenie literackie i kulturowe. 1. Czytanie utworów literackich. Uczeń: 4) rozpoznaje w tekście […]: neologizm […]. II. Kształcenie językowe. II. Kształcenie językowe. 3. Funkcjonalne wykorzystanie wiedzy 2. Zróżnicowanie języka. Zdający: o języku w odczytaniu sensów zawartych 7) rozpoznaje słownictwo o charakterze w strukturze głębokiej tekstów […] wartościującym […]. nieliterackich. SP, klasy VII i VIII II. Kształcenie językowe. 2. Zróżnicowanie języka. Uczeń: 1) dostrzega zróżnicowanie słownictwa, w tym rozpoznaje […] słownictwo o ograniczonym zasięgu (np. terminy naukowe […]) […]. Zasady oceniania 2 pkt – trzy poprawne odpowiedzi. 1 pkt – dwie poprawne odpowiedzi. 0 pkt – jedna poprawna odpowiedź lub odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Rozwiązanie PFP Zadanie 5. (0–4) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: analizowania i interpretowania […] tekstów 1) przetwarza […] informacje z tekstów […]; kultury, a także ich wzajemnej 3) […] odczytuje informacje i przekazy korespondencji. jawne i ukryte […]. 8. Kształcenie umiejętności świadomego odbioru […] tekstów kultury na różnych SP, kl. IV–VI poziomach […]. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń: 2) wyszukuje w tekście informacje wyrażone wprost i pośrednio; 5) odróżnia zawarte w tekście informacje ważne od drugorzędnych. II. Kształcenie językowe. 1. Gramatyka języka polskiego. Zdający: 1. Pogłębianie funkcjonalnej wiedzy 1) wykorzystuje wiedzę z dziedziny fleksji, z zakresu nauki o języku. słowotwórstwa, frazeologii i składni w […] tworzeniu własnych wypowiedzi. 4. Ortografia i interpunkcja. Zdający: 1) stosuje zasady ortografii i interpunkcji […]. III. Tworzenie wypowiedzi. 2. Mówienie i pisanie. Zdający: 2. Wykorzystanie kompetencji językowych 2) buduje wypowiedź w sposób świadomy, […] w wypowiedziach […] pisemnych. za znajomością jej funkcji językowej […]; 5) tworzy spójne wypowiedzi w następujących formach gatunkowych: […] notatka syntetyzująca. Zasady oceniania notatki syntetyzującej Za notatkę syntetyzującą można uzyskać 4 punkty, w tym 3 punkty za treść i 1 punkt za poprawność językową, ortograficzną i interpunkcyjną. Zasady oceniania rozwiązań zadań Treść 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt notatka spełnia notatka spełnia notatka kryteria A, B i C kryteria A, B i C spełnia określone dla określone dla kryteria A i C 3 pkt, ALE 2 pkt, ALE określone dla nie została nie została 1 pkt, ALE zachowana zachowana nie została dozwolona liczba dozwolona liczba zachowana wyrazów wyrazów dozwolona liczba wyrazów ALBO ALBO ALBO A. przedstawienie notatka notatka notatka notatka nie stanowiska przedstawia – przedstawia – przedstawia spełnia oparte na oparte na stanowisko żadnego każdego kluczowych dla kluczowych dla każdego autora z kryteriów autora tematu tematu względem określonego informacjach – informacjach – zagadnienia dla 1 pkt stanowisko stanowisko określonego każdego autora każdego autora w temacie notatki, względem względem odtworzone zagadnienia zagadnienia na podstawie określonego określonego informacji w temacie notatki, w temacie notatki, zawartych odtworzone na odtworzone na w tekście podstawie podstawie informacji informacji ALBO zawartych zawartych notatka w tekście, w tekście, ale przedstawia na odpowiednim poziom niepełne poziomie uogólnienia jest stanowisko uogólnienia zaburzony każdego autora względem zagadnienia określonego w temacie notatki, odtworzone na podstawie informacji zawartych w tekście B. zestawienie w notatce w notatce stanowisk obu stanowisk obu zestawiono zestawiono autorów nie stanowiska obu stanowiska obu zestawiono albo autorów autorów; autorów; zestawiono je poprawnie poprawnie niepoprawnie; nie wskazano np. wskazano np. wskazano np. punkty wspólne/ punkty wspólne/ punktów rozbieżne albo rozbieżne albo wspólnych/ różnorodność różnorodność rozbieżnych albo aspektów aspektów różnych aspektów zagadnienia zagadnienia zagadnienia określonego określonego określonego w temacie notatki w temacie notatki w temacie notatki ujętych w tekstach ujętych w tekstach ujętych w tekstach obu autorów obu autorów obu autorów C. spójność notatka stanowi notatka stanowi notatka stanowi logiczną logiczną logiczną i zorganizowaną i zorganizowaną i zorganizowaną całość ALBO całość ALBO całość w notatce w notatce występują usterki występują usterki w spójności w spójności D. długość notatki 60–90 wyrazów 60–90 wyrazów 60–90 wyrazów Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna 1 pkt – poprawny zapis, dopuszczalne dwa błędy (językowe, ortograficzne lub interpunkcyjne). 0 pkt – trzy i więcej błędów (językowych, ortograficznych lub interpunkcyjnych). Uwaga. Jeżeli w kryterium Treść przyznano 0 pkt, wówczas nie przyznaje się punktów w kryterium Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna. INFORMACJA O ZASADACH OCENIANIA NOTATKI SYNTETYZUJĄCEJ NAPISANEJ PRZEZ ZDAJĄCYCH ZE SPECYFICZNYMI TRUDNOŚCIAMI W UCZENIU SIĘ (Z DYSLEKSJĄ, DYSORTOGRAFIĄ, DYSGRAFIĄ) Egzaminator ocenia treść notatki syntetyzującej zgodnie Treść (0–3) z tabelą zamieszczoną na s. 7–8 tego dokumentu. 1 pkt – zapis poprawny językowo, dopuszczalne trzy błędy językowe. 0 pkt – cztery i więcej błędów językowych. Poprawność językowa (0–1) Uwaga. Oceniając notatkę syntetyzującą zdającego, u którego stwierdzono specyficzne trudności w uczeniu się (dysleksję lub dysortografię albo dysgrafię), egzaminator nie ocenia ani poprawności ortograficznej, ani interpunkcyjnej. Wskazówki dotyczące realizacji tematu notatki 1) Stanowiska autorów tekstów a) Stanowisko autora tekstu 1., np. • Matematyczność jest cechą świata. • Struktury matematyczne odpowiadają strukturom fizycznego świata. b) Stanowisko autora tekstu 2., np. • Matematyczność nie jest cechą świata. • Matematyka służy do opisu świata, co nie oznacza, że świat składa się z matematycznych struktur/znaków/symboli. Zasady oceniania rozwiązań zadań 2) Zestawienie stanowisk, np. Z zestawienia stanowisk może wynikać: • tekst 1.: matematyczność przyrody jako zasada funkcjonowania świata; tekst 2: znaki matematyczne jako język służący do opisu świata, a nie cecha świata • tekst 1.: struktury matematyczne trafnie odwzorowują fizyczny świat; tekst 2.: istnieją lepsze sposoby odzwierciedlania świata niż odwzorowywanie matematyczne. Uwaga. Kompozycja notatki jest dowolna, np. zdający może zacząć od zestawienia stanowisk autorów tekstów albo od przedstawienia stanowiska każdego z nich. Przykładowe odpowiedzi ocenione na 3 punkty za treść • W tekstach przedstawiono odmienne poglądy na temat matematyczności świata. Według Szybki świat jest matematyczny, ponieważ można poznawać przyrodę za pomocą analizy matematycznych struktur, a nie tylko empirycznie. Te struktury mogą posłużyć do odkrywania nowych pojęć i teorii. Lamża zgadza się z Szybką, że świat można wyrazić w języku matematyki. Według niego nie uprawnia to jednak do założenia, że świat jest matematyczny, tzn. składa się z matematycznych symboli. Autor tekstu 2. uważa, że świata nie sposób w pełni poznać i określić, jaki jest. [82 wyrazy] • Przedmiotem rozważania w obu tekstach jest zagadnienie matematyczności świata. Zarówno Sebastian Szybka, jak i Łukasz Lamża zgadzają się, że rzeczywistość można opisać w języku matematyki. Jednak zdaniem Szybki struktura świata jest matematyczna i dlatego można ją odkrywać za pomocą reguł matematycznych. Tymczasem Lamża uważa, że przekonanie o matematyczności świata jest tylko wytworem ludzkiego umysłu, ma zatem charakter subiektywny. Jego zdaniem matematyka nie jest jedynym narzędziem odzwierciedlania świata. [67 wyrazów] • Sebastian Szybka i Łukasz Lamża zajmują się w swoich tekstach kwestią matematyczności świata. Szybka pojmuje matematyczność jako nieodłączną cechę świata, która sprawia, że da się go badać za pomocą teorii fizycznych bazujących na obliczeniach matematycznych. Lamża natomiast – choć dostrzega ważną rolę matematyki w poznawaniu świata – uważa inaczej: że świat nie jest matematyczny, ponieważ wzory matematyczne to twory abstrakcyjne, których w rzeczywistości nie ma. Zauważa też, że sztuka i literatura także dają nam narzędzia do opisu świata i przewidywania zdarzeń. [79 wyrazów] Zadanie 6. (0–2) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury […] światowej. 8) rozpoznaje tematykę i problematykę 7. Kształcenie umiejętności czytania, poznanych tekstów […]; analizowania i interpretowania literatury […]. 14) wykorzystuje w interpretacji utworów 8. Kształcenie umiejętności świadomego literackich potrzebne konteksty, szczególnie odbioru utworów literackich […] na różnych kontekst […] filozoficzny […]. poziomach […]. 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: 4) charakteryzuje główne prądy filozoficzne […]. Zasady oceniania 2 pkt – poprawne wyjaśnienie, jakiej rady udziela podmiot liryczny, ORAZ podanie nazwy prądu filozoficznego. 1 pkt – poprawne wyjaśnienie, jakiej rady udziela podmiot liryczny, ALBO podanie nazwy prądu filozoficznego. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi Rada, np.: • Człowiek powinien zachować równowagę wewnętrzną wobec pozytywnych i negatywnych wydarzeń. • Zachowanie równowagi w myśleniu w różnych/zmiennych okolicznościach życiowych. • Trzeba zachować spokój wobec dobrych i złych chwil w życiu, ponieważ ostatecznie czeka nas śmierć. Nazwa prądu filozoficznego: stoicyzm Zadanie 7. (0–1) Wymagania ogólne Wymaganie szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: analizowania i interpretowania literatury 8) rozpoznaje tematykę i problematykę […]. poznanych tekstów […]. 8. Kształcenie umiejętności świadomego odbioru utworów literackich […] na różnych poziomach: dosłownym, metaforycznym […]. Zasady oceniania 1 pkt – poprawne wyjaśnienie roli poezji. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Zasady oceniania rozwiązań zadań Przykładowe odpowiedzi • Poezja ma zapewniać poecie/dziełom nieśmiertelność. • Poezja ma zachować pamięć o poecie. • Rolą poezji według Jana Kochanowskiego jest zapewnienie pośmiertnej sławy. • Podmiot liryczny uważa, że poezja może uczynić twórcę nieśmiertelnym – on sam umrze, ale jego dzieła mogą być wieczne. Zadanie 8. (0–2) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury […] światowej oraz umiejętność 7) wykazuje się znajomością mówienia o nich […]. i zrozumieniem treści utworów wskazanych 7. Kształcenie umiejętności czytania, w podstawie programowej jako lektury analizowania i interpretowania literatury obowiązkowe; oraz innych tekstów kultury, a także ich 8) rozpoznaje tematykę i problematykę wzajemnej korespondencji. poznanych tekstów […]. 8. Kształcenie umiejętności świadomego odbioru utworów literackich i tekstów kultury 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: na różnych poziomach […]. 5) odczytuje pozaliterackie teksty kultury, stosując kod właściwy w danej dziedzinie sztuki. SP, kl. VII–VIII 2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń: 3) interpretuje dzieła sztuki ([…] grafika […]). Zasady oceniania 2 pkt – poprawne wyjaśnienie sensu dwóch elementów graficznych w kontekście problematyki komedii Skąpiec. 1 pkt – poprawne wyjaśnienie sensu jednego elementu graficznego w kontekście problematyki komedii Skąpiec. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Głowa jako moneta – symbol głównego bohatera (Harpagona) owładniętego pragnieniem gromadzenia pieniędzy. • Bohater sztuki Moliera ma trudny charakter, bo wszystkich podejrzewa, że chcą zawładnąć jego majątkiem. Tym tłumaczy się jego mimika ukazana na plakacie. • Skąpstwo Harpagona zostało na plakacie podkreślone poprzez skontrastowanie kolorystyki, tj. złotej głowy z czarnym ascetycznym strojem postaci. Harpagon oszczędnie prowadził gospodarstwo domowe, przesadnie ograniczał wydatki. • Czerwone tło – symbol kłótni i sporów bohaterów z tytułowym skąpcem, np. Kleanta z ojcem o Mariannę. • Kryza/kołnierz jest symbolem statusu społecznego – Harpagon chciał podkreślić przynależność do wyższej klasy. • Staroświecka kryza noszona przez Harpagona dowodziła jego przesadnej oszczędności. • Kryza wydaje się odcinać głowę skąpca (jego umysł) od tułowia (siedziby serca), co może oznaczać, że Harpagon nie kieruje się uczuciami – zaślepiony żądzą pieniądza w sposób bezwzględny traktuje swoje dzieci (np. córkę, na której chce wymusić zamążpójście wbrew głosowi jej serca). Zadanie 9.1. (0–1) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […] oraz umiejętność 7) wykazuje się znajomością mówienia o nich z wykorzystaniem i zrozumieniem treści utworów wskazanych potrzebnej terminologii. w podstawie programowej jako lektury 7. Kształcenie umiejętności czytania, obowiązkowe; analizowania i interpretowania literatury […]. 8) rozpoznaje tematykę i problematykę 8. Kształcenie umiejętności świadomego poznanych tekstów oraz ich związek odbioru utworów literackich […] na różnych z programami epoki literackiej, zjawiskami poziomach […]. społecznymi, historycznymi […]. Zasady oceniania 1 pkt – poprawne wykazanie na podstawie fragmentu i całej powieści Lalka, że działania Zasławskiej były zgodne z założeniem pracy organicznej. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Celem pracy organicznej było wzmacnianie społeczeństwa polskiego poprzez podnoszenie jakości życia – zwłaszcza ludzi ubogich. Prezesowa Zasławska za życia systematycznie pomagała najbiedniejszym. Jej działania miały na celu stworzenie ludziom ubogim warunków do rozwoju, podnoszenie jakości życia poprzez opiekę, wychowanie, a nawet edukację – przekazała swój majątek na szkółki. • Praca organiczna to działania polegające na współpracy różnych warstw społecznych mające na celu rozwój społeczeństwa jako całości. Zasławska finansowała instytucje poprawiające jakość życia ludzi słabszych i ubogich. Zapewniła w swoim majątku opiekę i wychowanie dzieciom chłopskim, odpowiednie warunki życia mieszkańcom. Pozostawiła po sobie pieniądze na cele dobroczynne. Zasady oceniania rozwiązań zadań Zadanie 9.2. (0–1) Wymagania ogólne Wymaganie szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […] oraz umiejętność 7) wykazuje się znajomością mówienia o nich z wykorzystaniem i zrozumieniem treści utworów wskazanych potrzebnej terminologii. w podstawie programowej jako lektury 7. Kształcenie umiejętności czytania, obowiązkowe; analizowania i interpretowania literatury […]. 8) rozpoznaje tematykę i problematykę 8. Kształcenie umiejętności świadomego poznanych tekstów oraz ich związek odbioru utworów literackich […] na różnych z programami epoki literackiej, zjawiskami poziomach […]. społecznymi, historycznymi […]. Zasady oceniania 1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i uzasadnienie na podstawie Lalki. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Nie. Praca organiczna polegała na dbaniu o rozwój kraju, warstw społecznych. Natomiast celem działalności dobroczynnej Izabeli Łęckiej było zaistnienie w życiu towarzyskim / zaznaczenie swojej pozycji społecznej. • Działalność dobroczynna Łęckiej nie miała charakteru pracy organicznej, ponieważ bohaterka nie była zainteresowana systemową zmianą losu ubogich. Ograniczała się do udziału w kwestach dobroczynnych w celu np. zaprezentowania nowej kreacji. Zadanie 10. (0–1) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: analizowania i interpretowania literatury […]. 5) interpretuje treści […] symboliczne 8. Kształcenie umiejętności świadomego utworu literackiego; odbioru utworów literackich […] na różnych 8) rozpoznaje tematykę i problematykę poziomach: dosłownym, metaforycznym, poznanych tekstów […]. symbolicznym […]. Zasady oceniania 1 pkt – dwie poprawne odpowiedzi. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Rozwiązanie PP Zadanie 11. (0–2) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […] oraz umiejętność 7) wykazuje się znajomością mówienia o nich z wykorzystaniem i zrozumieniem treści utworów wskazanych potrzebnej terminologii. w podstawie programowej jako lektury 7. Kształcenie umiejętności czytania, obowiązkowe; analizowania i interpretowania literatury […]. 8) rozpoznaje tematykę i problematykę 8. Kształcenie umiejętności świadomego poznanych tekstów […]. odbioru utworów literackich […] na różnych poziomach […]. Zasady oceniania 2 pkt – poprawne wyjaśnienie, czym jest forma i jak wpływa ona na człowieka, ORAZ zilustrowanie odpowiedzi sytuacją z Ferdydurke. 1 pkt – poprawne wyjaśnienie, czym jest forma na podstawie fragmentów Ferdydurke. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi ocenione na 2 pkt • Forma to narzucenie jakiejś społecznie określonej roli. Józio postanawia zostać pisarzem. Doświadcza krytyki profesora Pimki, który z pozycji autorytetu recenzuje jego dzieło i narzuca mu formę bycia uczniem. To powoduje, że Józio nie może być autentyczny, a więc forma go ogranicza. • Forma to postawa, którą człowiek przyjmuje, np. Młodziakowie weszli w formę nowoczesności. Sztuczność ich zachowań została zdemaskowana przez Józia. Za sprawą jego intrygi okazało się, że Młodziakowie nie są tak nowocześni – oburzyła ich obecność Kopyrdy i profesora Pimki w sypialni Zuty. • Forma to narzucony konstrukt społeczny, swego rodzaju stereotyp czy maska. Forma wpływa na człowieka destrukcyjnie. Jednym z przykładów jest lekcja języka polskiego, podczas której nauczyciel traktował uczniów jako istoty mało inteligentne i bez praw do posiadania własnych poglądów czy opinii. Zadanie 12. (0–2) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 7) wykazuje się znajomością 7. Kształcenie umiejętności czytania, i zrozumieniem treści utworów wskazanych analizowania i interpretowania literatury […]. w podstawie programowej jako lektury 8. Kształcenie umiejętności świadomego obowiązkowe; odbioru utworów literackich […] na różnych 8) rozpoznaje tematykę i problematykę poziomach […]. poznanych tekstów […]. Zasady oceniania rozwiązań zadań Zasady oceniania 2 pkt – poprawne podanie przykładu sytuacji z utworu potwierdzającej, że obóz koncentracyjny to przedsiębiorstwo eksterminacji ORAZ przykładu sytuacji z utworu potwierdzającej, że obóz koncentracyjny to przedsiębiorstwo rabunkowej eksploatacji. 1 pkt – poprawne podanie przykładu sytuacji z utworu potwierdzającej, że obóz koncentracyjny to przedsiębiorstwo eksterminacji ALBO przykładu sytuacji z utworu potwierdzającej, że obóz koncentracyjny to przedsiębiorstwo rabunkowej eksploatacji. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi Obóz koncentracyjny jako przedsiębiorstwo eksterminacji, np.: • Tadek uczestniczy w tzw. rozładowywaniu wagonów regularnie przywożących ludzi, co przypominało taśmę produkcyjną w fabryce. • W czasie selekcji ludzi z transportu esesman – niczym księgowy – skrupulatnie liczył i zapisywał, ilu z nich przeznaczono na śmierć. Obóz koncentracyjny jako przedsiębiorstwo rabunkowej eksploatacji, np.: • Rabowanie przybywających do obozu ludzi odbywa się zgodnie z procedurami: dla Niemców są przedmioty cenne, a dla więźniów pracujących przy rozładunku wagonów – jedzenie. • Obóz koncentracyjny można zaliczyć do przedsiębiorstw rabunkowej eksploatacji, co przedstawia wykorzystywanie więźniów do pracy niewolniczej przy rozładowywaniu transportu. Zadanie 13. (0–1) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 8) rozpoznaje tematykę i problematykę 7. Kształcenie umiejętności czytania, poznanych tekstów […]. analizowania i interpretowania literatury […]. 8. Kształcenie umiejętności świadomego II. Kształcenie językowe. odbioru utworów literackich […] na różnych 1. Gramatyka języka polskiego. Zdający: poziomach […]. 1) wykorzystuje wiedzę z dziedziny […] słowotwórstwa […] w interpretacji tekstów […]. Zasady oceniania 1 pkt – poprawne wyjaśnienie, jaki stosunek do aktu tworzenia wyraża utwór Mirona Białoszewskiego. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Użyte w wierszu sformułowanie słów niepotraf może oznaczać, że pisanie wierszy jest trudne. • Wiersz wyraża trudy tworzenia. Tytuł mironczarnia oznacza męczarnię Mirona, który męczy się aktem tworzenia. Zadanie 14. (0–2) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 8) rozpoznaje tematykę i problematykę 7. Kształcenie umiejętności czytania, poznanych tekstów […]; analizowania i interpretowania literatury […]. 12) porównuje utwory literackie lub ich 8. Kształcenie umiejętności świadomego fragmenty, dostrzega kontynuacje odbioru utworów literackich […] na różnych i nawiązania w porównywanych utworach, poziomach […]. określa cechy wspólne i różne; 14) wykorzystuje w interpretacji utworów literackich potrzebne konteksty, szczególnie kontekst […] historyczny, polityczny, [...] egzystencjalny. II. Kształcenie językowe. 1. Gramatyka języka polskiego. Zdający: 1) wykorzystuje wiedzę z dziedziny fleksji […] w interpretacji tekstów […]. Zasady oceniania 2 pkt – rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie odnoszące się do refleksji na temat wolności wyrażonych w obu utworach. 1 pkt – poprawne określenie refleksji na temat wolności wyrażonej w utworze Ignacego Krasickiego ALBO poprawne określenie refleksji na temat wolności wyrażonej w utworze Juliana Kornhausera. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Przykładowa odpowiedź oceniona na 2 pkt Refleksja na temat wolności jest różna. W bajce Ignacego Krasickiego wolność jest najważniejszą wartością dla tych, którzy ją utracili. Z utworu Juliana Kornhausera wynika, że osoba, która doświadczyła zniewolenia, nie potrafi cieszyć się wolnością ani też z niej korzystać. Zasady oceniania rozwiązań Rodzaj dokumentu: zadań Egzamin maturalny Egzamin: TEST DIAGNOSTYCZNY Arkusz 2. Przedmiot: Wypracowanie Poziom: Formy arkusza: MPOP-P2-660, MPOP-P2-700, MPOU-P2-100 Termin egzaminu: 9 grudnia 2024 r. Data publikacji 13 grudnia 2024 r. dokumentu: Ogólne zasady oceniania wypracowania 1. Zdający może zrealizować temat w wybranej przez siebie formie wypowiedzi, np.: rozprawka, szkic krytyczny, przemówienie, list otwarty, artykuł, esej, pod warunkiem że będzie to wypowiedź argumentacyjna. 2. Do pełnej realizacji polecenia wystarczy przywołanie dwóch argumentów. 3. Przywołanie utworu literackiego w formie streszczenia nie stanowi argumentu. 4. W wypracowaniu nie jest wymagane omawianie utworów literackich ani w porządku chronologicznym, ani w porządku przedstawionym w temacie, tj. lektura obowiązkowa, inny utwór literacki, konteksty. Zdający powinien zrealizować temat zgodnie z przyjętą przez siebie koncepcją. 5. Funkcjonalność wykorzystania w wypracowaniu utworu literackiego nie oznacza konieczności omówienia przez zdającego wszystkich elementów fabuły, sensów utworu istotnych (z punktu widzenia egzaminatora) ze względu na zagadnienie sformułowane w temacie. Zadaniem egzaminatora jest ocena stworzonej przez zdającego pracy pisemnej. Egzaminator nie może kierować się własnym wyobrażeniem, jak inaczej/lepiej można by taką pracę napisać. W ocenie należy uwzględnić to, co w pracy jest, a nie to, co – zdaniem egzaminatora – mogłoby/powinno w niej być. 6. Losy postaci literackiej są uogólnieniem ludzkiego doświadczenia. Dlatego jeżeli problem sformułowany w temacie odnosi się do człowieka, to za trafne uznaje się odwołanie przez zdającego w wypracowaniu również do postaci literackich, które nie są ludźmi. Ta sama zasada dotyczy również tekstów kultury. 7. Zdający musi w wypracowaniu wykorzystać dwa konteksty, ale nie musi odwoływać się do dwóch różnych typów kontekstów, np. jeden kontekst jest filozoficzny, drugi – historyczny; mogą być to dwa konteksty z tej samej kategorii. 8. Jeżeli zdający przywoła w wypracowaniu lekturę obowiązkową jako kontekst i popełni błąd kardynalny, to praca zostanie oceniona na 0 punktów. 9. Jeżeli wypowiedź jest w całości nieczytelna (w rozumieniu czytelności zapisu), egzaminator oceni ją na 0 punktów. 10. Jeżeli wypowiedź nie zawiera w ogóle rozwinięcia (np. zdający napisał tylko wstęp), egzaminator przyzna 0 punktów w każdym kryterium. 11. Jeżeli wypowiedź zawiera mniej niż 300 wyrazów, jest oceniana wyłącznie w kryteriach: Spełnienie formalnych warunków polecenia oraz Kompetencje literackie i kulturowe. W pozostałych kryteriach egzaminator przyzna 0 punktów. 12. Jeżeli wypowiedź jest napisana niesamodzielnie, np. zawiera fragmenty odtworzone z podręcznika lub innego źródła, w tym internetowego, lub jest przepisana od innego zdającego, wówczas egzamin z języka polskiego, w przypadku takiego zdającego, zostanie unieważniony. Oznacza to, że zdający nie zdaje egzaminu i nie może przystąpić do egzaminu w terminie poprawkowym w sierpniu (może przystąpić do egzaminu w kolejnych latach jego przeprowadzania). 13. Jeżeli wypowiedź zawiera fragmenty przepisane z zadania (polecenia, tekstu) zawartego w cz. 1. lub w cz. 2. arkusza egzaminacyjnego bez interpretacji tych fragmentów / komentarza do tych fragmentów, wówczas za wypracowanie zdający otrzyma 0 pkt. Całość pracy tego zdającego nie jest unieważniana. 14. Zabronione jest pisanie wypowiedzi obraźliwych, wulgarnych lub propagujących postępowanie niezgodne z prawem. W przypadku takich wypowiedzi zostanie podjęta Zasady oceniania rozwiązań zadań indywidualna decyzja dotycząca danej pracy, np. nie zostaną przyznane punkty za styl i język lub cała wypowiedź nie będzie podlegała ocenie. Utwory literackie, w tym lektury 1. Za utwór literacki w wypracowaniu nie uznaje się: komiksu, powieści obrazkowej, mangi, scenariusza filmowego, gry komputerowej. Te teksty kultury mogą zostać wykorzystane w wypracowaniu jako kontekst. 2. Ani jako utworów literackich, ani jako kontekstów nie traktuje się utworów literackich i tekstów piosenek obcojęzycznych, które nie zostały przetłumaczone na język polski. 3. Za lekturę obowiązkową uznaje się odwołanie przez zdającego do każdej księgi biblijnej. Biblia jest utworem literackim, którego znajomość nie obowiązuje w całości, dlatego żaden błąd rzeczowy w odniesieniu do Biblii nie jest błędem kardynalnym. 4. Zbiory mitów inne niż Mitologia Jana Parandowskiego nie są uznawane za lekturę obowiązkową – mogą stanowić np. kontekst. Język, ortografia i interpunkcja 1. Wszystkie wyrazy napisane przez zdającego składają się na sumę wyrazów w wypracowaniu. Jeżeli zdający napisze rozdzielnie wyraz, który powinien napisać łącznie, to liczymy go jako dwa wyrazy. Liczbę wyrażoną cyframi traktujemy jako jeden wyraz. 2. Jeżeli zdający nadaje tytuły lub śródtytuły pracy lub jej poszczególnym częściom, to bierze się je pod uwagę przy ocenie pracy, np. przy ocenie spójności. Tytuły i śródtytuły wlicza się do ogólnej liczby wyrazów. 3. Nie są błędami językowymi powtórzenia wyrazów pojawiających się w temacie, np.: człowiek, postawa, miłość do ojczyzny, decydować, własny los. 4. Poprawne są różne wersje pisowni następujących tytułów utworów literackich: • „Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią” albo „Rozmowa mistrza Polikarpa ze Śmiercią”, albo „Dialog Mistrza Polikarpa ze Śmiercią”, albo „Dialog mistrza Polikarpa ze Śmiercią” • „Boska Komedia” albo „Boska komedia” • „Nie-Boska Komedia” albo „Nie-Boska komedia” • „Mała Apokalipsa” albo „Mała apokalipsa”. • „Rozdzióbią nas kruki, wrony…” albo „Rozdziobią nas kruki, wrony…” • „Inny świat” albo „Inny Świat” • „Rok 1984” albo „1984” • „Górą „Edek” ” albo „Górą Edek”. Zdający musi jednak konsekwentnie stosować w wypracowaniu wybraną wersję zapisywania danego tytułu. 5. Jeżeli zdający nie stosuje w wypracowaniu cudzysłowu w zapisie tytułów utworów literackich, to pominięcie cudzysłowu traktuje się jako błąd interpunkcyjny. Jeżeli zdający w swojej pracy konsekwentnie stosuje błędną interpunkcję w zapisie tytułu tego samego utworu literackiego, to egzaminator policzy ten błąd tylko raz. Wymagania określone w podstawie programowej1 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej i światowej oraz 5) interpretuje treści alegoryczne umiejętność mówienia o nich i symboliczne utworu literackiego; z wykorzystaniem potrzebnej terminologii. 7) wykazuje się znajomością 7. Kształcenie umiejętności czytania, i zrozumieniem treści utworów wskazanych analizowania i interpretowania literatury w podstawie programowej jako lektury oraz innych tekstów kultury, a także ich obowiązkowe; wzajemnej korespondencji. 8) rozpoznaje tematykę i problematykę 8. Kształcenie umiejętności świadomego poznanych tekstów oraz ich związek odbioru utworów literackich i tekstów kultury z programami epoki literackiej, zjawiskami na różnych poziomach: dosłownym, społecznymi, historycznymi, metaforycznym, symbolicznym, egzystencjalnymi i estetycznymi; aksjologicznym. 9) rozpoznaje w utworze i interpretuje sposoby kreowania: świata przedstawionego (fabuły, bohaterów, akcji, wątków, motywów), narracji, sytuacji lirycznej; 10) rozumie pojęcie motywu literackiego i toposu; rozpoznaje podstawowe motywy i toposy oraz dostrzega żywotność motywów […] w utworach literackich; określa rolę motywów i toposów w tworzeniu znaczeń uniwersalnych; 11) w interpretacji utworów literackich odwołuje się do tekstów poznanych w szkole podstawowej, w tym: bajek Ignacego Krasickiego, Dziadów cz. II oraz Pana Tadeusza (księgi: I, II, IV, X, XI, XII) Adama Mickiewicza, Zemsty Aleksandra Fredry, Balladyny Juliusza Słowackiego; 12) porównuje utwory literackie lub ich fragmenty, dostrzega kontynuacje i nawiązania w porównywanych utworach, określa cechy wspólne i różne; 13) przedstawia propozycję interpretacji utworu, wskazuje w tekście miejsca, które mogą stanowić argumenty na poparcie propozycji interpretacyjnej; 14) wykorzystuje w interpretacji utworów literackich potrzebne konteksty, Zasady oceniania rozwiązań zadań szczególnie kontekst historycznoliteracki, historyczny, polityczny, kulturowy, filozoficzny, biograficzny, mitologiczny, biblijny, egzystencjalny; 15) rozpoznaje obecne w utworach literackich wartości uniwersalne i narodowe; określa ich rolę i związek z problematyką utworu oraz znaczenie dla budowania własnego systemu wartości. 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: 4) charakteryzuje główne prądy filozoficzne oraz określa ich wpływ na kulturę epoki; 5) odczytuje pozaliterackie teksty kultury, stosując kod właściwy w danej dziedzinie sztuki. II. Kształcenie językowe. II. Kształcenie językowe. 2. Wzbogacanie umiejętności 1. Gramatyka języka polskiego. Zdający: komunikacyjnych, stosowne wykorzystanie 1) wykorzystuje wiedzę z dziedziny fleksji, języka w różnych sytuacjach słowotwórstwa, frazeologii i składni komunikacyjnych. w […] tworzeniu własnych wypowiedzi; 3. Funkcjonalne wykorzystywanie wiedzy 2) rozumie zróżnicowanie składniowe zdań o języku w odczytaniu sensów zawartych wielokrotnie złożonych […] i wykorzystuje je w strukturze głębokiej tekstów literackich w budowie wypowiedzi o różnym […]. charakterze; 4. Świadome wykorzystanie działań 3) rozpoznaje argumentacyjny charakter językowych w formowaniu różnych konstrukcji składniowych […]; odpowiedzialności za własne zachowania wykorzystuje je w budowie własnych językowe. wypowiedzi; 5. […] doskonalenie umiejętności 4) rozumie rolę szyku wyrazów w zdaniu posługiwania się poprawną polszczyzną. […]. 2. Zróżnicowanie języka. Zdający: 2) rozróżnia style funkcjonalne polszczyzny oraz rozumie zasady ich stosowania. 3. Komunikacja językowa i kultura języka. Zdający: 4) […] dba o jasność i precyzję komunikatu; 5) posługuje się różnymi odmianami polszczyzny w zależności od sytuacji komunikacyjnej; 7) stosuje zasady etyki wypowiedzi […]; 9) stosuje zasady etykiety językowej w wypowiedziach […] pisemnych odpowiednie do sytuacji. 4. Ortografia i interpunkcja. Zdający: 1) stosuje zasady ortografii i interpunkcji […]; 2) wykorzystuje składniowo-znaczeniowy charakter interpunkcji do uwypuklenia sensów redagowanego przez siebie tekstu. III. Tworzenie wypowiedzi. III. Tworzenie wypowiedzi. 1. Doskonalenie umiejętności wyrażania 1. Elementy retoryki. Zdający: własnych sądów, argumentacji [...]. 1) formułuje tezy i argumenty w wypowiedzi 2. Wykorzystanie kompetencji językowych […] pisemnej przy użyciu odpowiednich i komunikacyjnych w wypowiedziach […] konstrukcji składniowych; pisemnych. 3) rozumie i stosuje w tekstach 3. Kształcenie umiejętności formułowania retorycznych zasadę kompozycyjną i uzasadniania sądów na temat dzieł (np. teza, argumenty, apel, pointa); literackich oraz innych tekstów kultury. 6) rozumie, na czym polega logika 4. Doskonalenie umiejętności retorycznych, i konsekwencja toku rozumowania w szczególności zasad tworzenia spójnych w wypowiedziach argumentacyjnych i logicznych wypowiedzi oraz stosowania i stosuje je we własnych tekstach. kompozycji odpowiedniej dla danej formy gatunkowej. 2. […] Pisanie. Zdający: 5. Rozwijanie umiejętności tworzenia 1) zgadza się z cudzymi poglądami lub tekstów o wyższym stopniu złożoności. polemizuje z nimi, rzeczowo uzasadniając własne zdanie; 2) buduje wypowiedź w sposób świadomy, ze znajomością jej funkcji językowej, z uwzględnieniem celu i adresata, z zachowaniem zasad retoryki; 5) tworzy spójne wypowiedzi w następujących formach gatunkowych: wypowiedź o charakterze argumentacyjnym […]; 8) stosuje retoryczne zasady kompozycyjne w tworzeniu własnego tekstu […]; 9) w interpretacji przedstawia propozycję odczytania tekstu, formułuje argumenty na podstawie tekstu oraz znanych kontekstów, w tym własnego doświadczenia, przeprowadza logiczny wywód służący uprawomocnieniu formułowanych sądów; 10) wykorzystuje wiedzę o języku w pracy redakcyjnej nad tekstem własnym, dokonuje korekty tekstu własnego, stosuje kryteria poprawności językowej. Zasady oceniania rozwiązań zadań IV. Samokształcenie. IV. Samokształcenie. Zdający: 1. Doskonalenie umiejętności korzystania 2) porządkuje informacje w problemowe z różnych źródeł informacji […]. całości poprzez ich wartościowanie; 6. Umacnianie postawy poszanowania dla syntetyzuje poznawane treści wokół cudzej własności intelektualnej. problemu, tematu, zagadnienia oraz wykorzystuje je w swoich wypowiedziach. Zadanie 15. (0–35) Wybierz jeden z poniższych tematów i napisz wypracowanie. • W wypracowaniu rozważ problem podany w temacie. Przedstaw również swoje zdanie i je uzasadnij. • W rozważaniach przedstaw argumenty, odwołując się do utworów literackich oraz do wybranych kontekstów (np. historycznoliterackiego, literackiego, biograficznego, kulturowego, mitologicznego, biblijnego, religijnego, historycznego, filozoficznego, egzystencjalnego, politycznego, społecznego). • Jednym z utworów literackich musi być lektura obowiązkowa, wybrana spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 tego arkusza egzaminacyjnego. • Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 wyrazów. Temat 1. Różne postawy wyrażające miłość do ojczyzny. W pracy odwołaj się do: • lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 tego arkusza egzaminacyjnego • innego utworu literackiego – może to być również utwór poetycki • wybranych kontekstów. Uszczegółowienia zasad oceniania dotyczące tematu 1. 1. Rozumienie pojęć: a) ojczyzna – kraj, w którym się ktoś urodził, którego jest obywatelem – kraj/terytorium, z którym ktoś jest związany więzią narodową – wspólnota wartości narodowych b) postawa wyrażająca miłość do ojczyzny – sposób postępowania lub zachowania, poglądy, myśli człowieka, które ujawniają jego patriotyzm. 2. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli w pracy zdający omówił: a) jedną postawę wyrażającą miłość do ojczyzny ORAZ b) praca zawiera opinię albo uzasadnienie. 3. Zgodnie z poleceniem zdający powinien w pracy omówić różne postawy wyrażające miłość do ojczyzny. Jeżeli w całej pracy omawia tylko jedną, taką samą postawę wyrażającą miłość do ojczyzny, wówczas: a) jeden utwór literacki – można uznać jako wykorzystany w pełni funkcjonalnie b) drugi utwór literacki – można uznać jako wykorzystany co najwyżej częściowo funkcjonalnie. 4. Lektura obowiązkowa – dowolna lektura obowiązkowa, wybrana spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 arkusza, ilustrująca zagadnienie sformułowane w temacie. Temat 2. Co sprawia, że człowiek nie może w pełni decydować o własnym losie? W pracy odwołaj się do: • lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 tego arkusza egzaminacyjnego • innego utworu literackiego – może to być również utwór poetycki • wybranych kontekstów. Uszczegółowienia zasad oceniania dotyczące tematu 2. 1. Rozumienie pojęć: a) człowiek – każda postać literacka (a w przypadku kontekstów – również np. filmowa), w tym postacie, które nie są ludźmi – jednostka ALBO zbiorowość (grupa ludzi) / bohater zbiorowy / ludzkość (wymiar uniwersalny) b) los – bieg zdarzeń w życiu człowieka c) co sprawia – pozytywny albo negatywny, stały albo zmienny, wewnętrzny albo zewnętrzny czynnik (np. inny człowiek, uwarunkowania ekonomiczne, historyczne, polityczne, społeczne, cechy człowieka) powodujący, że ktoś nie może w pełni decydować o własnym losie. 2. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli w pracy zdający: a) określił, o czym we własnym życiu ktoś nie może w pełni zdecydować ALBO b) omówił czynnik powodujący, że ktoś nie może w pełni decydować o własnym losie ORAZ c) praca zawiera opinię albo uzasadnienie. 3. Utwór literacki uznaje się za wykorzystany w pełni funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji: a) określił, o czym we własnym życiu ktoś nie może w pełni zdecydować ORAZ b) omówił czynnik powodujący, że ktoś nie może w pełni decydować o własnym losie. Zasady oceniania rozwiązań zadań 4. Utwór literacki uznaje się za wykorzystany częściowo funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji: a) określił, o czym we własnym życiu ktoś nie może w pełni zdecydować ALBO b) omówił czynnik powodujący, że ktoś nie może w pełni decydować o własnym losie. 5. Lektura obowiązkowa – dowolna lektura obowiązkowa, wybrana spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 arkusza, ilustrująca zagadnienie sformułowane w temacie. 1. Spełnienie formalnych warunków polecenia (maksymalnie 1 punkt) • W wypracowaniu nie występuje błąd kardynalny. 1 pkt ORAZ • W wypracowaniu jest odwołanie do lektury obowiązkowej wybranej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym. ORAZ • Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu. ORAZ • Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną. • Wypracowanie nie spełnia któregokolwiek z warunków określonych w kategorii 0 pkt „1 pkt”. ALBO • Wypowiedź jest napisana w formie planu albo w punktach. Uwaga. Jeżeli w kryterium Spełnienie formalnych warunków polecenia przyznano 0 pkt, we wszystkich pozostałych kryteriach przyznaje się 0 pkt. Zasady oceniania rozwiązań zadań 2. Kompetencje literackie i kulturowe (maksymalnie 16 punktów) Funkcjonalność wykorzystania utworów wskazanych Liczba Błędy w poleceniu Poziom argumentacji wypowiedzi; erudycyjność wypowiedzi punktów rzeczowe (lektury obowiązkowej oraz innego utworu literackiego). Dwa utwory • Bogata argumentacja. wykorzystane • Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów. 16 pkt w pełni • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. funkcjonalnie. Uwaga: za każdy błąd rzeczowy należy odjąć 1 pkt od ogólnej liczby punktów przyznanych za KLiK, maksymalnie do 16 pkt i bez punktów ujemnych. • Zadowalająca argumentacja. 15 pkt • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie. • Zadowalająca argumentacja. • W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo 14 pkt funkcjonalnie. • Powierzchowna argumentacja. 13 pkt • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów. Jeden utwór • Bogata argumentacja. wykorzystany • Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów. 12 pkt w pełni • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. funkcjonalnie, • Zadowalająca argumentacja. a drugi – 11 pkt • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie. częściowo • Powierzchowna argumentacja. funkcjonalnie. • W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo 10 pkt funkcjonalnie. • Powierzchowna argumentacja. 9 pkt • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów. Dwa utwory • Trafna argumentacja. wykorzystane • Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów. 8 pkt częściowo • Praca zawiera fragmenty erudycyjne. funkcjonalnie. • Zadowalająca argumentacja. ALBO tylko jeden 7 pkt • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie. utwór • Powierzchowna argumentacja. wykorzystany • W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo 6 pkt w pełni funkcjonalnie. funkcjonalnie, a drugi – • Powierzchowna argumentacja. 5 pkt niefunkcjonalnie. • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów. Tylko jeden utwór • Trafna argumentacja. 4 pkt wykorzystany • Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów. częściowo • Zadowalająca argumentacja. funkcjonalnie. 3 pkt • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie. • Powierzchowna argumentacja. • W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo 2 pkt funkcjonalnie. • Powierzchowna argumentacja. 1 pkt • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów. Żaden utwór nie został wykorzystany przynajmniej w części funkcjonalnie. 0 pkt Uwaga. w pracy), wynosi 0 pkt, wówczas w pozostałych kryteriach (Kompozycja wypowiedzi oraz Język wypowiedzi) przyznaje się 0 pkt. 3. Kompozycja wypowiedzi: struktura, spójność i styl (maksymalnie 7 punktów) 3a. Struktura wypowiedzi Uporządkowanie Liczba elementów treściowych Podział wypowiedzi punktów wypowiedzi Elementy treściowe Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, część wypowiedzi w całości lub zasadnicza, zakończenie), jak i w zakresie w przeważającej części struktury akapitów; sposób podziału tekstu 3 pkt pracy są zorganizowane pomaga w zrozumieniu tez zdającego. problemowo. Dopuszczalna 1 usterka. Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) ALBO 2 pkt w zakresie struktury akapitów. Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) ORAZ 1 pkt w zakresie struktury akapitów. • W pracy podjęta jest Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, część próba organizacji zasadnicza, zakończenie), jak i w zakresie elementów treściowych struktury akapitów; sposób podziału tekstu 2 pkt wypowiedzi pomaga w zrozumieniu tez zdającego. problemowo. Dopuszczalna 1 usterka. • Elementy treściowe Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej (wstęp, wypowiedzi część zasadnicza, zakończenie) ALBO 1 pkt zorganizowane w pracy w zakresie struktury akapitów. częściowo problemowo, częściowo wyłącznie Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej (wstęp, pod względem część zasadnicza, zakończenie) ORAZ formalnym. w zakresie struktury akapitów. • Elementy treściowe wypowiedzi w całości lub w przeważającej części pracy 0 pkt zorganizowane wyłącznie pod względem formalnym, np. wg kolejno omawianych tekstów literackich. Elementy treściowe wypowiedzi niezorganizowane; wypowiedź stanowi zbiór w 0 pkt znacznej mierze niezależnych elementów. Zasady oceniania rozwiązań zadań 3b. Spójność wypowiedzi Wypowiedź jest w całości spójna lub występują w niej nie więcej niż 2 zaburzenia w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów 3 pkt LUB całej wypowiedzi. W wypowiedzi występuje 3–5 zaburzeń w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) 2 pkt na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. • W wypowiedzi występuje 6–8 zaburzeń w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. LUB • Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ALBO 1 pkt z zakończeniem pracy. ALBO • Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ALBO częścią zasadniczą pracy. • W wypowiedzi występuje 9 lub więcej zaburzeń w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. LUB • Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ORAZ 0 pkt z zakończeniem pracy. ALBO • Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ORAZ częścią zasadniczą pracy. 3c. Styl wypowiedzi Styl w całości lub w przeważającej części stosowny, tj. adekwatny do odmiany pisanej języka oraz do sytuacji komunikacyjnej (jednorodny albo funkcjonalnie 1 pkt niejednorodny). Wypracowanie nie spełnia warunków określonych w kategorii „1 pkt”. 0 pkt 4. Język wypowiedzi (maksymalnie 11 punktów) 4a. Zakres i poprawność środków językowych Poprawność środków Nie 26 lub więcej 6–8 9–11 12–14 15–17 18–21 22–25 więcej niż 5 błędów błędów błędów błędów błędów błędów błędów Zakres środków błędów jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. 1. Szeroki zakres środków językowych, tzn. • zróżnicowana składnia, • zróżnicowana leksyka, w tym np. 7 pkt 6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt bogata frazeologia, precyzyjne słownictwo, umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu. 2. Zadowalający zakres środków językowych, tzn. składnia i leksyka 6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt 0 pkt stosowne/odpowiednie do realizacji tematu. 3. Wąski zakres środków językowych, tzn. składnia i leksyka 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt 0 pkt 0 pkt proste/ograniczone, utrudniające realizację tematu. Przykładowo: za wypowiedź, w której zakres środków językowych wykorzystanych przez zdającego jest zadowalający i w której znajdują się 4 błędy językowe, egzaminator przyzna 6 pkt w tym kryterium. 4b. Poprawność ortograficzna Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 1 błąd ortograficzny. W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, 2 pkt dysortografią, dysgrafią): Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 4 błędy ortograficzne. Praca zawiera 2–4 błędy ortograficzne. W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, 1 pkt dysortografią, dysgrafią): Praca zawiera nie więcej niż 5–8 błędów ortograficznych. Praca zawiera 5 lub więcej błędów ortograficznych. W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, 0 pkt dysortografią, dysgrafią): Praca zawiera 9 lub więcej błędów ortograficznych. Zasady oceniania rozwiązań zadań 4c. Poprawność interpunkcyjna Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 8 błędów interpunkcyjnych. W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, 2 pkt dysortografią, dysgrafią): Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 15 błędów interpunkcyjnych. Praca zawiera 9–16 błędów interpunkcyjnych. W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, 1 pkt dysortografią, dysgrafią): Praca zawiera 16–30 błędów interpunkcyjnych. Praca zawiera 17 lub więcej błędów interpunkcyjnych. W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, 0 pkt dysortografią, dysgrafią): Praca zawiera 31 lub więcej błędów interpunkcyjnych. Informacje o błędach uznawanych za ortograficzne w pracach zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią) 1. W ocenie poprawności ortograficznej wypracowania egzaminator będzie uwzględniał następujące błędy (tzn. liczył je jako błędy ortograficzne): • błędy w zapisie wyrazów z u – ó, ż – rz, h – ch • łamanie zasady pisania wielką literą na początku zdania. 2. W ocenie poprawności ortograficznej wypracowania egzaminator nie będzie uwzględniał innych niż wymienione w pkt 1. błędów w zapisie (tzn. nie będzie liczył ich jako błędy ortograficzne), w tym: • dodawania, opuszczania, przestawiania liter, sylab lub całych wyrazów • mylenia liter – o podobnym kształcie (a – o, l – ł – t, n – r, m – n, u – w, e – ę, a – ą, i – j, u – y) – dużych i małych (z wyjątkiem początku zdania) – odpowiedników głosek zbliżonych fonetycznie (b – p, d – t, w – f, g – k, dz – c, sz – s, i – y, ę – em – en, ą – om– on, ś – ź, ć – dź) – różniących się w położeniu w stosunku do osi pionowej (p – b, d – b) lub poziomej (m – w, n – u, b – p, d – g, p – g) • ominięcia drobnych elementów graficznych, w tym – oznaczania miękkości nad literami – kropek (dż, ż, i, j) – „ogonków” przy literach ą lub ę i kreski (wężyka) przy literach ó, t lub ł • błędów dotyczących podziału wyrazu • utraty dźwięczności (kóska zamiast kózka, proźba zamiast prośba) • błędów wynikających ze schematycznego stosowania zasad ortografii, np. startóje bo startować • mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno • niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny zamiast skośny. Wyrazy z błędami, których nie uwzględnia się w ocenie poprawności ortograficznej, egzaminator podkreśli w wypracowaniu, a na marginesie oznaczenia tych błędów otoczy kółkiem np. albo ort o INSTRUKCJA OZNACZANIA BŁĘDÓW W WYPRACOWANIACH Błędy oznaczane na lewym marginesie Sposób oznaczenia błędu Sposób oznaczenia błędu Rodzaj błędu w wypracowaniu na marginesie podkreślenie linią prostą fragmentu rzecz. ALBO rz. rzeczowy zawierającego błąd albo zaznaczenie tego fragmentu pionową linią zaznaczenie symbolem ‿ zaburzenia w spójności między zdaniami w spójności sp. zaznaczenie symbolem [ zaburzenia w spójności między akapitami usterka w podziale tekstu str. zaznaczenie symbolem ] w zakresie struktury akapitów fragment nie na objęcie klamrą fragmentu nie na temat tem. temat Błędy oznaczane na prawym marginesie Sposób oznaczenia błędu Sposób oznaczenia błędu Rodzaj błędu w wypracowaniu na marginesie językowy (fleksyjny, składniowy, podkreślenie linią prostą wyrazu użytego jęz. ALBO j. leksykalny, błędnie lub niepoprawnego sformułowania frazeologiczny, słowotwórczy, stylistyczny) ort. ALBO o. ortograficzny podkreślenie linią prostą wyrazu z błędem umieszczenie znaku X w miejscu int. ALBO i. interpunkcyjny brakującego znaku przestankowego lub niepoprawnej interpunkcji graficzny podkreślenie linią prostą wyrazu z błędem graf. Uwagi. 1) Jeżeli zdający popełnia dokładnie ten sam błąd ortograficzny lub językowy, to na marginesie oznaczenie tego błędu należy otoczyć kółkiem, np. lub ort o 2) Należy konsekwentnie stosować jeden wybrany sposób oznaczania błędów na marginesie. 3) Za jeden błąd ortograficzny przyjmuje się kilkukrotne popełnienie przez zdającego błędu w tym samym wyrazie, a także powtarzanie tego samego błędu w zapisie wyrazów należących do tej samej rodziny (np. kturzy, niekturzy). Zasady oceniania rozwiązań zadań 4) Za błąd graficzny uznaje się: • przestawienie liter w zapisie dwuznaków, niebędące błędem językowym, np. zsafa zamiast szafa, skzrynia zamiast skrzynia, ale nie hcemy zamiast chcemy, • nieprawidłowe umieszczanie lub całkowite opuszczanie kropek nad literami i, j, ż (wielką lub małą), znaków diakrytycznych w literach ć, ś, ź, ń (wielkich lub małych) oraz kreseczek w zapisie liter t i ł, pod warunkiem że nie prowadzi to do powstania błędu ortograficznego lub językowego, np. do zmiany znaczenia wyrazu. INSTRUKCJA LICZENIA BŁĘDÓW W WYPRACOWANIACH 1. Powtórzony dokładnie ten sam błąd ortograficzny lub językowy liczy się jako jeden błąd. 2. Egzaminator w wypracowaniu i na marginesie musi oznaczyć wszystkie błędy rzeczowe, błędy w spójności wypowiedzi, językowe, ortograficzne i interpunkcyjne. 3. W tabelach dla egzaminatora pod wypracowaniem egzaminator zapisuje liczbę popełnionych błędów zgodnie z poniższymi zasadami: a) błędy rzeczowe – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 2. (KLiK) w polu Liczba błędów rzeczowych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 16; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 16 błędów rzeczowych, egzaminator w tabeli wpisuje „16+” b) błędy w spójności wypowiedzi – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 3b w polu Liczba błędów w spójności egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 9; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 9 błędów w spójności, egzaminator w tabeli wpisuje „9+” c) błędy językowe – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4a w polu Liczba błędów językowych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 26; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 26 błędów językowych, egzaminator w tabeli wpisuje „26+” d) błędy ortograficzne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4b w polu Liczba błędów ortograficznych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 5; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 5 błędów ortograficznych, egzaminator w tabeli wpisuje „5+” e) błędy interpunkcyjne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4c w polu Liczba błędów interpunkcyjnych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 17; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 17 błędów interpunkcyjnych, egzaminator w tabeli wpisuje „17+”. Uwagi dotyczące liczenia błędów ortograficznych i interpunkcyjnych w wypracowaniach zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią) 1) Błędy ortograficzne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4b w polu Liczba błędów ortograficznych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 9; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 9 błędów ortograficznych, egzaminator w tabeli wpisuje „9+”. 2) Błędy interpunkcyjne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4c w polu Liczba błędów interpunkcyjnych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 31; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 31 błędów interpunkcyjnych, egzaminator w tabeli wpisuje „31+”. WYJAŚNIENIA DO KRYTERIÓW OCENIANIA 1. Spełnienie formalnych warunków polecenia (maksymalnie 1 punkt) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy: • nie występuje w nim błąd kardynalny • w wypracowaniu zdający odwołał się do lektury obowiązkowej wybranej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym • wypowiedź w co najmniej jednym fragmencie dotyczy problemu wskazanego w poleceniu • napisane wypracowanie jest w jakiejkolwiek części wypowiedzią argumentacyjną. Wyjaśnienia (kryterium 1. – SFWP) 1. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o całkowicie nieuprawnionej interpretacji lektury obowiązkowej, do której odwołuje się zdający, będącej falsyfikacją tego utworu wynikającą z nieznajomości jego treści w zakresie: a) głównych wątków utworu; b) losów głównych bohaterów, w tym np. łączenie biografii różnych bohaterów. 2. W przypadku lektur obowiązkowych błąd kardynalny może dotyczyć wyłącznie lektur obowiązkowych wskazanych w podstawie programowej jako lektury do omówienia w całości (nie we fragmentach). 3. W wypracowaniu zdający musi odwołać się do lektury obowiązkowej – w zależności od tematu – wskazanej w poleceniu albo wybranej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym. Odwołanie się zdającego do lektury obowiązkowej oznacza, że co najmniej jedno zdanie o tej lekturze ma charakter analityczny, a nie tylko informacyjny. a) Przykład zdania analitycznego: W Lalce to w Zasławku można zobaczyć świetnie funkcjonujące gospodarstwo Prezesowej, która realizowała pozytywistyczne idee pracy organicznej i pracy u podstaw. b) Przykład zdania informacyjnego: W swojej pozytywistycznej powieści pt. Lalka Bolesław Prus ukazuje obraz Warszawy. Za zdania informacyjne uznaje się również sformułowania będące wyłącznie przepisanymi fragmentami polecenia lub parafrazą polecenia. 4. Jeśli jedyna lektura obowiązkowa jest przywołana lakonicznie, bardziej w kontekście / w nawiązaniu do innego utworu literackiego, który zdający szerzej omawia w wypracowaniu, wówczas przywołanie tej lektury traktowane jest jako spełnienie formalnych warunków zadania, ale oceniając KLiK, nie uwzględnia się tej lektury jako kontekst. 5. „Problem wskazany w poleceniu” obejmuje: a) zakres merytoryczny zagadnienia, którego omówienie jest wymagane, ORAZ b) opinię zdającego wraz z uzasadnieniem. 6. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli obejmuje co najmniej jeden aspekt zakresu merytorycznego ORAZ opinię albo uzasadnienie. 7. Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną, jeżeli zawiera co najmniej jeden akapit argumentacyjny. Zasady oceniania rozwiązań zadań 2. Kompetencje literackie i kulturowe (maksymalnie 16 punktów) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy w wypracowaniu zdający: • wykorzystał znajomość wybranej lektury obowiązkowej oraz innego utworu literackiego w sposób funkcjonalny • funkcjonalnie wykorzystał konteksty, np.: historycznoliteracki, teoretycznoliteracki, literacki, biograficzny, kulturowy, mitologiczny, biblijny, religijny, historyczny, filozoficzny, egzystencjalny, polityczny, społeczny, które pogłębiają i rozwijają rozważany problem • przedstawił bogatą argumentację, świadczącą o jego erudycji • wykazał się wiedzą i umiejętnościami z zakresu kształcenia literackiego i kulturowego oraz kształcenia językowego • nie popełnił błędów rzeczowych zarówno w odniesieniu do przywołanych tekstów literackich oraz kontekstów, jak i terminologii historycznoliterackiej oraz/lub teoretycznoliterackiej. Wyjaśnienia (kryterium 2. – KLiK) 1. Poprzez wykorzystanie utworu rozumie się wykorzystanie znajomości jego treści oraz odczytanych sensów. 2. Zdający powinien funkcjonalnie wykorzystać w wypracowaniu znajomość dwóch utworów wskazanych w poleceniu, tzn. lektury obowiązkowej ORAZ innego utworu literackiego. Funkcjonalne wykorzystanie znajomości tekstu oznacza przywołanie w wypracowaniu: 1) takich elementów fabuły, np. wydarzeń, bohaterów, wątków 2) sensów utworów, które istotnie wspierają tok rozumowania zdającego, albo dobrze ilustrują to, o czym zdający pisze. Funkcjonalność wykorzystania znajomości tekstów ocenia się w odniesieniu do tematu pracy. Jeżeli w części zasadniczej pracy w charakterze argumentów/przykładów wykorzystane są elementy fabuły lub sensy utworów, które nie są spójne np. ze stanowiskiem zdającego wyrażonym we wstępie do pracy – wówczas uwzględnia się tę niespójność w ocenie spójności. 3. Utwór literacki nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, ale nie wyciąga żadnego wniosku, nie formułuje żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem. 4. Jeżeli zdający w wypracowaniu napisze więcej niż o dwóch utworach literackich (np. o dwóch lekturach obowiązkowych i o dwóch innych tekstach literackich), o różnym stopniu funkcjonalności, do oceny stopnia realizacji kryterium bierze się pod uwagę dwa utwory wykorzystane w sposób najbardziej funkcjonalny, z których jeden musi być lekturą obowiązkową. Pozostałe utwory mogą być traktowane jako kontekst literacki. 5. Argumentacja to udowodnienie tezy/opinii/stanowiska przedstawionego przez zdającego za pomocą argumentów. Bogata argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi przykładami i szeroka/wieloaspektowa, uwzględniająca konteksty, stanowiąca – jako całość – wnikliwą analizę problemu sformułowanego w poleceniu; zawiera elementy refleksji / głębszego namysłu nad problemem. W sytuacji, gdy znajomość utworów literackich została wykorzystana częściowo funkcjonalnie, mówimy o argumentacji trafnej. Zadowalająca argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi przykładami. Powierzchowna argumentacja – to argumentacja oparta na uogólnieniach, niewnikająca w istotę rzeczy, poprzestająca na pobieżnych obserwacjach, mało dokładna, czasami niepoparta przykładami; również argumentacja, w której zdający podejmuje próbę zbudowania argumentu, dobierając jedynie środki językowe typowe dla struktur argumentacyjnych, np. Moim pierwszym argumentem jest... 6. Kontekst należy rozumieć jako odniesienie się przez zdającego w pracy do np.: 1) innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu 2) historii literatury 3) teorii literatury 4) charakteru epoki 5) biografii autora 6) filmu, spektaklu teatralnego 7) utworu muzycznego, dzieła plastycznego 8) mitologii 9) Biblii 10) religii 11) historii 12) filozofii 13) kwestii politycznych 14) kwestii społecznych, wybrane przez zdającego w sposób celowy, przydatne do osadzenia omawianego utworu w szerszej perspektywie i pogłębionego odczytania sensów utworu literackiego, do którego zdający odwołuje się w wypracowaniu. Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu polega na trafnym jego doborze ze względu na rozważany problem; kontekst pogłębia i rozwija omawiane zagadnienie. Pogłębienie i omówienie danego zagadnienia poprzez konteksty nie oznacza konieczności dogłębnej analizy samych kontekstów jako takich; w szczególności nie może prowadzić do dygresji stosowanej niefunkcjonalnie. 7. Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie to odniesienie wyłącznie na poziomie przywołania, np. informacji, wydarzenia; kontekst jest poprawny, ale ogranicza się tylko do funkcji informacyjnej, nie pogłębia i nie rozwija omawianego zagadnienia. 8. Kontekst poprzez odniesienie się przez zdającego do innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, ale nie wyciąga żadnego wniosku, nie formułuje żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem. 9. Erudycję należy rozumieć jako wiedzę przedmiotową zdającego, w tym wiedzę i umiejętność wykorzystania kontekstów, kodów kulturowych, terminologii, znajomości kultury, w tym literatury i sztuki. Wypowiedź świadcząca o erudycji zdającego to wypracowanie, w którym zdający, rozważając problem sformułowany w poleceniu, funkcjonalnie wykorzystał wiedzę przedmiotową. Zasady oceniania rozwiązań zadań 10. W ocenie poziomu argumentacji wypowiedzi nie uwzględnia się fragmentów wypowiedzi zawierających błędy rzeczowe. 11. Błąd rzeczowy – to błąd świadczący o: • nieznajomości wskazanej w poleceniu lektury obowiązkowej (zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym), do której odwołuje się zdający, w zakresie innym niż w przypadku błędu kardynalnego, tj. np. błąd w nazwisku autora, w przypisaniu autorstwa, w nazwisku/imieniu bohatera (dopuszczalne błędy w zapisie, nieprowadzące do trudności w identyfikacji bohatera lub autora, np. *Russeau albo *Rouseau zamiast Rousseau – błędny zapis to błąd ortograficzny), dotyczący losów bohaterów drugoplanowych bądź wątków innych niż główne • nieznajomości utworu literackiego lub tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, innego niż lektura obowiązkowa lub utwór literacki wskazany w poleceniu (każdy błąd merytoryczny) • nieuprawnionej interpretacji fragmentu lub fragmentów / części utworu literackiego, w tym poetyckiego, do którego odwołuje się zdający, będącej częściową lub całkowitą falsyfikacją danego utworu • nieznajomości zagadnień z zakresu teorii i historii literatury bądź języka, np. stosowanie pojęć typowych dla epiki w odniesieniu do liryki (np. *narrator wiersza; *wiersz „Ocalony” Różewicza opowiada). Nie są błędem rzeczowym sformułowania takie jak np. utwór pokazuje, wiersz ukazuje • braku wiedzy dotyczącej wybranego przez zdającego kontekstu, np. błędne przywołanie pojęć lub faktów historycznych. Jako błąd rzeczowy traktujemy również niepoprawne przywołanie cytatu z utworu literackiego, oznaczone cudzysłowem. 12. Dokładnie ten sam błąd rzeczowy (np. konsekwentne stosowanie błędnego imienia bohatera, którego da się w jednoznaczny sposób zidentyfikować, a fakty opisane w wypracowaniu świadczą o znajomości lektury) powtórzony kilkakrotnie jest liczony jako jeden błąd. 13. Jeżeli dane sformułowanie stosowane/uznawane jest w nauczaniu zwyczajowo za „termin” (np. apokalipsa spełniona), ale nie jest terminem w rozumieniu encyklopedycznym oraz/lub nie jest wymienione w podstawie programowej, to błędu w takim sformułowaniu (np. *apokalipsa przepowiadana) nie traktuje się jako błędu rzeczowego, a jako błąd językowy. 3. Kompozycja wypowiedzi: struktura, spójność i styl (maksymalnie 7 punktów) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy: 1. w zakresie struktury wypowiedzi: • kompozycja wypowiedzi jest funkcjonalna, tzn. czy układ wywodu / sposób uporządkowania treści pomaga w zrozumieniu wypowiedzi • podział wypowiedzi – zarówno w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie), jak i w zakresie struktury akapitów – jest poprawny i funkcjonalny 2. w zakresie spójności wypowiedzi: • wypowiedź jest spójna, tzn. złożona z elementów, które tworzą logiczną i uporządkowaną całość • w wypowiedzi spójność jest zachowana zarówno wewnątrz zdań, jak również między zdaniami i akapitami • w wypowiedzi użyte zostały odpowiednie środki językowe, np. wskaźniki zespolenia tekstu, struktury metatekstowe, leksykalne wykładniki spójności, które ułatwiają śledzenie toku rozumowania autora 3. w zakresie stylu wypowiedzi: • styl wypowiedzi jest stosowny, tzn. czy zdający konsekwentnie posługuje się jednym, wybranym stylem, a jeżeli miesza różne style w wypowiedzi – to czy jest to uzasadnione (czy czemuś to służy, jest funkcjonalne) oraz czy zdający nie napisał wypowiedzi, stosując słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej. 3a. Struktura wypowiedzi Wyjaśnienia (kryterium 3a – Struktura wypowiedzi) 1. Elementy treściowe wypowiedzi to – najogólniej rzecz ujmując – „bloki”, na które podzielone jest wypracowanie (w najprostszej formie: wstęp – część zasadnicza (rozwinięcie) – zakończenie, ale „część zasadnicza” zazwyczaj jest dzielona na kolejne „bloki”, tj. akapity). 1) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane problemowo (w toku problemowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej wypracowania omawia np. jeden aspekt tematu. Omawiając wybrany aspekt, zdający przywołuje argumentację i przykłady z różnych tekstów literackich / kontekstów; czynnikiem organizującym dany „blok” jest właśnie problem („ponadtekstowo”, „międzytekstowo”), a nie dany tekst literacki. 2) Możliwa jest sytuacja, w której zorganizowanie problemowe „pokrywa się” ze zorganizowaniem według kolejno omawianych tekstów literackich, jeżeli w pracy widoczny jest zamysł kompozycyjny wskazujący na tematyczne ustrukturyzowanie wypowiedzi, np. kolejny tekst literacki stanowi przykład umożliwiający np. uszczegółowienie wcześniej omawianego zagadnienia. 3) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane wyłącznie pod względem formalnym (w toku liniowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej wypracowania dotyczy innego tekstu literackiego / kontekstu, a jedynym identyfikowalnym czynnikiem organizującym taki układ jest po prostu omawianie w następujących po sobie „blokach” zagadnień dotyczących kolejnych tekstów / kontekstów; tekst jest zorganizowany wg tekstów „jeden po drugim” (np. zmiana kolejności akapitów nie wpływa na strukturę tekstu). Zasady oceniania rozwiązań zadań 2. Ocena podziału wypowiedzi w skali ogólnej wymaga rozważenia proporcji i funkcjonalności zasadniczych „bloków” pracy, tj. wstępu – części zasadniczej – zakończenia. Usterki w podziale wypowiedzi w skali ogólnej mogą wynikać z np. nieproporcjonalnie i niefunkcjonalnie długiego wstępu, ze zbyt krótkiego (lakonicznego) zakończenia lub z braku jednego z tych „bloków”. 3. Ocena podziału wypowiedzi na akapity wymaga rozważenia, czy logika wywodu została odzwierciedlona w podziale na graficznie wyodrębnione i funkcjonalne akapity. Usterki w podziale wypowiedzi na akapity mogą wynikać np. z faktu, że w pracy występują wyodrębnione graficznie akapity, które nie stanowią zwartej myślowo całości, albo występują akapity, które powinny zostać podzielone na mniejsze bloki, ponieważ taki akapit zawiera kilka wątków (każdy z takich wątków stanowi sam w sobie zwartą myślowo całość). 4. W ocenie struktury wypowiedzi nie uwzględnia się niezrealizowania przez zdającego któregoś z elementów tematu, np. nieodwołania się w ogóle do jednego z tekstów wskazanych w temacie jako obowiązkowy. 3b. Spójność wypowiedzi Wyjaśnienia (kryterium 3b – Spójność wypowiedzi) 1. Wypowiedź jest spójna, jeżeli elementy, które ją tworzą, stanowią logiczną i uporządkowaną całość. 2. Wywód jest uporządkowany, jeśli każdy kolejny akapit wynika z poprzedniego, a np. przestawienie akapitów zaburzyłoby tok rozumowania przyjęty przez zdającego. 3. Zaburzenia w spójności mogą wynikać m.in. z: a) błędów logicznych, w tym ze zbyt daleko idących uogólnień, nieuzasadnionych wniosków (np. wnioski w zakończeniu pracy nie wynikają z przeprowadzonego rozumowania), sprzecznych stwierdzeń b) odstępstw od podporządkowania wywodu myśli przewodniej, np. wypracowanie zawiera niefunkcjonalne fragmenty stanowiące niezwiązane z tematem wątki poboczne c) zredagowaniu wstępu lub rozwinięcia, lub zakończenia, lub akapitu, które nie pasują logicznie do pozostałej części wypracowania, nie łączą się logicznie z poprzedzającą je częścią / poprzedzającym je akapitem d) rozwijania jednocześnie więcej niż jednego wątku („zazębiania” się wątków) e) pomijania pośrednich ogniw rozumowania, tzw. skróty myślowe f) wprowadzenie treści nieistotnych, zbędnych dla pracy, bez związku / pozostających w wątpliwym związku z tematem/wywodem g) wprowadzania dygresji stosowanych niefunkcjonalnie h) przerywania toku myślenia zbędnymi zdaniami. 4. Błędy w spójności wewnątrz akapitów oznaczają np. nielogiczne połączenia zdań w akapicie oraz brak zastosowania w nim wskaźników zespolenia. 5. Błędy w spójności między akapitami oznaczają nielogiczne powiązanie danego akapitu z poprzednim lub poprzednimi akapitami oraz brak zastosowania wskaźników zespolenia między akapitami. 6. Błąd w składni prowadzący do błędu w spójności jest traktowany zarówno jako błąd językowy, jak i błąd w spójności. 3c. Styl wypowiedzi Wyjaśnienia (kryterium 3c – Styl wypowiedzi) 1. Styl wypowiedzi – co do zasady – powinien być: jasny, prosty (nie: zawiły, pretensjonalny), zwięzły, jednolity. Dodatkowo może być żywy, obrazowy. 2. Wypracowanie powinno być napisane stylem stosownym do sytuacji komunikacyjnej, jaką jest egzamin maturalny, co oznacza, że nie należy redagować go, stosując słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej. Styl uznaje się za stosowny w przeważającej części, jeżeli jest stosowany w orientacyjnie 2/3 pracy. Styl jest niestosowny do sytuacji komunikacyjnej, jeżeli orientacyjnie ok. 2/3 wypracowania zredagowane jest przy użyciu struktur językowych charakterystycznych dla stylu potocznego w odmianie mówionej. 3. Styl wypracowania jest jednorodny, jeśli zdający konsekwentnie posługuje się jednym, wybranym stylem, odpowiednim dla treści i formy wypowiedzi, lub miesza różne style w wypowiedzi, ale jest to uzasadnione i celowe. 4. Indywidualne upodobania stylistyczne egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę stylu pracy zdającego. 4. Język wypowiedzi (maksymalnie 11 punktów) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał: 1. w odniesieniu do zakresu i poprawności środków językowych: • czy zdający poprawnie użył w wypowiedzi różnych rodzajów zdań i bogatej leksyki (np. frazeologizmów, wyrazów rzadziej używanych w języku polskim), czy też ograniczył się do najprostszych środków językowych • czy środki językowe, których użył zdający, pozwalają mu zrealizować temat w sposób swobodny i precyzyjny, czy też pobieżny, sprawiający trudność w zrozumieniu tekstu • ile błędów językowych (fleksyjnych, składniowych, leksykalnych, frazeologicznych, słowotwórczych, stylistycznych) zdający popełnił w pracy 2. w odniesieniu do poprawności ortograficznej: • ile błędów ortograficznych zdający popełnił w pracy 3. w odniesieniu do poprawności interpunkcyjnej: • ile błędów interpunkcyjnych zdający popełnił w pracy. Zasady oceniania rozwiązań zadań 4a. Zakres i poprawność środków językowych Oceniając język wypowiedzi, egzaminator najpierw oceni zakres użytych środków językowych, a następnie – ich poprawność. Ostateczną liczbę punktów ustali na podstawie oceny obu tych aspektów wypowiedzi, zgodnie z poniższą tabelą. Wyjaśnienia (kryterium 4a – Zakres i poprawność środków językowych) 1. Nie każde nieprecyzyjne sformułowanie jest niepoprawne językowo (stanowi błąd językowy); może być przejawem nieporadności językowej. Błędem jest nieporadność językowa będąca oczywistym nieuzasadnionym naruszeniem obowiązującej normy językowej. 2. Indywidualne upodobania językowe egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę poprawności środków językowych w pracy zdającego. 3. W wypracowaniu występuje zróżnicowana składnia, jeżeli w pracy zdający wykorzystał poprawnie co najmniej 4 różne struktury składniowe, np.: zdanie pojedyncze, zdanie złożone, zdanie wielokrotnie złożone, równoważnik zdania, imiesłowowy równoważnik zdania, strona bierna, paralelizm składniowy, poprawne wprowadzanie cytatu, zdanie pytające, zdanie wtrącone. 4. W wypracowaniu występuje zróżnicowana leksyka, jeżeli w pracy zdający np. stosuje wyrazy/wyrażenia synonimiczne, stosuje bogatą frazeologię, używa precyzyjnego słownictwa, w tym np. terminologii. 5. W ocenie zróżnicowania leksyki nie uwzględnia się nieuzasadnionych powtórzeń wyrazów, zwrotów. Nieuzasadnione powtórzenia są uwzględniane w liczbie błędów językowych.

Temat 1. Konwencja symboliczna w utworze literackim a założenia programowe epoki literackiej. W pracy odwołaj się do: • lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 tego arkusza egzaminacyjnego • innych utworów literackich • wybranego kontekstu. Uszczegółowienia zasad oceniania dotyczące tematu 1. 1. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli w pracy zdający: a) omówił konwencję symboliczną w utworze literackim bez rozważenia zależności między zastosowaniem konwencji symbolicznej w utworze literackim a założeniami programowymi epoki literackiej ORAZ b) odwołał się do lektury obowiązkowej wybranej spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 arkusza egzaminacyjnego. 2. Utwór literacki uznaje się za wykorzystany w pełni funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji: a) omówił konwencję symboliczną w utworze literackim ORAZ b) rozważył zależność między zastosowaniem konwencji symbolicznej w utworze literackim a założeniami programowymi epoki literackiej. ORAZ c) odwołał się do elementów struktury dzieła i do problematyki utworu. Temat 2. Tylko śmiech nie zna szacunku dla wszystkich tabu, […] tylko poczucie komizmu daje nam siłę zniesienia tragedii egzystencji. (Eugène Ionesco) Komizm w kreacji świata przedstawionego w utworze literackim i funkcje komizmu w tworzeniu znaczeń tego utworu. Punktem wyjścia do rozważań uczyń fragment tekstu Eugène’a Ionesco. W pracy odwołaj się do: • Szewców Stanisława Ignacego Witkiewicza • innych utworów literackich • wybranego kontekstu. Uszczegółowienia zasad oceniania dotyczące tematu 2. 1. Do pełnej realizacji tematu wymagane jest odniesienie się do cytatu. 2. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli w pracy zdający: a) omówił komizm w kreacji świata przedstawionego w utworze literackim bez określania funkcji komizmu w tworzeniu znaczeń tego utworu ORAZ b) odwołał się do Szewców Stanisława Ignacego Witkiewicza. 3. Utwór literacki uznaje się za wykorzystany w pełni funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji: a) omówił komizm w kreacji świata przedstawionego w utworze literackim ORAZ b) określił funkcję komizmu w tworzenia znaczeń tego utworu ORAZ c) odwołał się do elementów struktury dzieła i do problematyki utworu. Zasady oceniania rozwiązań zadań 1. Spełnienie formalnych warunków polecenia (maksymalnie 1 punkt) • W wypracowaniu nie występuje błąd kardynalny. 1 pkt ORAZ • W wypracowaniu jest odwołanie do lektury obowiązkowej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym. ORAZ • Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu. ORAZ • Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną. • Wypracowanie nie spełnia któregokolwiek z warunków określonych w kategorii 0 pkt „1 pkt”. ALBO • Wypowiedź jest napisana w formie planu albo w punktach. Uwaga. Jeżeli w kryterium Spełnienie formalnych warunków polecenia przyznano 0 pkt, we wszystkich pozostałych kryteriach przyznaje się 0 pkt. 2. Kompetencje literackie i kulturowe (maksymalnie 16 punktów) Funkcjonalność wykorzystania utworów wskazanych Liczba Błędy Poziom argumentacji wypowiedzi; erudycyjność wypowiedzi w poleceniu (lektury punktów rzeczowe obowiązkowej i innych utworów) Trzy utwory • Bogata argumentacja. wykorzystane • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 16 pkt w pełni • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. funkcjonalnie. Uwaga: za każdy błąd rzeczowy należy odjąć 1 pkt od ogólnej liczby punktów przyznanych za KLiK, maksymalnie do 16 pkt i bez punktów ujemnych. ;61 od do( KiLK az hcynanzyzrp • Zadowalająca argumentacja. • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 15 pkt • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. • Zadowalająca argumentacja. • Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie. 14 pkt • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. • Powierzchowna argumentacja. 13 pkt • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu. Dwa utwory • Bogata argumentacja. wykorzystane • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 12 pkt w pełni • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. funkcjonalnie, • Zadowalająca argumentacja. a trzeci – • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 11 pkt częściowo • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. funkcjonalnie. • Zadowalająca argumentacja. • Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie. 10 pkt • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. • Powierzchowna argumentacja. 9 pkt • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu. • Dwa – w pełni • Trafna argumentacja. funkcjonalnie, • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 8 pkt trzeci – • Praca zawiera fragmenty erudycyjne. niefunkcjonalnie • Zadowalająca argumentacja. albo brak. • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 7 pkt ALBO • Praca zawiera fragmenty erudycyjne. • Jeden – w pełni • Zadowalająca argumentacja. funkcjonalnie, • Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie. 6 pkt a dwa – • Praca zawiera fragmenty erudycyjne. częściowo • Powierzchowna argumentacja. 5 pkt funkcjonalnie. • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu. • Jeden – w pełni • Trafna argumentacja. funkcjonalnie, • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 4 pkt drugi – • Praca zawiera fragmenty erudycyjne. częściowo • Zadowalająca argumentacja. funkcjonalnie, • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 3 pkt trzeci – • Praca zawiera fragmenty erudycyjne. niefunkcjonalnie • Zadowalająca argumentacja. albo brak. • Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie. 2 pkt ALBO • Praca zawiera fragmenty erudycyjne. • Jeden – w pełni • Powierzchowna argumentacja. funkcjonalnie, • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu. drugi – niefunkcjonalnie, trzeci – niefunkcjonalnie albo brak. ALBO • Trzy utwory 1 pkt wykorzystane częściowo funkcjonalnie. ALBO • Dwa – częściowo funkcjonalnie, a trzeci – niefunkcjonalnie albo brak. • Jeden utwór – częściowo funkcjonalnie, drugi – niefunkcjonalnie, trzeci – niefunkcjonalnie albo brak. 0 pkt • Żaden utwór nie został wykorzystany przynajmniej w części funkcjonalnie. Uwaga. w pracy), wynosi 0 pkt, wówczas w pozostałych kryteriach (Kompozycja wypowiedzi oraz Język wypowiedzi) przyznaje się 0 pkt. Zasady oceniania rozwiązań zadań 3. Kompozycja wypowiedzi: struktura, spójność i styl (maksymalnie 7 punktów) 3a. Struktura wypowiedzi Uporządkowanie Liczba elementów treściowych Podział wypowiedzi punktów wypowiedzi Elementy treściowe Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, część wypowiedzi w całości lub zasadnicza, zakończenie), jak i w zakresie w przeważającej części struktury akapitów; sposób podziału tekstu 3 pkt pracy są zorganizowane pomaga w zrozumieniu tez zdającego. problemowo. Dopuszczalna 1 usterka. Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) ALBO 2 pkt w zakresie struktury akapitów. Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) ORAZ 1 pkt w zakresie struktury akapitów. • W pracy podjęta jest Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, część próba organizacji zasadnicza, zakończenie), jak i w zakresie elementów treściowych struktury akapitów; sposób podziału tekstu 2 pkt wypowiedzi pomaga w zrozumieniu tez zdającego. problemowo. Dopuszczalna 1 usterka. • Elementy treściowe Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej (wstęp, wypowiedzi część zasadnicza, zakończenie) ALBO 1 pkt zorganizowane w pracy w zakresie struktury akapitów. częściowo problemowo, częściowo wyłącznie Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej (wstęp, pod względem część zasadnicza, zakończenie) ORAZ formalnym. w zakresie struktury akapitów. • Elementy treściowe wypowiedzi w całości lub w przeważającej części pracy 0 pkt zorganizowane wyłącznie pod względem formalnym, np. wg kolejno omawianych tekstów literackich. Elementy treściowe wypowiedzi niezorganizowane; wypowiedź stanowi zbiór 0 pkt w znacznej mierze niezależnych elementów. 3b. Spójność wypowiedzi Wypowiedź jest w całości spójna lub występują w niej nie więcej niż 2 zaburzenia w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów 3 pkt LUB całej wypowiedzi. W wypowiedzi występuje 3–5 zaburzeń w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) 2 pkt na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. • W wypowiedzi występuje 6–8 zaburzeń w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. LUB • Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ALBO 1 pkt z zakończeniem pracy. ALBO • Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ALBO częścią zasadniczą pracy. • W wypowiedzi występuje 9 lub więcej zaburzeń w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. LUB • Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ORAZ 0 pkt z zakończeniem pracy. ALBO • Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ORAZ częścią zasadniczą pracy. 3c. Styl wypowiedzi Styl w całości lub w przeważającej części stosowny, tj. adekwatny do odmiany pisanej języka oraz do sytuacji komunikacyjnej (jednorodny albo funkcjonalnie 1 pkt niejednorodny). Wypracowanie nie spełnia warunków określonych w kategorii „1 pkt”. 0 pkt Zasady oceniania rozwiązań zadań 4. Język wypowiedzi (maksymalnie 11 punktów) 4a. Zakres i poprawność środków językowych Poprawność środków Nie 18 lub więcej 4–5 6–7 8–9 10–11 12–14 15–17 więcej niż 3 błędów błędów błędów błędów błędów błędów błędów Zakres środków błędy jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. 1. Szeroki zakres środków językowych, tzn. • zróżnicowana składnia, • zróżnicowana leksyka, w tym np. 7 pkt 6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt bogata frazeologia, precyzyjne słownictwo, umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu. 2. Zadowalający zakres środków językowych, tzn. składnia i leksyka 6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt 0 pkt stosowne / odpowiednie do realizacji tematu. 3. Wąski zakres środków językowych, tzn. składnia i leksyka proste / 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt 0 pkt 0 pkt ograniczone, utrudniające realizację tematu. Przykładowo: za wypowiedź, w której zakres środków językowych wykorzystanych przez zdającego jest zadowalający i w której znajdują się 4 błędy językowe, egzaminator przyzna 5 pkt w tym kryterium. 4b. Poprawność ortograficzna Praca jest bezbłędna. 2 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią): Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 4 błędy ortograficzne. Praca zawiera 1–2 błędy ortograficzne. 1 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią): Praca zawiera nie więcej niż 5–6 błędów ortograficznych. Praca zawiera 3 lub więcej błędów ortograficznych. 0 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią): Praca zawiera 7 lub więcej błędów ortograficznych. 4c. Poprawność interpunkcyjna Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 5 błędów interpunkcyjnych. 2 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią): Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 10 błędów interpunkcyjnych. Praca zawiera 6–10 błędów interpunkcyjnych. 1 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią): Praca zawiera 11–20 błędów interpunkcyjnych. Praca zawiera 11 lub więcej błędów interpunkcyjnych. 0 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią): Praca zawiera 21 lub więcej błędów interpunkcyjnych. Informacje o błędach uznawanych za ortograficzne w pracach zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią) 1. W ocenie poprawności ortograficznej wypracowania egzaminator będzie uwzględniał następujące błędy (tzn. liczył je jako błędy ortograficzne): • błędy w zapisie wyrazów z u – ó, ż – rz, h – ch • łamanie zasady pisania wielką literą na początku zdania. 2. W ocenie poprawności ortograficznej wypracowania egzaminator nie będzie uwzględniał innych niż wymienione w pkt 1. błędów w zapisie (tzn. nie będzie liczył ich jako błędy ortograficzne), w tym: • dodawania, opuszczania, przestawiania liter, sylab lub całych wyrazów • mylenia liter – o podobnym kształcie (a – o, l – ł – t, n – r, m – n, u – w, e – ę, a – ą, i – j, u – y) – dużych i małych (z wyjątkiem początku zdania) – odpowiedników głosek zbliżonych fonetycznie (b – p, d – t, w – f, g – k, dz – c, sz – s, i – y, ę – em – en, ą – om– on, ś – ź, ć – dź) – różniących się w położeniu w stosunku do osi pionowej (p – b, d – b) lub poziomej (m – w, n – u, b – p, d – g, p – g) • ominięcia drobnych elementów graficznych, w tym – oznaczania miękkości nad literami – kropek (dż, ż, i, j) – „ogonków” przy literach ą lub ę i kreski (wężyka) przy literach ó, t lub ł • błędów dotyczących podziału wyrazu • utraty dźwięczności (kóska zamiast kózka, proźba zamiast prośba) • błędów wynikających ze schematycznego stosowania zasad ortografii, np. startóje bo startować • mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno • niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny zamiast skośny. Zasady oceniania rozwiązań zadań Wyrazy z błędami, których nie uwzględnia się w ocenie poprawności ortograficznej, egzaminator podkreśli w wypracowaniu, a na marginesie oznaczenia tych błędów otoczy kółkiem np. albo ort. o. INSTRUKCJA OZNACZANIA BŁĘDÓW W WYPRACOWANIACH Błędy oznaczane na lewym marginesie Sposób oznaczenia błędu Sposób oznaczenia błędu Rodzaj błędu w wypracowaniu na marginesie podkreślenie linią prostą fragmentu rzecz. ALBO rz. rzeczowy zawierającego błąd albo zaznaczenie tego fragmentu pionową linią zaznaczenie symbolem ‿ zaburzenia w spójności między zdaniami w spójności sp. zaznaczenie symbolem [ zaburzenia w spójności między akapitami usterka w podziale tekstu str. zaznaczenie symbolem ] w zakresie struktury akapitów fragment nie na objęcie klamrą fragmentu nie na temat tem. temat Błędy oznaczane na prawym marginesie Sposób oznaczenia błędu Sposób oznaczenia błędu Rodzaj błędu w wypracowaniu na marginesie językowy (fleksyjny, składniowy, podkreślenie linią prostą wyrazu użytego jęz. ALBO j. leksykalny, błędnie lub niepoprawnego sformułowania frazeologiczny, słowotwórczy, stylistyczny) ort. ALBO o. ortograficzny podkreślenie linią prostą wyrazu z błędem umieszczenie znaku X w miejscu int. ALBO i. interpunkcyjny brakującego znaku przestankowego lub niepoprawnej interpunkcji graficzny podkreślenie linią prostą wyrazu z błędem graf. Uwagi. 1. Jeżeli zdający popełnia dokładnie ten sam błąd ortograficzny lub językowy, to na marginesie oznaczenie tego błędu należy otoczyć kółkiem, np. lub ort. o. 2. Należy konsekwentnie stosować jeden wybrany sposób oznaczania błędów na marginesie. 3. Za błąd graficzny uznaje się: • przestawienie liter w zapisie dwuznaków, niebędące błędem językowym, np. zsafa zamiast szafa, skzrynia zamiast skrzynia, ale nie hcemy zamiast chcemy, • nieprawidłowe umieszczanie lub całkowite opuszczanie kropek nad literami i, j, ż (wielką lub małą), znaków diakrytycznych w literach ć, ś, ź, ń (wielkich lub małych) oraz kreseczek w zapisie liter t i ł, pod warunkiem że nie prowadzi to do powstania błędu ortograficznego lub językowego, np. do zmiany znaczenia wyrazu. INSTRUKCJA LICZENIA BŁĘDÓW W WYPRACOWANIACH 1. Za jeden błąd ortograficzny przyjmuje się kilkukrotne popełnienie przez zdającego błędu w tym samym wyrazie, a także powtarzanie tego samego błędu w zapisie wyrazów należących do tej samej rodziny (np. kturzy, niekturzy). 2. Powtórzony dokładnie ten sam błąd językowy liczy się jako jeden błąd. 3. Egzaminator w wypracowaniu i na marginesie musi oznaczyć wszystkie błędy rzeczowe, błędy w spójności wypowiedzi, językowe, ortograficzne i interpunkcyjne. 4. W tabelach dla egzaminatora pod wypracowaniem egzaminator zapisuje liczbę popełnionych błędów zgodnie z poniższymi zasadami: a) błędy rzeczowe – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 2. (KLiK) w polu Liczba błędów rzeczowych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 16; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 16 błędów rzeczowych, egzaminator w tabeli wpisuje „16+” b) błędy w spójności wypowiedzi – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 3b w polu Liczba błędów w spójności egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 9; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 9 błędów w spójności, egzaminator w tabeli wpisuje „9+” c) błędy językowe – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4a w polu Liczba błędów językowych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 18; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 18 błędów językowych, egzaminator w tabeli wpisuje „18+” d) błędy ortograficzne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4b w polu Liczba błędów ortograficznych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 3; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 3 błędy ortograficzne, egzaminator w tabeli wpisuje „3+” e) błędy interpunkcyjne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4c w polu Liczba błędów interpunkcyjnych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 11; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 11 błędów interpunkcyjnych, egzaminator w tabeli wpisuje „11+”. Uwagi dotyczące liczenia błędów ortograficznych i interpunkcyjnych w wypracowaniach zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub dysortografią): a) błędy ortograficzne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4b w polu Liczba błędów ortograficznych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 7; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 7 błędów ortograficznych, egzaminator w tabeli wpisuje „7+” b) błędy interpunkcyjne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4c w polu Liczba błędów interpunkcyjnych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 21; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 21 błędów interpunkcyjnych, egzaminator w tabeli wpisuje „21+”. Zasady oceniania rozwiązań zadań WYJAŚNIENIA DO KRYTERIÓW OCENIANIA 1. Spełnienie formalnych warunków polecenia (maksymalnie 1 punkt) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy: • nie występuje w nim błąd kardynalny • w wypracowaniu zdający odwołał się do lektury obowiązkowej wybranej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym • wypowiedź w co najmniej jednym fragmencie dotyczy problemu wskazanego w poleceniu • napisane wypracowanie jest w jakiejkolwiek części wypowiedzią argumentacyjną. Wyjaśnienia (kryterium 1. – SFWP) 1. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o całkowicie nieuprawnionej interpretacji lektury obowiązkowej, do której odwołuje się zdający, będącej falsyfikacją tego utworu wynikającą z nieznajomości jego treści w zakresie: a) głównych wątków utworu; b) losów głównych bohaterów, w tym np. łączenie biografii różnych bohaterów. 2. W przypadku lektur obowiązkowych błąd kardynalny może dotyczyć wyłącznie lektur obowiązkowych wskazanych w podstawie programowej jako lektury do omówienia w całości (nie we fragmentach). 3. W wypracowaniu zdający musi odwołać się do lektury obowiązkowej – w zależności od tematu – wskazanej w poleceniu albo wybranej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym. Odwołanie się zdającego do lektury oznacza, że co najmniej jedno zdanie o tej lekturze ma charakter analityczny, a nie tylko informacyjny. a) Przykład zdania analitycznego: Sposób dzielenia się własnymi życiowymi doświadczeniami zależy nie tylko od samego autora – jego intencji, chęci czy stylu, ale również od charakteru filozofii i światopoglądu epoki, w jakiej tworzył. b) Przykład zdania informacyjnego: Innym tekstem, tym razem pochodzącym z epoki renesansu, są Treny Jana Kochanowskiego. Za zdania informacyjne uznaje się również sformułowania będące wyłącznie przepisanymi fragmentami polecenia lub parafrazą polecenia. 4. Jeśli jedyna lektura obowiązkowa jest przywołana lakonicznie, bardziej w kontekście / w nawiązaniu do innego utworu literackiego, który zdający szerzej omawia w wypracowaniu, wówczas traktujemy przywołanie tej lektury jako spełnienie formalnych warunków zadania, ale oceniając KLiK, nie uwzględniamy tej lektury jako kontekst. 5. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli zawiera fragmenty odnoszące się do zakresu merytorycznego zagadnienia, którego omówienie jest wymagane. 6. Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną, jeżeli zawiera co najmniej jeden akapit argumentacyjny. 2. Kompetencje literackie i kulturowe (maksymalnie 16 punktów) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy w wypracowaniu zdający: • wykorzystał znajomość – odpowiednio – wskazanej w poleceniu lub wybranej lektury obowiązkowej oraz innych utworów literackich w sposób funkcjonalny, tzn. np. czy przywołał w pracy takie konwencje, omówił takie motywy literackie, które w sposób istotny wspierają jego tok rozumowania albo dobrze ilustrują to, o czym pisze • funkcjonalnie wykorzystał kontekst, wybrany spośród: historycznoliterackiego, literackiego, biograficznego, kulturowego, mitologicznego, biblijnego, religijnego, historycznego, filozoficznego, egzystencjalnego, politycznego, społecznego • przedstawił bogatą argumentację, świadczącą o jego erudycji • wykazał się wiedzą i umiejętnościami z zakresu kształcenia literackiego i kulturowego oraz kształcenia językowego • nie popełnił błędów rzeczowych zarówno w odniesieniu do przywołanych tekstów literackich oraz kontekstów, jak i terminologii historycznoliterackiej oraz/lub teoretycznoliterackiej. Wyjaśnienia (kryterium 2. – KLiK) 1. Poprzez wykorzystanie utworu rozumie się wykorzystanie znajomości problematyki utworu, elementów poetyki tekstu. 2. Zdający powinien funkcjonalnie wykorzystać w wypracowaniu znajomość trzech utworów literackich, w tym lektury obowiązkowej / lektur obowiązkowych, innego utworu literackiego / innych utworów literackich. Funkcjonalne wykorzystanie znajomości tekstu oznacza przywołanie w wypracowaniu: 1) takich elementów jego struktury, jak np. kreacja świata przedstawionego, motywy, tematy, toposy, aluzje obecne w dziele literackim, 2) problematyki utworów, w tym np.: ich związku z tradycją literacką, programami epoki, grupy literackiej itp., które istotnie wspierają tok rozumowania zdającego, albo dobrze ilustrują to, o czym zdający pisze. Funkcjonalność wykorzystania znajomości tekstów ocenia się w odniesieniu do tematu pracy. Jeżeli w części zasadniczej pracy w charakterze argumentów/przykładów wykorzystane są elementy struktury dzieła literackiego lub motywy, konwencje, aluzje literackie, które nie są spójne np. ze stanowiskiem zdającego wyrażonym we wstępie do pracy – wówczas uwzględnia się tę niespójność w ocenie spójności. 3. Utwór literacki nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, nie wyciągając żadnego wniosku, nie wprowadzając żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem. 4. Jeżeli zdający w wypracowaniu napisze więcej niż o trzech utworach literackich (np. o trzech lekturach obowiązkowych i o dwóch innych tekstach literackich), o różnym stopniu funkcjonalności, do oceny stopnia realizacji kryterium bierze się pod uwagę trzy utwory wykorzystane w sposób najbardziej funkcjonalny, z których jeden musi być lekturą obowiązkową. Pozostałe utwory mogą być traktowane jako kontekst literacki. Zasady oceniania rozwiązań zadań 5. Argumentacja to udowodnienie tezy/opinii/stanowiska przedstawionego przez zdającego przy pomocy argumentów. 1) Bogata argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi przykładami i szeroka/wieloaspektowa, uwzględniająca kontekst, stanowiąca – jako całość – wnikliwą analizę problemu sformułowanego w poleceniu; zawiera elementy refleksji / głębszego namysłu nad problemem. W sytuacji gdy znajomość problematyki utworów literackich oraz elementów poetyki tekstu została wykorzystana częściowo funkcjonalnie, mówimy o argumentacji trafnej. 2) Zadowalająca argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi przykładami. 3) Powierzchowna argumentacja – to argumentacja oparta na uogólnieniach, niewnikająca w istotę rzeczy, poprzestająca na pobieżnych obserwacjach, mało dokładna, czasami niepoparta przykładami; również argumentacja, w której zdający podejmuje próbę zbudowania argumentu, dobierając jedynie środki językowe typowe dla struktur argumentacyjnych, np. Moim pierwszym argumentem jest... 6. Kontekst należy rozumieć jako odniesienie się przez zdającego w pracy do na przykład: 1) historii literatury 2) teorii literatury 3) charakteru epoki 4) biografii autora 5) innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu 6) filmu, spektaklu teatralnego 7) utworu muzycznego, dzieła plastycznego 8) mitologii 9) Biblii 10) religii 11) historii 12) filozofii 13) kwestii politycznych 14) kwestii społecznych, wybrane przez zdającego w sposób celowy, przydatne do osadzenia omawianego utworu w szerszej perspektywie i pogłębionego odczytania sensów utworu literackiego, do którego zdający odwołuje się w wypracowaniu. Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu polega na trafnym jego doborze ze względu na rozważany problem; kontekst pogłębia i rozwija omawiane zagadnienie. Pogłębienie i omówienie danego zagadnienia poprzez konteksty nie oznacza konieczności dogłębnej analizy samych kontekstów jako takich; w szczególności nie może prowadzić do dygresji stosowanej niefunkcjonalnie. 7. Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie ogranicza się wyłącznie do przywołania, np. informacji, wydarzenia, tytułu dzieła; kontekst jest poprawny, ale ogranicza się tylko do funkcji informacyjnej, nie pogłębia i nie rozwija omawianego zagadnienia. 8. Kontekst polegający na odniesieniu się przez zdającego do innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, nie formułując żadnego wniosku, nie dokonując żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem. 9. Erudycję należy rozumieć jako wiedzę przedmiotową zdającego, w tym m.in. wiedzę i umiejętność wykorzystania kontekstów, kodów kulturowych, terminologii, znajomości kultury, w tym literatury i innych dziedzin sztuki. Wypowiedź świadcząca o erudycji zdającego to wypracowanie, w którym zdający funkcjonalnie wykorzystał wiedzę przedmiotową w rozważaniu problemu sformułowanego w poleceniu. 10. W ocenie poziomu argumentacji nie uwzględnia się fragmentów wypowiedzi zawierających błędy rzeczowe. 11. Błąd rzeczowy – to błąd świadczący o: 1) nieznajomości lektury obowiązkowej (z podstawy programowej) wskazanej w poleceniu, do której odwołuje się zdający, w zakresie innym niż w przypadku błędu kardynalnego, tj. np. błąd w nazwisku autora, w przypisaniu autorstwa, w nazwisku/imieniu bohatera (dopuszczalne błędy w zapisie, nieprowadzące do trudności w identyfikacji bohatera lub autora, np. Russeau albo Rouseau zamiast Rousseau – błędny zapis to błąd ortograficzny), dotyczący losów bohaterów drugoplanowych bądź wątków innych niż główne 2) nieznajomości utworu literackiego lub tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, innego niż lektura obowiązkowa lub utwór literacki wskazany w poleceniu (każdy błąd merytoryczny) 3) nieuprawnionej interpretacji fragmentu lub fragmentów / części utworu literackiego, w tym poetyckiego, do którego odwołuje się zdający, będącej częściową falsyfikacją danego utworu 4) nieznajomości zagadnień z zakresu teorii i historii literatury bądź języka, np. stosowanie pojęć typowych dla epiki w odniesieniu do liryki (np.: *narrator wiersza; wiersz „Ocalony” Różewicza opowiada, fabuła w „Trenach” Jana Kochanowskiego). Nie są błędem rzeczowym sformułowania takie jak np. utwór pokazuje, wiersz ukazuje). 5) braku wiedzy dotyczącej wybranego przez zdającego kontekstu, np. błędne przywołanie pojęć lub faktów historycznych. Jako błąd rzeczowy traktujemy również niepoprawne przywołanie cytatu z utworu literackiego, oznaczone cudzysłowem. 6) Dokładnie ten sam błąd rzeczowy (np. konsekwentne stosowanie błędnego imienia bohatera, którego da się w jednoznaczny sposób zidentyfikować, a opisane w wypracowaniu fakty świadczą o znajomości lektury) powtórzony kilkakrotnie jest liczony jako jeden błąd. 7) Jeżeli dane sformułowanie stosowane/uznawane jest w nauczaniu zwyczajowo za „termin” (np. apokalipsa spełniona), ale nie jest terminem w rozumieniu encyklopedycznym oraz/lub nie jest wymienione w podstawie programowej, to błędu w takim sformułowaniu (np. *apokalipsa przepowiadana) nie traktuje się jako błędu rzeczowego. Zasady oceniania rozwiązań zadań 3. Kompozycja wypowiedzi: struktura, spójność i styl (maksymalnie 7 punktów) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy: 1. w zakresie struktury wypowiedzi: • kompozycja wypowiedzi jest funkcjonalna, tzn. czy układ wywodu / sposób uporządkowania treści pomaga w zrozumieniu wypowiedzi • podział wypowiedzi – zarówno w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie), jak i w zakresie struktury akapitów – jest poprawny i funkcjonalny 2. w zakresie spójności wypowiedzi: • wypowiedź jest spójna, tzn. złożona z elementów, które tworzą logiczną i uporządkowaną całość • w wypowiedzi spójność jest zachowana zarówno wewnątrz zdań, jak również między zdaniami i akapitami • w wypowiedzi użyte zostały odpowiednie środki językowe, np. wskaźniki zespolenia tekstu, struktury metatekstowe, leksykalne wykładniki spójności, które ułatwiają śledzenie toku rozumowania autora 3. w zakresie stylu wypowiedzi: • styl wypowiedzi jest stosowny, tzn. czy zdający konsekwentnie posługuje się jednym, wybranym stylem, a jeżeli miesza różne style w wypowiedzi – to czy jest to uzasadnione (czy czemuś to służy, jest funkcjonalne) oraz czy zdający nie napisał wypowiedzi, stosując słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej. 3a. Struktura wypowiedzi Wyjaśnienia (kryterium 3a – Struktura wypowiedzi) 1. Elementy treściowe wypowiedzi to – najogólniej rzecz ujmując – „bloki”, na które podzielone jest wypracowanie (w najprostszej formie: wstęp – część zasadnicza (rozwinięcie) – zakończenie, ale „część zasadnicza” zazwyczaj jest dzielona na kolejne „bloki”, tj. akapity). 1) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane problemowo (w toku problemowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej wypracowania omawia np. jeden aspekt tematu. Omawiając wybrany aspekt, zdający przywołuje argumentację i przykłady z różnych tekstów literackich / kontekstów; czynnikiem organizującym dany „blok” jest właśnie problem („ponadtekstowo”, „międzytekstowo”), a nie dany tekst literacki. 2) Możliwa jest sytuacja, w której zorganizowanie problemowe „pokrywa się” ze zorganizowaniem według kolejno omawianych tekstów literackich, jeżeli w pracy widoczny jest zamysł kompozycyjny wskazujący na tematyczne ustrukturyzowanie wypowiedzi, np. kolejny tekst literacki stanowi przykład umożliwiający np. uszczegółowienie wcześniej omawianego zagadnienia. 3) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane wyłącznie pod względem formalnym (w toku liniowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej wypracowania dotyczy innego tekstu literackiego / kontekstu, a jedynym identyfikowalnym czynnikiem organizującym taki układ jest po prostu omawianie w następujących po sobie „blokach” zagadnień dotyczących kolejnych tekstów / kontekstów; tekst jest zorganizowany wg tekstów „jeden po drugim” (np. zmiana kolejności akapitów nie wpływa na strukturę tekstu). 2. Ocena podziału wypowiedzi w skali ogólnej wymaga rozważenia proporcji i funkcjonalności zasadniczych „bloków” pracy, tj. wstępu – części zasadniczej – zakończenia. Usterki w podziale wypowiedzi w skali ogólnej mogą wynikać z np. nieproporcjonalnie i niefunkcjonalnie długiego wstępu, ze zbyt krótkiego (lakonicznego) zakończenia lub z braku jednego z tych „bloków”. 3. Ocena podziału wypowiedzi na akapity wymaga rozważenia, czy logika wywodu została odzwierciedlona w podziale na graficznie wyodrębnione i funkcjonalne akapity. Usterki w podziale wypowiedzi na akapity mogą wynikać np. z faktu, że w pracy występują wyodrębnione graficznie akapity, które nie stanowią zwartej myślowo całości, albo występują akapity, które powinny zostać podzielone na mniejsze bloki, ponieważ taki akapit zawiera kilka wątków (każdy z takich wątków stanowi sam w sobie zwartą myślowo całość). 4. W ocenie struktury wypowiedzi nie uwzględnia się niezrealizowania przez zdającego któregoś z elementów tematu, np. nieodwołania się w ogóle do jednego z tekstów wskazanych w temacie jako obowiązkowy. 3b. Spójność wypowiedzi Wyjaśnienia (kryterium 3b – Spójność wypowiedzi) 1. Wypowiedź jest spójna, jeżeli elementy, które ją tworzą, stanowią logiczną i uporządkowaną całość. 2. Wywód jest uporządkowany, jeśli każdy kolejny akapit wynika z poprzedniego, a np. przestawienie akapitów zaburzyłoby tok rozumowania przyjęty przez zdającego. 3. Zaburzenia w spójności mogą wynikać m.in. z: a) błędów logicznych, w tym ze zbyt daleko idących uogólnień, nieuzasadnionych wniosków (np. wnioski w zakończeniu pracy nie wynikają z przeprowadzonego rozumowania), sprzecznych stwierdzeń b) odstępstw od podporządkowania wywodu myśli przewodniej, np. wypracowanie zawiera niefunkcjonalne fragmenty stanowiące niezwiązane z tematem wątki poboczne c) zredagowaniu wstępu lub rozwinięcia, lub zakończenia, lub akapitu, które nie pasują logicznie do pozostałej części wypracowania, nie łączą się logicznie z poprzedzającą je częścią / poprzedzającym je akapitem d) rozwijania jednocześnie więcej niż jednego wątku („zazębiania” się wątków) e) pomijania pośrednich ogniw rozumowania, tzw. skróty myślowe f) wprowadzenie treści nieistotnych, zbędnych dla pracy, bez związku / pozostających w wątpliwym związku z tematem/wywodem g) wprowadzania dygresji stosowanych niefunkcjonalnie h) przerywania toku myślenia zbędnymi zdaniami. 4. Błędy w spójności wewnątrz akapitów oznaczają np. nielogiczne połączenia zdań w akapicie oraz brak zastosowania w nim wskaźników zespolenia. 5. Błędy w spójności między akapitami oznaczają nielogiczne powiązanie danego akapitu Zasady oceniania rozwiązań zadań z poprzednim lub poprzednimi akapitami oraz brak zastosowania wskaźników zespolenia między akapitami. 6. Błąd w składni prowadzący do błędu w spójności jest traktowany zarówno jako błąd językowy, jak i błąd w spójności. 3c. Styl wypowiedzi Wyjaśnienia (kryterium 3c – Styl wypowiedzi) 1. Styl wypowiedzi – co do zasady – powinien być: jasny, prosty (nie: zawiły, pretensjonalny), zwięzły, jednolity. Dodatkowo może być żywy, obrazowy. 2. Wypracowanie powinno być napisane stylem stosownym do sytuacji komunikacyjnej, jaką jest egzamin maturalny, co oznacza, że nie należy redagować go, stosując słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej. Styl uznaje się za stosowny w przeważającej części, jeżeli jest stosowany w orientacyjnie 2/3 pracy. Styl jest niestosowny do sytuacji komunikacyjnej, jeżeli orientacyjnie ok. 2/3 wypracowania zredagowane jest przy użyciu struktur językowych charakterystycznych dla stylu potocznego w odmianie mówionej. 3. Styl wypracowania jest jednorodny, jeśli zdający konsekwentnie posługuje się jednym, wybranym stylem, odpowiednim dla treści i formy wypowiedzi, lub miesza różne style w wypowiedzi, ale jest to uzasadnione i celowe. 4. Indywidualne upodobania stylistyczne egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę stylu pracy zdającego. 4. Język wypowiedzi (maksymalnie 11 punktów) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał: 1. w odniesieniu do zakresu i poprawności środków językowych: • czy zdający poprawnie użył w wypowiedzi różnych rodzajów zdań i bogatej leksyki (np. frazeologizmów, wyrazów rzadziej używanych w języku polskim), czy też ograniczył się do najprostszych środków językowych • czy środki językowe, których użył zdający, pozwalają mu zrealizować temat w sposób swobodny i precyzyjny, czy też pobieżny, sprawiający trudność w zrozumieniu tekstu • ile błędów językowych (fleksyjnych, składniowych, leksykalnych, frazeologicznych, słowotwórczych, stylistycznych) zdający popełnił w pracy 2. w odniesieniu do poprawności ortograficznej: • ile błędów ortograficznych zdający popełnił w pracy 3. w odniesieniu do poprawności interpunkcyjnej: • ile błędów interpunkcyjnych zdający popełnił w pracy. 4a. Zakres i poprawność środków językowych Oceniając język wypowiedzi, egzaminator najpierw oceni zakres użytych środków językowych, a następnie – ich poprawność. Ostateczną liczbę punktów ustali na podstawie oceny obu tych aspektów wypowiedzi, zgodnie z poniższą tabelą. Wyjaśnienia (kryterium 4a) 1. Nie każde nieprecyzyjne sformułowanie jest niepoprawne językowo (stanowi błąd językowy); może być przejawem nieporadności językowej. Błędem jest nieporadność językowa będąca oczywistym nieuzasadnionym naruszeniem obowiązującej normy językowej. 2. Indywidualne upodobania językowe egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę poprawności środków językowych w pracy zdającego. 3. W wypracowaniu występuje zróżnicowana składnia, jeżeli w pracy zdający wykorzystał poprawnie co najmniej 4 różne struktury składniowe, np.: zdanie pojedyncze, zdanie złożone, zdanie wielokrotnie złożone, równoważnik zdania, imiesłowowy równoważnik zdania, strona bierna, paralelizm składniowy, poprawne wprowadzanie cytatu, zdanie pytające, zdanie wtrącone. 4. W wypracowaniu występuje zróżnicowana leksyka, jeżeli w pracy zdający np. stosuje wyrazy/wyrażenia synonimiczne, stosuje bogatą frazeologię, używa precyzyjnego słownictwa, w tym np. terminologii. 5. W ocenie zróżnicowania leksyki nie uwzględnia się nieuzasadnionych powtórzeń wyrazów, zwrotów. Nieuzasadnione powtórzenia są uwzględniane w liczbie błędów językowych.

Zasady oceniania rozwiązań Rodzaj dokumentu: zadań Egzamin maturalny Egzamin: Arkusz 1. Przedmiot: Test Język polski w użyciu Test historycznoliteracki Poziom: Formy arkusza: MPOP-P1-400, MPOP-P1-Q00, MPOU-P1-100 Termin egzaminu: 3 czerwca 2024 r. Data publikacji 28 czerwca 2024 r. dokumentu: Ogólne zasady oceniania zadań w części testowej Akceptowane są wszystkie odpowiedzi merytorycznie poprawne i spełniające warunki zadania – również odpowiedzi nieprzewidziane jako rozwiązania przykładowe w zasadach oceniania. 1. Odpowiedzi nieprecyzyjne, niejednoznaczne, niejasno sformułowane uznaje się za błędne. 2. Gdy jako rozwiązanie tego samego zadania zdający podaje kilka odpowiedzi, z których jedna jest poprawna, a inne – błędne, nie otrzymuje punktów za żadne z tych rozwiązań. 3. Jeżeli odpowiedź zawiera wyłącznie cytat, to jest oceniana na 0 pkt. 4. Jeżeli informacje zamieszczone w odpowiedzi (również te dodatkowe, a więc takie, które nie wynikają z treści polecenia) świadczą o nierozumieniu omawianego zagadnienia i zaprzeczają pozostałej części odpowiedzi stanowiącej prawidłowe rozwiązanie zadania, to za odpowiedź jako całość zdający otrzymuje 0 pkt. 5. Jeżeli rozwiązanie zadania sprawdzającego znajomość problematyki i treści lektur obowiązkowych zawiera błąd rzeczowy, to ocenia się je na 0 pkt. 6. W zadaniach zamkniętych każdy sposób oznaczenia odpowiedzi (podkreślenie, przekreślenie, zakreślenie, obwiedzenie itd.) jest uznawany za wybór tej odpowiedzi, pod warunkiem że zdający konsekwentnie go stosuje w jednym zadaniu. Zasady oceniania rozwiązań zadań Zadanie 1. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 20241 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: analizowania i interpretowania […] tekstów 1) przetwarza i hierarchizuje informacje kultury […]. z tekstów […]; 8. Kształcenie umiejętności świadomego 3) […] odczytuje informacje i przekazy odbioru […] tekstów kultury na różnych jawne i ukryte […]. poziomach […]. SP I. Kształcenie literackie i kulturowe. 2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń: 3) wyszukuje w tekście potrzebne informacje [...]; 5) wyszukuje w tekście informacje wyrażone wprost i pośrednio (ukryte). Zasady oceniania 1 pkt – zaznaczenie dwóch poprawnych odpowiedzi. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Rozwiązanie FF Zadanie 2. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: analizowania i interpretowania […] tekstów 1) przetwarza i hierarchizuje informacje kultury […]. z tekstów […]; 8. Kształcenie umiejętności świadomego 3) […] odczytuje informacje i przekazy odbioru […] tekstów kultury na różnych jawne i ukryte […]. poziomach […]. SP I. Kształcenie literackie i kulturowe. 2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń: 3) wyszukuje w tekście potrzebne informacje [...]; Zasady oceniania 1 pkt – poprawne podanie zalety i wady zapominania. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi Przykładowe odpowiedzi Zaleta, np.: • Niezbędny mechanizm selekcji wspomnień. • Zapominanie pozwala lepiej rozumieć rzeczywistość. • Pozwala porządkować wiedzę o rzeczywistości. • Pamięć może lepiej funkcjonować nieobciążona zbędnymi informacjami. • Zapominanie o pewnych wydarzeniach/osobach z przeszłości danej grupy społecznej ma znaczenie dla kształtowania jej tożsamości. Wada, np.: • Nie możemy korzystać z doświadczeń minionych pokoleń. • Przeszłość przestaje być źródłem wiedzy. • Bez doświadczeń z przeszłości trudniej wyznaczać cele na przyszłość. • Bez pamięci o istotnych dla danego narodu wydarzeniach trudno zbudować jego tożsamości. Zadanie 3. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: analizowania i interpretowania […] tekstów 1) przetwarza i hierarchizuje informacje kultury […]. z tekstów […]; 8. Kształcenie umiejętności świadomego 3) […] odczytuje informacje i przekazy odbioru […] tekstów kultury na różnych jawne i ukryte […]. poziomach […]. SP I. Kształcenie literackie i kulturowe. 2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń: 3) wyszukuje w tekście potrzebne informacje [...]; 5) wyszukuje w tekście informacje wyrażone wprost i pośrednio (ukryte); 7) wyciąga wnioski wynikające z przesłanek zawartych w tekście […]. Zasady oceniania rozwiązań zadań Zasady oceniania 1 pkt – rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie w odniesieniu do tekstu Leona Dyczewskiego. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Tak, ponieważ z tekstu Dyczewskiego wynika, że pamięć jest procesem spontanicznym, a więc decyzja o tym, co zachować w pamięci zbiorowości, może być nagle zmieniona. • Tak, ponieważ pamięć wiąże się z zapominaniem, a ono zmienia nasz obraz przeszłości. • Nie. Z tekstu Leona Dyczewskiego wynika, że pamięć nie jest przypadkowym zestawem zdarzeń/obrazów, gdyż można ją kontrolować/kształtować. Zadanie 4. (0–2) Wymagania egzaminacyjne 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: analizowania i interpretowania […] tekstów 4) rozpoznaje w tekście […] środki wyrazu kultury […]. artystycznego […]: wyliczenie […]; określa 8. Kształcenie umiejętności świadomego ich funkcje. odbioru […] tekstów kultury na różnych poziomach […]. 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: 1) przetwarza i hierarchizuje informacje z tekstów […]; 3) […] odczytuje informacje i przekazy jawne i ukryte […] Zasady oceniania 2 pkt – poprawne określenie funkcji wyliczenia w każdym z zacytowanych zdań. 1 pkt – poprawne określenie funkcji wyliczenia w jednym z zacytowanych zdań. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi Cytat z tekstu Leona Dyczewskiego Funkcja wyliczenia, np.: • Wymienienie elementów, które dotyczą pamięci. • Podkreślenie, że pamięć dotyczy tego, co przeminęło. • Podkreślenie, że pamięć obejmuje różnorodne aspekty przeszłości. • Określenie zagadnień, o których będzie mowa w tekście. Cytat z tekstu Jerzego Limona Funkcja wyliczenia, np.: • Podanie cech pamięci. • Zaakcentowanie, że proces zapamiętywania nie podlega żadnym regułom. • Podkreślenie, że pamięć jest wynikiem swobodnego montowania tego, czego człowiek doświadcza różnymi zmysłami. • Wyliczenie nadaje wypowiedzi metaforyczny charakter / poetyzuje wypowiedź. Zadanie 5. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: analizowania i interpretowania […] tekstów 1) przetwarza i hierarchizuje informacje kultury […]. z tekstów […]; 8. Kształcenie umiejętności świadomego 2) analizuje strukturę tekstu: odczytuje […] odbioru […] tekstów kultury na różnych sposób prowadzenia wywodu. poziomach […]. Zasady oceniania 1 pkt – zaznaczenie poprawnej odpowiedzi. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Rozwiązanie C Zasady oceniania rozwiązań zadań Zadanie 6. (0–4) Wymagania egzaminacyjne 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: analizowania i interpretowania […] tekstów 1) przetwarza […] informacje z tekstów […]; kultury, a także ich wzajemnej 3) […] odczytuje informacje i przekazy korespondencji. jawne i ukryte […]. 8. Kształcenie umiejętności świadomego odbioru […] tekstów kultury na różnych SP poziomach […]. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń: 3) wyszukuje w tekście potrzebne informacje […]. 4) odróżnia zawarte w tekście informacje ważne od informacji drugorzędnych; 5) wyszukuje w tekście informacje wyrażone wprost i pośrednio (ukryte). II. Kształcenie językowe. 1. Gramatyka języka polskiego. Zdający: 1. Pogłębianie funkcjonalnej wiedzy 1) wykorzystuje wiedzę z dziedziny fleksji, z zakresu nauki o języku. słowotwórstwa, frazeologii i składni w […] tworzeniu własnych wypowiedzi. 4. Ortografia i interpunkcja. Zdający: 1) stosuje zasady ortografii i interpunkcji […]. III. Tworzenie wypowiedzi. 2. Mówienie i pisanie. Zdający: 2. Wykorzystanie kompetencji językowych 2) buduje wypowiedź w sposób świadomy, […] w wypowiedziach […] pisemnych. za znajomością jej funkcji językowej […]; 4) tworzy spójne wypowiedzi w następujących formach gatunkowych: […] notatka syntetyzująca. Zasady oceniania notatki syntetyzującej Za notatkę syntetyzującą można uzyskać 4 punkty, w tym 3 punkty za treść i 1 punkt za poprawność językową, ortograficzną i interpunkcyjną. Treść 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt notatka spełnia notatka spełnia notatka kryteria A, B i C kryteria A, B i C spełnia określone dla określone dla kryteria A i C 3 pkt, ALE nie 2 pkt, ALE nie określone dla została została 1 pkt, ALE zachowana zachowana nie została dozwolona liczba dozwolona liczba zachowana wyrazów wyrazów dozwolona liczba wyrazów ALBO ALBO ALBO A. przedstawienie notatka notatka notatka notatka nie stanowiska przedstawia – przedstawia – przedstawia spełnia każdego oparte na oparte na stanowisko żadnego autora kluczowych dla kluczowych dla każdego autora z kryteriów tematu tematu względem określonego informacjach – informacjach – zagadnienia dla 1 pkt stanowisko stanowisko określonego każdego autora każdego autora w temacie notatki, względem względem odtworzone na zagadnienia zagadnienia podstawie określonego określonego informacji w temacie notatki, w temacie notatki, zawartych odtworzone na odtworzone na w tekście podstawie podstawie informacji informacji zawartych zawartych w tekście, na w tekście, ale odpowiednim poziom poziomie uogólnienia jest uogólnienia zaburzony B. zestawienie w notatce w notatce stanowisk obu stanowisk obu zestawiono zestawiono autorów nie autorów stanowiska obu stanowiska obu zestawiono albo autorów; autorów; zestawiono je poprawnie poprawnie niepoprawnie; nie wskazano np. wskazano np. wskazano np. punkty wspólne/ punkty wspólne/ punktów rozbieżne albo rozbieżne albo wspólnych/ różnorodność różnorodność rozbieżnych albo aspektów aspektów różnych aspektów zagadnienia zagadnienia zagadnienia określonego określonego określonego w temacie notatki w temacie notatki w temacie notatki ujętych w tekstach ujętych w tekstach ujętych w tekstach obu autorów obu autorów obu autorów C. spójność notatka stanowi notatka stanowi notatka stanowi logiczną logiczną logiczną i zorganizowaną i zorganizowaną i zorganizowaną całość całość ALBO całość ALBO w notatce w notatce występują usterki występują usterki w spójności w spójności D. długość notatki 60–90 wyrazów 60–90 wyrazów 60–90 wyrazów Zasady oceniania rozwiązań zadań Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna 1 pkt – poprawny zapis, dopuszczalne dwa błędy (językowe, ortograficzne lub interpunkcyjne). 0 pkt – trzy i więcej błędów (językowych, ortograficznych lub interpunkcyjnych). Uwaga. Jeżeli w kryterium Treść przyznano 0 pkt, wówczas nie przyznaje się punktów w kryterium Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna. INFORMACJA O ZASADACH OCENIANIA NOTATKI SYNTETYZUJĄCEJ NAPISANEJ PRZEZ ZDAJĄCYCH ZE SPECYFICZNYMI TRUDNOŚCIAMI W UCZENIU SIĘ (Z DYSLEKSJĄ, DYSORTOGRAFIĄ, DYSGRAFIĄ) Egzaminator ocenia treść notatki syntetyzującej Treść (0–3) zgodnie z tabelą zamieszczoną na s. 8 tego dokumentu. 1 pkt – zapis poprawny językowo, dopuszczalne trzy błędy językowe. 0 pkt – cztery i więcej błędów językowych. Poprawność językowa (0–1) Uwaga. Oceniając notatkę syntetyzującą zdającego, u którego stwierdzono specyficzne trudności w uczeniu się (dysleksję lub dysortografię albo dysgrafię), egzaminator nie ocenia ani poprawności ortograficznej, ani interpunkcyjnej. Wskazówki dotyczące realizacji tematu notatki 1) Stanowiska autorów tekstów a) Stanowisko autora 1. tekstu, np. Pamięć zbiorowości/zbiorowa podlega modyfikowaniu/kształtowaniu/porządkowaniu. b) Stanowisko autora 2. tekstu, np. Pamięć jako proces biochemiczny nie podlega żadnym innym regułom / jest zmienna. 2) Zestawienie stanowisk, np. Z zestawienia stanowisk może wynikać: • tekst 1.: perspektywa zbiorowości; tekst 2.: perspektywa jednostki • tekst 1.: pamięć zbiorowa jest kształtowana/kontrolowana przez człowieka; tekst 2.: człowiek nie ma całkowitej kontroli nad pamięcią. Uwaga. Kompozycja notatki jest dowolna, np. zdający może zacząć od zestawienia stanowisk autorów tekstów albo od przedstawienia stanowiska każdego z nich. Przykładowe odpowiedzi ocenione na 3 punkty za treść • Tematem obu tekstów jest opis sposobu funkcjonowania pamięci. Leon Dyczewski pisze o pamięci zbiorowości. Zauważa, że podlega ona sterowaniu, ponieważ określone grupy ludzi decydują o tym, o których wydarzeniach historycznych dany naród powinien pamiętać, żeby kształtować swoją tożsamość. Z kolei Jerzy Limon opisuje funkcjonowanie pamięci ludzkiej – jednostkowej. Ta pamięć również ulega wymodelowaniu, ale człowiek ma wrażenie, że dzieje się to poza jego kontrolą, ponieważ np. z upływem czasu inaczej pamięta jakieś wydarzenie. [72 wyrazy] • Tematem obu tekstów są sposoby funkcjonowania pamięci. Dyczewski pisze o pamięci zbiorowości. Zauważa, że osnuta jest ona wokół faktów, których nie da się pominąć. Jest jednak kształtowana i zmienia się pod wpływem określonych gremiów i rzeczywistości. Zauważa, że pamięć służy kształtowaniu tożsamości zbiorowej, np. narodu. Z kolei Limon opisuje funkcjonowanie jednostkowej pamięci ludzkiej. Ta pamięć również ulega zmianom, ale dzieje się to poza świadomością i kontrolą człowieka, który po upływie pewnego czasu inaczej pamięta jakieś wydarzenie. [76 wyrazów] • Oba teksty dotyczą sposobu funkcjonowania pamięci. Dyczewski mówi o pamięci zbiorowej, która podlega modyfikacjom. Zmiany w obrębie takiej pamięci dokonywane są przez określone grupy ludzi, decydujące, o których wydarzeniach historycznych należy pamiętać, żeby kształtować tożsamość narodową. Natomiast Limon opisuje sposób funkcjonowania pamięci w perspektywie jednostkowej. Pamięć jednostki, jak pamięć zbiorowa, także jest modyfikowana. Jednak w tym przypadku człowiek odnosi wrażenie, że ma ograniczoną kontrolę nad treściami zawartymi w swojej pamięci, ponieważ z nie do końca zrozumiałych powodów ludzka pamięć – wraz z upływem czasu – zmienia się, nieustannie przeobraża. [87 wyrazów] Zadanie 7. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury światowej […] oraz umiejętność 8) wykazuje się znajomością mówienia o nich z wykorzystaniem i zrozumieniem treści utworów wskazanych potrzebnej terminologii. w podstawie programowej jako lektury 7. Kształcenie umiejętności czytania, obowiązkowe; analizowania i interpretowania literatury 9) rozpoznaje tematykę i problematykę oraz innych tekstów kultury, a także ich poznanych tekstów […]. wzajemnej korespondencji. 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: 8. Kształcenie umiejętności świadomego 6) odczytuje pozaliterackie teksty kultury, odbioru utworów literackich i tekstów kultury stosując kod właściwy w danej dziedzinie na różnych poziomach […]. sztuki. Zasady oceniania rozwiązań zadań Zasady oceniania 1 pkt – poprawne wykazanie, że sytuacja na obrazie jest zgodna z mitem o Dedalu i Ikarze. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Na obrazie widać Dedala i Ikara. Skrzydła Dedala są sprawne, ale skrzydła Ikara rozpadły się i młodzieniec spada. • Na obrazie widać spadającego Ikara, ponieważ słońce roztopiło wosk sklejający skrzydła. • Według mitu Ikar wzniósł się zbyt blisko słońca, w wyniku czego jego skrzydła się rozpadły, a Ikar runął w dół. Na obrazie, ukazana jest ta sama sytuacja: Ikar znalazł się zbyt blisko Heliosa/boga Słońca – dlatego skrzydła Ikara rozpadły się, bohater spada. Zadanie 8. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 4) rozpoznaje w tekście literackim środki 7. Kształcenie umiejętności czytania, wyrazu artystycznego […]; określa ich analizowania i interpretowania literatury funkcje. […]. 8) wykazuje się znajomością i zrozumieniem treści utworów wskazanych w podstawie programowej jako lektury obowiązkowe. 9) rozpoznaje tematykę i problematykę poznanych tekstów […]. Zasady oceniania 1 pkt – poprawne wyjaśnienie. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Porównanie ojczyzny do matki służy pouczeniu, że ojczyznę należy chronić, kochać i poważać jak rodzoną matkę. • Służy to utożsamieniu ojczyzny z matką. W ten sposób autor podkreśla wartość ojczyzny. Zadanie 9.1. (0–2) Wymagania egzaminacyjne 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej i światowej […]. 4) rozpoznaje w tekście literackim środki 7. Kształcenie umiejętności czytania, wyrazu artystycznego […]; określa ich analizowania i interpretowania literatury funkcje. […]. 8) wykazuje się znajomością i zrozumieniem treści utworów wskazanych w podstawie programowej jako lektury obowiązkowe. 9) rozpoznaje tematykę i problematykę poznanych tekstów […]. Zasady oceniania 2 pkt – zaznaczenie trzech poprawnych odpowiedzi. 1 pkt – zaznaczenie dwóch poprawnych odpowiedzi. 0 pkt – zaznaczenie jednej poprawnej odpowiedzi albo odpowiedź niepoprawna lub brak odpowiedzi. Uwaga. Jeżeli zdający zaznaczy więcej niż trzy odpowiedzi, to otrzymuje za zadanie 0 pkt. Rozwiązanie ACD Zadanie 9.2. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury […] światowej […]. 8) wykazuje się znajomością 7. Kształcenie umiejętności czytania, i zrozumieniem treści utworów wskazanych analizowania i interpretowania literatury w podstawie programowej jako lektury […]. obowiązkowe; 8. Kształcenie umiejętności świadomego 9) rozpoznaje tematykę i problematykę odbioru utworów literackich […] na różnych poznanych tekstów […]. poziomach [...]. Zasady oceniania rozwiązań zadań Zasady oceniania 1 pkt – trafne wyjaśnienie w odniesieniu do utworu. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Dla Harpagona wartością są pieniądze, a nie rodzina. Dla korzyści materialnej zmusza córkę do małżeństwa z dużo od niej starszym mężczyzną, który nie oczekuje posagu. • Negatywny. Eliza nie może być szczera z ojcem, ponieważ skąpstwo go zaślepia. Knuje intrygę, aby zyskać zgodę ojca na ślub z ukochanym. • Skąpstwo Harpagona doprowadziło do rozpadu więzi rodzinnych. Eliza widzi w ojcu despotę, spiskuje przeciwko niemu, nie godzi się, aby ten życie rodziny podporządkowywał swojej obsesji – gromadzeniu pieniędzy. Zadanie 10. (0–2) Wymagania egzaminacyjne 2024 Wymagania ogólne Wymaganie szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 8) wykazuje się znajomością 7. Kształcenie umiejętności czytania, i zrozumieniem treści utworów wskazanych analizowania i interpretowania literatury w podstawie programowej jako lektury […]. obowiązkowe; 8. Kształcenie umiejętności świadomego 9) rozpoznaje tematykę i problematykę odbioru utworów literackich […] na różnych poznanych tekstów […]. poziomach [...]. 13) porównuje utwory literackie lub ich fragmenty, […] określa cechy wspólne i różne. Zasady oceniania 2 pkt – rozstrzygnięcie oraz poprawne uzasadnienie stanowiska w odniesieniu do fragmentu wiersza ORAZ fragmentu Dziadów cz. III. 1 pkt – rozstrzygnięcie oraz poprawne uzasadnienie stanowiska w odniesieniu do fragmentu wiersza ALBO fragmentu Dziadów cz. III. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Uwagi. • W uzasadnieniu zdający musi odnieść się do postawy. • Nie zalicza się odpowiedzi polegającej tylko na streszczaniu lub parafrazowaniu tekstu/tekstów. Przykładowe odpowiedzi • Inną. Podmiot liryczny wiersza przyjmuje pokorną postawę wobec Boga. Natomiast Konrad jest roszczeniowy – żąda władzy od Boga. • Inną. Podmiot liryczny ufa Bogu, wierzy, że zostanie wysłuchany. Natomiast Konrad czuje się lekceważony milczeniem Boga. • Taką samą. Zarówno podmiot liryczny, jak i Konrad bezpośrednio przemawiają do Boga, nie boją się do Niego zwracać. Zadanie 11. (0–2) Wymagania egzaminacyjne 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 8) wykazuje się znajomością i zrozumieniem treści utworów wskazanych w podstawie programowej jako lektury obowiązkowe. Zasady oceniania 2 pkt – wpisanie do tabeli trzech poprawnych odpowiedzi. 1 pkt – wpisanie do tabeli dwóch poprawnych odpowiedzi. 0 pkt – wpisanie do tabeli jednej poprawnej odpowiedzi albo odpowiedź niepoprawna lub brak odpowiedzi. Rozwiązanie A4, B1, C5 Zadanie 12. (0–2) Wymagania egzaminacyjne 2024 Wymagania ogólne Wymaganie szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 8) wykazuje się znajomością 7. Kształcenie umiejętności czytania, i zrozumieniem treści utworów wskazanych analizowania i interpretowania literatury w podstawie programowej jako lektury […]. obowiązkowe; 8. Kształcenie umiejętności świadomego 9) rozpoznaje tematykę i problematykę odbioru utworów literackich […] na różnych poznanych tekstów […]. poziomach [...]. Zasady oceniania 2 pkt – zaznaczenie trzech poprawnych odpowiedzi. 1 pkt – zaznaczenie dwóch poprawnych odpowiedzi. 0 pkt – zaznaczenie jednej poprawnej odpowiedzi albo odpowiedź niepoprawna lub brak odpowiedzi. Zasady oceniania rozwiązań zadań Rozwiązanie FPP Zadanie 13. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […] oraz umiejętność 9) rozpoznaje tematykę i problematykę mówienia o nich z wykorzystaniem poznanych tekstów […] potrzebnej terminologii. 10) rozpoznaje w utworze sposoby 7. Kształcenie umiejętności czytania, kreowania […] sytuacji lirycznej […]. analizowania i interpretowania literatury […]. 2. Komunikacja językowa i kultura języka. 8. Kształcenie umiejętności świadomego Zdający: odbioru utworów literackich […] na różnych 2) rozpoznaje zjawiska powodujące poziomach […]. niejednoznaczność wypowiedzi ([…] paradoksy) […]. Zasady oceniania 1 pkt – poprawne wyjaśnienie paradoksu. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Paradoks polega na tym, że podmiot liryczny potrafi żyć, chociaż sądził, że ukochana osoba jest mu niezbędna do życia jak powietrze. • Paradoks wynika z przedstawienia miłości jako czegoś niezbędnego do życia. Podmiot liryczny mówi, że jednak żyje, choć nieszczęśliwie kocha. • Paradoks sytuacji podmiotu lirycznego wiersza polega na tym, że mimo rozstania z osobą ukochaną, która była dla podmiotu niezbędna do życia jak powietrze, to – wraz z upływem czasu – podmiot stwierdza, że jednak potrafi żyć bez tej osoby. Zadanie 14. (0–2) Wymagania egzaminacyjne 2024 Wymagania ogólne Wymaganie szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 8) wykazuje się znajomością 7. Kształcenie umiejętności czytania, i zrozumieniem treści utworów wskazanych analizowania i interpretowania literatury w podstawie programowej jako lektury […]. obowiązkowe; 8. Kształcenie umiejętności świadomego 9) rozpoznaje tematykę i problematykę odbioru utworów literackich […] na różnych poznanych tekstów […]; poziomach [...]. 13) porównuje utwory literackie lub ich fragmenty, dostrzega kontynuacje i nawiązania w porównywanych utworach, określa cechy wspólne […]. Zasady oceniania 2 pkt – poprawne podanie tytułu ORAZ trafne wyjaśnienie. 1 pkt – poprawne podanie tytułu. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Uwagi. • Podanie niepoprawnego tytułu skutkuje przyznaniem 0 punktów za całe zadanie. • Nie uznaje się wyjaśnienia ograniczającego się do wskazania tego samego imienia bohaterów Tanga i opowiadania Nowakowskiego. Przykładowe odpowiedzi Tytuł utworu: Tango Wyjaśnienie, np.: • Postacie w obu utworach mają podobne cechy charakteru i to samo imię – Edek. • Bohaterowie w obu utworach przyjmują podobną postawę życiową. Obaj są bezwzględni, prostaccy, gardzą innymi. Zasady oceniania rozwiązań zadań Zadanie 15. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 8) wykazuje się znajomością 7. Kształcenie umiejętności czytania, i zrozumieniem treści utworów wskazanych analizowania i interpretowania literatury […]. w podstawie programowej jako lektury 8. Kształcenie umiejętności świadomego obowiązkowe; odbioru utworów literackich i tekstów kultury 9) rozpoznaje tematykę i problematykę na różnych poziomach […]. poznanych tekstów […]. Zasady oceniania 1 pkt – rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie uwzględniające sytuację z opowiadania Profesor Andrews w Warszawie. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Nie, spotkały go same nieszczęścia, począwszy od zagubionego bagażu. • Nie. Wszystko, czego profesor doświadczył w Warszawie, nie okazało się dla niego dobre. Czuł się zagubiony, ponieważ nie działały telefony i nie mógł skontaktować się z Gosią. • Nie spotkało go nic dobrego. Był zdziwiony obecnością żołnierzy i czołgu na ulicach. / Zgubił się wśród takich samych bloków. • I tak, i nie. Wprawdzie po przylocie do Warszawy zjadł smaczną kolację z Gosią i jej narzeczonym, ale więcej było nieprzyjemności: był świadkiem wprowadzenia stanu wojennego, nie rozumiał sytuacji, w której się znalazł, przez co czuł się zagubiony. Zasady oceniania rozwiązań Rodzaj dokumentu: zadań Egzamin maturalny Egzamin: Arkusz 2. Przedmiot: Wypracowanie Poziom: Formy arkusza: Termin egzaminu: 3 czerwca 2024 r. Data publikacji 28 czerwca 2024 r. dokumentu: Ogólne zasady oceniania wypracowania 1. Zdający może zrealizować temat w wybranej przez siebie formie wypowiedzi, np.: rozprawka, szkic krytyczny, przemówienie, list otwarty, artykuł, esej, pod warunkiem że będzie to wypowiedź argumentacyjna. 2. Do pełnej realizacji polecenia wystarczy przywołanie dwóch argumentów. 3. Przywołanie utworu literackiego w formie streszczenia nie stanowi argumentu. 4. W wypracowaniu nie jest wymagane omawianie utworów literackich ani w porządku chronologicznym, ani w porządku przedstawionym w temacie, tj. lektura obowiązkowa, inny utwór literacki, konteksty. Zdający powinien zrealizować temat zgodnie z przyjętą przez siebie koncepcją. 5. Funkcjonalność wykorzystania w wypracowaniu utworu literackiego nie oznacza konieczności omówienia przez zdającego wszystkich elementów fabuły, sensów utworu istotnych (z punktu widzenia egzaminatora) ze względu na zagadnienie sformułowane w temacie. Zadaniem egzaminatora jest ocena stworzonej przez zdającego pracy pisemnej. Egzaminator nie może kierować się własnym wyobrażeniem, jak inaczej/lepiej można by taką pracę napisać. W ocenie należy uwzględnić to, co w pracy jest, a nie to, co – zdaniem egzaminatora – mogłoby/powinno w niej być. 6. Losy postaci literackiej są uogólnieniem ludzkiego doświadczenia. Dlatego jeżeli problem sformułowany w temacie odnosi się do człowieka, to za trafne uznaje się odwołanie przez zdającego w wypracowaniu również do postaci literackich, które nie są ludźmi. Ta sama zasada dotyczy również tekstów kultury. 7. Zdający musi w wypracowaniu wykorzystać dwa konteksty, ale nie musi odwoływać się do dwóch różnych typów kontekstów, np. jeden kontekst jest filozoficzny, drugi – historyczny; mogą być to dwa konteksty z tej samej kategorii. 8. Jeżeli zdający przywoła w wypracowaniu lekturę obowiązkową jako kontekst i popełni błąd kardynalny, to praca zostanie oceniona na 0 punktów. 9. Jeżeli wypowiedź jest w całości nieczytelna (w rozumieniu czytelności zapisu), egzaminator oceni ją na 0 punktów. 10. Jeżeli wypowiedź nie zawiera w ogóle rozwinięcia (np. zdający napisał tylko wstęp), egzaminator przyzna 0 punktów w każdym kryterium. 11. Jeżeli wypowiedź zawiera mniej niż 300 wyrazów, jest oceniana wyłącznie w kryteriach: Spełnienie formalnych warunków polecenia oraz Kompetencje literackie i kulturowe. W pozostałych kryteriach egzaminator przyzna 0 punktów. 12. Jeżeli wypowiedź jest napisana niesamodzielnie, np. zawiera fragmenty odtworzone z podręcznika lub innego źródła, w tym internetowego, lub jest przepisana od innego zdającego, wówczas egzamin z języka polskiego, w przypadku takiego zdającego, zostanie unieważniony. Oznacza to, że zdający nie zdaje egzaminu i nie może przystąpić do egzaminu w terminie poprawkowym w sierpniu (może przystąpić do egzaminu w kolejnych latach jego przeprowadzania). 13. Jeżeli wypowiedź zawiera fragmenty przepisane z zadania (polecenia, tekstu) zawartego w cz. 1. lub w cz. 2. arkusza egzaminacyjnego bez interpretacji tych fragmentów / komentarza do tych fragmentów, wówczas za wypracowanie zdający otrzyma 0 pkt. Całość pracy tego zdającego nie jest unieważniana. 14. Zabronione jest pisanie wypowiedzi obraźliwych, wulgarnych lub propagujących postępowanie niezgodne z prawem. W przypadku takich wypowiedzi zostanie podjęta indywidualna decyzja dotycząca danej pracy, np. nie zostaną przyznane punkty za styl i język lub cała wypowiedź nie będzie podlegała ocenie. Zasady oceniania rozwiązań zadań Utwory literackie, w tym lektury 1. Za utwór literacki w wypracowaniu nie uznaje się: komiksu, powieści obrazkowej, mangi, scenariusza filmowego, gry komputerowej. Te teksty kultury mogą zostać wykorzystane w wypracowaniu jako kontekst. 2. Ani jako utworów literackich, ani jako kontekstów nie traktuje się utworów literackich i tekstów piosenek obcojęzycznych, które nie zostały przetłumaczone na język polski. 3. Za lekturę obowiązkową uznaje się odwołanie przez zdającego do każdej księgi biblijnej. Biblia jest utworem literackim, którego znajomość nie obowiązuje w całości, dlatego żaden błąd rzeczowy w odniesieniu do Biblii nie jest błędem kardynalnym. 4. Zbiory mitów inne niż Mitologia Jana Parandowskiego nie są uznawane za lekturę obowiązkową – mogą stanowić np. kontekst. Język, ortografia i interpunkcja 1. Wszystkie wyrazy napisane przez zdającego składają się na sumę wyrazów w wypracowaniu. Jeżeli zdający napisze rozdzielnie wyraz, który powinien napisać łącznie, to liczymy go jako dwa wyrazy. Liczbę wyrażoną cyframi traktujemy jako jeden wyraz. 2. Jeżeli zdający nadaje tytuły lub śródtytuły pracy lub jej poszczególnym częściom, to bierze się je pod uwagę przy ocenie pracy, np. przy ocenie spójności. Tytuły i śródtytuły wlicza się do ogólnej liczby wyrazów. 3. Nie są błędami językowymi powtórzenia wyrazów pojawiających się w temacie, np.: przestrzeń, wpływ, otaczający, postawa, zaangażowanie, rzeczywistość. 4. Poprawne są różne wersje pisowni następujących tytułów utworów literackich: • „Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią” albo „Rozmowa mistrza Polikarpa ze Śmiercią”, albo „Dialog Mistrza Polikarpa ze Śmiercią”, albo „Dialog mistrza Polikarpa ze Śmiercią” • „Boska Komedia” albo „Boska komedia” • „Nie-Boska Komedia” albo „Nie-Boska komedia” • „Mała Apokalipsa” albo „Mała apokalipsa”. • „Rozdzióbią nas kruki, wrony…” albo „Rozdziobią nas kruki, wrony…” • „Inny świat” albo „Inny Świat” • „Rok 1984” albo „1984” • „Górą „Edek” ” albo „Górą Edek”. Zdający musi jednak konsekwentnie stosować w wypracowaniu wybraną wersję zapisywania danego tytułu. 5. Jeżeli zdający nie stosuje w wypracowaniu cudzysłowu w zapisie tytułów utworów literackich, to pominięcie cudzysłowu traktuje się jako błąd interpunkcyjny. Jeżeli zdający w swojej pracy konsekwentnie stosuje błędną interpunkcję w zapisie tytułu tego samego utworu literackiego, to egzaminator policzy ten błąd tylko raz. Wymagania egzaminacyjne 20241 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej i światowej oraz 5) interpretuje treści alegoryczne umiejętność mówienia o nich i symboliczne utworu literackiego; z wykorzystaniem potrzebnej terminologii. 8) wykazuje się znajomością 7. Kształcenie umiejętności czytania, i zrozumieniem treści utworów wskazanych analizowania i interpretowania literatury w podstawie programowej jako lektury oraz innych tekstów kultury, a także ich obowiązkowe; wzajemnej korespondencji. 9) rozpoznaje tematykę i problematykę 8. Kształcenie umiejętności świadomego poznanych tekstów oraz jej związek odbioru utworów literackich i tekstów kultury z programami epoki literackiej, zjawiskami na różnych poziomach: dosłownym, społecznymi, historycznymi, metaforycznym, symbolicznym, egzystencjalnymi i estetycznymi; poddaje aksjologicznym. ją refleksji; 10) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania: świata przedstawionego (fabuły, bohaterów, akcji, wątków, motywów), narracji, sytuacji lirycznej; interpretuje je i wartościuje; 11) rozumie pojęcie motywu literackiego i toposu, rozpoznaje podstawowe motywy i toposy oraz dostrzega żywotność motywów […] w utworach literackich; określa ich rolę w tworzeniu znaczeń uniwersalnych; 12) w interpretacji utworów literackich odwołuje się do tekstów poznanych w szkole podstawowej, w tym: bajek Ignacego Krasickiego, Dziadów cz. II oraz Pana Tadeusza Adama Mickiewicza, Balladyny Juliusza Słowackiego; 13) porównuje utwory literackie lub ich fragmenty, dostrzega kontynuacje i nawiązania w porównywanych utworach, określa cechy wspólne i różne; 14) przedstawia propozycję interpretacji utworu, wskazuje w tekście miejsca, które mogą stanowić argumenty na poparcie jego propozycji interpretacyjnej; 15) wykorzystuje w interpretacji utworów literackich potrzebne konteksty, szczególnie kontekst historycznoliteracki, Zasady oceniania rozwiązań zadań historyczny, polityczny, kulturowy, filozoficzny, biograficzny, mitologiczny, biblijny, egzystencjalny; 16) rozpoznaje obecne w utworach literackich wartości uniwersalne i narodowe; określa ich rolę i związek z problematyką utworu oraz znaczenie dla budowania własnego systemu wartości. 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: 5) charakteryzuje główne prądy filozoficzne oraz określa ich wpływ na kulturę epoki; 6) odczytuje pozaliterackie teksty kultury, stosując kod właściwy w danej dziedzinie sztuki. II. Kształcenie językowe. II. Kształcenie językowe. 2. Wzbogacanie umiejętności 1. Gramatyka języka polskiego. Zdający: komunikacyjnych, stosowne wykorzystanie 1) wykorzystuje wiedzę z dziedziny fleksji, języka w różnych sytuacjach słowotwórstwa, frazeologii i składni komunikacyjnych. w […] tworzeniu własnych wypowiedzi; 3. Funkcjonalne wykorzystywanie wiedzy 2) rozumie zróżnicowanie składniowe zdań o języku w odczytaniu sensów zawartych wielokrotnie złożonych […] i wykorzystuje je w strukturze głębokiej tekstów literackich w budowie wypowiedzi o różnym […]. charakterze; 4. Świadome wykorzystanie działań 3) rozpoznaje argumentacyjny charakter językowych w formowaniu różnych konstrukcji składniowych […]; odpowiedzialności za własne zachowania wykorzystuje je w budowie własnych językowe. wypowiedzi; 5. […] doskonalenie umiejętności 4) rozumie rolę szyku wyrazów w zdaniu posługiwania się poprawną polszczyzną. […]. 2. Zróżnicowanie języka. Zdający: 2) rozróżnia style funkcjonalne polszczyzny oraz rozumie zasady ich stosowania. 3. Komunikacja językowa i kultura języka. Zdający: 2) […] dba o jasność i precyzję komunikatu; 3) posługuje się różnymi odmianami polszczyzny w zależności od sytuacji komunikacyjnej; 5) stosuje zasady etyki wypowiedzi […]; 7) stosuje zasady etykiety językowej w wypowiedziach […] pisemnych odpowiednie do sytuacji. 4. Ortografia i interpunkcja. Zdający: 1) stosuje zasady ortografii i interpunkcji […]; 2) wykorzystuje składniowo-znaczeniowy charakter interpunkcji do uwypuklenia sensów redagowanego przez siebie tekstu. III. Tworzenie wypowiedzi. III. Tworzenie wypowiedzi. 1. Doskonalenie umiejętności wyrażania 1. Elementy retoryki. Zdający: własnych sądów, argumentacji [...]. 1) formułuje tezy i argumenty w wypowiedzi 2. Wykorzystanie kompetencji językowych […] i pisemnej przy użyciu odpowiednich i komunikacyjnych w wypowiedziach […] konstrukcji składniowych; pisemnych. 3) rozumie i stosuje w tekstach 3. Kształcenie umiejętności formułowania retorycznych zasadę kompozycyjną i uzasadniania sądów na temat dzieł (np. teza, argumenty, apel, pointa); literackich oraz innych tekstów kultury. 6) rozumie, na czym polega logika 4. Doskonalenie umiejętności retorycznych, i konsekwencja toku rozumowania w szczególności zasad tworzenia w wypowiedziach argumentacyjnych wypowiedzi spójnych, logicznych oraz i stosuje je we własnych tekstach. stosowania kompozycji odpowiedniej dla danej formy gatunkowej. 2. […] Pisanie. Zdający: 5. Rozwijanie umiejętności tworzenia 1) zgadza się z cudzymi poglądami lub tekstów o wyższym stopniu złożoności. polemizuje z nimi, rzeczowo uzasadniając własne zdanie; 2) buduje wypowiedź w sposób świadomy, ze znajomością jej funkcji językowej, z uwzględnieniem celu i adresata, z zachowaniem zasad retoryki; 4) tworzy spójne wypowiedzi w następujących formach gatunkowych: wypowiedź o charakterze argumentacyjnym; 7) stosuje retoryczne zasady kompozycyjne w tworzeniu własnego tekstu […]; 8) w interpretacji przedstawia propozycję odczytania tekstu, formułuje argumenty na podstawie tekstu oraz znanych kontekstów, w tym własnego doświadczenia, przeprowadza logiczny wywód służący uprawomocnieniu formułowanych sądów; 9) stosuje zasady poprawności językowej i stylistycznej w tworzeniu własnego tekstu; potrafi weryfikować własne decyzje poprawnościowe; 10) wykorzystuje wiedzę o języku w pracy redakcyjnej nad tekstem własnym, dokonuje korekty tekstu własnego, stosuje kryteria poprawności językowej. Zasady oceniania rozwiązań zadań IV. Samokształcenie. IV. Samokształcenie. Zdający: 1. Doskonalenie umiejętności korzystania 1) porządkuje informacje w problemowe z różnych źródeł informacji […]. całości poprzez ich wartościowanie; 3. Umacnianie postawy poszanowania dla syntetyzuje poznawane treści wokół cudzej własności intelektualnej. problemu, tematu, zagadnienia oraz wykorzystuje je w swoich wypowiedziach. Zadanie 16. (0–35) Wybierz jeden z poniższych tematów i napisz wypracowanie. • W wypracowaniu rozważ problem podany w temacie. Przedstaw również swoje zdanie i je uzasadnij. • W rozważaniach przedstaw argumenty, odwołując się do utworów literackich oraz do wybranych kontekstów (np. historycznoliterackiego, literackiego, biograficznego, kulturowego, religijnego, mitologicznego, biblijnego, historycznego, filozoficznego, egzystencjalnego, politycznego, społecznego). • Jednym z utworów literackich musi być lektura obowiązkowa, wybrana spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 tego arkusza egzaminacyjnego. • Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 wyrazów. Temat 1. Jaki wpływ na człowieka ma otaczająca go przestrzeń? W pracy odwołaj się do: • lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 tego arkusza egzaminacyjnego • innego utworu literackiego – może to być również utwór poetycki • wybranych kontekstów. Uszczegółowienia zasad oceniania dotyczące tematu 1. 1. Rozumienie pojęć: a) jaki wpływ, np. – wartościowanie odziaływania przestrzeni na człowieka – efekt odziaływania przestrzeni na człowieka – proces odziaływania przestrzeni na człowieka b) człowiek – każda postać literacka (a w przypadku kontekstów – również np. filmowa), w tym postacie, które nie są ludźmi – jednostka ALBO zbiorowość (grupa ludzi) / bohater zbiorowy / ludzkość (wymiar uniwersalny) c) przestrzeń otaczająca człowieka – obszar, teren – nieograniczony albo objęty granicami, zabudowany albo otwarty – na którym znajduje się jakiś człowiek. 2. Zdający może zrozumieć i zrealizować temat w dowolny sposób. Jeżeli wypowiedź zdającego jest zgodna z tematem i z warunkami zadania, pracę należy oceniać. 3. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli w pracy zdający: a) przedstawił przestrzeń otaczającą człowieka ALBO b) omówił wpływ przestrzeni na człowieka ORAZ c) praca zawiera opinię albo uzasadnienie. 4. Utwór literacki uznaje się za wykorzystany w pełni funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji: a) przedstawił przestrzeń otaczającą człowieka ORAZ b) omówił wpływ przestrzeni na człowieka. 5. Utwór literacki uznaje się za wykorzystany częściowo funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji: a) przedstawił przestrzeń otaczającą człowieka ALBO b) omówił wpływ przestrzeni na człowieka. 6. Lektura obowiązkowa – dowolna lektura obowiązkowa, wybrana spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 arkusza, ilustrująca zagadnienie sformułowane w temacie. Temat 2. Postawa zaangażowania w sprawę jako próba zmiany rzeczywistości. W pracy odwołaj się do: • lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 tego arkusza egzaminacyjnego • innego utworu literackiego – może to być również utwór poetycki • wybranych kontekstów. Uszczegółowienia zasad oceniania dotyczące tematu 2. 1. Rozumienie pojęć: a) postawa zaangażowania, np. – przekonanie (jednostki ALBO zbiorowości) o słuszności idei/działania i zdecydowane dążenie do wdrożenia idei / do zrealizowania działania – poświęcanie (przez jednostkę ALBO zbiorowość) czasu, sił, energii jakiejś idei/działaniu b) sprawa, np. – idea – działanie – cel c) próba zmiany, np. – dążenie do zastąpienia czegoś czymś innym – dążenie do ulepszenia czegoś Zasady oceniania rozwiązań zadań d) rzeczywistość, np. – to, co istnieje naprawdę – sytuacja lub warunki, w których ktoś żyje lub coś się odbywa. 2. Zdający może zrozumieć i zrealizować temat w dowolny sposób. Jeżeli wypowiedź zdającego jest zgodna z tematem i z warunkami zadania, pracę należy oceniać. 3. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli w pracy zdający przedstawił: a) postawę zaangażowania w sprawę ALBO b) próbę zmiany rzeczywistości ORAZ c) praca zawiera opinię albo uzasadnienie. 4. Utwór literacki uznaje się za wykorzystany w pełni funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji omówił: a) postawę zaangażowania w sprawę ORAZ b) próbę zmiany rzeczywistości. 5. Utwór literacki uznaje się za wykorzystany częściowo funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji omówił: a) postawę zaangażowania w sprawę ALBO b) próbę zmiany rzeczywistości. 6. Lektura obowiązkowa – dowolna lektura obowiązkowa, wybrana spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 arkusza, ilustrująca zagadnienie sformułowane w temacie. 1. Spełnienie formalnych warunków polecenia (maksymalnie 1 punkt) • W wypracowaniu nie występuje błąd kardynalny. 1 pkt ORAZ • W wypracowaniu jest odwołanie do lektury obowiązkowej wybranej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym. ORAZ • Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu. ORAZ • Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną. • Wypracowanie nie spełnia któregokolwiek z warunków określonych w kategorii 0 pkt „1 pkt”. ALBO • Wypowiedź jest napisana w formie planu albo w punktach. Uwaga. Jeżeli w kryterium Spełnienie formalnych warunków polecenia przyznano 0 pkt, we wszystkich pozostałych kryteriach przyznaje się 0 pkt. Zasady oceniania rozwiązań zadań 2. Kompetencje literackie i kulturowe (maksymalnie 16 punktów) Funkcjonalność wykorzystania utworów wskazanych Liczba Błędy w poleceniu Poziom argumentacji wypowiedzi; erudycyjność wypowiedzi punktów rzeczowe (lektury obowiązkowej oraz innego utworu literackiego). Dwa utwory • Bogata argumentacja. wykorzystane • Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów. 16 pkt w pełni • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. funkcjonalnie. Uwaga: za każdy błąd rzeczowy należy odjąć 1 pkt od ogólnej liczby punktów przyznanych za KLiK, maksymalnie do 16 pkt i bez punktów ujemnych. • Zadowalająca argumentacja. 15 pkt • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie. • Zadowalająca argumentacja. • W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo 14 pkt funkcjonalnie. • Powierzchowna argumentacja. 13 pkt • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów. Jeden utwór • Bogata argumentacja. wykorzystany • Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów. 12 pkt w pełni • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. funkcjonalnie, • Zadowalająca argumentacja. a drugi – 11 pkt • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie. częściowo • Powierzchowna argumentacja. funkcjonalnie. • W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo 10 pkt funkcjonalnie. • Powierzchowna argumentacja. 9 pkt • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów. Dwa utwory • Trafna argumentacja. wykorzystane • Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów. 8 pkt częściowo • Praca zawiera fragmenty erudycyjne. funkcjonalnie. • Zadowalająca argumentacja. ALBO tylko jeden 7 pkt • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie. utwór • Powierzchowna argumentacja. wykorzystany • W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo 6 pkt w pełni funkcjonalnie. funkcjonalnie, a drugi – • Powierzchowna argumentacja. 5 pkt niefunkcjonalnie. • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów. Tylko jeden utwór • Trafna argumentacja. 4 pkt wykorzystany • Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów. częściowo • Zadowalająca argumentacja. funkcjonalnie. 3 pkt • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie. • Powierzchowna argumentacja. • W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo 2 pkt funkcjonalnie. • Powierzchowna argumentacja. 1 pkt • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów. Żaden utwór nie został wykorzystany przynajmniej w części funkcjonalnie. 0 pkt Uwaga. w pracy), wynosi 0 pkt, wówczas w pozostałych kryteriach (Kompozycja wypowiedzi oraz Język wypowiedzi) przyznaje się 0 pkt. 3. Kompozycja wypowiedzi: struktura, spójność i styl (maksymalnie 7 punktów) 3a. Struktura wypowiedzi Uporządkowanie Liczba elementów treściowych Podział wypowiedzi punktów wypowiedzi Elementy treściowe Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, 3 pkt wypowiedzi w całości lub część zasadnicza, zakończenie), jak w przeważającej części i w zakresie struktury akapitów; sposób A pracy są zorganizowane podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez problemowo. zdającego. Dopuszczalna 1 usterka. Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 2 pkt (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) B ALBO w zakresie struktury akapitów. Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 1 pkt (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) C ORAZ w zakresie struktury akapitów. • W pracy podjęta jest Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, 2 pkt próba organizacji część zasadnicza, zakończenie), jak elementów treściowych i w zakresie struktury akapitów; sposób D wypowiedzi podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez problemowo. zdającego. Dopuszczalna 1 usterka. • Elementy treściowe Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 1 pkt wypowiedzi (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) E zorganizowane w pracy ALBO w zakresie struktury akapitów. częściowo problemowo, częściowo wyłącznie Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 0 pkt pod względem (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) formalnym. ORAZ w zakresie struktury akapitów. • Elementy treściowe wypowiedzi w całości lub w przeważającej części pracy F zorganizowane wyłącznie pod względem formalnym, np. wg kolejno omawianych tekstów literackich. Elementy treściowe wypowiedzi niezorganizowane; wypowiedź stanowi 0 pkt G zbiór w znacznej mierze niezależnych elementów. Zasady oceniania rozwiązań zadań 3b. Spójność wypowiedzi Wypowiedź jest w całości spójna lub występują w niej nie więcej niż 2 zaburzenia 3 pkt w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. W wypowiedzi występuje 3–5 zaburzeń w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) 2 pkt na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. • W wypowiedzi występuje 6–8 zaburzeń w spójności (tj. logice, 1 pkt uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. LUB • Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ALBO z zakończeniem pracy. ALBO • Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ALBO częścią zasadniczą pracy. • W wypowiedzi występuje 9 lub więcej zaburzeń w spójności (tj. logice, 0 pkt uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. LUB • Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ORAZ z zakończeniem pracy. ALBO • Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ORAZ częścią zasadniczą pracy. 3c. Styl wypowiedzi Styl w całości lub w przeważającej części stosowny, tj. adekwatny do odmiany 1 pkt pisanej języka oraz do sytuacji komunikacyjnej (jednorodny albo funkcjonalnie niejednorodny). Wypracowanie nie spełnia warunków określonych w kategorii „1 pkt”. 0 pkt 4. Język wypowiedzi (maksymalnie 11 punktów) 4a. Zakres i poprawność środków językowych Poprawność środków Nie 26 lub więcej 6–8 9–11 12–14 15–17 18–21 22–25 więcej niż 5 błędów błędów błędów błędów błędów błędów błędów Zakres środków błędy jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. A B C D E F G H 1. Szeroki zakres środków językowych, tzn. • zróżnicowana składnia, • zróżnicowana leksyka, w tym np. 7 pkt 6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt bogata frazeologia, precyzyjne słownictwo, umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu. 2. Zadowalający zakres środków językowych, tzn. składnia i leksyka 6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt 0 pkt stosowne/odpowiednie do realizacji tematu. 3. Wąski zakres środków językowych, tzn. składnia i leksyka 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt 0 pkt 0 pkt proste/ograniczone, utrudniające realizację tematu. Przykładowo: za wypowiedź, w której zakres środków językowych wykorzystanych przez zdającego jest zadowalający i w której znajdują się 4 błędy językowe, egzaminator przyzna 6 pkt w tym kryterium. 4b. Poprawność ortograficzna Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 1 błąd ortograficzny. 2 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią): Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 4 błędy ortograficzne. Praca zawiera 2–4 błędy ortograficzne. 1 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią): Praca zawiera nie więcej niż 5–8 błędów ortograficznych. Praca zawiera 5 lub więcej błędów ortograficznych. 0 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią): Praca zawiera 9 lub więcej błędów ortograficznych. Zasady oceniania rozwiązań zadań 4c. Poprawność interpunkcyjna Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 8 błędów interpunkcyjnych. W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się: 2 pkt Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 15 błędów interpunkcyjnych. Praca zawiera 9–16 błędów interpunkcyjnych. W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się: 1 pkt Praca zawiera 16–30 błędów interpunkcyjnych. Praca zawiera 17 lub więcej błędów interpunkcyjnych. W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się: 0 pkt Praca zawiera 31 lub więcej błędów interpunkcyjnych. Informacje o błędach uznawanych za ortograficzne w pracach zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią) 1. W ocenie poprawności ortograficznej wypracowania egzaminator będzie uwzględniał następujące błędy (tzn. liczył je jako błędy ortograficzne): • błędy w zapisie wyrazów z u – ó, ż – rz, h – ch • łamanie zasady pisania wielką literą na początku zdania. 2. W ocenie poprawności ortograficznej wypracowania egzaminator nie będzie uwzględniał innych niż wymienione w pkt 1. błędów w zapisie (tzn. nie będzie liczył ich jako błędy ortograficzne), w tym: • dodawania, opuszczania, przestawiania liter, sylab lub całych wyrazów • mylenia liter – o podobnym kształcie (a – o, l – ł – t, n – r, m – n, u – w, e – ę, a – ą, i – j, u – y) – dużych i małych (z wyjątkiem początku zdania) – odpowiedników głosek zbliżonych fonetycznie (b – p, d – t, w – f, g – k, dz – c, sz – s, i – y, ę – em – en, ą – om– on, ś – ź, ć – dź) – różniących się w położeniu w stosunku do osi pionowej (p – b, d – b) lub poziomej (m – w, n – u, b – p, d – g, p – g) • ominięcia drobnych elementów graficznych, w tym – oznaczania miękkości nad literami – kropek (dż, ż, i, j) – „ogonków” przy literach ą lub ę i kreski (wężyka) przy literach ó, t lub ł • błędów dotyczących podziału wyrazu • utraty dźwięczności (kóska zamiast kózka, proźba zamiast prośba) • błędów wynikających ze schematycznego stosowania zasad ortografii, np. startóje bo startować • mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno • niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny zamiast skośny. Wyrazy z błędami, których nie uwzględnia się w ocenie poprawności ortograficznej, egzaminator podkreśli w wypracowaniu, a na marginesie oznaczenia tych błędów otoczy kółkiem np. albo ort o INSTRUKCJA OZNACZANIA BŁĘDÓW W WYPRACOWANIACH Błędy oznaczane na lewym marginesie Sposób oznaczenia błędu Sposób oznaczenia błędu Rodzaj błędu w wypracowaniu na marginesie podkreślenie prostą linią fragmentu rzecz ALBO rz rzeczowe zawierającego błąd albo zaznaczenie tego fragmentu pionową linią zaznaczenie symbolem ‿ zaburzenia w spójności między zdaniami w spójności sp zaznaczenie symbolem [ zaburzenia w spójności między akapitami usterki w podziale str tekstu w zakresie zaznaczenie symbolem ] struktury akapitów Błędy oznaczane na prawym marginesie Sposób oznaczenia błędu Sposób oznaczenia błędu Rodzaj błędu w wypracowaniu na marginesie podkreślenie prostą linią wyrazu użytego jęz ALBO j językowe błędnie lub niepoprawnego sformułowania ort ALBO o ortograficzne podkreślenie prostą linią wyrazu z błędem zaznaczenie brakującego znaku interpunkcyjnego symbolem √ int ALBO i interpunkcyjne zaznaczenie zbędnego znaku interpunkcyjnego symbolem x Uwagi. 1) Jeżeli zdający popełnia dokładnie ten sam błąd ortograficzny lub językowy, to na marginesie oznaczenie tego błędu należy otoczyć kółkiem, np. lub ort o 2) Należy konsekwentnie stosować jeden wybrany sposób oznaczania błędów na marginesie. INSTRUKCJA LICZENIA BŁĘDÓW W WYPRACOWANIACH 1. Powtórzony dokładnie ten sam błąd ortograficzny lub językowy liczy się jako jeden błąd. 2. Egzaminator w wypracowaniu i na marginesie musi oznaczyć wszystkie błędy rzeczowe, błędy w spójności wypowiedzi, językowe, ortograficzne i interpunkcyjne. 3. W tabelach dla egzaminatora pod wypracowaniem egzaminator zapisuje liczbę popełnionych błędów zgodnie z poniższymi zasadami: a) błędy rzeczowe – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 2. (KLiK) w polu Liczba błędów rzeczowych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 16; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 16 błędów rzeczowych, egzaminator w tabeli wpisuje „16+” b) błędy w spójności wypowiedzi – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 3b w polu Liczba błędów w spójności egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 9; jeżeli Zasady oceniania rozwiązań zadań zdający popełnił w pracy więcej niż 9 błędów w spójności, egzaminator w tabeli wpisuje „9+” c) błędy językowe – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4a w polu Liczba błędów językowych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 26; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 26 błędów językowych, egzaminator w tabeli wpisuje „26+” d) błędy ortograficzne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4b w polu Liczba błędów ortograficznych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 5; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 5 błędów ortograficznych, egzaminator w tabeli wpisuje „5+” e) błędy interpunkcyjne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4c w polu Liczba błędów interpunkcyjnych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 17; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 17 błędów interpunkcyjnych, egzaminator w tabeli wpisuje „17+”. Uwagi dotyczące liczenia błędów ortograficznych i interpunkcyjnych w wypracowaniach zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią) 1) Błędy ortograficzne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4b w polu Liczba błędów ortograficznych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 9; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 9 błędów ortograficznych, egzaminator w tabeli wpisuje „9+”. 2) Błędy interpunkcyjne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4c w polu Liczba błędów interpunkcyjnych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 31; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 31 błędów interpunkcyjnych, egzaminator w tabeli wpisuje „31+”. WYJAŚNIENIA DO KRYTERIÓW OCENIANIA 1. Spełnienie formalnych warunków polecenia (maksymalnie 1 punkt) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy: • nie występuje w nim błąd kardynalny • w wypracowaniu zdający odwołał się do lektury obowiązkowej wybranej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym • wypowiedź w co najmniej jednym fragmencie dotyczy problemu wskazanego w poleceniu • napisane wypracowanie jest w jakiejkolwiek części wypowiedzią argumentacyjną. Wyjaśnienia (kryterium 1. – SFWP) 1. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o: 1) nieznajomości treści lektury obowiązkowej, do której odwołuje się zdający, w zakresie: a) fabuły, w tym głównych wątków utworu; b) losów głównych bohaterów, w tym np. łączenie biografii różnych bohaterów; LUB 2) całkowicie nieuprawnionej interpretacji lektury obowiązkowej będącej falsyfikacją danego tekstu. 2. W przypadku lektur obowiązkowych błąd kardynalny może dotyczyć wyłącznie lektur obowiązkowych wskazanych w podstawie programowej jako lektury do omówienia w całości (nie we fragmentach). 3. W wypracowaniu zdający musi odwołać się do lektury obowiązkowej – w zależności od tematu – wskazanej w poleceniu albo wybranej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym. Odwołanie się zdającego do lektury obowiązkowej oznacza, że co najmniej jedno zdanie o tej lekturze ma charakter analityczny, a nie tylko informacyjny. a) Przykład zdania analitycznego: W Lalce to w Zasławku można zobaczyć świetnie funkcjonujące gospodarstwo Prezesowej, która realizowała pozytywistyczne idee pracy organicznej i pracy u podstaw. b) Przykład zdania informacyjnego: W swojej pozytywistycznej powieści pt. Lalka Bolesław Prus ukazuje obraz Warszawy. Za zdania informacyjne uznaje się również sformułowania będące wyłącznie przepisanymi fragmentami polecenia lub parafrazą polecenia. 4. Jeśli jedyna lektura obowiązkowa jest przywołana lakonicznie, bardziej w kontekście / w nawiązaniu do innego utworu literackiego, który zdający szerzej omawia w wypracowaniu, wówczas przywołanie tej lektury traktowane jest jako spełnienie formalnych warunków zadania, ale oceniając KLiK, nie uwzględnia się tej lektury jako kontekst. 5. „Problem wskazany w poleceniu” obejmuje: a) zakres merytoryczny zagadnienia, którego omówienie jest wymagane, ORAZ b) opinię zdającego wraz z uzasadnieniem. Zasady oceniania rozwiązań zadań 6. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli obejmuje co najmniej jeden aspekt zakresu merytorycznego ORAZ opinię albo uzasadnienie. 7. Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną, jeżeli zawiera co najmniej jeden akapit argumentacyjny. 2. Kompetencje literackie i kulturowe (maksymalnie 16 punktów) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy w wypracowaniu zdający: • wykorzystał znajomość – odpowiednio – wskazanej w poleceniu lub wybranej lektury obowiązkowej oraz innego utworu literackiego w sposób funkcjonalny • funkcjonalnie wykorzystał konteksty, np.: historycznoliteracki, teoretycznoliteracki, literacki, biograficzny, kulturowy, mitologiczny, biblijny, religijny, historyczny, filozoficzny, egzystencjalny, polityczny, społeczny, które pogłębiają i rozwijają rozważany problem • przedstawił bogatą argumentację, świadczącą o jego erudycji • wykazał się wiedzą i umiejętnościami z zakresu kształcenia literackiego i kulturowego oraz kształcenia językowego • nie popełnił błędów rzeczowych zarówno w odniesieniu do przywołanych tekstów literackich oraz kontekstów, jak i terminologii historycznoliterackiej oraz/lub teoretycznoliterackiej. Wyjaśnienia (kryterium 2. – KLiK) 1. Poprzez wykorzystanie utworu rozumie się wykorzystanie znajomości jego treści oraz odczytanych sensów. 2. Zdający powinien funkcjonalnie wykorzystać w wypracowaniu znajomość dwóch utworów wskazanych w poleceniu, tzn. lektury obowiązkowej ORAZ innego utworu literackiego. Funkcjonalne wykorzystanie znajomości tekstu oznacza przywołanie w wypracowaniu: 1) takich elementów fabuły, np. wydarzeń, bohaterów, wątków 2) sensów utworów, które istotnie wspierają tok rozumowania zdającego, albo dobrze ilustrują to, o czym zdający pisze. Funkcjonalność wykorzystania znajomości tekstów ocenia się w odniesieniu do tematu pracy. Jeżeli w części zasadniczej pracy w charakterze argumentów/przykładów wykorzystane są elementy fabuły lub sensy utworów, które nie są spójne np. ze stanowiskiem zdającego wyrażonym we wstępie do pracy – wówczas uwzględnia się tę niespójność w ocenie spójności. 3. Utwór literacki nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, ale nie wyciąga żadnego wniosku, nie formułuje żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem. 4. Jeżeli zdający w wypracowaniu napisze więcej niż o dwóch utworach literackich (np. o dwóch lekturach obowiązkowych i o dwóch innych tekstach literackich), o różnym stopniu funkcjonalności, do oceny stopnia realizacji kryterium bierze się pod uwagę dwa utwory wykorzystane w sposób najbardziej funkcjonalny, z których jeden musi być lekturą obowiązkową. Pozostałe utwory mogą być traktowane jako kontekst literacki. 5. Argumentacja to udowodnienie tezy/opinii/stanowiska przedstawionego przez zdającego za pomocą argumentów. Bogata argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi przykładami i szeroka/wieloaspektowa, uwzględniająca konteksty, stanowiąca – jako całość – wnikliwą analizę problemu sformułowanego w poleceniu; zawiera elementy refleksji / głębszego namysłu nad problemem. W sytuacji, gdy znajomość utworów literackich została wykorzystana częściowo funkcjonalnie, mówimy o argumentacji trafnej. Zadowalająca argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi przykładami. Powierzchowna argumentacja – to argumentacja oparta na uogólnieniach, niewnikająca w istotę rzeczy, poprzestająca na pobieżnych obserwacjach, mało dokładna, czasami niepoparta przykładami; również argumentacja, w której zdający podejmuje próbę zbudowania argumentu, dobierając jedynie środki językowe typowe dla struktur argumentacyjnych, np. Moim pierwszym argumentem jest... 6. Kontekst należy rozumieć jako odniesienie się przez zdającego w pracy do np.: 1) innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu 2) historii literatury 3) teorii literatury 4) charakteru epoki 5) biografii autora 6) filmu, spektaklu teatralnego 7) utworu muzycznego, dzieła plastycznego 8) mitologii 9) Biblii 10) religii 11) historii 12) filozofii 13) kwestii politycznych 14) kwestii społecznych, wybrane przez zdającego w sposób celowy, przydatne do osadzenia omawianego utworu w szerszej perspektywie i pogłębionego odczytania sensów utworu literackiego, do którego zdający odwołuje się w wypracowaniu. Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu polega na trafnym jego doborze ze względu na rozważany problem; kontekst pogłębia i rozwija omawiane zagadnienie. Pogłębienie i omówienie danego zagadnienia poprzez konteksty nie oznacza konieczności dogłębnej analizy samych kontekstów jako takich; w szczególności nie może prowadzić do dygresji stosowanej niefunkcjonalnie. 7. Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie to odniesienie wyłącznie na poziomie przywołania, np. informacji, wydarzenia; kontekst jest poprawny, ale ogranicza się tylko Zasady oceniania rozwiązań zadań do funkcji informacyjnej, nie pogłębia i nie rozwija omawianego zagadnienia. 8. Kontekst poprzez odniesienie się przez zdającego do innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, ale nie wyciąga żadnego wniosku, nie formułuje żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem. 9. Erudycję należy rozumieć jako wiedzę przedmiotową zdającego, w tym wiedzę i umiejętność wykorzystania kontekstów, kodów kulturowych, terminologii, znajomości kultury, w tym literatury i sztuki. Wypowiedź świadcząca o erudycji zdającego to wypracowanie, w którym zdający, rozważając problem sformułowany w poleceniu, funkcjonalnie wykorzystał wiedzę przedmiotową. 10. W ocenie poziomu argumentacji wypowiedzi nie uwzględnia się fragmentów wypowiedzi zawierających błędy rzeczowe. 11. Błąd rzeczowy – to błąd świadczący o: • nieznajomości wskazanej w poleceniu lektury obowiązkowej (zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym), do której odwołuje się zdający, w zakresie innym niż w przypadku błędu kardynalnego, tj. np. błąd w nazwisku autora, w przypisaniu autorstwa, w nazwisku/imieniu bohatera (dopuszczalne błędy w zapisie, nieprowadzące do trudności w identyfikacji bohatera lub autora, np. *Russeau albo *Rouseau zamiast Rousseau – błędny zapis to błąd ortograficzny), dotyczący losów bohaterów drugoplanowych bądź wątków innych niż główne • nieznajomości utworu literackiego lub tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, innego niż lektura obowiązkowa lub utwór literacki wskazany w poleceniu (każdy błąd merytoryczny) • nieuprawnionej interpretacji fragmentu lub fragmentów / części utworu literackiego, w tym poetyckiego, do którego odwołuje się zdający, będącej częściową lub całkowitą falsyfikacją danego utworu • nieznajomości zagadnień z zakresu teorii i historii literatury bądź języka, np. stosowanie pojęć typowych dla epiki w odniesieniu do liryki (np. *narrator wiersza; *wiersz „Ocalony” Różewicza opowiada). Nie są błędem rzeczowym sformułowania takie jak np. utwór pokazuje, wiersz ukazuje • braku wiedzy dotyczącej wybranego przez zdającego kontekstu, np. błędne przywołanie pojęć lub faktów historycznych. Jako błąd rzeczowy traktujemy również niepoprawne przywołanie cytatu z utworu literackiego, oznaczone cudzysłowem. 12. Dokładnie ten sam błąd rzeczowy (np. konsekwentne stosowanie błędnego imienia bohatera, którego da się w jednoznaczny sposób zidentyfikować, a fakty opisane w wypracowaniu świadczą o znajomości lektury) powtórzony kilkakrotnie jest liczony jako jeden błąd. 13. Jeżeli dane sformułowanie stosowane/uznawane jest w nauczaniu zwyczajowo za „termin” (np. apokalipsa spełniona), ale nie jest terminem w rozumieniu encyklopedycznym oraz/lub nie jest wymienione w podstawie programowej, to błędu w takim sformułowaniu (np. *apokalipsa przepowiadana) nie traktuje się jako błędu rzeczowego, a jako błąd językowy. 3. Kompozycja wypowiedzi: struktura, spójność i styl (maksymalnie 7 punktów) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy: 1. w zakresie struktury wypowiedzi: • kompozycja wypowiedzi jest funkcjonalna, tzn. czy układ i sposób przedstawienia treści pomaga w zrozumieniu wypowiedzi • podział wypowiedzi – zarówno w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie), jak i w zakresie struktury akapitów – jest poprawny i funkcjonalny 2. w zakresie spójności wypowiedzi: • wypowiedź jest spójna, tzn. złożona z elementów, które tworzą logiczną i uporządkowaną całość • w wypowiedzi spójność jest zachowana zarówno wewnątrz zdań, jak również między zdaniami i akapitami • w wypowiedzi użyte zostały odpowiednie środki językowe, np. wskaźniki zespolenia tekstu, struktury metatekstowe, leksykalne wykładniki spójności, które ułatwiają śledzenie toku rozumowania autora 3. w zakresie stylu wypowiedzi: • styl wypowiedzi jest stosowny, tzn. czy zdający konsekwentnie posługuje się jednym, wybranym stylem, a jeżeli miesza różne style w wypowiedzi – to czy jest to uzasadnione (czy czemuś to służy, jest funkcjonalne) oraz czy zdający nie napisał wypowiedzi, stosując słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej. 3a. Struktura wypowiedzi Wyjaśnienia (kryterium 3a – Struktura wypowiedzi) 1. Elementy treściowe wypowiedzi to – najogólniej rzecz ujmując – „bloki”, na które podzielone jest wypracowanie (w najprostszej formie: wstęp – część zasadnicza (rozwinięcie) – zakończenie, ale „część zasadnicza” zazwyczaj jest dzielona na kolejne „bloki”, tj. akapity). 1) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane problemowo (w toku problemowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej wypracowania omawia np. jeden aspekt tematu. Omawiając wybrany aspekt, zdający przywołuje argumentację i przykłady z różnych tekstów literackich / kontekstów; czynnikiem organizującym dany „blok” jest właśnie problem („ponadtekstowo”, „międzytekstowo”), a nie dany tekst literacki. 2) Możliwa jest sytuacja, w której zorganizowanie problemowe „pokrywa się” ze zorganizowaniem według kolejno omawianych tekstów literackich, jeżeli w pracy widoczny jest zamysł kompozycyjny wskazujący na tematyczne ustrukturyzowanie wypowiedzi, np. kolejny tekst literacki stanowi przykład umożliwiający np. uszczegółowienie wcześniej omawianego zagadnienia. Zasady oceniania rozwiązań zadań 3) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane wyłącznie pod względem formalnym (w toku liniowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej wypracowania dotyczy innego tekstu literackiego / kontekstu, a jedynym identyfikowalnym czynnikiem organizującym taki układ jest po prostu omawianie w następujących po sobie „blokach” zagadnień dotyczących kolejnych tekstów / kontekstów; tekst jest zorganizowany wg tekstów „jeden po drugim” (np. zmiana kolejności akapitów nie wpływa na strukturę tekstu). 2. Ocena podziału wypowiedzi w skali ogólnej wymaga rozważenia proporcji i funkcjonalności zasadniczych „bloków” pracy, tj. wstępu – części zasadniczej – zakończenia. Usterki w podziale wypowiedzi w skali ogólnej mogą wynikać z np. nieproporcjonalnie i niefunkcjonalnie długiego wstępu, ze zbyt krótkiego (lakonicznego) zakończenia lub z braku jednego z tych „bloków”. 3. Ocena podziału wypowiedzi na akapity wymaga rozważenia, czy logika wywodu została odzwierciedlona w podziale na graficznie wyodrębnione i funkcjonalne akapity. Usterki w podziale wypowiedzi na akapity mogą wynikać np. z faktu, że w pracy występują wyodrębnione graficznie akapity, które nie stanowią zwartej myślowo całości, albo występują akapity, które powinny zostać podzielone na mniejsze bloki, ponieważ taki akapit zawiera kilka wątków (każdy z takich wątków stanowi sam w sobie zwartą myślowo całość). 4. W ocenie struktury wypowiedzi nie uwzględnia się niezrealizowania przez zdającego któregoś z elementów tematu, np. nieodwołania się w ogóle do jednego z tekstów wskazanych w temacie jako obowiązkowy. 3b. Spójność wypowiedzi Wyjaśnienia (kryterium 3b – Spójność wypowiedzi) 1. Wypowiedź jest spójna, jeżeli elementy, które ją tworzą, stanowią logiczną i uporządkowaną całość. 2. Wywód jest uporządkowany, jeśli każdy kolejny akapit wynika z poprzedniego, a np. przestawienie akapitów zaburzyłoby tok rozumowania przyjęty przez zdającego. 3. Zaburzenia w spójności mogą wynikać m.in. z: a) błędów logicznych, w tym ze zbyt daleko idących uogólnień, nieuzasadnionych wniosków (np. wnioski w zakończeniu pracy nie wynikają z przeprowadzonego rozumowania), sprzecznych stwierdzeń b) odstępstw od podporządkowania wywodu myśli przewodniej, np. wypracowanie zawiera niefunkcjonalne fragmenty stanowiące niezwiązane z tematem wątki poboczne c) zredagowaniu wstępu lub rozwinięcia, lub zakończenia, lub akapitu, które nie pasują logicznie do pozostałej części wypracowania, nie łączą się logicznie z poprzedzającą je częścią / poprzedzającym je akapitem d) rozwijania jednocześnie więcej niż jednego wątku („zazębiania” się wątków) e) pomijania pośrednich ogniw rozumowania, tzw. skróty myślowe f) wprowadzenie treści nieistotnych, zbędnych dla pracy, bez związku / pozostających w wątpliwym związku z tematem/wywodem g) wprowadzania dygresji stosowanych niefunkcjonalnie h) przerywania toku myślenia zbędnymi zdaniami. 4. Błędy w spójności wewnątrz akapitów oznaczają np. nielogiczne połączenia zdań w akapicie oraz brak zastosowania w nim wskaźników zespolenia. 5. Błędy w spójności między akapitami oznaczają nielogiczne powiązanie danego akapitu z poprzednim lub poprzednimi akapitami oraz brak zastosowania wskaźników zespolenia między akapitami. 6. Błąd w składni prowadzący do błędu w spójności jest traktowany zarówno jako błąd językowy, jak i błąd w spójności. 3c. Styl wypowiedzi Wyjaśnienia (kryterium 3c – Styl wypowiedzi) 1. Styl wypowiedzi – co do zasady – powinien być: jasny, prosty (nie: zawiły, pretensjonalny), zwięzły, jednolity. Dodatkowo może być żywy, obrazowy. 2. Wypracowanie powinno być napisane stylem stosownym do sytuacji komunikacyjnej, jaką jest egzamin maturalny, co oznacza, że nie należy redagować go, stosując słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej. Styl uznaje się za stosowny w przeważającej części, jeżeli jest stosowany w orientacyjnie 2/3 pracy. Styl jest niestosowny do sytuacji komunikacyjnej, jeżeli orientacyjnie ok. 2/3 wypracowania zredagowane jest przy użyciu struktur językowych charakterystycznych dla stylu potocznego w odmianie mówionej. 3. Styl wypracowania jest jednorodny, jeśli zdający konsekwentnie posługuje się jednym, wybranym stylem, odpowiednim dla treści i formy wypowiedzi, lub miesza różne style w wypowiedzi, ale jest to uzasadnione i celowe. 4. Indywidualne upodobania stylistyczne egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę stylu pracy zdającego. Zasady oceniania rozwiązań zadań 4. Język wypowiedzi (maksymalnie 11 punktów) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał: 1. w odniesieniu do zakresu i poprawności środków językowych: • czy zdający poprawnie użył w wypowiedzi różnych rodzajów zdań i bogatej leksyki (np. frazeologizmów, wyrazów rzadziej używanych w języku polskim), czy też ograniczył się do najprostszych środków językowych • czy środki językowe, których użył zdający, pozwalają mu zrealizować temat w sposób swobodny i precyzyjny, czy też pobieżny, sprawiający trudność w zrozumieniu tekstu • ile błędów językowych, w tym błędów stylistycznych, zdający popełnił w pracy 2. w odniesieniu do poprawności ortograficznej: • ile błędów ortograficznych zdający popełnił w pracy 3. w odniesieniu do poprawności interpunkcyjnej: • ile błędów interpunkcyjnych zdający popełnił w pracy. 4a. Zakres i poprawność środków językowych Oceniając język wypowiedzi, egzaminator najpierw oceni zakres użytych środków językowych, a następnie – ich poprawność. Ostateczną liczbę punktów ustali na podstawie oceny obu tych aspektów wypowiedzi, zgodnie z poniższą tabelą. Wyjaśnienia (kryterium 4a – Zakres i poprawność środków językowych) 1. Nie każde nieprecyzyjne sformułowanie jest niepoprawne językowo (stanowi błąd językowy); może być przejawem nieporadności językowej. Błędem jest nieporadność językowa będąca oczywistym nieuzasadnionym naruszeniem obowiązującej normy językowej. 2. Indywidualne upodobania językowe egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę poprawności środków językowych w pracy zdającego. 3. W wypracowaniu występuje zróżnicowana składnia, jeżeli w pracy zdający wykorzystał poprawnie co najmniej 4 różne struktury składniowe, np.: zdanie pojedyncze, zdanie złożone, zdanie wielokrotnie złożone, równoważnik zdania, imiesłowowy równoważnik zdania, strona bierna, paralelizm składniowy, poprawne wprowadzanie cytatu, zdanie pytające, zdanie wtrącone. 4. W wypracowaniu występuje zróżnicowana leksyka, jeżeli w pracy zdający np. stosuje wyrazy/wyrażenia synonimiczne, stosuje bogatą frazeologię, używa precyzyjnego słownictwa, w tym np. terminologii. 5. W ocenie zróżnicowania leksyki nie uwzględnia się nieuzasadnionych powtórzeń wyrazów, zwrotów. Nieuzasadnione powtórzenia są uwzględniane w liczbie błędów językowych.

Temat 1. Co motywuje człowieka do podejmowania działań dla dobra innych ludzi? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do fragmentu Lalki, całej powieści Bolesława Prusa oraz do wybranego tekstu kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. Wskazówki do tematu nr 1. • Teza musi być zgodna z poleceniem, fragmentem tekstu, odniesieniem do całości utworu oraz z przywołanym tekstem kultury. • Uzasadnienie powinno wynikać z interpretacji załączonego fragmentu, odwołań do całej powieści Lalka oraz do wybranego tekstu kultury, a odwołania te muszą być funkcjonalne dla argumentacji, nie mogą być prostym streszczeniem. • W przypadku Lalki i innych utworów oznaczonych gwiazdką w podstawie programowej błąd rzeczowy może mieć charakter błędu kardynalnego. Temat 2. Czym dla człowieka jest pamięć o minionych wydarzeniach? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do podanego fragmentu Przedwiośnia Stefana Żeromskiego oraz do wybranych tekstów kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. Wskazówki do tematu nr 2. • Teza musi być zgodna z poleceniem, fragmentem tekstu oraz z przywołanym tekstem kultury. • Uzasadnienie powinno wynikać z interpretacji załączonego fragmentu i odwołań do wybranych tekstów kultury, a odwołania te muszą być funkcjonalne dla argumentacji, nie mogą być prostym streszczeniem. • W przypadku utworów oznaczonych gwiazdką w podstawie programowej błąd rzeczowy może mieć charakter błędu kardynalnego. Zasady oceniania rozwiązań zadań Wymagania egzaminacyjne 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie Zdający: zawartych w nich informacji. 1.1) odczytuje sens całego tekstu [...]; 1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych tekstach informacje zarówno jawne, jak i ukryte. II. Analiza i interpretacja tekstów Zdający: kultury. 1.2) określa problematykę utworu; 2.2) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania świata przedstawionego i bohatera ([…] akcja); 3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty […]; 3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych motywów w różnych utworach literackich. III. Tworzenie wypowiedzi. Zdający: 1.1) tworzy dłuższy tekst pisany [...] (rozprawka [...]) zgodnie z podstawowymi regułami jego organizacji, przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej; 1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera [...] odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat, wybiera formę kompozycyjną, […] dobiera właściwe słownictwo); 1.3) tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie). Kryteria oceny rozprawki Sformułowanie stanowiska wobec Uzasadnienie Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność A B C D E F Styl tekstu G H problemu stanowiska rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu podanego w poleceniu Uzasadnienie Pełna trafne, Zapis Stanowisko jest 18 spójność szerokie Brak błędów w pełni adekwatne wypowiedzi i pogłębione Brak błędów Kompozycja Styl lub nieliczne poprawny 6 do problemu 4 6 2 lub 4 6 4 rzeczowych funkcjonalna stosowny błędy lub nieliczne podanego Uzasadnienie nieznaczne nierażące błędy w poleceniu 12 trafne zaburzenia nierażące i szerokie spójności Stanowisko jest Uzasadnienie częściowo 8 trafne, Nie więcej Liczne błędy Liczne błędy Zaburzenia Znaczne Styl adekwatne ale wąskie niż jeden nierażące nierażące 3 2 3 funkcjonalności 1 zaburzenia 2 częściowo 3 2 do problemu błąd lub nieliczne lub nieliczne Uzasadnienie kompozycji spójności stosowny podanego 4 rzeczowy błędy rażące błędy rażące częściowe w poleceniu Stanowisko jest Brak nieadekwatne Błędy Brak zamysłu Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy 0 0 uzasadnienia 0 0 0 0 0 0 lub brak rzeczowe kompozycyjnego niespójna niestosowny rażące rażące stanowiska stanowiska Uwagi. 1) Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. 2) Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. 3) Jeśli praca składa się z mniej niż 250 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C. 4) Pojawienie się rzeczowego błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów. Zasady oceniania rozwiązań zadań Objaśnienia dotyczące kryteriów oceny rozprawki A. Sformułowanie stanowiska (np. w postaci tezy lub hipotezy). Zdający powinien zrozumieć problem postawiony w poleceniu i sformułować stanowisko będące rozwiązaniem problemu. Stanowisko jest oceniane ze względu na to, czy jest udaną próbą rozwiązania problemu. Adekwatność to odpowiedniość (zgodność, współmierność) stanowiska i problemu (zdający może się zgodzić, nie zgodzić, zachować postawę ambiwalentną wobec istoty problemu). Sformułowanie stanowiska będącego częściowo udaną próbą rozwiązania problemu jest skutkiem niepełnego zrozumienia problemu lub niepełnego zrozumienia tekstu. Wypowiedź argumentacyjna, w której brak stanowiska, może zawierać jedynie streszczenie tekstu, biografię autora itp. lub rozwijać myśli niezwiązane z poleceniem. Sformułowanie stanowiska nie musi stanowić wyodrębnionej części rozprawki. B. Uzasadnienie stanowiska jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne, czy jest szerokie i czy jest pogłębione. Uzasadnienie nie musi być graficznie wyodrębnioną częścią rozprawki. Uzasadnienie: – pogłębione to uzasadnienie, w którym zdający wnikliwie odniósł się w rozwinięciu do wszystkich elementów polecenia, – trafne zawiera logicznie poprawne argumenty (czyli stwierdzenia poparte przykładami) za przyjętym rozwiązaniem problemu. Szerokość uzasadnienia ocenia się na podstawie tego, czy zdający w swojej wypowiedzi odniósł się do wszystkich elementów wskazanych w poleceniu. Uzasadnienie jest: – szerokie, jeśli zdający trafnie odniósł się do wszystkich elementów wskazanych w poleceniu, – wąskie, jeśli zdający trafnie odniósł się tylko do niektórych elementów wskazanych w poleceniu (np. nie odniósł się do podanego w zadaniu tekstu lub nie przywołał innego tekstu kultury), – częściowe, jeżeli (a) niektórych argumentów nie można uznać za logicznie poprawne wobec przyjętego stanowiska lub (b) niektóre argumenty są niepoparte przykładami, lub (c) niektóre argumenty są wzajemnie sprzeczne. Wypowiedź argumentacyjna, w której brak uzasadnienia, nie zawiera logicznie poprawnych argumentów za przyjętym rozwiązaniem problemu lub rozwija myśli niezwiązane ze stanowiskiem. C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na uzasadnienie stanowiska wobec problemu uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego. D. Kompozycja oceniana jest ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity niezbędne dla jasnego przedstawienia stanowiska i uzasadniających je argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie oraz konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń). Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna. E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń). F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność. Styl uznaje się za: – stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszczalne są drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności, – częściowo stosowny, jeśli w wypowiedzi zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne. – niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy. Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora. G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych. Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne. H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego. Zasady oceniania rozwiązań zadań Temat 3. Zinterpretuj podany utwór. Postaw tezę interpretacyjną i ją uzasadnij. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. (Jan Twardowski, Bliscy i oddaleni) Wskazówki do tematu 3. • Koncepcja interpretacyjna musi być widoczna w pracy, choć nie musi być wyrażona w formie tezy, może wynikać pośrednio z wywodu. • Przywołany przez zdającego kontekst powinien być sfunkcjonalizowany (nawiązujący do tekstu i pogłębiający koncepcję interpretacyjną). Nie wystarczy samo wskazanie lub hasłowe odwołanie się do niego. • Proste odczytanie (parafrazowanie, streszczanie) utworu nie jest jego interpretacją. Wymagania egzaminacyjne 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie Zdający: zawartych w nich informacji. 1.1) odczytuje sens całego tekstu [...]; 1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych tekstach informacje zarówno jawne, jak i ukryte. II. Analiza i interpretacja tekstów Zdający: kultury. 1.2) określa problematykę utworu; 2.2) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania świata przedstawionego i bohatera ([…] sytuacja liryczna […]); 3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty […]; 3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych motywów w różnych utworach literackich. III. Tworzenie wypowiedzi. Zdający: 1.1) tworzy dłuższy tekst pisany [...] ([…] interpretacja utworu literackiego [...]) zgodnie z podstawowymi regułami jego organizacji, przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej; 1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera [...] odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat, wybiera formę kompozycyjną, […], dobiera właściwe słownictwo); 1.3) tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie). Kryteria oceny interpretacji utworu poetyckiego Uzasadnienie Koncepcja Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność A B tezy C D E F Styl tekstu G H interpretacyjna rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu interpretacyjnej Koncepcja Pełna Zapis niesprzeczna spójność Brak błędów w pełni z utworem, Uzasadnienie wypowiedzi Brak błędów Kompozycja Styl lub nieliczne poprawny 9 spójna 15 trafne 4 6 2 lub 4 6 4 rzeczowych funkcjonalna stosowny błędy lub nieliczne i obejmująca i pogłębione nieznaczne nierażące błędy sensy zaburzenia nierażące niedosłowne spójności Koncepcja niesprzeczna z utworem, Uzasadnienie ale niespójna 6 10 trafne, ale i/lub obejmująca niepogłębione Liczne błędy Liczne błędy w większości Nie więcej Zaburzenia Znaczne Styl nierażące nierażące znaczenia 2 niż jeden 3 funkcjonalności 1 zaburzenia 2 częściowo 3 2 lub nieliczne lub nieliczne dosłowne błąd rzeczowy kompozycji spójności stosowny błędy rażące błędy rażące Koncepcja Uzasadnienie częściowo 3 5 częściowo sprzeczna trafne z utworem Brak koncepcji Brak trafnych lub koncepcja Brak zamysłu argumentów Błędy Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy 0 całkowicie 0 0 0 kompozycyjneg 0 0 0 0 uzasadniających rzeczowe niespójna niestosowny rażące rażące sprzeczna o interpretację z utworem Uwagi. 1) Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. 2) Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. 3) Jeśli praca składa się z mniej niż 250 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C. 4) Pojawienie się rzeczowego błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów. Zasady oceniania rozwiązań zadań Objaśnienia dotyczące kryteriów oceny interpretacji utworu poetyckiego A. Koncepcja interpretacyjna jest efektem poszukiwania przez zdającego całościowego sensu utworu, tzn. jest pomysłem na jego odczytanie (wyrażonym np. w postaci tezy lub hipotezy interpretacyjnej). Ocenia się ją ze względu na to, czy jest niesprzeczna z utworem i czy jest spójna, a także czy zdający dociera do sensów niedosłownych interpretowanego utworu, czy czyta go jedynie na poziomie dosłownym. Koncepcja może być: – częściowo sprzeczna z utworem, jeśli jedynie we fragmentach (lub fragmencie) znajduje potwierdzenie w tekście. – całkowicie sprzeczna z utworem, jeśli nawet we fragmentach (lub fragmencie) nie znajduje potwierdzenia w tekście. – spójna, gdy obejmuje i łączy w całość odszukane przez piszącego sensy utworu. – niespójna, gdy jest fragmentaryczna, tzn. rekonstruuje pojedyncze sensy cząstkowe (np. z poszczególnych strof tekstu) bez wskazania całościowego sensu utworu, oraz gdy zawiera luźno powiązane, niepowiązane lub wzajemnie wykluczające się odczytania sensu utworu (niesprzeczne z interpretowanym utworem). Brak koncepcji to brak śladów poszukiwania sensu utworu (całościowego i/lub sensów cząstkowych) – praca nie jest interpretacją, a np. streszczeniem. Koncepcja interpretacyjna nie musi stanowić wyodrębnionej części pracy, może wynikać z jej całościowej wymowy. B. Uzasadnienie interpretacji jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne i czy jest pogłębione. Uzasadnienie może być: – trafne, jeśli zawiera wyłącznie powiązane z tekstem argumenty za odczytaniem sensu utworu. Argumenty muszą wynikać ze sfunkcjonalizowanej analizy, to znaczy wywodzić się z formy lub/i treści tekstu. – częściowo trafne, jeśli w pracy – oprócz argumentów niepowiązanych z tekstem lub/i niewynikających ze sfunkcjonalizowanej analizy – został sformułowany przynajmniej jeden argument powiązany z tekstem i wynikający ze sfunkcjonalizowanej analizy. – pogłębione, jeśli znajduje potwierdzenie nie tylko w tekście, ale także w kontekstach (np. biograficznym, historycznoliterackim, filozoficznym, kulturowym). Uczeń powinien choć częściowo rozwinąć przywołany kontekst, aby uzasadnić jego pojawienie się. – niepogłębione, gdy zdający przywołuje argumenty tylko z tekstu albo tylko z kontekstu. Wszystkie argumenty muszą być sfunkcjonalizowane. C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na koncepcję interpretacyjną uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego. D. Kompozycja jest oceniana ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z wybranym przez ucznia gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity niezbędne dla jasnego przedstawienia koncepcji interpretacyjnej i uzasadniających ją argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie oraz konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń). Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna. E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń). F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność. Styl uznaje się za: – stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszcza się drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności. – częściowo stosowny dotyczy wypowiedzi, w której zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne. – niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy. Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora. G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych. Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne. H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego. Zasady oceniania rozwiązań zadań USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW ORTOGRAFICZNYCH W PRACACH MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO Komisja Dydaktyczna Rady Języka Polskiego ustaliła, że podstawą podziału błędów ortograficznych na błędy rażące i błędy drugorzędne są reguły ortograficzne. Do błędów ortograficznych rażących zaliczono: – błędy w zakresie pisowni wyrazów z ó-u, rz-ż (w tym wyjątki od pisowni rz po spółgłoskach), ch-h; – błędy w zakresie pisowni nie z różnymi częściami mowy; – błędy pisowni zakończeń -ji, -ii, -i; – błędy w pisowni wielką i małą literą (z wyjątkiem pisowni przymiotników dzierżawczych); – błędy w zakresie pisowni cząstki -by z osobowymi formami czasownika; – błędy w zapisie przedrostków roz-, bez-, wes-, wz-, ws-; – błędy w pisowni nosówek (ą, ę) oraz połączeń om, on, em, en. Pozostałe odstępstwa od reguł ortograficznych, w tym m.in.: pisownię wyrażeń przyimkowych, dzielenie wyrazów przy przenoszeniu do nowej linii, pisownię zakończeń -ski, -cki, -dzki, -stwo, -wstwo; pisownię przedrostków z-, s-, ś-; pisownię -by z pozostałymi częściami mowy postanowiono traktować jako błędy drugorzędne. USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW INTERPUNKCYJNYCH W PRACACH MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO 1. Rażące błędy interpunkcyjne: a) postawienie jakiegokolwiek znaku interpunkcyjnego na początku wiersza b) brak znaku interpunkcyjnego (głównie: kropki, wykrzyknika, pytajnika) na końcu wypowiedzenia pojedynczego lub złożonego c) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym, w którym części składowe są połączone bezpośrednio (np. On idzie do kina, ja zostaję w domu.) d) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie – przed spójnikiem (również z przyimkiem), zaimkiem, a także przed częścią nadrzędną (np. Idź tam, dokąd ci każą.) e) pominięcie przecinka przed imiesłowem zakończonym na -ąc, -szy f) pominięcie pierwszego przecinka (lub obu) w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie z częścią składową wplecioną (z tzw. zdaniem albo wyrażeniem wtrąconym) (np. Auto, które oglądał, było za drogie.) g) w wypowiedzeniu złożonym współrzędnie – pominięcie przecinka przed spójnikami przeciwstawnymi, wynikowymi, synonimicznymi (czyli włącznymi), np. ale, lecz, jednak, więc, dlatego, czyli, to jest, to znaczy, a także postawienie przecinka przed spójnikami łącznymi, rozłącznymi, wyłączającymi, np. i, oraz, albo, lub, ani, ni. Te same przepisy obowiązują w wypowiedzeniu pojedynczym – między składnikami połączonymi spójnikami h) pominięcie przecinka w zdaniu złożonym porównawczym (np. Jest mądrzejszy, niż myślałam.) i) postawienie dwukropka, przecinka lub średnika po skrócie, po którym należy postawić kropkę, także po takim skrócie, po którym kropki się nie stawia j) brak kropki po skrócie, po którym należy ją postawić, lub postawienie kropki po skrócie, po którym jej się nie stawia k) brak przecinka między jednorodnymi (równorzędnymi) składnikami (częściami zdania) szeregu, którego części składowe nie są połączone spójnikami, a także brak spójnika między składnikami powtórzonymi (np. Kupiła w sklepie mąkę, cukier i inne produkty.) l) brak dwukropka przed przytoczeniem cudzych lub własnych słów m) brak dwukropka przy wymienianiu tytułu dzieła, nazwy, terminu, jeżeli nie są one w tekście w inny sposób wyróżnione (np. kursywą lub cudzysłowem) n) brak myślnika (otwierającego i zamykającego), ujmującego wyrazy lub wypowiedzenia wtrącone (Uwaga: tę samą funkcję pełnią nawiasy albo przecinki) o) brak myślników (lub myślnika) wydzielających człony wtrącone w cytowany tekst oraz tekst odautorski w partiach dialogowych p) brak cudzysłowu w tytułach publikacji, cytowanych wyrazach, zdaniach i wyrażeniach, jeżeli nie są one wyróżnione inaczej (np. kursywą). 2. Trzy błędy interpunkcyjne drugorzędne liczone są jako jeden błąd rażący. INFORMACJA O ZASADACH OCENIANIA PRAC Z JĘZYKA POLSKIEGO UCZNIÓW ZE STWIERDZONYMI DYSFUNKCJAMI W pracy maturalnej z języka polskiego autorstwa zdającego, u którego stwierdzono dysleksję i dysortografię, nie należy uwzględniać w ocenie następujących błędów: a) zmienionej kolejności liter w wyrazach, b) wstawionych dodatkowo liter w wyrazie, opuszczonych lub przestawionych liter, c) opuszczonego początku lub końca wyrazu, d) występowania w wyrazach głosek dźwięcznych zamiast bezdźwięcznych i odwrotnie, e) mylenia głosek „i” i „j”, głosek nosowych z końcówką fleksyjną, np.: ę-em, ą-om, f) mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno, g) niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny zamiast skośny, h) błędnego stosowania lub niestosowania znaków interpunkcyjnych.

Temat 1. Określ, jaki problem podejmuje Adam Kulawik w podanym tekście. Zajmij stanowisko wobec rozwiązania przyjętego przez autora, odwołując się do tego tekstu oraz do innych tekstów kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 wyrazów. (Adam Kulawik, [Motyw w dziele literackim]) Wskazówki do tematu 1. Tekst dotyczy, np.: • motywu literackiego • funkcji różnych motywów literackich / znaczenia motywu w utworze literackim. Uwagi. 1) Określenie problemu jest pełne, jeśli praca zawiera odtworzenie problemu oraz jego interpretację, czyli: • wyjaśnienie, jak się rozumie problem • umieszczenie tego problemu w odpowiednim kontekście. 2) Rozważania o motywach mogą dotyczyć liryki, epiki i dramatu. Wymagania egzaminacyjne 20241 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie I. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. zawartych w nich informacji. Zdający: Zdający rozumie teksty o skomplikowanej 1.1) odczytuje sens całego tekstu […]; budowie; dostrzega sensy zawarte 1.4) wskazuje charakterystyczne cechy stylu w strukturze głębokiej tekstu; rozpoznaje danego tekstu, rozpoznaje zastosowane funkcje tekstu i środki językowe służące ich w nim środki językowe i ich funkcje w tekście; realizacji; ma świadomość kryteriów 1.5) wyróżnia argumenty, kluczowe pojęcia poprawności językowej. i twierdzenia w tekście argumentacyjnym, dokonuje jego logicznego streszczenia; 3.3) zna pojęcie aktu komunikacji językowej i wskazuje jego składowe (nadawca, odbiorca, kod, komunikat, kontekst) […]. I. (IV etap edukacyjny) poziom rozszerzony. Zdający: 1.2) twórczo wykorzystuje wypowiedzi krytycznoliterackie i teoretycznoliterackie […]. II. Analiza i interpretacja tekstów kultury. II. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. Zdający […] w interpretacji tekstu Zdający: wykorzystuje wiedzę o kontekstach; […] 1.2) określa problematykę utworu; odczytuje rozmaite sensy dzieła […]. Zasady oceniania rozwiązań zadań 3.1) wykorzystuje w interpretacji elementy znaczące dla odczytania sensu utworu (np. słowa-klucze); 3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty (np. literackie, kulturowe, filozoficzne, religijne); 4.1) dostrzega związek języka z wartościami, rozumie, że język podlega wartościowaniu […]; 4.2) dostrzega obecne w utworach literackich oraz innych tekstach kultury wartości […] uniwersalne. II. (IV etap edukacyjny) poziom rozszerzony. Zdający: 3.4) konfrontuje tekst literacki z innymi tekstami kultury (np. plastycznymi, teatralnymi, filmowymi). III. Tworzenie wypowiedzi. III. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. Zdający buduje wypowiedzi o wyższym Zdający: stopniu złożoności; stosuje w nich 1.1) tworzy dłuższy tekst pisany […] zgodnie podstawowe zasady logiki i retoryki; ma z podstawowymi regułami jego organizacji, świadomość własnej kompetencji językowej. przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej; 1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera […] odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat, wybiera formę kompozycyjną, sporządza plan wypowiedzi, dobiera właściwe słownictwo); 1.3) tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie). KRYTERIA OCENY WYPOWIEDZI ARGUMENTACYJNEJ (MAKSYMALNIE 40 PUNKTÓW) A B C D E F G H Sformułowanie stanowiska wobec Określenie Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność rozwiązania Styl tekstu problemu rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu przyjętego przez autora tekstu 9 9 2 6 2 4 4 4 Określenie Stanowisko Brak błędów Kompozycja Pełna spójność Styl stosowny Brak błędów Zapis w pełni problemu zgodne adekwatne do rzeczowych funkcjonalna wypowiedzi lub lub nieliczne poprawny lub z tekstem i pełne tekstu i pełne nieznaczne błędy nieliczne błędy zaburzenia nierażące nierażące spójności 6 6 3 1 2 2 2 Określenie Stanowisko Zaburzenia Znaczne Styl Liczne błędy Liczne błędy problemu zgodne adekwatne do funkcjonalności zaburzenia częściowo nierażące lub nierażące lub z tekstem, ale tekstu, ale niepełne kompozycji spójności stosowny nieliczne błędy nieliczne błędy niepełne rażące rażące 3 3 Określenie Stanowisko problemu częściowo częściowo zgodne adekwatne do z tekstem tekstu 0 0 0 0 0 0 0 0 Brak określenia Brak stanowiska lub Jeden błąd Brak zamysłu Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy problemu lub stanowisko lub więcej kompozycyjnego niespójna niestosowny rażące rażące problem niezgodny nieadekwatne do błędów z tekstem tekstu rzeczowych Uwagi. 1) Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. 2) Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. 3) Jeśli praca składa się z mniej niż 300 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C. 4) Pojawienie się błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów. Zasady oceniania rozwiązań zadań Objaśnienia dotyczące oceny wypowiedzi argumentacyjnej A. Określenie problemu. Zdający powinien zrozumieć, jaki problem podejmuje autor w przedstawionym fragmencie tekstu oraz sformułować ten problem. Określenie problemu jest oceniane ze względu na to, czy jest zgodne z tekstem i czy jest pełne. Określenie problemu uważa się za – pełne, jeśli praca zawiera zarówno odtworzenie problemu (np. w postaci pytania), jak i jego interpretację, czyli umieszczenie tego problemu w odpowiednim kontekście. Interpretacja problemu powinna być uzasadniona (np. wagę problemu można uzasadnić jego historycznymi uwarunkowaniami lub współczesnymi implikacjami). – niepełne, jeśli praca nie zawiera interpretacji trafnie rozpoznanego problemu. – częściowo zgodne z tekstem, jeśli zdający nie w pełni rozpoznaje problem główny lub wydobywa z tekstu tylko problem drugorzędny. B. Sformułowanie stanowiska zdającego wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu. Uczeń powinien omówić i ocenić rozwiązanie zaproponowane przez autora w przedstawionym tekście. Sformułowanie stanowiska zdającego wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu jest oceniane ze względu na to, czy jest adekwatne do tekstu i czy jest pełne. Sformułowanie stanowiska wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu uważa się za: – częściowo adekwatne do tekstu, gdy zniekształca rozwiązanie proponowane przez autora. – pełne, gdy zawiera ono odtworzenie rozwiązania przyjętego przez autora tekstu oraz trafne odwołania do innych tekstów kultury uzasadniające stanowisko zdającego. – niepełne, kiedy brak trafnego odwołania do innych tekstów kultury uzasadniających stanowisko zdającego. C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na sformułowanie stanowiska wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego. D. Kompozycja oceniana jest ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z wybranym przez zdającego gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity niezbędne dla jasnego sformułowania stanowiska i uzasadniających je argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie i konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń). Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna. Wagę zaburzenia funkcjonalności ocenia egzaminator na podstawie całości pracy (np. brak zakończenia w pracy, w której uczeń jasno rozwija swoją myśl, uznaje się za niewielkie zaburzenie, natomiast brak rozdzielenia interpretacji problemu od interpretacji rozwiązania lub podważenie w zakończeniu wcześniejszych wywodów – za znaczne zaburzenie). E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń). F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność. Styl uznaje się za: – stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszcza się drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności. – częściowo stosowny dotyczy wypowiedzi, w której zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne. – niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy. Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora. G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych. Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne. H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego. Zasady oceniania rozwiązań zadań Temat 2. Dokonaj interpretacji porównawczej podanych tekstów. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 słów. (Jan Kochanowski, Do gór i lasów oraz Leopold Staff, [Ostatni z mego pokolenia]) Wskazówki do tematu 2. • W realizacji zadania istotne jest porównywanie (najlepiej równoległe) obu tekstów. • Jeśli zdający podejmuje się interpretacji najpierw pierwszego tekstu, to interpretując drugi tekst, powinien nawiązywać w swoim porównaniu do pierwszego tekstu. • Krótkie, dwu- czy trzyzdaniowe porównanie utworów literackich na końcu wypracowania jest niewystarczające. Wymagania egzaminacyjne 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie I. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. zawartych w nich informacji. Zdający: Zdający rozumie teksty o skomplikowanej 1.1) odczytuje sens całego tekstu […] oraz budowie; dostrzega sensy zawarte wydzielonych przez siebie fragmentów; w strukturze głębokiej tekstu; rozpoznaje 1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych funkcje tekstu i środki językowe służące ich tekstach informacje zarówno jawne, jak realizacji; ma świadomość kryteriów i ukryte; poprawności językowej. 2.1) szuka literatury przydatnej do opracowania różnych zagadnień. I. (III etap edukacyjny). Zdający: 1.11) czerpie dodatkowe informacje z przypisu. II. Analiza i interpretacja tekstów kultury. II. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. Zdający stosuje w analizie podstawowe Zdający: pojęcia z zakresu poetyki; w interpretacji 1.2) określa problematykę utworu; tekstu wykorzystuje wiedzę o kontekstach, 1.3) rozpoznaje konwencję literacką […]; w jakich może być on odczytywany; poznaje 2.1) wskazuje zastosowane w utworze środki niezbędne dla lektury fakty z historii literatury wyrazu artystycznego i ich funkcje […]; i innych dziedzin humanistyki; odczytuje dostrzega w czytanych utworach cechy rozmaite sensy dzieła; dokonuje interpretacji charakterystyczne określonej epoki; porównawczej. 2.2) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania świata przedstawionego i bohatera ([…] sytuacja liryczna […]); 2.3) porównuje utwory literackie […] (dostrzega cechy wspólne i różne); 3.1) wykorzystuje w interpretacji elementy znaczące dla odczytania sensu utworu (np. słowa-klucze, wyznaczniki kompozycji); 3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty (np. literackie, kulturowe, filozoficzne, religijne); 3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych motywów w różnych utworach literackich; 4.2) dostrzega obecne w utworach literackich oraz innych tekstach kultury wartości […] uniwersalne; 4.3) dostrzega w świecie konflikty wartości […] oraz rozumie źródła tych konfliktów. II. (IV etap edukacyjny) poziom rozszerzony. Zdający: 2.1) wskazuje związki między różnymi aspektami utworu (estetycznym, etycznym i poznawczym); 2.2) dostrzega przemiany konwencji i praktykę ich łączenia […]; 2.3) rozpoznaje aluzje literackie i symbole kulturowe […] oraz ich funkcję ideową i kompozycyjną, a także znaki tradycji; 2.5) rozpoznaje i charakteryzuje styl utworu […]; 3.1) dostrzega i komentuje estetyczne wartości utworu literackiego; 3.2) przeprowadza interpretację porównawczą utworów literackich; 4. […] wskazuje różne sposoby wyrażania wartościowań w tekstach. III. Tworzenie wypowiedzi. III. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. Zdający buduje wypowiedzi o wyższym Zdający: stopniu złożoności; stosuje w nich 1.1) tworzy dłuższy tekst pisany […] zgodnie podstawowe zasady logiki i retoryki; ma z podstawowymi regułami jego organizacji, świadomość własnej kompetencji językowej. przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej; 1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera […] odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat, wybiera formę kompozycyjną, sporządza plan wypowiedzi, dobiera właściwe słownictwo); 1.3) tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki lub retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie). Zasady oceniania rozwiązań zadań KRYTERIA OCENY INTERPRETACJI PORÓWNAWCZEJ (MAKSYMALNIE 40 PUNKTÓW) A B C D E F G H Koncepcja Uzasadnienie Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność porównywania tezy Styl tekstu rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu utworów interpretacyjnej 6 12 2 6 2 4 4 4 Koncepcja Uzasadnienie Brak błędów Kompozycja Pełna spójność Styl stosowny Brak błędów lub Zapis w pełni niesprzeczna trafne, rzeczowych funkcjonalna wypowiedzi lub nieliczne błędy poprawny lub z utworami pogłębione nieznaczne nierażące nieliczne błędy i spójna zaburzenia nierażące spójności 4 8 2 2 2 Koncepcja Uzasadnienie niesprzeczna trafne, ale Styl częściowo Liczne błędy Liczne błędy z utworami niepogłębione stosowny nierażące lub nierażące lub i częściowo nieliczne błędy nieliczne błędy spójna rażące rażące 2 4 3 1 Koncepcja Uzasadnienie Zaburzenia Znaczne częściowo częściowo trafne funkcjonalności zaburzenia sprzeczna kompozycji spójności z utworami 0 0 0 0 0 0 0 0 Koncepcja Brak trafnych Jeden błąd lub Brak zamysłu Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy sprzeczna argumentów więcej błędów kompozycyjnego niespójna niestosowny rażące rażące z utworami lub uzasadniających rzeczowych brak koncepcji interpretację porównawczą Uwagi. 1) Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. 2) Jeśli w kategorii A praca uzyska 2 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. 3) Jeśli praca składa się z mniej niż 300 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C. 4) Pojawienie się błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów. Objaśnienia dotyczące oceny interpretacji porównawczej A. Koncepcja interpretacji porównawczej jest efektem poszukiwania przez zdającego sensów wynikających z zestawienia tekstów i wymaga ustalenia pewnych obszarów porównania, w których szuka się podobieństw i/lub różnic między utworami, a następnie wyciąga z tego wnioski. Koncepcja jest oceniana ze względu na to, czy jest niesprzeczna z utworami i czy jest spójna. Koncepcja jest: – niesprzeczna z utworami, jeśli znajduje potwierdzenia w obu tekstach, przy czym porównywane obszary są dla tekstów trafne i istotne, a nie drugorzędne. – częściowo sprzeczna z utworami, jeśli jedynie we fragmentach (lub fragmencie) znajduje potwierdzenie w tekstach lub porównywane obszary są dla tekstów drugorzędne. – całkowicie sprzeczna z utworami, jeśli nawet we fragmentach (lub fragmencie) nie znajduje potwierdzenia w tekstach. Koncepcja jest: – spójna, gdy wypowiedź w sposób wystarczający dla uzasadnienia tezy/hipotezy interpretacyjnej obejmuje i łączy w całość sensy obu utworów. – częściowo spójna, gdy wypowiedź obejmuje i łączy sensy obu utworów, ale w sposób niewystarczający dla uzasadnienia tezy/hipotezy interpretacyjnej. – niespójna, gdy wypowiedź obejmuje sensy każdego tekstu, ale ich nie łączy (tzn. wypowiedź składa się z dwóch niepowiązanych ze sobą interpretacji). Brak koncepcji to brak wskazania zasady zestawienia utworów. B. Uzasadnienie interpretacji jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne i czy jest pogłębione. Uzasadnienie trafne zawiera wyłącznie powiązane z tekstami argumenty na rzecz odczytania sensów wynikających z zestawienia utworów. Argumenty muszą wynikać ze sfunkcjonalizowanej analizy, to znaczy wywodzić się z formy lub/i treści tekstów. Uzasadnienie jest: – częściowo trafne, jeśli w pracy – oprócz argumentów niepowiązanych z tekstami lub/i niewynikających ze sfunkcjonalizowanej analizy – pojawi się przynajmniej jeden argument powiązany z tekstami i wynikający ze sfunkcjonalizowanej analizy. – pogłębione, jeśli znajduje potwierdzenie nie tylko w tekstach, ale także w kontekstach (np. biograficznym, historycznoliterackim, filozoficznym, kulturowym). Zdający powinien choć częściowo rozwinąć przywołany kontekst, aby uzasadnić jego pojawienie się. – niepogłębione, gdy wszystkie argumenty są sfunkcjonalizowane, ale zdający przywołał je tylko z tekstów albo tylko z kontekstów. C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na koncepcję interpretacyjną uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego. Zasady oceniania rozwiązań zadań D. Kompozycja oceniana jest ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z wybranym przez ucznia gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity niezbędne dla jasnego przedstawienia koncepcji interpretacyjnej i uzasadniających ją argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie oraz konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń). Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna. E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń). F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność. Styl uznaje się za: – stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszcza się drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności. – częściowo stosowny, dotyczy wypowiedzi, w której zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne. – niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy. Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora. G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych. Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne. H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego. USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW ORTOGRAFICZNYCH W PRACACH MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO Komisja Dydaktyczna Rady Języka Polskiego ustaliła, że podstawą podziału błędów ortograficznych na błędy rażące i błędy drugorzędne są reguły ortograficzne. Do błędów ortograficznych rażących zaliczono: – błędy w zakresie pisowni wyrazów z ó-u, rz-ż (w tym wyjątki od pisowni rz po spółgłoskach), ch-h; – błędy w zakresie pisowni nie z różnymi częściami mowy; – błędy pisowni zakończeń -ji, -ii, -i; – błędy w pisowni wielką i małą literą (z wyjątkiem pisowni przymiotników dzierżawczych); – błędy w zakresie pisowni cząstki -by z osobowymi formami czasownika; – błędy w zapisie przedrostków roz-, bez-, wes-, wz-, ws-; – błędy w pisowni nosówek (ą, ę) oraz połączeń om, on, em, en. Pozostałe odstępstwa od reguł ortograficznych, w tym m.in.: pisownię wyrażeń przyimkowych, dzielenie wyrazów przy przenoszeniu do nowej linii, pisownię zakończeń -ski, -cki, -dzki, -stwo, -wstwo; pisownię przedrostków z-, s-, ś-; pisownię -by z pozostałymi częściami mowy postanowiono traktować jako błędy drugorzędne. USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW INTERPUNKCYJNYCH W PRACACH MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO 1. Rażące błędy interpunkcyjne: a) postawienie jakiegokolwiek znaku interpunkcyjnego na początku wiersza b) brak znaku interpunkcyjnego (głównie: kropki, wykrzyknika, pytajnika) na końcu wypowiedzenia pojedynczego lub złożonego c) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym, w którym części składowe są połączone bezpośrednio (np. On idzie do kina, ja zostaję w domu.) d) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie – przed spójnikiem (również z przyimkiem), zaimkiem, a także przed częścią nadrzędną (np. Idź tam, dokąd ci każą.) e) pominięcie przecinka przed imiesłowem zakończonym na -ąc, -szy f) pominięcie pierwszego przecinka (lub obu) w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie z częścią składową wplecioną (z tzw. zdaniem albo wyrażeniem wtrąconym) (np. Auto, które oglądał, było za drogie.) g) w wypowiedzeniu złożonym współrzędnie – pominięcie przecinka przed spójnikami przeciwstawnymi, wynikowymi, synonimicznymi (czyli włącznymi), np. ale, lecz, jednak, więc, dlatego, czyli, to jest, to znaczy, a także postawienie przecinka przed spójnikami łącznymi, rozłącznymi, wyłączającymi, np. i, oraz, albo, lub, ani, ni. Te same przepisy obowiązują w wypowiedzeniu pojedynczym – między składnikami połączonymi spójnikami h) pominięcie przecinka w zdaniu złożonym porównawczym (np. Jest mądrzejszy, niż myślałam.) i) postawienie dwukropka, przecinka lub średnika po skrócie, po którym należy postawić kropkę, także po takim skrócie, po którym kropki się nie stawia j) brak kropki po skrócie, po którym należy ją postawić, lub postawienie kropki po skrócie, po którym jej się nie stawia Zasady oceniania rozwiązań zadań k) brak przecinka między jednorodnymi (równorzędnymi) składnikami (częściami zdania) szeregu, którego części składowe nie są połączone spójnikami, a także brak spójnika między składnikami powtórzonymi (np. Kupiła w sklepie mąkę, cukier i inne produkty.) l) brak dwukropka przed przytoczeniem cudzych lub własnych słów m) brak dwukropka przy wymienianiu tytułu dzieła, nazwy, terminu, jeżeli nie są one w tekście w inny sposób wyróżnione (np. kursywą lub cudzysłowem) n) brak myślnika (otwierającego i zamykającego), ujmującego wyrazy lub wypowiedzenia wtrącone (Uwaga: tę samą funkcję pełnią nawiasy albo przecinki) o) brak myślników (lub myślnika) wydzielających człony wtrącone w cytowany tekst oraz tekst odautorski w partiach dialogowych p) brak cudzysłowu w tytułach publikacji, cytowanych wyrazach, zdaniach i wyrażeniach, jeżeli nie są one wyróżnione inaczej (np. kursywą). 2. Trzy błędy interpunkcyjne drugorzędne liczone są jako jeden błąd rażący. INFORMACJA O ZASADACH OCENIANIA PRAC Z JĘZYKA POLSKIEGO UCZNIÓW ZE STWIERDZONYMI DYSFUNKCJAMI W pracy maturalnej z języka polskiego autorstwa zdającego, u którego stwierdzono dysleksję i dysortografię, nie należy uwzględniać w ocenie następujących błędów: a) zmienionej kolejności liter w wyrazach, b) wstawionych dodatkowo liter w wyrazie, opuszczonych lub przestawionych liter, c) opuszczonego początku lub końca wyrazu, d) występowania w wyrazach głosek dźwięcznych zamiast bezdźwięcznych i odwrotnie, e) mylenia głosek „i” i „j”, głosek nosowych z końcówką fleksyjną, np.: ę-em, ą-om, f) mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno, g) niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny zamiast skośny, h) błędnego stosowania lub niestosowania znaków interpunkcyjnych.

Temat 1. Aluzja literacka i jej rola w utworze literackim. W pracy odwołaj się do: • lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 tego arkusza egzaminacyjnego • innych utworów literackich z dwóch różnych epok • wybranego kontekstu. Uszczegółowienia zasad oceniania dotyczące tematu 1. 1. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli praca zdającego zawiera: a) fragmenty odnoszące się do problemu aluzji literackiej bez określania, jaką rolę odgrywa ona w utworze literackim ORAZ b) odwołania do utworów literackich, w tym lektury obowiązkowej, reprezentujących co najmniej dwie różne epoki. 2. Utwór literacki uznaje się za wykorzystany w pełni funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji: a) omówił aluzję literacką w danym utworze literackim ORAZ b) określił rolę aluzji literackiej w tym utworze ORAZ c) odwołał się do elementów struktury dzieła i problematyki utworu. Temat 2. Głos pokolenia literackiego i różne sposoby wyrażania tego głosu w utworach literackich. W pracy odwołaj się do: • lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 tego arkusza egzaminacyjnego • innych utworów literackich z dwóch różnych epok • wybranego kontekstu. Uszczegółowienia zasad oceniania dotyczące tematu 2. 1. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli praca zdającego zawiera: a) fragmenty odnoszące się do problemu głosu pokolenia literackiego ORAZ b) odwołania do utworów literackich, w tym lektury obowiązkowej, reprezentujących co najmniej dwie różne epoki. 2. Utwór literacki uznaje się za wykorzystany w pełni funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji: a) przedstawił głos pokolenia literackiego ORAZ b) omówił sposób wyrażania tego głosu w danym utworze literackim ORAZ c) odwołał się do elementów struktury dzieła i problematyki utworu. 3. Zgodnie z poleceniem zdający powinien w pracy omówić różne sposoby wyrażania głosu pokolenia literackiego w utworach literackich. Jeżeli w całej pracy omawia tylko jeden sposób wyrażania głosu pokolenia literackiego wówczas: a) dwa z trzech omówionych utworów literackich można uznać za wykorzystane w pełni funkcjonalnie, a trzeci utwór – co najwyżej częściowo funkcjonalnie. b) jeden z dwóch omówionych utworów literackich można uznać za wykorzystany w pełni funkcjonalnie, a drugi utwór – co najwyżej częściowo funkcjonalnie. Uwagi. 1) Głos pokolenia literackiego to np. poglądy, postulaty, ideały artystyczne, koncepcje estetyczne, programy literackie. 2) Zdający może przedstawić głos pokolenia literackiego zarówno na przykładzie utworów literackich, w tym esejów, o charakterze manifestu programowego, jak i na przykładzie utworów literackich reprezentatywnych dla danego czasu, epoki, okresu literackiego. 3) Zdający może w pracy napisać o jednym pokoleniu literackim albo o różnych pokoleniach literackich. Zasady oceniania rozwiązań zadań 1. Spełnienie formalnych warunków polecenia (maksymalnie 1 punkt) • W wypracowaniu nie występuje błąd kardynalny. 1 pkt ORAZ • W wypracowaniu jest odwołanie do utworów literackich reprezentujących dwie epoki literackie, w tym do lektury obowiązkowej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym. ORAZ • Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu. ORAZ • Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną. • Wypracowanie nie spełnia któregokolwiek z warunków określonych w kategorii 0 pkt „1 pkt”. ALBO • Wypowiedź jest napisana w formie planu albo w punktach. Uwaga. Jeżeli w kryterium Spełnienie formalnych warunków polecenia przyznano 0 pkt, we wszystkich pozostałych kryteriach przyznaje się 0 pkt. 2. Kompetencje literackie i kulturowe (maksymalnie 16 punktów) Funkcjonalność wykorzystania utworów wskazanych Liczba Błędy Poziom argumentacji wypowiedzi; erudycyjność wypowiedzi w poleceniu (lektury punktów rzeczowe obowiązkowej i innych utworów) Trzy utwory • Bogata argumentacja. wykorzystane • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 16 pkt w pełni • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. funkcjonalnie. Uwaga: za każdy błąd rzeczowy należy odjąć 1 pkt od ogólnej liczby punktów przyznanych za KLiK, maksymalnie do 16 pkt i bez punktów ujemnych. • Zadowalająca argumentacja. • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 15 pkt • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. • Zadowalająca argumentacja. • Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie. 14 pkt • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. • Powierzchowna argumentacja. 13 pkt • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu. Dwa utwory • Bogata argumentacja. wykorzystane • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 12 pkt w pełni • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. funkcjonalnie, • Zadowalająca argumentacja. a trzeci – • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 11 pkt częściowo • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. funkcjonalnie. • Zadowalająca argumentacja. • Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie. 10 pkt • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. • Powierzchowna argumentacja. 9 pkt • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu. • Dwa – w pełni • Trafna argumentacja. funkcjonalnie, • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 8 pkt trzeci – • Praca zawiera fragmenty erudycyjne. niefunkcjonalnie • Zadowalająca argumentacja. albo brak. • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 7 pkt ALBO • Praca zawiera fragmenty erudycyjne. • Jeden – w pełni • Zadowalająca argumentacja. funkcjonalnie, • Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie. 6 pkt a dwa – • Praca zawiera fragmenty erudycyjne. częściowo • Powierzchowna argumentacja. 5 pkt funkcjonalnie. • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu. • Jeden – w pełni • Trafna argumentacja. funkcjonalnie, • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 4 pkt drugi – • Praca zawiera fragmenty erudycyjne. częściowo • Zadowalająca argumentacja. funkcjonalnie, • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 3 pkt trzeci – • Praca zawiera fragmenty erudycyjne. niefunkcjonalnie • Zadowalająca argumentacja. albo brak. • Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie. 2 pkt ALBO • Praca zawiera fragmenty erudycyjne. • Jeden – w pełni • Powierzchowna argumentacja. funkcjonalnie, • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu. drugi – niefunkcjonalnie, trzeci – niefunkcjonalnie albo brak. ALBO • Trzy utwory 1 pkt wykorzystane częściowo funkcjonalnie. ALBO • Dwa – częściowo funkcjonalnie, a trzeci – niefunkcjonalnie albo brak. • Jeden utwór – częściowo funkcjonalnie, drugi – niefunkcjonalnie, trzeci – niefunkcjonalnie albo brak. 0 pkt • Żaden utwór nie został wykorzystany przynajmniej w części funkcjonalnie. Uwaga. w pracy), wynosi 0 pkt, wówczas w pozostałych kryteriach (Kompozycja wypowiedzi oraz Język wypowiedzi) przyznaje się 0 pkt. Zasady oceniania rozwiązań zadań 3. Kompozycja wypowiedzi: struktura, spójność i styl (maksymalnie 7 punktów) 3a. Struktura wypowiedzi Uporządkowanie Liczba elementów treściowych Podział wypowiedzi punktów wypowiedzi Elementy treściowe Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, 3 pkt wypowiedzi w całości lub część zasadnicza, zakończenie), jak w przeważającej części i w zakresie struktury akapitów; sposób A pracy są zorganizowane podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez problemowo. zdającego. Dopuszczalna 1 usterka. Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 2 pkt (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) B ALBO w zakresie struktury akapitów. Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 1 pkt (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) C ORAZ w zakresie struktury akapitów. • W pracy podjęta jest Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, 2 pkt próba organizacji część zasadnicza, zakończenie), jak elementów treściowych i w zakresie struktury akapitów; sposób D wypowiedzi podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez problemowo. zdającego. Dopuszczalna 1 usterka. • Elementy treściowe Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 1 pkt wypowiedzi (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) E zorganizowane w pracy ALBO w zakresie struktury akapitów. częściowo problemowo, częściowo wyłącznie Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 0 pkt pod względem (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) formalnym. ORAZ w zakresie struktury akapitów. • Elementy treściowe wypowiedzi w całości lub w przeważającej części pracy F zorganizowane wyłącznie pod względem formalnym, np. wg kolejno omawianych tekstów literackich. Elementy treściowe wypowiedzi niezorganizowane; wypowiedź stanowi 0 pkt G zbiór w znacznej mierze niezależnych elementów. 3b. Spójność wypowiedzi Wypowiedź jest w całości spójna lub występują w niej nie więcej niż 2 zaburzenia 3 pkt w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. W wypowiedzi występuje 3–5 zaburzeń w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) 2 pkt na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. • W wypowiedzi występuje 6–8 zaburzeń w spójności (tj. logice, 1 pkt uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. LUB • Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ALBO z zakończeniem pracy. ALBO • Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ALBO częścią zasadniczą pracy. • W wypowiedzi występuje 9 lub więcej zaburzeń w spójności (tj. logice, 0 pkt uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. LUB • Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ORAZ z zakończeniem pracy. ALBO • Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ORAZ częścią zasadniczą pracy. 3c. Styl wypowiedzi Styl w całości lub w przeważającej części stosowny, tj. adekwatny do odmiany 1 pkt pisanej języka oraz do sytuacji komunikacyjnej (jednorodny albo funkcjonalnie niejednorodny). Wypracowanie nie spełnia warunków określonych w kategorii „1 pkt”. 0 pkt Zasady oceniania rozwiązań zadań 4. Język wypowiedzi (maksymalnie 11 punktów) 4a. Zakres i poprawność środków językowych Poprawność środków Nie 18 lub więcej 4–5 6–7 8–9 10–11 12–14 15–17 więcej niż 3 błędów błędów błędów błędów błędów błędów błędów Zakres środków błędy jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. A B C D E F G H 1. Szeroki zakres środków językowych, tzn. • zróżnicowana składnia, • zróżnicowana leksyka, w tym np. 7 pkt 6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt bogata frazeologia, precyzyjne słownictwo, umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu. 2. Zadowalający zakres środków językowych, tzn. składnia i leksyka 6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt 0 pkt stosowne / odpowiednie do realizacji tematu. 3. Wąski zakres środków językowych, tzn. składnia i leksyka proste / 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt 0 pkt 0 pkt ograniczone, utrudniające realizację tematu. Przykładowo: za wypowiedź, w której zakres środków językowych wykorzystanych przez zdającego jest zadowalający i w której znajdują się 4 błędy językowe, egzaminator przyzna 5 pkt w tym kryterium. 4b. Poprawność ortograficzna Praca jest bezbłędna. 2 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią): Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 4 błędy ortograficzne. Praca zawiera 1–2 błędy ortograficzne. 1 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią): Praca zawiera nie więcej niż 5–6 błędów ortograficznych. Praca zawiera 3 lub więcej błędów ortograficznych. 0 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią): Praca zawiera 7 lub więcej błędów ortograficznych. 4c. Poprawność interpunkcyjna Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 5 błędów interpunkcyjnych. 2 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią): Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 10 błędów interpunkcyjnych. Praca zawiera 6–10 błędów interpunkcyjnych. 1 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią): Praca zawiera 11–20 błędów interpunkcyjnych. Praca zawiera 11 lub więcej błędów interpunkcyjnych. 0 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią): Praca zawiera 21 lub więcej błędów interpunkcyjnych. Informacje o błędach uznawanych za ortograficzne w pracach zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią) 1. W ocenie poprawności ortograficznej wypracowania egzaminator będzie uwzględniał następujące błędy (tzn. liczył je jako błędy ortograficzne): • błędy w zapisie wyrazów z u – ó, ż – rz, h – ch • łamanie zasady pisania wielką literą na początku zdania. 2. W ocenie poprawności ortograficznej wypracowania egzaminator nie będzie uwzględniał innych niż wymienione w pkt 1. błędów w zapisie (tzn. nie będzie liczył ich jako błędy ortograficzne), w tym: • dodawania, opuszczania, przestawiania liter, sylab lub całych wyrazów • mylenia liter – o podobnym kształcie (a – o, l – ł – t, n – r, m – n, u – w, e – ę, a – ą, i – j, u – y) – dużych i małych (z wyjątkiem początku zdania) – odpowiedników głosek zbliżonych fonetycznie (b – p, d – t, w – f, g – k, dz – c, sz – s, i – y, ę – em – en, ą – om– on, ś – ź, ć – dź) – różniących się w położeniu w stosunku do osi pionowej (p – b, d – b) lub poziomej (m – w, n – u, b – p, d – g, p – g) • ominięcia drobnych elementów graficznych, w tym – oznaczania miękkości nad literami – kropek (dż, ż, i, j) – „ogonków” przy literach ą lub ę i kreski (wężyka) przy literach ó, t lub ł • błędów dotyczących podziału wyrazu • utraty dźwięczności (kóska zamiast kózka, proźba zamiast prośba) • błędów wynikających ze schematycznego stosowania zasad ortografii, np. startóje bo startować • mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno • niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny zamiast skośny. Zasady oceniania rozwiązań zadań Wyrazy z błędami, których nie uwzględnia się w ocenie poprawności ortograficznej, egzaminator podkreśli w wypracowaniu, a na marginesie oznaczenia tych błędów otoczy kółkiem np. albo ort o INSTRUKCJA OZNACZANIA BŁĘDÓW W WYPRACOWANIACH Błędy oznaczane na lewym marginesie Sposób oznaczenia błędu Sposób oznaczenia błędu Rodzaj błędu w wypracowaniu na marginesie podkreślenie prostą linią fragmentu rzecz ALBO rz rzeczowe zawierającego błąd albo zaznaczenie tego fragmentu pionową linią zaznaczenie symbolem ‿ zaburzenia w spójności między zdaniami w spójności sp zaznaczenie symbolem [ zaburzenia w spójności między akapitami usterki w podziale str tekstu w zakresie zaznaczenie symbolem ] struktury akapitów Błędy oznaczane na prawym marginesie Sposób oznaczenia błędu Sposób oznaczenia błędu Rodzaj błędu w wypracowaniu na marginesie podkreślenie prostą linią wyrazu użytego jęz ALBO j językowe błędnie lub niepoprawnego sformułowania ort ALBO o ortograficzne podkreślenie prostą linią wyrazu z błędem zaznaczenie brakującego znaku interpunkcyjnego symbolem √ int ALBO i interpunkcyjne zaznaczenie zbędnego znaku interpunkcyjnego symbolem x Uwagi. 1) Jeżeli zdający popełnia dokładnie ten sam błąd ortograficzny lub językowy, to na marginesie oznaczenie tego błędu należy otoczyć kółkiem, np. lub ort o 2) Należy konsekwentnie stosować jeden wybrany sposób oznaczania błędów na marginesie. INSTRUKCJA LICZENIA BŁĘDÓW W WYPRACOWANIACH 1. Powtórzony dokładnie ten sam błąd ortograficzny lub językowy liczy się jako jeden błąd. 2. Egzaminator w wypracowaniu i na marginesie musi oznaczyć wszystkie błędy rzeczowe, błędy w spójności wypowiedzi, językowe, ortograficzne i interpunkcyjne. 3. W tabelach dla egzaminatora pod wypracowaniem egzaminator zapisuje liczbę popełnionych błędów zgodnie z poniższymi zasadami: a) błędy rzeczowe – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 2. (KLiK) w polu Liczba błędów rzeczowych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 16; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 16 błędów rzeczowych, egzaminator w tabeli wpisuje „16+” b) błędy w spójności wypowiedzi – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 3b w polu Liczba błędów w spójności egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 9; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 9 błędów w spójności, egzaminator w tabeli wpisuje „9+” c) błędy językowe – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4a w polu Liczba błędów językowych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 18; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 18 błędów językowych, egzaminator w tabeli wpisuje „18+” d) błędy ortograficzne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4b w polu Liczba błędów ortograficznych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 3; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 3 błędy ortograficzne, egzaminator w tabeli wpisuje „3+” e) błędy interpunkcyjne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4c w polu Liczba błędów interpunkcyjnych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 11; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 11 błędów interpunkcyjnych, egzaminator w tabeli wpisuje „11+”. Uwagi dotyczące liczenia błędów ortograficznych i interpunkcyjnych w wypracowaniach zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią) 1) Błędy ortograficzne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4b w polu Liczba błędów ortograficznych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 7; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 7 błędów ortograficznych, egzaminator w tabeli wpisuje „7+”. 2) Błędy interpunkcyjne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4c w polu Liczba błędów interpunkcyjnych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 21; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 21 błędów interpunkcyjnych, egzaminator w tabeli wpisuje „21+”. Zasady oceniania rozwiązań zadań WYJAŚNIENIA DO KRYTERIÓW OCENIANIA 1. Spełnienie formalnych warunków polecenia (maksymalnie 1 punkt) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy: • nie występuje w nim błąd kardynalny • w wypracowaniu zdający odwołał się do lektury obowiązkowej wybranej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym • w wypracowaniu zdający przywołał utwory literackie reprezentujące dwie epoki literackie • wypowiedź w co najmniej jednym fragmencie dotyczy problemu wskazanego w poleceniu • napisane wypracowanie jest w jakiejkolwiek części wypowiedzią argumentacyjną. Wyjaśnienia (kryterium 1. – SFWP) 1. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o: 1) nieznajomości treści lektury obowiązkowej, do której odwołuje się zdający, w zakresie: a) fabuły, w tym głównych wątków utworu; b) losów głównych bohaterów, w tym np. łączenie biografii różnych bohaterów; LUB 2) całkowicie nieuprawnionej interpretacji lektury obowiązkowej będącej całkowitą falsyfikacją danego utworu. 2. W przypadku lektur obowiązkowych błąd kardynalny może dotyczyć wyłącznie lektur obowiązkowych wskazanych w podstawie programowej jako lektury do omówienia w całości (nie we fragmentach). 3. W wypracowaniu zdający musi odwołać się do lektury obowiązkowej – w zależności od tematu – wskazanej w poleceniu albo wybranej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym. Odwołanie się zdającego do lektury oznacza, że co najmniej jedno zdanie o tej lekturze ma charakter analityczny, a nie tylko informacyjny. a) Przykład zdania analitycznego: Sposób dzielenia się własnymi życiowymi doświadczeniami zależy nie tylko od samego autora – jego intencji, chęci czy stylu, ale również od charakteru filozofii i światopoglądu epoki, w jakiej tworzył. b) Przykład zdania informacyjnego: Innym tekstem, tym razem pochodzącym z epoki renesansu, są Treny Jana Kochanowskiego. Za zdania informacyjne uznaje się również sformułowania będące wyłącznie przepisanymi fragmentami polecenia lub parafrazą polecenia. 4. Jeśli jedyna lektura obowiązkowa jest przywołana lakonicznie, bardziej w kontekście / w nawiązaniu do innego utworu literackiego, który zdający szerzej omawia w wypracowaniu, wówczas traktujemy przywołanie tej lektury jako spełnienie formalnych warunków zadania, ale oceniając KLiK, nie uwzględniamy tej lektury jako kontekst. 5. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli: a) zawiera fragmenty odnoszące się do zakresu merytorycznego zagadnienia, którego omówienie jest wymagane ORAZ b) utwory literackie uwzględnione w wypracowaniu reprezentują co najmniej dwie różne epoki. 6. Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną, jeżeli zawiera co najmniej jeden akapit argumentacyjny. 2. Kompetencje literackie i kulturowe (maksymalnie 16 punktów) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy w wypracowaniu zdający: • wykorzystał znajomość – odpowiednio – wskazanej w poleceniu lub wybranej lektury obowiązkowej oraz innych utworów literackich – reprezentujących różne epoki literackie – w sposób funkcjonalny, tzn. np. czy przywołał w pracy takie konwencje, omówił takie motywy literackie, które w sposób istotny wspierają jego tok rozumowania albo dobrze ilustrują to, o czym pisze • funkcjonalnie wykorzystał kontekst, wybrany spośród: historycznoliterackiego, literackiego, biograficznego, kulturowego, mitologicznego, biblijnego, religijnego, historycznego, filozoficznego, egzystencjalnego, politycznego, społecznego • przedstawił bogatą argumentację, świadczącą o jego erudycji • wykazał się wiedzą i umiejętnościami z zakresu kształcenia literackiego i kulturowego oraz kształcenia językowego • nie popełnił błędów rzeczowych zarówno w odniesieniu do przywołanych tekstów literackich oraz kontekstów, jak i terminologii historycznoliterackiej oraz/lub teoretycznoliterackiej. Wyjaśnienia (kryterium 2. – KLiK) 1. Poprzez wykorzystanie utworu rozumie się wykorzystanie znajomości problematyki utworu, elementów poetyki tekstu. 2. Zdający powinien funkcjonalnie wykorzystać w wypracowaniu znajomość trzech utworów reprezentujących różne epoki literackie, w tym lektury obowiązkowej / lektur obowiązkowych, innego utworu literackiego / innych utworów literackich. Funkcjonalne wykorzystanie znajomości tekstu oznacza przywołanie w wypracowaniu: 1) takich elementów jego struktury, jak np. kreacja świata przedstawionego, motywy, tematy, toposy, aluzje obecne w dziele literackim, 2) problematyki utworów, w tym np.: ich związku z tradycją literacką, programami epoki, grupy literackiej itp., które istotnie wspierają tok rozumowania zdającego, albo dobrze ilustrują to, o czym zdający pisze. Funkcjonalność wykorzystania znajomości tekstów ocenia się w odniesieniu do tematu pracy. Jeżeli w części zasadniczej pracy w charakterze argumentów/przykładów wykorzystane są elementy struktury dzieła literackiego lub motywy, konwencje, aluzje literackie, które nie są spójne np. ze stanowiskiem zdającego wyrażonym we wstępie do pracy – wówczas uwzględnia się tę niespójność w ocenie spójności. 3. Utwór literacki nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, nie wyciągając żadnego wniosku, nie wprowadzając żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem. 4. Jeżeli zdający w wypracowaniu napisze więcej niż o trzech utworach literackich (np. o trzech lekturach obowiązkowych i o dwóch innych tekstach literackich), o różnym stopniu funkcjonalności, do oceny stopnia realizacji kryterium bierze się pod uwagę trzy utwory wykorzystane w sposób najbardziej funkcjonalny, z których jeden musi być lekturą obowiązkową. Pozostałe utwory mogą być traktowane jako kontekst literacki. Zasady oceniania rozwiązań zadań 5. Argumentacja to udowodnienie tezy/opinii/stanowiska przedstawionego przez zdającego przy pomocy argumentów. 1) Bogata argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi przykładami i szeroka/wieloaspektowa, uwzględniająca kontekst, stanowiąca – jako całość – wnikliwą analizę problemu sformułowanego w poleceniu; zawiera elementy refleksji / głębszego namysłu nad problemem. W sytuacji gdy znajomość problematyki utworów literackich oraz elementów poetyki tekstu została wykorzystana częściowo funkcjonalnie, mówimy o argumentacji trafnej. 2) Zadowalająca argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi przykładami. 3) Powierzchowna argumentacja – to argumentacja oparta na uogólnieniach, niewnikająca w istotę rzeczy, poprzestająca na pobieżnych obserwacjach, mało dokładna, czasami niepoparta przykładami; również argumentacja, w której zdający podejmuje próbę zbudowania argumentu, dobierając jedynie środki językowe typowe dla struktur argumentacyjnych, np. Moim pierwszym argumentem jest... 6. Kontekst należy rozumieć jako odniesienie się przez zdającego w pracy do na przykład: 1) historii literatury 2) teorii literatury 3) charakteru epoki 4) biografii autora 5) innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu 6) filmu, spektaklu teatralnego 7) utworu muzycznego, dzieła plastycznego 8) mitologii 9) Biblii 10) religii 11) historii 12) filozofii 13) kwestii politycznych 14) kwestii społecznych, wybrane przez zdającego w sposób celowy, przydatne do osadzenia omawianego utworu w szerszej perspektywie i pogłębionego odczytania sensów utworu literackiego, do którego zdający odwołuje się w wypracowaniu. Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu polega na trafnym jego doborze ze względu na rozważany problem; kontekst pogłębia i rozwija omawiane zagadnienie. Pogłębienie i omówienie danego zagadnienia poprzez konteksty nie oznacza konieczności dogłębnej analizy samych kontekstów jako takich; w szczególności nie może prowadzić do dygresji stosowanej niefunkcjonalnie. 7. Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie ogranicza się wyłącznie do przywołania, np. informacji, wydarzenia, tytułu dzieła; kontekst jest poprawny, ale ogranicza się tylko do funkcji informacyjnej, nie pogłębia i nie rozwija omawianego zagadnienia. 8. Kontekst polegający na odniesieniu się przez zdającego do innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, nie formułując żadnego wniosku, nie dokonując żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem. 9. Erudycję należy rozumieć jako wiedzę przedmiotową zdającego, w tym m.in. wiedzę i umiejętność wykorzystania kontekstów, kodów kulturowych, terminologii, znajomości kultury, w tym literatury i innych dziedzin sztuki. Wypowiedź świadcząca o erudycji zdającego to wypracowanie, w którym zdający funkcjonalnie wykorzystał wiedzę przedmiotową w rozważaniu problemu sformułowanego w poleceniu. 10. W ocenie poziomu argumentacji nie uwzględnia się fragmentów wypowiedzi zawierających błędy rzeczowe. 11. Błąd rzeczowy – to błąd świadczący o: 1) nieznajomości lektury obowiązkowej (z podstawy programowej) wskazanej w poleceniu, do której odwołuje się zdający, w zakresie innym niż w przypadku błędu kardynalnego, tj. np. błąd w nazwisku autora, w przypisaniu autorstwa, w nazwisku/imieniu bohatera (dopuszczalne błędy w zapisie, nieprowadzące do trudności w identyfikacji bohatera lub autora, np. Russeau albo Rouseau zamiast Rousseau – błędny zapis to błąd ortograficzny), dotyczący losów bohaterów drugoplanowych bądź wątków innych niż główne 2) nieznajomości utworu literackiego lub tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, innego niż lektura obowiązkowa lub utwór literacki wskazany w poleceniu (każdy błąd merytoryczny) 3) nieuprawnionej interpretacji fragmentu lub fragmentów / części utworu literackiego, w tym poetyckiego, do którego odwołuje się zdający, będącej częściową falsyfikacją danego utworu 4) nieznajomości zagadnień z zakresu teorii i historii literatury bądź języka, np. stosowanie pojęć typowych dla epiki w odniesieniu do liryki (np.: narrator wiersza; wiersz „Ocalony” Różewicza opowiada, *fabuła w „Trenach” Jana Kochanowskiego). Nie są błędem rzeczowym sformułowania takie jak np. utwór pokazuje, wiersz ukazuje). 5) braku wiedzy dotyczącej wybranego przez zdającego kontekstu, np. błędne przywołanie pojęć lub faktów historycznych. Jako błąd rzeczowy traktujemy również niepoprawne przywołanie cytatu z utworu literackiego, oznaczone cudzysłowem. 6) Dokładnie ten sam błąd rzeczowy (np. konsekwentne stosowanie błędnego imienia bohatera, którego da się w jednoznaczny sposób zidentyfikować, a opisane w wypracowaniu fakty świadczą o znajomości lektury) powtórzony kilkakrotnie jest liczony jako jeden błąd. 7) Jeżeli dane sformułowanie stosowane/uznawane jest w nauczaniu zwyczajowo za „termin” (np. apokalipsa spełniona), ale nie jest terminem w rozumieniu encyklopedycznym oraz/lub nie jest wymienione w podstawie programowej, to błędu w takim sformułowaniu (np. *apokalipsa przepowiadana) nie traktuje się jako błędu rzeczowego. Zasady oceniania rozwiązań zadań 3. Kompozycja wypowiedzi: struktura, spójność i styl (maksymalnie 7 punktów) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy: 1. w zakresie struktury wypowiedzi: • kompozycja wypowiedzi jest funkcjonalna, tzn. czy układ i sposób przedstawienia treści pomaga w zrozumieniu wypowiedzi • podział wypowiedzi – zarówno w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie), jak i w zakresie struktury akapitów – jest poprawny i funkcjonalny 2. w zakresie spójności wypowiedzi: • wypowiedź jest spójna, tzn. złożona z elementów, które tworzą logiczną i uporządkowaną całość • w wypowiedzi spójność jest zachowana zarówno wewnątrz zdań, jak również między zdaniami i akapitami • w wypowiedzi użyte zostały odpowiednie środki językowe, np. wskaźniki zespolenia tekstu, struktury metatekstowe, leksykalne wykładniki spójności, które ułatwiają śledzenie toku rozumowania autora 3. w zakresie stylu wypowiedzi: • styl wypowiedzi jest stosowny, tzn. czy zdający konsekwentnie posługuje się jednym, wybranym stylem, a jeżeli miesza różne style w wypowiedzi – to czy jest to uzasadnione (czy czemuś to służy, jest funkcjonalne) oraz czy zdający nie napisał wypowiedzi, stosując słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej. 3a. Struktura wypowiedzi Wyjaśnienia (kryterium 3a – Struktura wypowiedzi) 1. Elementy treściowe wypowiedzi to – najogólniej rzecz ujmując – „bloki”, na które podzielone jest wypracowanie (w najprostszej formie: wstęp – część zasadnicza (rozwinięcie) – zakończenie, ale „część zasadnicza” zazwyczaj jest dzielona na kolejne „bloki”, tj. akapity). 1) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane problemowo (w toku problemowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej wypracowania omawia np. jeden aspekt tematu. Omawiając wybrany aspekt, zdający przywołuje argumentację i przykłady z różnych tekstów literackich / kontekstów; czynnikiem organizującym dany „blok” jest właśnie problem („ponadtekstowo”, „międzytekstowo”), a nie dany tekst literacki. 2) Możliwa jest sytuacja, w której zorganizowanie problemowe „pokrywa się” ze zorganizowaniem według kolejno omawianych tekstów literackich, jeżeli w pracy widoczny jest zamysł kompozycyjny wskazujący na tematyczne ustrukturyzowanie wypowiedzi, np. kolejny tekst literacki stanowi przykład umożliwiający np. uszczegółowienie wcześniej omawianego zagadnienia. 3) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane wyłącznie pod względem formalnym (w toku liniowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej wypracowania dotyczy innego tekstu literackiego / kontekstu, a jedynym identyfikowalnym czynnikiem organizującym taki układ jest po prostu omawianie w następujących po sobie „blokach” zagadnień dotyczących kolejnych tekstów / kontekstów; tekst jest zorganizowany wg tekstów „jeden po drugim” (np. zmiana kolejności akapitów nie wpływa na strukturę tekstu). 2. Ocena podziału wypowiedzi w skali ogólnej wymaga rozważenia proporcji i funkcjonalności zasadniczych „bloków” pracy, tj. wstępu – części zasadniczej – zakończenia. Usterki w podziale wypowiedzi w skali ogólnej mogą wynikać z np. nieproporcjonalnie i niefunkcjonalnie długiego wstępu, ze zbyt krótkiego (lakonicznego) zakończenia lub z braku jednego z tych „bloków”. 3. Ocena podziału wypowiedzi na akapity wymaga rozważenia, czy logika wywodu została odzwierciedlona w podziale na graficznie wyodrębnione i funkcjonalne akapity. Usterki w podziale wypowiedzi na akapity mogą wynikać np. z faktu, że w pracy występują wyodrębnione graficznie akapity, które nie stanowią zwartej myślowo całości, albo występują akapity, które powinny zostać podzielone na mniejsze bloki, ponieważ taki akapit zawiera kilka wątków (każdy z takich wątków stanowi sam w sobie zwartą myślowo całość). 4. W ocenie struktury wypowiedzi nie uwzględnia się niezrealizowania przez zdającego któregoś z elementów tematu, np. nieodwołania się w ogóle do jednego z tekstów wskazanych w temacie jako obowiązkowy. 3b. Spójność wypowiedzi Wyjaśnienia (kryterium 3b – Spójność wypowiedzi) 1. Wypowiedź jest spójna, jeżeli elementy, które ją tworzą, stanowią logiczną i uporządkowaną całość. 2. Wywód jest uporządkowany, jeśli każdy kolejny akapit wynika z poprzedniego, a np. przestawienie akapitów zaburzyłoby tok rozumowania przyjęty przez zdającego. 3. Zaburzenia w spójności mogą wynikać m.in. z: a) błędów logicznych, w tym ze zbyt daleko idących uogólnień, nieuzasadnionych wniosków (np. wnioski w zakończeniu pracy nie wynikają z przeprowadzonego rozumowania), sprzecznych stwierdzeń b) odstępstw od podporządkowania wywodu myśli przewodniej, np. wypracowanie zawiera niefunkcjonalne fragmenty stanowiące niezwiązane z tematem wątki poboczne c) zredagowaniu wstępu lub rozwinięcia, lub zakończenia, lub akapitu, które nie pasują logicznie do pozostałej części wypracowania, nie łączą się logicznie z poprzedzającą je częścią / poprzedzającym je akapitem d) rozwijania jednocześnie więcej niż jednego wątku („zazębiania” się wątków) e) pomijania pośrednich ogniw rozumowania, tzw. skróty myślowe f) wprowadzenie treści nieistotnych, zbędnych dla pracy, bez związku/pozostających w wątpliwym związku z tematem/wywodem g) wprowadzania dygresji stosowanych niefunkcjonalnie h) przerywania toku myślenia zbędnymi zdaniami. 4. Błędy w spójności wewnątrz akapitów oznaczają np. nielogiczne połączenia zdań w akapicie oraz brak zastosowania w nim wskaźników zespolenia. 5. Błędy w spójności między akapitami oznaczają nielogiczne powiązanie danego akapitu z poprzednim lub poprzednimi akapitami oraz brak zastosowania wskaźników zespolenia między akapitami. 6. Błąd w składni prowadzący do błędu w spójności jest traktowany zarówno jako błąd językowy, jak i błąd w spójności. Zasady oceniania rozwiązań zadań 3c. Styl wypowiedzi Wyjaśnienia (kryterium 3c – Styl wypowiedzi) 1. Styl wypowiedzi – co do zasady – powinien być: jasny, prosty (nie: zawiły, pretensjonalny), zwięzły, jednolity. Dodatkowo może być żywy, obrazowy. 2. Wypracowanie powinno być napisane stylem stosownym do sytuacji komunikacyjnej, jaką jest egzamin maturalny, co oznacza, że nie należy redagować go, stosując słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej. Styl uznaje się za stosowny w przeważającej części, jeżeli jest stosowany w orientacyjnie 2/3 pracy. Styl jest niestosowny do sytuacji komunikacyjnej, jeżeli orientacyjnie ok. 2/3 wypracowania zredagowane jest przy użyciu struktur językowych charakterystycznych dla stylu potocznego w odmianie mówionej. 3. Styl wypracowania jest jednorodny, jeśli zdający konsekwentnie posługuje się jednym, wybranym stylem, odpowiednim dla treści i formy wypowiedzi, lub miesza różne style w wypowiedzi, ale jest to uzasadnione i celowe. 4. Indywidualne upodobania stylistyczne egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę stylu pracy zdającego. 4. Język wypowiedzi (maksymalnie 11 punktów) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał: 1. w odniesieniu do zakresu i poprawności środków językowych: • czy zdający poprawnie użył w wypowiedzi różnych rodzajów zdań i bogatej leksyki (np. frazeologizmów, wyrazów rzadziej używanych w języku polskim), czy też ograniczył się do najprostszych środków językowych • czy środki językowe, których użył zdający, pozwalają mu zrealizować temat w sposób swobodny i precyzyjny, czy też pobieżny, sprawiający trudność w zrozumieniu tekstu • ile błędów językowych, w tym błędów stylistycznych, zdający popełnił w pracy 2. w odniesieniu do poprawności ortograficznej: • ile błędów ortograficznych zdający popełnił w pracy 3. w odniesieniu do poprawności interpunkcyjnej: • ile błędów interpunkcyjnych zdający popełnił w pracy. 4a. Zakres i poprawność środków językowych Oceniając język wypowiedzi, egzaminator najpierw oceni zakres użytych środków językowych, a następnie – ich poprawność. Ostateczną liczbę punktów ustali na podstawie oceny obu tych aspektów wypowiedzi, zgodnie z poniższą tabelą. Wyjaśnienia (kryterium 4a) 1. Nie każde nieprecyzyjne sformułowanie jest niepoprawne językowo (stanowi błąd językowy); może być przejawem nieporadności językowej. Błędem jest nieporadność językowa będąca oczywistym nieuzasadnionym naruszeniem obowiązującej normy językowej. 2. Indywidualne upodobania językowe egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę poprawności środków językowych w pracy zdającego. 3. W wypracowaniu występuje zróżnicowana składnia, jeżeli w pracy zdający wykorzystał poprawnie co najmniej 4 różne struktury składniowe, np.: zdanie pojedyncze, zdanie złożone, zdanie wielokrotnie złożone, równoważnik zdania, imiesłowowy równoważnik zdania, strona bierna, paralelizm składniowy, poprawne wprowadzanie cytatu, zdanie pytające, zdanie wtrącone. 4. W wypracowaniu występuje zróżnicowana leksyka, jeżeli w pracy zdający np. stosuje wyrazy/wyrażenia synonimiczne, stosuje bogatą frazeologię, używa precyzyjnego słownictwa, w tym np. terminologii. 5. W ocenie zróżnicowania leksyki nie uwzględnia się nieuzasadnionych powtórzeń wyrazów, zwrotów. Nieuzasadnione powtórzenia są uwzględniane w liczbie błędów językowych.

Zasady oceniania rozwiązań Rodzaj dokumentu: zadań Egzamin maturalny Egzamin: Arkusz 1. Przedmiot: Test Język polski w użyciu Test historycznoliteracki Poziom: Formy arkusza: MPOU-P1-100 Termin egzaminu: 22 sierpnia 2023 r. Ogólne zasady oceniania zadań w części testowej Przykładowe rozwiązania zadań otwartych nie są wzorcem oczekiwanych sformułowań. Akceptowane są wszystkie odpowiedzi merytorycznie poprawne i spełniające warunki zadania – również te nieprzewidziane jako przykładowe odpowiedzi w zasadach oceniania. • Odpowiedzi nieprecyzyjne, niejednoznaczne, niejasno sformułowane uznaje się za błędne. • Gdy jako rozwiązanie tego samego zadania zdający podaje kilka odpowiedzi, z których jedna jest poprawna, a inne – błędne, nie otrzymuje punktów za żadne z tych rozwiązań. • Jeżeli odpowiedź zawiera wyłącznie cytat, to jest oceniana na 0 pkt. • Jeżeli informacje zamieszczone w odpowiedzi (również te dodatkowe, a więc takie, które nie wynikają z treści polecenia) świadczą o nierozumieniu omawianego zagadnienia i zaprzeczają pozostałej części odpowiedzi stanowiącej prawidłowe rozwiązanie zadania, to za odpowiedź jako całość zdający otrzymuje 0 pkt. • Jeżeli rozwiązanie zadania sprawdzającego znajomość problematyki i treści lektur obowiązkowych zawiera błąd rzeczowy, to ocenia się je na 0 pkt. • W zadaniach zamkniętych każdy sposób oznaczenia odpowiedzi (podkreślenie, przekreślenie, zakreślenie, obwiedzenie itd.) jest uznawany za wybór tej odpowiedzi, pod warunkiem że zdający konsekwentnie go stosuje w jednym zadaniu. Zasady oceniania rozwiązań zadań Zadanie 1.1. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 20241 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: analizowania i interpretowania […] tekstów 1) przetwarza i hierarchizuje informacje kultury […]. z tekstów, np. publicystycznych […]; 8. Kształcenie umiejętności świadomego 3) […] odczytuje informacje i przekazy odbioru […] tekstów kultury na różnych jawne i ukryte […]. poziomach […]. SP I. Kształcenie literackie i kulturowe. 2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń: 3) wyszukuje w tekście potrzebne informacje [...]; 5) wyszukuje w tekście informacje wyrażone wprost i pośrednio (ukryte); 7) wyciąga wnioski wynikające z przesłanek zawartych w tekście […]. Zasady oceniania 1 pkt – sformułowanie argumentu potwierdzającego trafność tezy. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Piechowicz stwierdza, że język nie zawsze może oddać nasze myśli, zwłaszcza kiedy jesteśmy pod wpływem silnych emocji. • Język nie zawsze jest precyzyjny i dlatego nie zawsze odda trafnie ludzkie myśli. • Trudność z oddaniem myśli może wynikać z braku odpowiednich środków językowych, np. oddających emocje. Zadanie 1.2. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: analizowania i interpretowania […] tekstów 1) przetwarza i hierarchizuje informacje kultury […]. z tekstów, np. publicystycznych […]; 3) […] odczytuje informacje i przekazy jawne i ukryte […]. Zasady oceniania 1 pkt – rozstrzygnięcie i trafne uzasadnienie w odniesieniu do tekstu Łukasza Kwiatka. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Znajduje potwierdzenie. Kwiatek pisze, że myśli są chaotyczne, a język je porządkuje, a więc nie oddaje chaosu myśli. • Tak, znajduje potwierdzenie, ponieważ Łukasz Kwiatek uważa, że myśli same w sobie mają kształt płynny, galaretowaty – inny niż nadany im po zastosowaniu języka. • Nie znajduje potwierdzenia. Skoro według Kwiatka język porządkuje myśli, to znaczy, że dzięki niemu człowiek może je precyzyjnie wyrazić. • Nie znajduje potwierdzenia, ponieważ język jest w istocie nadaniem kształtu myślom. • Nie znajduje potwierdzenia, ponieważ myślowy model świata został ukształtowany przez język – jest zgodny z językiem naturalnym. Zadanie 2. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: analizowania i interpretowania […] tekstów 1) przetwarza i hierarchizuje informacje kultury […]. z tekstów, np. publicystycznych […]; 8. Kształcenie umiejętności świadomego 3) […] odczytuje informacje i przekazy odbioru […] tekstów kultury na różnych jawne i ukryte […]. poziomach […]. SP I. Kształcenie literackie i kulturowe. 2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń: 3) wyszukuje w tekście potrzebne informacje [...]; 5) wyszukuje w tekście informacje wyrażone wprost i pośrednio (ukryte); 7) wyciąga wnioski wynikające z przesłanek zawartych w tekście […]. Zasady oceniania rozwiązań zadań Zasady oceniania 1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i uzasadnienie w odniesieniu do tekstu Łukasza Kwiatka. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Tak. Kwiatek twierdzi, że kiedy człowiek myśli, to formułuje w głowie zdania w języku ojczystym/naturalnym. • Łukasz Kwiatek w swoim tekście stwierdza, że niemal każdy z nas przekształca swoje myśli w słowa i układa zdania w swojej głowie, co jest rodzajem rozmowy z samym sobą, o czym wspomina Robert Piechowicz. • Tak. Wielu ludzi formułuje myśli, nadając im kształt zdania. Proces ten odróżnia wizualizację od myślenia. • Nadawanie formy językowej myśleniu można porównać do mówienia do siebie, ponieważ mówienie to odbywa się tylko w obrębie naszego umysłu i nie ma innego adresata. Zadanie 3. (0–2) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 8. Kształcenie umiejętności świadomego 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: odbioru […] tekstów kultury na różnych 1) przetwarza i hierarchizuje informacje poziomach […]. z tekstów, np. publicystycznych […]. III. Tworzenie wypowiedzi. III. Tworzenie wypowiedzi. 4. Doskonalenie umiejętności retorycznych, 2. […] Pisanie. Zdający: w szczególności zasad tworzenia 6) tworzy plan […] dekompozycyjny tekstów wypowiedzi spójnych, logicznych oraz o charakterze argumentacyjnym. stosowania kompozycji odpowiedniej dla danej formy gatunkowej. Zasady oceniania 2 pkt – poprawne uprządkowanie wszystkich zagadnień. 1 pkt – poprawne określenie kolejności występowania w tekście dwóch albo trzech zagadnień. 0 pkt – poprawne określenie kolejności występowania w tekście jednego zagadnienia, odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Rozwiązanie Zagadnienia Kolejność Przybliżenie roli współczesnej nauki w analizowaniu przebiegu procesu myślenia. Zaprezentowanie powszechnego poglądu na temat przebiegu procesu myślenia. Podkreślenie znaczenia symulacji dla zrozumienia wypowiedzi sformułowanych w języku naturalnym. Przedstawienie dwóch koncepcji wyjaśniających rolę języka ojczystego w procesie myślenia. Zadanie 4. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 8. Kształcenie umiejętności świadomego 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: odbioru […] tekstów kultury na różnych 4) rozpoznaje w tekście […] wyliczenie […]. poziomach […]. 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: 3) rozpoznaje środki językowe […] zastosowane w tekstach […]. Zasady oceniania 1 pkt – zaznaczenie odpowiedzi PP. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Rozwiązanie PP Zadanie 5. (0–4) Zasady oceniania notatki syntetyzującej Za notatkę syntetyzującą można uzyskać 4 punkty, w tym 3 punkty za treść i 1 punkt za poprawność językową, ortograficzną i interpunkcyjną. Zasady oceniania rozwiązań zadań Treść 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt notatka spełnia notatka spełnia notatka kryteria A, B i C kryteria A, B i C spełnia określone dla określone dla kryteria A i C 3 pkt, ALE nie 2 pkt, ALE nie określone dla została została 1 pkt, ALE zachowana zachowana nie została dozwolona liczba dozwolona liczba zachowana wyrazów wyrazów dozwolona liczba wyrazów ALBO ALBO ALBO A. przedstawienie notatka notatka notatka notatka nie stanowiska przedstawia – przedstawia – przedstawia spełnia każdego oparte na oparte na stanowisko żadnego autora kluczowych dla kluczowych dla każdego autora z kryteriów tematu tematu względem określonego informacjach – informacjach – zagadnienia dla 1 pkt stanowisko stanowisko określonego każdego autora każdego autora w temacie notatki, względem względem odtworzone na zagadnienia zagadnienia podstawie określonego określonego informacji w temacie notatki, w temacie notatki, zawartych odtworzone na odtworzone na w tekście podstawie podstawie informacji informacji zawartych zawartych w tekście, na w tekście, ale odpowiednim poziom poziomie uogólnienia jest uogólnienia zaburzony B. zestawienie w notatce w notatce stanowisk obu stanowisk obu zestawiono zestawiono autorów nie autorów stanowiska obu stanowiska obu zestawiono albo autorów; autorów; zestawiono je poprawnie poprawnie niepoprawnie; nie wskazano np. wskazano np. wskazano np. punkty wspólne/ punkty wspólne/ punktów rozbieżne albo rozbieżne albo wspólnych/ różnorodność różnorodność rozbieżnych albo aspektów aspektów różnych aspektów zagadnienia zagadnienia zagadnienia określonego określonego określonego w temacie notatki w temacie notatki w temacie notatki ujętych w tekstach ujętych w tekstach ujętych w tekstach obu autorów obu autorów obu autorów C. spójność notatka stanowi notatka stanowi notatka stanowi logiczną logiczną logiczną i zorganizowaną i zorganizowaną i zorganizowaną całość całość ALBO całość ALBO w notatce w notatce występują usterki występują usterki w spójności w spójności D. długość notatki 60–90 wyrazów 60–90 wyrazów 60–90 wyrazów Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna 1 pkt – poprawny zapis, dopuszczalne dwa błędy (językowe, ortograficzne lub interpunkcyjne). 0 pkt – trzy i więcej błędów (językowych, ortograficznych lub interpunkcyjnych). Uwaga. Jeżeli w kryterium Treść przyznano 0 pkt, wówczas nie przyznaje się punktów w kryterium Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna. INFORMACJA O ZASADACH OCENIANIA NOTATKI SYNTETYZUJĄCEJ NAPISANEJ PRZEZ ZDAJĄCYCH ZE SPECYFICZNYMI TRUDNOŚCIAMI W UCZENIU SIĘ (Z DYSLEKSJĄ LUB DYSORTOGRAFIĄ) Egzaminator ocenia treść notatki syntetyzującej Treść (0–3) zgodnie z tabelą zamieszczoną na stronie 8 tego dokumentu. 1 pkt – zapis poprawny językowo, dopuszczalne trzy błędy językowe. 0 pkt – cztery i więcej błędów językowych. Poprawność językowa (0–1) Uwaga. Oceniając notatkę syntetyzującą zdającego, u którego stwierdzono specyficzne trudności w uczeniu się (dysleksję lub dysortografię), egzaminator nie ocenia ani poprawności ortograficznej, ani interpunkcyjnej. Wskazówki dotyczące realizacji tematu notatki 1) Stanowiska autorów tekstów a) Stanowisko autora 1. tekstu, np. • Myślenie odbywa się w języku naturalnym/ojczystym. • Język ojczysty/naturalny wpływa na sposób odbioru i przetwarzania/rozumienia przez człowieka rzeczywistości. b) Stanowisko autora 2. tekstu, np. • Język myśli składa się przede wszystkim z umysłowych odpowiedników przedmiotów i zjawisk. • Myślenie jest za szybkim i bywa zbyt chaotycznym procesem, żeby można było w pełni wyrazić myśli w języku naturalnym – składa się ono z umysłowych odpowiedników przedmiotów i zjawisk. 2) Zestawienie stanowisk, np. Z zestawienia stanowisk autorów obu tekstów musi wynikać, że obaj dostrzegają zależność między myśleniem a językiem oraz to, na czym według każdego z autorów polega ta zależność. Zasady oceniania rozwiązań zadań Uwaga ogólna Kompozycja notatki jest dowolna, np. zdający może zacząć od zestawienia stanowisk autorów tekstów albo od przedstawienia stanowiska każdego z nich. Przykładowe odpowiedzi ocenione na 3 punkty za treść • Łukasz Kwiatek i Robert Piechowicz w swoich tekstach rozważają związek myślenia z językiem. Proces myślenia dokonuje się w języku, który określany jest jako „mentalski” lub „myśleński”. Zdaniem Łukasza Kwiatka istotą języka myśli jest porządkowanie wyobrażeń człowieka o świecie za pomocą zdań budowanych w języku ojczystym. Robert Piechowicz twierdzi, że proces myślenia często przebiega szybciej niż wyrażenie myśli za pomocą słów, dlatego myślenie – wbrew powszechnemu przekonaniu – nie jest tylko rodzajem cichego mówienia do siebie, ponieważ język myśli składa się z umysłowych odpowiedników przedmiotów i zjawisk, czyli reprezentacji pojęć. [87] • Odnosząc się do obu tekstów, można stwierdzić, że istnieje ścisła relacja między myśleniem a językiem. Według Łukasza Kwiatka myślenie w głównej mierze przybiera postać mówienia do siebie w głowie. Podkreśla on, że zdania formułowane są wtedy zwykle (jeśli nie zawsze) w języku ojczystym, co pozwala wysunąć wniosek, że specyfika danego języka może mieć wpływ na sposób myślenia. Z kolei Piechowicz podkreśla, że komunikat wyrażony w języku naturalnym jest przekształcany na pojęcia, a każde z nich ma swój umysłowy odpowiednik. [79 wyrazów] • Autorzy poruszają problem związku języka, tj. pojęć, zdań, wokalizacji, z myśleniem. Podkreślają, że związek ten jest ścisły. Kwiatek zauważa, że myślenie staje się nim dopiero, gdy uzyska kształt językowy. Wówczas myśli stają się konkretne i precyzyjne. Zauważa jednak, że język jest tylko jednym z przejawów myślenia. Z kolei Piechowicz podkreśla, że myślenie odbywa się przy pomocy języka, ale takiego, który nie zawsze wymaga wokalizacji. Głównie składa się z pojęć, do których przypisane są pewne wyobrażenia. Obaj autorzy podkreślają, że związki myślenia z językiem są szerokie i nie do końca rozpoznane. [90] Zadanie 6. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 8) wykazuje się znajomością 7. Kształcenie umiejętności czytania, i zrozumieniem treści utworów wskazanych analizowania i interpretowania literatury […]. w podstawie programowej jako lektury obowiązkowe; 9) rozpoznaje tematykę i problematykę poznanych tekstów […]. Zasady oceniania 1 pkt – odpowiedź poprawna. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Rozwiązanie A Zadanie 7. (0–2) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 8) wykazuje się znajomością 7. Kształcenie umiejętności czytania, i zrozumieniem treści utworów wskazanych analizowania i interpretowania literatury […]. w podstawie programowej jako lektury obowiązkowe; 9) rozpoznaje tematykę i problematykę poznanych tekstów oraz jej związek z programami epoki literackiej, zjawiskami społecznymi, historycznymi, egzystencjalnymi […]. Zasady oceniania 2 pkt – poprawne wyjaśnienie, na czym polega średniowieczna idea pośrednictwa i trafne wykazanie, że w Bogurodzicy odzwierciedlono tę ideę. 1 pkt – poprawne wyjaśnienie, na czym polega średniowieczna idea pośrednictwa ALBO trafne wykazanie, że w Bogurodzicy odzwierciedlono tę ideę. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Przykładowa odpowiedź Średniowieczna idea pośrednictwa polega na tym, że człowiek kieruje prośby do Boga za pośrednictwem Matki Boskiej i Jana Chrzciciela. W „Bogurodzicy” ludzie również proszą Boga o dobre/bogate życie na ziemi i życie wieczne, przez wstawiennictwo Matki Boskiej i Jana Chrzciciela. Zadanie 8.1. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 9) rozpoznaje tematykę i problematykę 7. Kształcenie umiejętności czytania, poznanych tekstów […]; analizowania i interpretowania literatury 11) rozumie pojęcie […] toposu, rozpoznaje oraz innych tekstów kultury, a także ich podstawowe […] toposy […]. wzajemnej korespondencji. Zasady oceniania rozwiązań zadań Zasady oceniania 1 pkt – poprawne podanie toposu. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Ludzki los jako boże igrzysko. • Ludzki los rozgrywany przez bogów. • Człowiek jako igraszka bogów. / Człowiek – boże igrzysko. • Deus ridens / Bóg prześmiewca. Zadanie 8.2. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 9) rozpoznaje tematykę i problematykę 7. Kształcenie umiejętności czytania, poznanych tekstów […]. analizowania i interpretowania literatury oraz innych tekstów kultury, a także ich wzajemnej korespondencji. Zasady oceniania 1 pkt – trafne sformułowanie refleksji. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Życie ludzkie jest zależne od sił wyższych / Boga. • Człowiek sam nie decyduje o swoim losie. Jego los jest zależny od Boga. • Im człowiek jest bardziej przekonany o tym, że sam kształtuje swój los, tym bardziej się myli. • Bóg bawi się człowiekiem. Zadanie 9. (0–2) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 8) wykazuje się znajomością 7. Kształcenie umiejętności czytania, i zrozumieniem treści utworów wskazanych analizowania i interpretowania literatury […]. w podstawie programowej jako lektury obowiązkowe; 9) rozpoznaje tematykę i problematykę poznanych tekstów […]. Zasady oceniania 2 pkt – podanie dwóch podobieństw postawy Konrada do postawy Prometeusza. 1 pkt – podanie jednego podobieństwa postawy Konrada do postawy Prometeusza. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Konrad i Prometeusz buntują się przeciwko sile wyższej (Bogu/bogom). • Konrad i Prometeusz działają w imię miłości do ludzkości. • Konrad, jak mitologiczny Prometeusz, gotów jest poświęcić się dla dobra ludzkości. • Konrad i Prometeusz, gotowi są do cierpienia za ludzi. Zadanie 10. (0–2) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […] oraz umiejętność 8) wykazuje się znajomością mówienia o nich z wykorzystaniem i zrozumieniem treści utworów wskazanych potrzebnej terminologii. w podstawie programowej jako lektury 7. Kształcenie umiejętności czytania, obowiązkowe; analizowania i interpretowania literatury 9) rozpoznaje tematykę i problematykę oraz innych tekstów kultury, a także ich poznanych tekstów […]. wzajemnej korespondencji. 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: 8. Kształcenie umiejętności świadomego 6) odczytuje pozaliterackie teksty kultury, odbioru utworów literackich i tekstów kultury stosując kod właściwy w danej dziedzinie na różnych poziomach: dosłownym, sztuki. metaforycznym, symbolicznym […]. SP 2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń: 11) interpretuje dzieła sztuki ([…] grafika […]); 15) znajduje w tekstach współczesnej kultury […] nawiązania do tradycyjnych wątków literackich i kulturowych. Zasady oceniania 2 pkt – trafna interpretacja postaci ukazanej na plakacie w kontekście kreacji postaci Izabeli Łęckiej w Lalce Bolesława Prusa i z uwzględnieniem dwóch elementów graficznych. 1 pkt – trafna interpretacja postaci ukazanej na plakacie w kontekście kreacji postaci Izabeli Łęckiej w Lalce Bolesława Prusa i z uwzględnieniem jednego elementu graficznego. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Zasady oceniania rozwiązań zadań Przykładowa odpowiedź Na pierwszym planie plakatu znajduje się stelaż sukni, a za nim postać pięknej kobiety. Takie przedstawienie postaci jest zbieżne z wizerunkiem Łęckiej wykreowanym w powieści: Izabela dbała wyłącznie o swój wygląd. Na plakacie gorset sukni jest w kształcie serca. W sercu znajduje się dziurka od klucza, do której prowadzi drabina, oparta o stelaż sukni. Może to symbolizować wyniosłość Izabeli Łęckiej wobec innych ludzi, lubiła być podziwiana, ale uważała, że nikt nie jest jej godny. Wprawdzie zgodziła się wyjść za Wokulskiego, ale związku z kupcem nie traktowała poważnie. Zadanie 11. (0–2) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: analizowania i interpretowania literatury 8) wykazuje się znajomością oraz innych tekstów kultury, a także ich i zrozumieniem treści utworów wskazanych wzajemnej korespondencji. w podstawie programowej jako lektury 8. Kształcenie umiejętności świadomego obowiązkowe. odbioru utworów literackich i tekstów kultury 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: na różnych poziomach [...]. 1) przetwarza […] informacje z tekstów […]. II. Kształcenie językowe. II. Kształcenie językowe. 2. Zróżnicowanie języka. Zdający: 3. Funkcjonalne wykorzystanie wiedzy 5) rozpoznaje rodzaje stylizacji ([…] o języku w odczytaniu sensów tekstów […] dialektyzacja, kolokwializacja, stylizacja […] nieliterackich. biblijna, mitologiczna itp.) oraz określa ich funkcje w tekście. Zasady oceniania 2 pkt – zaznaczenie odpowiedzi C oraz poprawne wyjaśnienie. 1 pkt – zaznaczenie odpowiedzi C ALBO poprawne wyjaśnienie, zawierające odpowiedź stylizacja biblijna. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Rozwiązanie C Przykładowe wyjaśnienia • Bohater został uwznioślony, wystylizowany na męczennika – jak Chrystus wziął na ramiona krzyż „narodu swego” i oddał życie. • Bohater przedstawiony jest jak święty męczennik, który oddał życie za ojczyznę, a jego śmierć stanowi dopełnienie całego życia. • Dzięki zastosowaniu stylizacji biblijnej autorka kreuje bohatera w sposób patetyczny, dodaje znaczenia jego działaniom / sakralizuje go. Zadanie 12. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymaganie ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 2. Rozumienie historii literatury i dziejów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: kultury jako procesu […]. 1) […] sytuuje utwory literackie w poszczególnych okresach: […] dwudziestolecie międzywojenne, literatura lat 1945–1989, literatura po 1989 r. Zasady oceniania 1 pkt – poprawne wpisanie do tabeli numerów utworów. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Rozwiązanie A3, B5, C1 Zadanie 13. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 8) wykazuje się znajomością 7. Kształcenie umiejętności czytania, i zrozumieniem treści utworów wskazanych analizowania i interpretowania literatury […]. w podstawie programowej jako lektury obowiązkowe; 9) rozpoznaje tematykę i problematykę poznanych tekstów oraz jej związek […] ze zjawiskami historycznymi […]. Zasady oceniania 1 pkt – poprawne wyjaśnienie. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedź • „Inny świat” łagru to „świat odwróconych ludzkich wartości”. • „Inny świat” łagru to rzeczywistość bez nadziei, bez litości, świat obojętności, bez miejsca na człowieczeństwo. • Łagier jest przestrzenią, w której najważniejsza jest walka o własne przetrwanie, nawet kosztem życia innych. Zasady oceniania rozwiązań zadań Zadanie 14. (0–2) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 9) rozpoznaje tematykę i problematykę 7. Kształcenie umiejętności czytania, poznanych tekstów […]; analizowania i interpretowania literatury 11) rozumie pojęcie motywu literackiego oraz innych tekstów kultury, a także ich […], rozpoznaje podstawowe motywy […]. wzajemnej korespondencji. Zasady oceniania 2 pkt – poprawne podanie motywu ORAZ trafne wyjaśnienie. 1 pkt – poprawne podanie motywu ALBO trafne wyjaśnienie zawierające motyw. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi 1) Motyw, np.: życie jako teatr / theatrum mundi / świat jako teatr Wyjaśnienie, np.: W wierszu życie człowieka jest porównane do gry aktora w teatrze. Zdawać się może, że podejmowane przez człowieka decyzje życiowe można będzie zmienić, poprawić, udoskonalić, lecz poetka zwraca uwagę, że życie jest jednorazowe, niepowtarzalne, nie zawsze możliwa jest zmiana raz podjętej decyzji. 2) Motyw, np.: przemijanie Wyjaśnienie, np.: W wierszu pokazany jest upływ czasu – minionego dnia nie można przećwiczyć ani powtórzyć. Zasady oceniania rozwiązań Rodzaj dokumentu: zadań Egzamin maturalny Egzamin: Arkusz 2. Przedmiot: Wypracowanie Poziom: Formy arkusza: Termin egzaminu: 22 sierpnia 2023 r. Ogólne zasady oceniania wypracowania 1. Zdający może zrealizować temat w wybranej przez siebie formie wypowiedzi, np.: rozprawka, szkic krytyczny, przemówienie, list otwarty, artykuł, esej, pod warunkiem że będzie to wypowiedź argumentacyjna. 2. W wypracowaniu powinny znaleźć się co najmniej dwa argumenty. Przywołanie utworu literackiego w formie streszczenia nie stanowi argumentu. 3. W wypracowaniu nie jest wymagane omawianie utworów literackich ani w porządku chronologicznym, ani w porządku przedstawionym w temacie, tj. lektura obowiązkowa, inny utwór literacki, konteksty. Zdający powinien zrealizować temat zgodnie z przyjętą przez siebie koncepcją. 4. Funkcjonalność wykorzystania w wypracowaniu utworu literackiego nie oznacza konieczności omówienia przez zdającego wszystkich elementów fabuły, sensów utworu istotnych (z punktu widzenia egzaminatora) ze względu na zagadnienie sformułowane w temacie. Zadaniem egzaminatora jest ocena stworzonej przez zdającego pracy pisemnej. Egzaminator nie może kierować się własnym wyobrażeniem, jak inaczej/lepiej można by taką pracę napisać. W ocenie należy uwzględnić to, co w pracy jest, a nie to, co – zdaniem egzaminatora – mogłoby/powinno w niej być. 5. Losy postaci literackiej są uogólnieniem ludzkiego doświadczenia. Dlatego jeżeli problem sformułowany w temacie odnosi się do człowieka, to za trafne uznaje się odwołanie przez zdającego w wypracowaniu również do postaci literackich, które nie są ludźmi. Ta sama zasada dotyczy również tekstów kultury. 6. Zdający musi w wypracowaniu wykorzystać dwa konteksty, ale nie musi odwoływać się do dwóch różnych typów kontekstów, np. jeden kontekst jest filozoficzny, drugi – historyczny; mogą być to dwa konteksty z tej samej kategorii. 7. Jeżeli zdający przywoła w wypracowaniu lekturę obowiązkową jako kontekst i popełni błąd kardynalny, to praca zostanie oceniona na 0 punktów. 8. Jeżeli wypowiedź jest w całości nieczytelna (w rozumieniu czytelności zapisu), egzaminator oceni ją na 0 punktów. 9. Jeżeli wypowiedź nie zawiera w ogóle rozwinięcia (np. zdający napisał tylko wstęp), egzaminator przyzna 0 punktów w każdym kryterium. 10. Jeżeli wypowiedź zawiera mniej niż 300 wyrazów, jest oceniana wyłącznie w kryteriach: Spełnienie formalnych warunków polecenia oraz Kompetencje literackie i kulturowe. W pozostałych kryteriach egzaminator przyzna 0 punktów. 11. Jeżeli wypowiedź jest napisana niesamodzielnie, np. zawiera fragmenty odtworzone z podręcznika lub innego źródła, w tym internetowego, lub jest przepisana od innego zdającego, wówczas egzamin z języka polskiego, w przypadku takiego zdającego, zostanie unieważniony. Oznacza to, że zdający nie zdaje egzaminu (może przystąpić do egzaminu w kolejnych latach jego przeprowadzania). 12. Jeżeli wypowiedź zawiera fragmenty przepisane z zadania (polecenia, tekstu) zawartego w cz. 1. lub w cz. 2. arkusza egzaminacyjnego bez interpretacji tych fragmentów / komentarza do tych fragmentów, wówczas za wypracowanie zdający otrzyma 0 pkt. Całość pracy tego zdającego nie jest unieważniana. 13. Zabronione jest pisanie wypowiedzi obraźliwych, wulgarnych lub propagujących postępowanie niezgodne z prawem. W przypadku takich wypowiedzi zostanie podjęta indywidualna decyzja dotycząca danej pracy, np. nie zostaną przyznane punkty za styl i język lub cała wypowiedź nie będzie podlegała ocenie. Zasady oceniania rozwiązań zadań Utwory literackie, w tym lektury 1. Za utwór literacki w wypracowaniu nie uznaje się: komiksu, powieści obrazkowej, mangi, scenariusza filmowego, gry komputerowej. Te teksty kultury mogą zostać wykorzystane w wypracowaniu jako kontekst. 2. Ani jako utworów literackich, ani jako kontekstów nie traktuje się utworów literackich i tekstów piosenek obcojęzycznych, które nie zostały przetłumaczone na język polski. 3. Za lekturę obowiązkową uznaje się odwołanie przez zdającego do każdej księgi biblijnej. Biblia jest utworem literackim, którego znajomość nie obowiązuje w całości, dlatego żaden błąd rzeczowy w odniesieniu do Biblii nie jest błędem kardynalnym. 4. Zbiory mitów inne niż Mitologia Jana Parandowskiego nie są uznawane za lekturę obowiązkową – mogą stanowić np. kontekst. Język, ortografia i interpunkcja 1. Wszystkie wyrazy napisane przez zdającego składają się na sumę wyrazów w wypracowaniu. Jeżeli zdający napisze rozdzielnie wyraz, który powinien napisać łącznie, to liczymy go jako dwa wyrazy. Liczbę wyrażoną cyframi traktujemy jako jeden wyraz. 2. Jeżeli zdający nadaje tytuły lub śródtytuły pracy lub jej poszczególnym częściom, to bierze się je pod uwagę przy ocenie pracy, np. przy ocenie spójności. Tytuły i śródtytuły wlicza się do ogólnej liczby wyrazów. 3. Nie są błędami językowymi powtórzenia wyrazów pojawiających się w temacie, np.: autentyczność, udawanie, wolność, dar, odpowiedzialność. 4. Poprawne są różne wersje pisowni następujących tytułów utworów literackich: • „Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią” albo „Rozmowa mistrza Polikarpa ze Śmiercią”, albo „Dialog Mistrza Polikarpa ze Śmiercią”, albo „Dialog mistrza Polikarpa ze Śmiercią” • „Boska Komedia” albo „Boska komedia” • „Nie-Boska Komedia” albo „Nie-Boska komedia” • „Mała Apokalipsa” albo „Mała apokalipsa”. • „Rozdzióbią nas kruki, wrony…” albo „Rozdziobią nas kruki, wrony…” • „Inny świat” albo „Inny Świat” • „Rok 1984” albo „1984” • „Górą „Edek” ” albo „Górą Edek”. Zdający musi jednak konsekwentnie stosować w wypracowaniu wybraną wersję zapisywania danego tytułu. 5. Jeżeli zdający nie stosuje w wypracowaniu cudzysłowu w zapisie tytułów utworów literackich, to pominięcie cudzysłowu traktuje się jako błąd interpunkcyjny. Jeżeli zdający w swojej pracy konsekwentnie stosuje błędną interpunkcję w zapisie tytułu tego samego utworu literackiego, to egzaminator policzy ten błąd tylko raz. Wymagania egzaminacyjne 2023 i 20241 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej i światowej oraz 5) interpretuje treści alegoryczne umiejętność mówienia o nich i symboliczne utworu literackiego; z wykorzystaniem potrzebnej terminologii. 8) wykazuje się znajomością 7. Kształcenie umiejętności czytania, i zrozumieniem treści utworów wskazanych analizowania i interpretowania literatury w podstawie programowej jako lektury oraz innych tekstów kultury, a także ich obowiązkowe; wzajemnej korespondencji. 9) rozpoznaje tematykę i problematykę 8. Kształcenie umiejętności świadomego poznanych tekstów oraz jej związek odbioru utworów literackich i tekstów kultury z programami epoki literackiej, zjawiskami na różnych poziomach: dosłownym, społecznymi, historycznymi, metaforycznym, symbolicznym, egzystencjalnymi i estetycznymi; poddaje aksjologicznym. ją refleksji; 10) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania: świata przedstawionego (fabuły, bohaterów, akcji, wątków, motywów), narracji, sytuacji lirycznej; interpretuje je i wartościuje; 11) rozumie pojęcie motywu literackiego i toposu, rozpoznaje podstawowe motywy i toposy oraz dostrzega żywotność motywów […] w utworach literackich; określa ich rolę w tworzeniu znaczeń uniwersalnych; 12) w interpretacji utworów literackich odwołuje się do tekstów poznanych w szkole podstawowej, w tym: bajek Ignacego Krasickiego, Dziadów cz. II oraz Pana Tadeusza Adama Mickiewicza, Balladyny Juliusza Słowackiego; 13) porównuje utwory literackie lub ich fragmenty, dostrzega kontynuacje i nawiązania w porównywanych utworach, określa cechy wspólne i różne; 14) przedstawia propozycję interpretacji utworu, wskazuje w tekście miejsca, które mogą stanowić argumenty na poparcie jego propozycji interpretacyjnej; 15) wykorzystuje w interpretacji utworów literackich potrzebne konteksty, szczególnie kontekst historycznoliteracki, Zasady oceniania rozwiązań zadań historyczny, polityczny, kulturowy, filozoficzny, biograficzny, mitologiczny, biblijny, egzystencjalny; 16) rozpoznaje obecne w utworach literackich wartości uniwersalne i narodowe; określa ich rolę i związek z problematyką utworu oraz znaczenie dla budowania własnego systemu wartości. 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: 5) charakteryzuje główne prądy filozoficzne oraz określa ich wpływ na kulturę epoki; 6) odczytuje pozaliterackie teksty kultury, stosując kod właściwy w danej dziedzinie sztuki. II. Kształcenie językowe. II. Kształcenie językowe. 2. Wzbogacanie umiejętności 1. Gramatyka języka polskiego. Zdający: komunikacyjnych, stosowne wykorzystanie 1) wykorzystuje wiedzę z dziedziny fleksji, języka w różnych sytuacjach słowotwórstwa, frazeologii i składni komunikacyjnych. w […] tworzeniu własnych wypowiedzi; 3. Funkcjonalne wykorzystywanie wiedzy 2) rozumie zróżnicowanie składniowe zdań o języku w odczytaniu sensów zawartych wielokrotnie złożonych […] i wykorzystuje je w strukturze głębokiej tekstów literackich w budowie wypowiedzi o różnym […]. charakterze; 4. Świadome wykorzystanie działań 3) rozpoznaje argumentacyjny charakter językowych w formowaniu różnych konstrukcji składniowych […]; odpowiedzialności za własne zachowania wykorzystuje je w budowie własnych językowe. wypowiedzi; 5. […] doskonalenie umiejętności 4) rozumie rolę szyku wyrazów w zdaniu posługiwania się poprawną polszczyzną. […]. 2. Zróżnicowanie języka. Zdający: 2) rozróżnia style funkcjonalne polszczyzny oraz rozumie zasady ich stosowania. 3. Komunikacja językowa i kultura języka. Zdający: 2) […] dba o jasność i precyzję komunikatu; 3) posługuje się różnymi odmianami polszczyzny w zależności od sytuacji komunikacyjnej; 5) stosuje zasady etyki wypowiedzi […]; 7) stosuje zasady etykiety językowej w wypowiedziach […] pisemnych odpowiednie do sytuacji. 4. Ortografia i interpunkcja. Zdający: 1) stosuje zasady ortografii i interpunkcji […]; 2) wykorzystuje składniowo-znaczeniowy charakter interpunkcji do uwypuklenia sensów redagowanego przez siebie tekstu. III. Tworzenie wypowiedzi. III. Tworzenie wypowiedzi. 1. Doskonalenie umiejętności wyrażania 1. Elementy retoryki. Zdający: własnych sądów, argumentacji [...]. 1) formułuje tezy i argumenty w wypowiedzi 2. Wykorzystanie kompetencji językowych […] i pisemnej przy użyciu odpowiednich i komunikacyjnych w wypowiedziach […] konstrukcji składniowych; pisemnych. 3) rozumie i stosuje w tekstach 3. Kształcenie umiejętności formułowania retorycznych zasadę kompozycyjną i uzasadniania sądów na temat dzieł (np. teza, argumenty, apel, pointa); literackich oraz innych tekstów kultury. 6) rozumie, na czym polega logika 4. Doskonalenie umiejętności retorycznych, i konsekwencja toku rozumowania w szczególności zasad tworzenia w wypowiedziach argumentacyjnych wypowiedzi spójnych, logicznych oraz i stosuje je we własnych tekstach. stosowania kompozycji odpowiedniej dla danej formy gatunkowej. 2. […] Pisanie. Zdający: 5. Rozwijanie umiejętności tworzenia 1) zgadza się z cudzymi poglądami lub tekstów o wyższym stopniu złożoności. polemizuje z nimi, rzeczowo uzasadniając własne zdanie; 2) buduje wypowiedź w sposób świadomy, ze znajomością jej funkcji językowej, z uwzględnieniem celu i adresata, z zachowaniem zasad retoryki; 4) tworzy spójne wypowiedzi w następujących formach gatunkowych: wypowiedź o charakterze argumentacyjnym; 7) stosuje retoryczne zasady kompozycyjne w tworzeniu własnego tekstu […]; 8) w interpretacji przedstawia propozycję odczytania tekstu, formułuje argumenty na podstawie tekstu oraz znanych kontekstów, w tym własnego doświadczenia, przeprowadza logiczny wywód służący uprawomocnieniu formułowanych sądów; 9) stosuje zasady poprawności językowej i stylistycznej w tworzeniu własnego tekstu; potrafi weryfikować własne decyzje poprawnościowe; 10) wykorzystuje wiedzę o języku w pracy redakcyjnej nad tekstem własnym, dokonuje korekty tekstu własnego, stosuje kryteria poprawności językowej. Zasady oceniania rozwiązań zadań IV. Samokształcenie. IV. Samokształcenie. Zdający: 1. Doskonalenie umiejętności korzystania 1) porządkuje informacje w problemowe z różnych źródeł informacji […]. całości poprzez ich wartościowanie; 3. Umacnianie postawy poszanowania dla syntetyzuje poznawane treści wokół cudzej własności intelektualnej. problemu, tematu, zagadnienia oraz wykorzystuje je w swoich wypowiedziach. Zadanie 15. (0–35) Temat 1. Autentyczność i udawanie w relacjach międzyludzkich. W pracy odwołaj się do: • wybranej lektury obowiązkowej – utworu epickiego albo dramatycznego • innego utworu literackiego – może to być również utwór poetycki • wybranych kontekstów. Uszczegółowienia zasad oceniania dotyczące tematu 1. 1. Rozumienie pojęć: a) autentyczność – szczerość, prawdziwość, naturalność b) udawanie – fałszywość, pozorność, sztuczność, naśladowanie kogoś c) relacje międzyludzkie – związek zachodzący między ludźmi, postaciami literackimi (a w przypadku kontekstów – również np. filmowymi) lub grupami społecznymi. 2. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli w pracy zdający omówił: a) autentyczność w relacjach międzyludzkich ALBO b) udawanie w relacjach międzyludzkich ORAZ c) praca zawiera opinię albo uzasadnienie. 3. Zgodnie z poleceniem zdający powinien w pracy rozważyć problem autentyczności i udawania w relacjach międzyludzkich. Jeżeli w całej pracy zdający omawia wyłącznie problem autentyczności w relacjach międzyludzkich albo wyłącznie problem udawania w relacjach międzyludzkich, wówczas: a) jeden utwór literacki – można uznać za wykorzystany w pełni funkcjonalnie b) drugi utwór literacki – można uznać za wykorzystany co najwyżej częściowo funkcjonalnie. 4. Lektura obowiązkowa – dowolna lektura obowiązkowa, wybrana spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 arkusza, ilustrująca zagadnienie sformułowane w temacie. Temat 2. Wolność – dar, ale również odpowiedzialność. W pracy odwołaj się do: • wybranej lektury obowiązkowej – utworu epickiego albo dramatycznego • innego utworu literackiego – może to być również utwór poetycki • wybranych kontekstów. Uszczegółowienia zasad oceniania dotyczące tematu 2. 1. Rozumienie pojęć: a) wolność, np. – niezależność państwa – niezależność osobista, możliwość podejmowania decyzji zgodnie z własną wolą, możliwość nieskrępowanego działania – życie poza więzieniem, przebywanie poza zamknięciem – gwarantowane przez państwo prawo obywatela lub obywateli do swobodnego decydowania w zakresie jakiegoś obszaru życia b) dar – dobro, które ma dla kogoś szczególną wartość o charakterze niematerialnym c) odpowiedzialność, np. – obowiązek moralny lub prawny odpowiadania za swoje lub czyjeś czyny i ponoszenia za nie konsekwencji – przyjęcie na siebie obowiązku zadbania o kogoś lub o coś, wykonania czegoś. 2. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli w pracy zdający omówił: a) wolność jako dar ALBO b) wolność jako odpowiedzialność ORAZ c) praca zawiera opinię albo uzasadnienie. 3. Zgodnie z poleceniem zdający powinien w pracy rozważyć problem wolności jako daru, ale również jako odpowiedzialności. Jeżeli w całej pracy zdający omawia wyłącznie problem wolności jako daru albo wyłącznie problem wolności jako odpowiedzialności, wówczas: a) jeden utwór literacki – można uznać za wykorzystany w pełni funkcjonalnie b) drugi utwór literacki – można uznać za wykorzystany co najwyżej częściowo funkcjonalnie. 4. Lektura obowiązkowa – dowolna lektura obowiązkowa, wybrana spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 arkusza, ilustrująca zagadnienie sformułowane w temacie. Zasady oceniania rozwiązań zadań 1. Spełnienie formalnych warunków polecenia (maksymalnie 1 punkt) • W wypracowaniu nie występuje błąd kardynalny. 1 pkt ORAZ • W wypracowaniu jest odwołanie do lektury obowiązkowej wybranej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym. ORAZ • Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu. ORAZ • Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną. • Wypracowanie nie spełnia któregokolwiek z warunków określonych w kategorii 0 pkt „1 pkt”. ALBO • Wypowiedź jest napisana w formie planu albo w punktach. Uwaga: jeżeli w kryterium Spełnienie formalnych warunków polecenia przyznano 0 pkt, we wszystkich pozostałych kryteriach przyznaje się 0 pkt. 2. Kompetencje literackie i kulturowe (maksymalnie 16 punktów) Funkcjonalność wykorzystania utworów wskazanych Liczba Błędy w poleceniu Poziom argumentacji wypowiedzi; erudycyjność wypowiedzi punktów rzeczowe (lektury obowiązkowej oraz innego utworu literackiego). Dwa utwory • Bogata argumentacja. wykorzystane • Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów. 16 pkt w pełni • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. funkcjonalnie. Uwaga: za każdy błąd rzeczowy należy odjąć 1 pkt od ogólnej liczby punktów przyznanych za KLiK, maksymalnie do 16 pkt i bez punktów ujemnych. • Zadowalająca argumentacja. 15 pkt • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie. • Zadowalająca argumentacja. • W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo 14 pkt funkcjonalnie. • Powierzchowna argumentacja. 13 pkt • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów. Jeden utwór • Bogata argumentacja. wykorzystany • Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów. 12 pkt w pełni • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. funkcjonalnie, • Zadowalająca argumentacja. a drugi – 11 pkt • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie. częściowo • Powierzchowna argumentacja. funkcjonalnie. • W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo 10 pkt funkcjonalnie. • Powierzchowna argumentacja. 9 pkt • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów. Dwa utwory • Trafna argumentacja. wykorzystane • Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów. 8 pkt częściowo • Praca zawiera fragmenty erudycyjne. funkcjonalnie. • Zadowalająca argumentacja. ALBO tylko 7 pkt • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie. jeden utwór • Powierzchowna argumentacja. wykorzystany • W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo 6 pkt w pełni funkcjonalnie. funkcjonalnie, a drugi – • Powierzchowna argumentacja. 5 pkt niefunkcjonalnie. • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów. Tylko jeden utwór • Trafna argumentacja. 4 pkt wykorzystany • Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów. częściowo • Zadowalająca argumentacja. funkcjonalnie. 3 pkt • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie. • Powierzchowna argumentacja. • W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo 2 pkt funkcjonalnie. • Powierzchowna argumentacja. 1 pkt • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów. Żaden utwór nie został wykorzystany przynajmniej w części funkcjonalnie. 0 pkt w pracy), wynosi 0 pkt, wówczas w pozostałych kryteriach (Kompozycja wypowiedzi oraz Język wypowiedzi) przyznaje się 0 pkt. Zasady oceniania rozwiązań zadań 3. Kompozycja wypowiedzi: struktura, spójność i styl (maksymalnie 7 punktów) 3a. Struktura wypowiedzi Uporządkowanie Liczba elementów treściowych Podział wypowiedzi punktów wypowiedzi Elementy treściowe Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, 3 pkt wypowiedzi w całości lub część zasadnicza, zakończenie), jak w przeważającej części i w zakresie struktury akapitów; sposób A pracy są zorganizowane podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez problemowo. zdającego. Dopuszczalna 1 usterka. Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 2 pkt (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) B ALBO w zakresie struktury akapitów. Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 1 pkt (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) C ORAZ w zakresie struktury akapitów. • W pracy podjęta jest Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, 2 pkt próba organizacji część zasadnicza, zakończenie), jak elementów treściowych i w zakresie struktury akapitów; sposób D wypowiedzi podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez problemowo. zdającego. Dopuszczalna 1 usterka. • Elementy treściowe Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 1 pkt wypowiedzi (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) E zorganizowane w pracy ALBO w zakresie struktury akapitów. częściowo problemowo, częściowo wyłącznie Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 0 pkt pod względem (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) formalnym. ORAZ w zakresie struktury akapitów. • Elementy treściowe wypowiedzi w całości lub w przeważającej części pracy F zorganizowane wyłącznie pod względem formalnym, np. wg kolejno omawianych tekstów literackich. Elementy treściowe wypowiedzi niezorganizowane; wypowiedź stanowi 0 pkt G zbiór w znacznej mierze niezależnych elementów. 3b. Spójność wypowiedzi Wypowiedź jest w całości spójna lub występują w niej nie więcej niż 2 zaburzenia 3 pkt w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. W wypowiedzi występuje 3–5 zaburzeń w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) 2 pkt na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. • W wypowiedzi występuje 6–8 zaburzeń w spójności (tj. logice, 1 pkt uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. LUB • Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ALBO z zakończeniem pracy. ALBO • Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ALBO częścią zasadniczą pracy. • W wypowiedzi występuje 9 lub więcej zaburzeń w spójności (tj. logice, 0 pkt uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. LUB • Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ORAZ z zakończeniem pracy. ALBO • Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ORAZ częścią zasadniczą pracy. 3c. Styl wypowiedzi Styl w całości lub w przeważającej części stosowny, tj. adekwatny do odmiany 1 pkt pisanej języka oraz do sytuacji komunikacyjnej (jednorodny albo funkcjonalnie niejednorodny). Wypracowanie nie spełnia warunków określonych w kategorii „1 pkt”. 0 pkt Zasady oceniania rozwiązań zadań 4. Język wypowiedzi (maksymalnie 11 punktów) 4a. Zakres i poprawność środków językowych Poprawność środków Nie 26 lub więcej 6–8 9–11 12–14 15–17 18–21 22–25 więcej niż 5 błędów błędów błędów błędów błędów błędów błędów Zakres środków błędów jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. A B C D E F G H 1. Szeroki zakres środków językowych, tzn. • zróżnicowana składnia, • zróżnicowana leksyka, w tym np. 7 pkt 6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt bogata frazeologia, precyzyjne słownictwo, umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu. 2. Zadowalający zakres środków językowych, tzn. składnia i leksyka 6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt 0 pkt stosowne/odpowiednie do realizacji tematu. 3. Wąski zakres środków językowych, tzn. składnia i leksyka 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt 0 pkt 0 pkt proste/ograniczone, utrudniające realizację tematu. Przykładowo: za wypowiedź, w której zakres środków językowych wykorzystanych przez zdającego jest zadowalający i w której znajdują się 4 błędy językowe, egzaminator przyzna 6 pkt w tym kryterium. 4b. Poprawność ortograficzna Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 1 błąd ortograficzny. 2 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub dysortografią): Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 4 błędy ortograficzne. Praca zawiera 2–4 błędy ortograficzne. 1 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub dysortografią): Praca zawiera nie więcej niż 5–8 błędów ortograficznych. Praca zawiera 5 lub więcej błędów ortograficznych. 0 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub dysortografią): Praca zawiera 9 lub więcej błędów ortograficznych. 4c. Poprawność interpunkcyjna Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 8 błędów interpunkcyjnych. W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się: 2 pkt Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 15 błędów interpunkcyjnych. Praca zawiera 9–16 błędów interpunkcyjnych. W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się: 1 pkt Praca zawiera 16–30 błędów interpunkcyjnych. Praca zawiera 17 lub więcej błędów interpunkcyjnych. W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się: 0 pkt Praca zawiera 31 lub więcej błędów interpunkcyjnych. Informacje o błędach uznawanych za ortograficzne w pracach zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub dysortografią) 1. W ocenie poprawności ortograficznej wypracowania egzaminator będzie uwzględniał następujące błędy (tzn. liczył je jako błędy ortograficzne): • błędy w zapisie wyrazów z u – ó, ż – rz, h – ch • łamanie zasady pisania wielką literą na początku zdania. 2. W ocenie poprawności ortograficznej wypracowania egzaminator nie będzie uwzględniał innych niż wymienione w pkt 1. błędów w zapisie (tzn. nie będzie liczył ich jako błędy ortograficzne), w tym: • dodawania, opuszczania, przestawiania liter, sylab lub całych wyrazów • mylenia liter – o podobnym kształcie (a – o, l – ł – t, n – r, m – n, u – w, e – ę, a – ą, i – j, u – y) – dużych i małych (z wyjątkiem początku zdania) – odpowiedników głosek zbliżonych fonetycznie (b – p, d – t, w – f, g – k, dz – c, sz – s, i – y, ę – em – en, ą – om– on, ś – ź, ć – dź) – różniących się w położeniu w stosunku do osi pionowej (p – b, d – b) lub poziomej (m – w, n – u, b – p, d – g, p – g) • ominięcia drobnych elementów graficznych, w tym – oznaczania miękkości nad literami – kropek (dż, ż, i, j) – „ogonków” przy literach ą lub ę i kreski (wężyka) przy literach ó, t lub ł • błędów dotyczących podziału wyrazu • utraty dźwięczności (kóska zamiast kózka, proźba zamiast prośba) • błędów wynikających ze schematycznego stosowania zasad ortografii, np. startóje bo startować • mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno • niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny zamiast skośny. Wyrazy z błędami, których nie uwzględnia się w ocenie poprawności ortograficznej, egzaminator podkreśli w wypracowaniu, a na marginesie oznaczenia tych błędów otoczy kółkiem np. albo ort o Zasady oceniania rozwiązań zadań INSTRUKCJA OZNACZANIA BŁĘDÓW W WYPRACOWANIACH Błędy oznaczane na lewym marginesie Sposób oznaczenia błędu Sposób oznaczenia błędu Rodzaj błędu w wypracowaniu na marginesie podkreślenie prostą linią fragmentu rzecz ALBO rz rzeczowe zawierającego błąd albo zaznaczenie tego fragmentu pionową linią zaznaczenie symbolem ‿ zaburzenia w spójności między zdaniami w spójności sp zaznaczenie symbolem [ zaburzenia w spójności między akapitami usterki w podziale str tekstu w zakresie zaznaczenie symbolem ] struktury akapitów Błędy oznaczane na prawym marginesie Sposób oznaczenia błędu Sposób oznaczenia błędu Rodzaj błędu w wypracowaniu na marginesie podkreślenie prostą linią wyrazu użytego jęz ALBO j językowe błędnie lub niepoprawnego sformułowania ort ALBO o ortograficzne podkreślenie prostą linią wyrazu z błędem zaznaczenie brakującego znaku interpunkcyjnego symbolem √ int ALBO i interpunkcyjne zaznaczenie zbędnego znaku interpunkcyjnego symbolem x Uwaga. 1. Jeżeli zdający popełnia dokładnie ten sam błąd ortograficzny lub językowy, to na marginesie oznaczenie tego błędu należy otoczyć kółkiem, np. lub ort o 2. Należy konsekwentnie stosować jeden wybrany sposób oznaczania błędów na marginesie. INSTRUKCJA LICZENIA BŁĘDÓW W WYPRACOWANIACH 1. Powtórzony dokładnie ten sam błąd ortograficzny lub językowy liczy się jako jeden błąd. 2. Egzaminator w wypracowaniu i na marginesie musi oznaczyć wszystkie błędy rzeczowe, błędy w spójności wypowiedzi, językowe, ortograficzne i interpunkcyjne. 3. W tabelach dla egzaminatora pod wypracowaniem egzaminator zapisuje liczbę popełnionych błędów zgodnie z poniższymi zasadami: a) błędy rzeczowe – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 2. (KLiK) w polu Liczba błędów rzeczowych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 16; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 16 błędów rzeczowych, egzaminator w tabeli wpisuje „16+” b) błędy w spójności wypowiedzi – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 3b w polu Liczba błędów w spójności egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 9; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 9 błędów w spójności, egzaminator w tabeli wpisuje „9+” c) błędy językowe – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4a w polu Liczba błędów językowych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 26; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 26 błędów językowych, egzaminator w tabeli wpisuje „26+” d) błędy ortograficzne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4b w polu Liczba błędów ortograficznych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 5; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 5 błędów ortograficznych, egzaminator w tabeli wpisuje „5+” e) błędy interpunkcyjne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4c w polu Liczba błędów interpunkcyjnych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 17; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 17 błędów interpunkcyjnych, egzaminator w tabeli wpisuje „17+”. Uwagi dotyczące liczenia błędów ortograficznych i interpunkcyjnych w wypracowaniach zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub dysortografią): a) błędy ortograficzne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4b w polu Liczba błędów ortograficznych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 9; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 9 błędów ortograficznych, egzaminator w tabeli wpisuje „9+” b) błędy interpunkcyjne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4c w polu Liczba błędów interpunkcyjnych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 31; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 31 błędów interpunkcyjnych, egzaminator w tabeli wpisuje „31+”. Zasady oceniania rozwiązań zadań WYJAŚNIENIA DO KRYTERIÓW OCENIANIA 1. Spełnienie formalnych warunków polecenia (maksymalnie 1 punkt) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy: • nie występuje w nim błąd kardynalny • w wypracowaniu zdający odwołał się do lektury obowiązkowej wybranej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym • wypowiedź w co najmniej jednym fragmencie dotyczy problemu wskazanego w poleceniu • napisane wypracowanie jest w jakiejkolwiek części wypowiedzią argumentacyjną. Wyjaśnienia (kryterium 1. – SFWP) 1. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o: 1) nieznajomości treści lektury obowiązkowej, do której odwołuje się zdający, w zakresie: a) fabuły, w tym głównych wątków utworu; b) losów głównych bohaterów, w tym np. łączenie biografii różnych bohaterów; LUB 2) całkowicie nieuprawnionej interpretacji lektury obowiązkowej będącej falsyfikacją danego tekstu. 2. W przypadku lektur obowiązkowych błąd kardynalny może dotyczyć wyłącznie lektur obowiązkowych wskazanych w podstawie programowej jako lektury do omówienia w całości (nie we fragmentach). 3. W wypracowaniu zdający musi odwołać się do lektury obowiązkowej – w zależności od tematu – wskazanej w poleceniu albo wybranej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym. Odwołanie się zdającego do lektury obowiązkowej oznacza, że co najmniej jedno zdanie o tej lekturze ma charakter analityczny, a nie tylko informacyjny. a) Przykład zdania analitycznego: W Lalce to w Zasławku można zobaczyć świetnie funkcjonujące gospodarstwo Prezesowej, która realizowała pozytywistyczne idee pracy organicznej i pracy u podstaw. b) Przykład zdania informacyjnego: W swojej pozytywistycznej powieści pt. Lalka Bolesław Prus ukazuje obraz Warszawy. Za zdania informacyjne uznaje się również sformułowania będące wyłącznie przepisanymi fragmentami polecenia lub parafrazą polecenia. 4. Jeśli jedyna lektura obowiązkowa jest przywołana lakonicznie, bardziej w kontekście / w nawiązaniu do innego utworu literackiego, który zdający szerzej omawia w wypracowaniu, wówczas przywołanie tej lektury traktowane jest jako spełnienie formalnych warunków zadania, ale oceniając KLiK, nie uwzględnia się tej lektury jako kontekst. 5. „Problem wskazany w poleceniu” obejmuje: a) zakres merytoryczny zagadnienia, którego omówienie jest wymagane, ORAZ b) opinię zdającego wraz z uzasadnieniem. 6. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli obejmuje co najmniej jeden aspekt zakresu merytorycznego ORAZ opinię albo uzasadnienie. 7. Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną, jeżeli zawiera co najmniej jeden akapit argumentacyjny. 2. Kompetencje literackie i kulturowe (maksymalnie 16 punktów) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy w wypracowaniu zdający: • wykorzystał znajomość – odpowiednio – wskazanej w poleceniu lub wybranej lektury obowiązkowej oraz innego utworu literackiego w sposób funkcjonalny • funkcjonalnie wykorzystał konteksty, np.: historycznoliteracki, teoretycznoliteracki, literacki, biograficzny, kulturowy, mitologiczny, biblijny, religijny, historyczny, filozoficzny, egzystencjalny, polityczny, społeczny, które pogłębiają i rozwijają rozważany problem • przedstawił bogatą argumentację, świadczącą o jego erudycji • wykazał się wiedzą i umiejętnościami z zakresu kształcenia literackiego i kulturowego oraz kształcenia językowego • nie popełnił błędów rzeczowych zarówno w odniesieniu do przywołanych tekstów literackich oraz kontekstów, jak i terminologii historycznoliterackiej oraz/lub teoretycznoliterackiej. Wyjaśnienia (kryterium 2. – KLiK) 1. Poprzez wykorzystanie utworu rozumie się wykorzystanie znajomości jego treści oraz odczytanych sensów. 2. Zdający powinien funkcjonalnie wykorzystać w wypracowaniu znajomość dwóch utworów wskazanych w poleceniu, tzn. lektury obowiązkowej ORAZ innego utworu literackiego. Funkcjonalne wykorzystanie znajomości tekstu oznacza przywołanie w wypracowaniu: 1) takich elementów fabuły, np. wydarzeń, bohaterów, wątków 2) sensów utworów, które istotnie wspierają tok rozumowania zdającego, albo dobrze ilustrują to, o czym zdający pisze. Funkcjonalność wykorzystania znajomości tekstów ocenia się w odniesieniu do tematu pracy. Jeżeli w części zasadniczej pracy w charakterze argumentów/przykładów wykorzystane są elementy fabuły lub sensy utworów, które nie są spójne np. ze stanowiskiem zdającego wyrażonym we wstępie do pracy – wówczas uwzględnia się tę niespójność w ocenie spójności. 3. Utwór literacki nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, ale nie wyciąga żadnego wniosku, nie formułuje żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem. 4. Jeżeli zdający w wypracowaniu napisze więcej niż o dwóch utworach literackich (np. Zasady oceniania rozwiązań zadań o dwóch lekturach obowiązkowych i o dwóch innych tekstach literackich), o różnym stopniu funkcjonalności, do oceny stopnia realizacji kryterium bierze się pod uwagę dwa utwory wykorzystane w sposób najbardziej funkcjonalny, z których jeden musi być lekturą obowiązkową. Pozostałe utwory mogą być traktowane jako kontekst literacki. 5. Argumentacja to udowodnienie tezy/opinii/stanowiska przedstawionego przez zdającego za pomocą argumentów. Bogata argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi przykładami i szeroka/wieloaspektowa, uwzględniająca konteksty, stanowiąca – jako całość – wnikliwą analizę problemu sformułowanego w poleceniu; zawiera elementy refleksji / głębszego namysłu nad problemem. W sytuacji, gdy znajomość utworów literackich została wykorzystana częściowo funkcjonalnie, mówimy o argumentacji trafnej. Zadowalająca argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi przykładami. Powierzchowna argumentacja – to argumentacja oparta na uogólnieniach, niewnikająca w istotę rzeczy, poprzestająca na pobieżnych obserwacjach, mało dokładna, czasami niepoparta przykładami; również argumentacja, w której zdający podejmuje próbę zbudowania argumentu, dobierając jedynie środki językowe typowe dla struktur argumentacyjnych, np. Moim pierwszym argumentem jest... 6. Kontekst należy rozumieć jako odniesienie się przez zdającego w pracy do np.: 1) innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu 2) historii literatury 3) teorii literatury 4) charakteru epoki 5) biografii autora 6) filmu, spektaklu teatralnego 7) utworu muzycznego, dzieła plastycznego 8) mitologii 9) Biblii 10) religii 11) historii 12) filozofii 13) kwestii politycznych 14) kwestii społecznych, wybrane przez zdającego w sposób celowy, przydatne do osadzenia omawianego utworu w szerszej perspektywie i pogłębionego odczytania sensów utworu literackiego, do którego zdający odwołuje się w wypracowaniu. Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu polega na trafnym jego doborze ze względu na rozważany problem; kontekst pogłębia i rozwija omawiane zagadnienie. Pogłębienie i omówienie danego zagadnienia poprzez konteksty nie oznacza konieczności dogłębnej analizy samych kontekstów jako takich; w szczególności nie może prowadzić do dygresji stosowanej niefunkcjonalnie. 7. Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie to odniesienie wyłącznie na poziomie przywołania, np. informacji, wydarzenia; kontekst jest poprawny, ale ogranicza się tylko do funkcji informacyjnej, nie pogłębia i nie rozwija omawianego zagadnienia. 8. Kontekst poprzez odniesienie się przez zdającego do innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, ale nie wyciąga żadnego wniosku, nie formułuje żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem. 9. Erudycję należy rozumieć jako wiedzę przedmiotową zdającego, w tym wiedzę i umiejętność wykorzystania kontekstów, kodów kulturowych, terminologii, znajomości kultury, w tym literatury i sztuki. Wypowiedź świadcząca o erudycji zdającego to wypracowanie, w którym zdający, rozważając problem sformułowany w poleceniu, funkcjonalnie wykorzystał wiedzę przedmiotową. 10. W ocenie poziomu argumentacji wypowiedzi nie uwzględnia się fragmentów wypowiedzi zawierających błędy rzeczowe. 11. Błąd rzeczowy – to błąd świadczący o: • nieznajomości wskazanej w poleceniu lektury obowiązkowej (zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym), do której odwołuje się zdający, w zakresie innym niż w przypadku błędu kardynalnego, tj. np. błąd w nazwisku autora, w przypisaniu autorstwa, w nazwisku/imieniu bohatera (dopuszczalne błędy w zapisie, nieprowadzące do trudności w identyfikacji bohatera lub autora, np. *Russeau albo *Rouseau zamiast Rousseau – błędny zapis to błąd ortograficzny), dotyczący losów bohaterów drugoplanowych bądź wątków innych niż główne • nieznajomości utworu literackiego lub tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, innego niż lektura obowiązkowa lub utwór literacki wskazany w poleceniu (każdy błąd merytoryczny) • nieuprawnionej interpretacji fragmentu lub fragmentów / części utworu literackiego, w tym poetyckiego, do którego odwołuje się zdający, będącej częściową lub całkowitą falsyfikacją danego utworu • nieznajomości zagadnień z zakresu teorii i historii literatury bądź języka, np. stosowanie pojęć typowych dla epiki w odniesieniu do liryki (np. *narrator wiersza; *wiersz „Ocalony” Różewicza opowiada). Nie są błędem rzeczowym sformułowania takie jak np. utwór pokazuje, wiersz ukazuje • braku wiedzy dotyczącej wybranego przez zdającego kontekstu, np. błędne przywołanie pojęć lub faktów historycznych. Jako błąd rzeczowy traktujemy również niepoprawne przywołanie cytatu z utworu literackiego, oznaczone cudzysłowem. 12. Dokładnie ten sam błąd rzeczowy (np. konsekwentne stosowanie błędnego imienia bohatera, którego da się w jednoznaczny sposób zidentyfikować, a fakty opisane w wypracowaniu świadczą o znajomości lektury) powtórzony kilkakrotnie jest liczony jako jeden błąd. 13. Jeżeli dane sformułowanie stosowane/uznawane jest w nauczaniu zwyczajowo za „termin” (np. apokalipsa spełniona), ale nie jest terminem w rozumieniu encyklopedycznym oraz/lub nie jest wymienione w podstawie programowej, to błędu Zasady oceniania rozwiązań zadań w takim sformułowaniu (np. *apokalipsa przepowiadana) nie traktuje się jako błędu rzeczowego, a jako błąd językowy. 3. Kompozycja wypowiedzi: struktura, spójność i styl (maksymalnie 7 punktów) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy: 1. w zakresie struktury wypowiedzi: • kompozycja wypowiedzi jest funkcjonalna, tzn. czy układ i sposób przedstawienia treści pomaga w zrozumieniu wypowiedzi • podział wypowiedzi – zarówno w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie), jak i w zakresie struktury akapitów – jest poprawny i funkcjonalny 2. w zakresie spójności wypowiedzi: • wypowiedź jest spójna, tzn. złożona z elementów, które tworzą logiczną i uporządkowaną całość • w wypowiedzi spójność jest zachowana zarówno wewnątrz zdań, jak również między zdaniami i akapitami • w wypowiedzi użyte zostały odpowiednie środki językowe, np. wskaźniki zespolenia tekstu, struktury metatekstowe, leksykalne wykładniki spójności, które ułatwiają śledzenie toku rozumowania autora 3. w zakresie stylu wypowiedzi: • styl wypowiedzi jest stosowny, tzn. czy zdający konsekwentnie posługuje się jednym, wybranym stylem, a jeżeli miesza różne style w wypowiedzi – to czy jest to uzasadnione (czy czemuś to służy, jest funkcjonalne) oraz czy zdający nie napisał wypowiedzi, stosując słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej. 3a. Struktura wypowiedzi Wyjaśnienia (kryterium 3a – Struktura wypowiedzi) 1. Elementy treściowe wypowiedzi to – najogólniej rzecz ujmując – „bloki”, na które podzielone jest wypracowanie (w najprostszej formie: wstęp – część zasadnicza (rozwinięcie) – zakończenie, ale „część zasadnicza” zazwyczaj jest dzielona na kolejne „bloki”, tj. akapity). 1) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane problemowo (w toku problemowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej wypracowania omawia np. jeden aspekt tematu. Omawiając wybrany aspekt, zdający przywołuje argumentację i przykłady z różnych tekstów literackich / kontekstów; czynnikiem organizującym dany „blok” jest właśnie problem („ponadtekstowo”, „międzytekstowo”), a nie dany tekst literacki. 2) Możliwa jest sytuacja, w której zorganizowanie problemowe „pokrywa się” ze zorganizowaniem według kolejno omawianych tekstów literackich, jeżeli w pracy widoczny jest zamysł kompozycyjny wskazujący na tematyczne ustrukturyzowanie wypowiedzi, np. kolejny tekst literacki stanowi przykład umożliwiający np. uszczegółowienie wcześniej omawianego zagadnienia. 3) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane wyłącznie pod względem formalnym (w toku liniowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej wypracowania dotyczy innego tekstu literackiego / kontekstu, a jedynym identyfikowalnym czynnikiem organizującym taki układ jest po prostu omawianie w następujących po sobie „blokach” zagadnień dotyczących kolejnych tekstów / kontekstów; tekst jest zorganizowany wg tekstów „jeden po drugim” (np. zmiana kolejności akapitów nie wpływa na strukturę tekstu). 2. Ocena podziału wypowiedzi w skali ogólnej wymaga rozważenia proporcji i funkcjonalności zasadniczych „bloków” pracy, tj. wstępu – części zasadniczej – zakończenia. Usterki w podziale wypowiedzi w skali ogólnej mogą wynikać z np. nieproporcjonalnie i niefunkcjonalnie długiego wstępu, ze zbyt krótkiego (lakonicznego) zakończenia lub z braku jednego z tych „bloków”. 3. Ocena podziału wypowiedzi na akapity wymaga rozważenia, czy logika wywodu została odzwierciedlona w podziale na graficznie wyodrębnione i funkcjonalne akapity. Usterki w podziale wypowiedzi na akapity mogą wynikać np. z faktu, że w pracy występują wyodrębnione graficznie akapity, które nie stanowią zwartej myślowo całości, albo występują akapity, które powinny zostać podzielone na mniejsze bloki, ponieważ taki akapit zawiera kilka wątków (każdy z takich wątków stanowi sam w sobie zwartą myślowo całość). 4. W ocenie struktury wypowiedzi nie uwzględnia się niezrealizowania przez zdającego któregoś z elementów tematu, np. nieodwołania się w ogóle do jednego z tekstów wskazanych w temacie jako obowiązkowy. 3b. Spójność wypowiedzi Wyjaśnienia (kryterium 3b – Spójność wypowiedzi) 1. Wypowiedź jest spójna, jeżeli elementy, które ją tworzą, stanowią logiczną i uporządkowaną całość. 2. Wywód jest uporządkowany, jeśli każdy kolejny akapit wynika z poprzedniego, a np. przestawienie akapitów zaburzyłoby tok rozumowania przyjęty przez zdającego. 3. Zaburzenia w spójności mogą wynikać m.in. z: a) błędów logicznych, w tym ze zbyt daleko idących uogólnień, nieuzasadnionych wniosków (np. wnioski w zakończeniu pracy nie wynikają z przeprowadzonego rozumowania), sprzecznych stwierdzeń b) odstępstw od podporządkowania wywodu myśli przewodniej, np. wypracowanie zawiera niefunkcjonalne fragmenty stanowiące niezwiązane z tematem wątki poboczne c) zredagowaniu wstępu lub rozwinięcia, lub zakończenia, lub akapitu, które nie pasują logicznie do pozostałej części wypracowania, nie łączą się logicznie z poprzedzającą je częścią / poprzedzającym je akapitem d) rozwijania jednocześnie więcej niż jednego wątku („zazębiania” się wątków) e) pomijania pośrednich ogniw rozumowania, tzw. skróty myślowe f) wprowadzenie treści nieistotnych, zbędnych dla pracy, bez związku / pozostających w wątpliwym związku z tematem/wywodem Zasady oceniania rozwiązań zadań g) wprowadzania dygresji stosowanych niefunkcjonalnie h) przerywania toku myślenia zbędnymi zdaniami. 4. Błędy w spójności wewnątrz akapitów oznaczają np. nielogiczne połączenia zdań w akapicie oraz brak zastosowania w nim wskaźników zespolenia. 5. Błędy w spójności między akapitami oznaczają nielogiczne powiązanie danego akapitu z poprzednim lub poprzednimi akapitami oraz brak zastosowania wskaźników zespolenia między akapitami. 6. Błąd w składni prowadzący do błędu w spójności jest traktowany zarówno jako błąd językowy, jak i błąd w spójności. 3c. Styl wypowiedzi Wyjaśnienia (kryterium 3c – Styl wypowiedzi) 1. Styl wypowiedzi – co do zasady – powinien być: jasny, prosty (nie: zawiły, pretensjonalny), zwięzły, jednolity. Dodatkowo może być żywy, obrazowy. 2. Wypracowanie powinno być napisane stylem stosownym do sytuacji komunikacyjnej, jaką jest egzamin maturalny, co oznacza, że nie należy redagować go, stosując słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej. Styl uznaje się za stosowny w przeważającej części, jeżeli jest stosowany w orientacyjnie 2/3 pracy. Styl jest niestosowny do sytuacji komunikacyjnej, jeżeli orientacyjnie ok. 2/3 wypracowania zredagowane jest przy użyciu struktur językowych charakterystycznych dla stylu potocznego w odmianie mówionej. 3. Styl wypracowania jest jednorodny, jeśli zdający konsekwentnie posługuje się jednym, wybranym stylem, odpowiednim dla treści i formy wypowiedzi, lub miesza różne style w wypowiedzi, ale jest to uzasadnione i celowe. 4. Indywidualne upodobania stylistyczne egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę stylu pracy zdającego. 4. Język wypowiedzi (maksymalnie 11 punktów) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał: 1. w odniesieniu do zakresu i poprawności środków językowych: • czy zdający poprawnie użył w wypowiedzi różnych rodzajów zdań i bogatej leksyki (np. frazeologizmów, wyrazów rzadziej używanych w języku polskim), czy też ograniczył się do najprostszych środków językowych • czy środki językowe, których użył zdający, pozwalają mu zrealizować temat w sposób swobodny i precyzyjny, czy też pobieżny, sprawiający trudność w zrozumieniu tekstu • ile błędów językowych, w tym błędów stylistycznych, zdający popełnił w pracy 2. w odniesieniu do poprawności ortograficznej: • ile błędów ortograficznych zdający popełnił w pracy 3. w odniesieniu do poprawności interpunkcyjnej: • ile błędów interpunkcyjnych zdający popełnił w pracy. 4a. Zakres i poprawność środków językowych Oceniając język wypowiedzi, egzaminator najpierw oceni zakres użytych środków językowych, a następnie – ich poprawność. Ostateczną liczbę punktów ustali na podstawie oceny obu tych aspektów wypowiedzi, zgodnie z poniższą tabelą. Wyjaśnienia (kryterium 4a – Zakres i poprawność środków językowych) 1. Nie każde nieprecyzyjne sformułowanie jest niepoprawne językowo (stanowi błąd językowy); może być przejawem nieporadności językowej. Błędem jest nieporadność językowa będąca oczywistym nieuzasadnionym naruszeniem obowiązującej normy językowej. 2. Indywidualne upodobania językowe egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę poprawności środków językowych w pracy zdającego. 3. W wypracowaniu występuje zróżnicowana składnia, jeżeli w pracy zdający wykorzystał poprawnie co najmniej 4 różne struktury składniowe, np.: zdanie pojedyncze, zdanie złożone, zdanie wielokrotnie złożone, równoważnik zdania, imiesłowowy równoważnik zdania, strona bierna, paralelizm składniowy, poprawne wprowadzanie cytatu, zdanie pytające, zdanie wtrącone. 4. W wypracowaniu występuje zróżnicowana leksyka, jeżeli w pracy zdający np. stosuje wyrazy/wyrażenia synonimiczne, stosuje bogatą frazeologię, używa precyzyjnego słownictwa, w tym np. terminologii. 5. W ocenie zróżnicowania leksyki nie uwzględnia się nieuzasadnionych powtórzeń wyrazów, zwrotów. Nieuzasadnione powtórzenia są uwzględniane w liczbie błędów językowych.

Temat 1. Czy porozumienie między ludźmi jest możliwe? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do podanego fragmentu Wesela, całego dramatu Stanisława Wyspiańskiego oraz do wybranego tekstu kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. Wskazówki do tematu nr 1. • Teza musi być zgodna z poleceniem, fragmentem tekstu, odniesieniem do całości utworu oraz z przywołanym tekstem kultury. • Uzasadnienie powinno wynikać z interpretacji załączonego fragmentu, odwołań do Wesela i do wybranego tekstu kultury, a odwołania te muszą być funkcjonalne dla argumentacji, nie mogą być prostym streszczeniem. • W przypadku Wesela i innych utworów oznaczonych gwiazdką w podstawie programowej błąd rzeczowy może mieć charakter błędu kardynalnego. Temat 2. Młodość – wiara we własne możliwości czy lęk przed przyszłością? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do podanego fragmentu Nocy i dni Marii Dąbrowskiej oraz do wybranych tekstów kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. Wskazówki do tematu nr 2. • Teza musi być zgodna z poleceniem, fragmentem tekstu oraz z przywołanym tekstem kultury. • Uzasadnienie powinno wynikać z interpretacji załączonego fragmentu i odwołań do wybranych tekstów kultury, a odwołania te muszą być funkcjonalne dla argumentacji, nie mogą być prostym streszczeniem. • W przypadku utworów oznaczonych gwiazdką w podstawie programowej błąd rzeczowy może mieć charakter błędu kardynalnego. Zasady oceniania rozwiązań zadań Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie Zdający: zawartych w nich informacji. 1.1) odczytuje sens całego tekstu [...]; 1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych tekstach informacje zarówno jawne, jak i ukryte. II. Analiza i interpretacja tekstów Zdający: kultury. 1.2) określa problematykę utworu; 2.2) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania świata przedstawionego i bohatera ([…] akcja); 3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty […]; 3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych motywów w różnych utworach literackich. III. Tworzenie wypowiedzi. Zdający: 1.1) tworzy dłuższy tekst pisany [...] (rozprawka [...]) zgodnie z podstawowymi regułami jego organizacji, przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej; 1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera [...] odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat, wybiera formę kompozycyjną, […] dobiera właściwe słownictwo); 1.3) tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie). Kryteria oceny rozprawki Sformułowanie stanowiska wobec Uzasadnienie Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność A B C D E F Styl tekstu G H problemu stanowiska rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu podanego w poleceniu Uzasadnienie Pełna trafne, Zapis Stanowisko jest 18 spójność szerokie Brak błędów w pełni adekwatne wypowiedzi i pogłębione Brak błędów Kompozycja Styl lub nieliczne poprawny 6 do problemu 4 6 2 lub 4 6 4 rzeczowych funkcjonalna stosowny błędy lub nieliczne podanego Uzasadnienie nieznaczne nierażące błędy w poleceniu 12 trafne zaburzenia nierażące i szerokie spójności Stanowisko jest Uzasadnienie częściowo 8 trafne, Nie więcej Liczne błędy Liczne błędy Zaburzenia Znaczne Styl adekwatne ale wąskie niż jeden nierażące nierażące 3 2 3 funkcjonalności 1 zaburzenia 2 częściowo 3 2 do problemu błąd lub nieliczne lub nieliczne Uzasadnienie kompozycji spójności stosowny podanego 4 rzeczowy błędy rażące błędy rażące częściowe w poleceniu Stanowisko jest Brak nieadekwatne Błędy Brak zamysłu Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy 0 0 uzasadnienia 0 0 0 0 0 0 lub brak rzeczowe kompozycyjnego niespójna niestosowny rażące rażące stanowiska stanowiska UWAGA Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli praca składa się z mniej niż 250 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C. Pojawienie się rzeczowego błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów. Zasady oceniania rozwiązań zadań Objaśnienia dotyczące kryteriów oceny rozprawki A. Sformułowanie stanowiska (np. w postaci tezy lub hipotezy). Zdający powinien zrozumieć problem postawiony w poleceniu i sformułować stanowisko będące rozwiązaniem problemu. Stanowisko jest oceniane ze względu na to, czy jest udaną próbą rozwiązania problemu. Adekwatność to odpowiedniość (zgodność, współmierność) stanowiska i problemu (zdający może się zgodzić, nie zgodzić, zachować postawę ambiwalentną wobec istoty problemu). Sformułowanie stanowiska będącego częściowo udaną próbą rozwiązania problemu jest skutkiem niepełnego zrozumienia problemu lub niepełnego zrozumienia tekstu. Wypowiedź argumentacyjna, w której brak stanowiska, może zawierać jedynie streszczenie tekstu, biografię autora itp. lub rozwijać myśli niezwiązane z poleceniem. Sformułowanie stanowiska nie musi stanowić wyodrębnionej części rozprawki. B. Uzasadnienie stanowiska jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne, czy jest szerokie i czy jest pogłębione. Uzasadnienie nie musi być graficznie wyodrębnioną częścią rozprawki. Uzasadnienie: – pogłębione to uzasadnienie, w którym zdający wnikliwie odniósł się w rozwinięciu do wszystkich elementów polecenia, – trafne zawiera logicznie poprawne argumenty (czyli stwierdzenia poparte przykładami) za przyjętym rozwiązaniem problemu. Szerokość uzasadnienia ocenia się na podstawie tego, czy zdający w swojej wypowiedzi odniósł się do wszystkich elementów wskazanych w poleceniu. Uzasadnienie jest: – szerokie, jeśli zdający trafnie odniósł się do wszystkich elementów wskazanych w poleceniu, – wąskie, jeśli zdający trafnie odniósł się tylko do niektórych elementów wskazanych w poleceniu (np. nie odniósł się do podanego w zadaniu tekstu lub nie przywołał innego tekstu kultury), – częściowe, jeżeli (a) niektórych argumentów nie można uznać za logicznie poprawne wobec przyjętego stanowiska lub (b) niektóre argumenty są niepoparte przykładami, lub (c) niektóre argumenty są wzajemnie sprzeczne. Wypowiedź argumentacyjna, w której brak uzasadnienia, nie zawiera logicznie poprawnych argumentów za przyjętym rozwiązaniem problemu lub rozwija myśli niezwiązane ze stanowiskiem. C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na uzasadnienie stanowiska wobec problemu uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego. D. Kompozycja oceniana jest ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity niezbędne dla jasnego przedstawienia stanowiska i uzasadniających je argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie oraz konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń). Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna. E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń). F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność. Styl uznaje się za: – stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszczalne są drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności, – częściowo stosowny, jeśli w wypowiedzi zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne. – niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy. Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora. G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych. Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne. H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego. Zasady oceniania rozwiązań zadań Temat 3. Zinterpretuj podany utwór. Postaw tezę interpretacyjną i ją uzasadnij. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. (Wisława Szymborska, Notatka) Wskazówki do tematu 3. • Koncepcja interpretacyjna zdającego musi być widoczna w pracy, choć nie musi być wyrażona w formie tezy, może wynikać pośrednio z wywodu. • Przywołany przez zdającego kontekst powinien być sfunkcjonalizowany (nawiązujący do tekstu i pogłębiający koncepcję interpretacyjną). Nie wystarczy samo wskazanie lub hasłowe odwołanie się do niego. • Proste odczytanie (parafrazowanie, streszczanie) utworu nie jest jego interpretacją. Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie Zdający: zawartych w nich informacji. 1.1) odczytuje sens całego tekstu [...]; 1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych tekstach informacje zarówno jawne, jak i ukryte. II. Analiza i interpretacja tekstów Zdający: kultury. 1.2) określa problematykę utworu; 2.2) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania świata przedstawionego i bohatera ([…] sytuacja liryczna […]); 3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty […]; 3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych motywów w różnych utworach literackich. III. Tworzenie wypowiedzi. Zdający: 1.1) tworzy dłuższy tekst pisany [...] ([…] interpretacja utworu literackiego [...]) zgodnie z podstawowymi regułami jego organizacji, przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej; 1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera [...] odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat, wybiera formę kompozycyjną, […], dobiera właściwe słownictwo); 1.3) tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie). Kryteria oceny interpretacji utworu poetyckiego Uzasadnienie Koncepcja Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność A B tezy C D E F Styl tekstu G H interpretacyjna rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu interpretacyjnej Koncepcja Pełna Zapis niesprzeczna spójność Brak błędów w pełni z utworem, Uzasadnienie wypowiedzi Brak błędów Kompozycja Styl lub nieliczne poprawny 9 spójna 15 trafne 4 6 2 lub 4 6 4 rzeczowych funkcjonalna stosowny błędy lub nieliczne i obejmująca i pogłębione nieznaczne nierażące błędy sensy zaburzenia nierażące niedosłowne spójności Koncepcja niesprzeczna z utworem, Uzasadnienie ale niespójna 6 10 trafne, ale i/lub obejmująca niepogłębione Liczne błędy Liczne błędy w większości Nie więcej Zaburzenia Znaczne Styl nierażące nierażące znaczenia 2 niż jeden 3 funkcjonalności 1 zaburzenia 2 częściowo 3 2 lub nieliczne lub nieliczne dosłowne błąd rzeczowy kompozycji spójności stosowny błędy rażące błędy rażące Koncepcja Uzasadnienie częściowo 3 5 częściowo sprzeczna trafne z utworem Brak koncepcji Brak trafnych lub koncepcja Brak zamysłu argumentów Błędy Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy 0 całkowicie 0 0 0 kompozycyjneg 0 0 0 0 uzasadniających rzeczowe niespójna niestosowny rażące rażące sprzeczna o interpretację z utworem UWAGA Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli praca składa się z mniej niż 250 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C. Pojawienie się rzeczowego błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów Zasady oceniania rozwiązań zadań Objaśnienia dotyczące kryteriów oceny interpretacji utworu poetyckiego A. Koncepcja interpretacyjna jest efektem poszukiwania przez zdającego całościowego sensu utworu, tzn. jest pomysłem na jego odczytanie (wyrażonym np. w postaci tezy lub hipotezy interpretacyjnej). Ocenia się ją ze względu na to, czy jest niesprzeczna z utworem i czy jest spójna, a także czy zdający dociera do sensów niedosłownych interpretowanego utworu, czy czyta go jedynie na poziomie dosłownym. Koncepcja może być: – częściowo sprzeczna z utworem, jeśli jedynie we fragmentach (lub fragmencie) znajduje potwierdzenie w tekście. – całkowicie sprzeczna z utworem, jeśli nawet we fragmentach (lub fragmencie) nie znajduje potwierdzenia w tekście. – spójna, gdy obejmuje i łączy w całość odszukane przez piszącego sensy utworu. – niespójna, gdy jest fragmentaryczna, tzn. rekonstruuje pojedyncze sensy cząstkowe (np. z poszczególnych strof tekstu) bez wskazania całościowego sensu utworu, oraz gdy zawiera luźno powiązane, niepowiązane lub wzajemnie wykluczające się odczytania sensu utworu (niesprzeczne z interpretowanym utworem). Brak koncepcji to brak śladów poszukiwania sensu utworu (całościowego i/lub sensów cząstkowych) – praca nie jest interpretacją, a np. streszczeniem. Koncepcja interpretacyjna nie musi stanowić wyodrębnionej części pracy, może wynikać z jej całościowej wymowy. B. Uzasadnienie interpretacji jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne i czy jest pogłębione. Uzasadnienie może być: – trafne, jeśli zawiera wyłącznie powiązane z tekstem argumenty za odczytaniem sensu utworu. Argumenty muszą wynikać ze sfunkcjonalizowanej analizy, to znaczy wywodzić się z formy lub/i treści tekstu. – częściowo trafne, jeśli w pracy – oprócz argumentów niepowiązanych z tekstem lub/i niewynikających ze sfunkcjonalizowanej analizy – został sformułowany przynajmniej jeden argument powiązany z tekstem i wynikający ze sfunkcjonalizowanej analizy. – pogłębione, jeśli znajduje potwierdzenie nie tylko w tekście, ale także w kontekstach (np. biograficznym, historycznoliterackim, filozoficznym, kulturowym). Uczeń powinien choć częściowo rozwinąć przywołany kontekst, aby uzasadnić jego pojawienie się. – niepogłębione, gdy zdający przywołuje argumenty tylko z tekstu albo tylko z kontekstu. Wszystkie argumenty muszą być sfunkcjonalizowane. C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na koncepcję interpretacyjną uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego. D. Kompozycja jest oceniana ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z wybranym przez ucznia gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity niezbędne dla jasnego przedstawienia koncepcji interpretacyjnej i uzasadniających ją argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie oraz konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń). Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna. E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń). F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność. Styl uznaje się za: – stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszcza się drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności. – częściowo stosowny dotyczy wypowiedzi, w której zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne. – niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy. Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora. G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych. Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne. H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego. Zasady oceniania rozwiązań zadań USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW ORTOGRAFICZNYCH W PRACACH MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO Komisja Dydaktyczna Rady Języka Polskiego ustaliła, że podstawą podziału błędów ortograficznych na błędy rażące i błędy drugorzędne są reguły ortograficzne. Do błędów ortograficznych rażących zaliczono: – błędy w zakresie pisowni wyrazów z ó-u, rz-ż (w tym wyjątki od pisowni rz po spółgłoskach), ch-h; – błędy w zakresie pisowni nie z różnymi częściami mowy; – błędy pisowni zakończeń -ji, -ii, -i; – błędy w pisowni wielką i małą literą (z wyjątkiem pisowni przymiotników dzierżawczych); – błędy w zakresie pisowni cząstki -by z osobowymi formami czasownika; – błędy w zapisie przedrostków roz-, bez-, wes-, wz-, ws-; – błędy w pisowni nosówek (ą, ę) oraz połączeń om, on, em, en. Pozostałe odstępstwa od reguł ortograficznych, w tym m.in.: pisownię wyrażeń przyimkowych, dzielenie wyrazów przy przenoszeniu do nowej linii, pisownię zakończeń -ski, -cki, -dzki, -stwo, -wstwo; pisownię przedrostków z-, s-, ś-; pisownię -by z pozostałymi częściami mowy postanowiono traktować jako błędy drugorzędne. USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW INTERPUNKCYJNYCH W PRACACH MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO 1. Rażące błędy interpunkcyjne: a) postawienie jakiegokolwiek znaku interpunkcyjnego na początku wiersza b) brak znaku interpunkcyjnego (głównie: kropki, wykrzyknika, pytajnika) na końcu wypowiedzenia pojedynczego lub złożonego c) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym, w którym części składowe są połączone bezpośrednio (np. On idzie do kina, ja zostaję w domu.) d) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie – przed spójnikiem (również z przyimkiem), zaimkiem, a także przed częścią nadrzędną (np. Idź tam, dokąd ci każą.) e) pominięcie przecinka przed imiesłowem zakończonym na -ąc, -szy f) pominięcie pierwszego przecinka (lub obu) w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie z częścią składową wplecioną (z tzw. zdaniem albo wyrażeniem wtrąconym) (np. Auto, które oglądał, było za drogie.) g) w wypowiedzeniu złożonym współrzędnie – pominięcie przecinka przed spójnikami przeciwstawnymi, wynikowymi, synonimicznymi (czyli włącznymi), np. ale, lecz, jednak, więc, dlatego, czyli, to jest, to znaczy, a także postawienie przecinka przed spójnikami łącznymi, rozłącznymi, wyłączającymi, np. i, oraz, albo, lub, ani, ni. Te same przepisy obowiązują w wypowiedzeniu pojedynczym – między składnikami połączonymi spójnikami h) pominięcie przecinka w zdaniu złożonym porównawczym (np. Jest mądrzejszy, niż myślałam.) i) postawienie dwukropka, przecinka lub średnika po skrócie, po którym należy postawić kropkę, także po takim skrócie, po którym kropki się nie stawia j) brak kropki po skrócie, po którym należy ją postawić, lub postawienie kropki po skrócie, po którym jej się nie stawia k) brak przecinka między jednorodnymi (równorzędnymi) składnikami (częściami zdania) szeregu, którego części składowe nie są połączone spójnikami, a także brak spójnika między składnikami powtórzonymi (np. Kupiła w sklepie mąkę, cukier i inne produkty.) l) brak dwukropka przed przytoczeniem cudzych lub własnych słów m) brak dwukropka przy wymienianiu tytułu dzieła, nazwy, terminu, jeżeli nie są one w tekście w inny sposób wyróżnione (np. kursywą lub cudzysłowem) n) brak myślnika (otwierającego i zamykającego), ujmującego wyrazy lub wypowiedzenia wtrącone (Uwaga: tę samą funkcję pełnią nawiasy albo przecinki) o) brak myślników (lub myślnika) wydzielających człony wtrącone w cytowany tekst oraz tekst odautorski w partiach dialogowych p) brak cudzysłowu w tytułach publikacji, cytowanych wyrazach, zdaniach i wyrażeniach, jeżeli nie są one wyróżnione inaczej (np. kursywą). 2. Trzy błędy interpunkcyjne drugorzędne liczone są jako jeden błąd rażący. INFORMACJA O ZASADACH OCENIANIA PRAC Z JĘZYKA POLSKIEGO UCZNIÓW ZE STWIERDZONYMI DYSFUNKCJAMI W pracy maturalnej z języka polskiego autorstwa zdającego, u którego stwierdzono dysleksję i dysortografię, nie należy uwzględniać w ocenie następujących błędów: a) zmienionej kolejności liter w wyrazach, b) wstawionych dodatkowo liter w wyrazie, opuszczonych lub przestawionych liter, c) opuszczonego początku lub końca wyrazu, d) występowania w wyrazach głosek dźwięcznych zamiast bezdźwięcznych i odwrotnie, e) mylenia głosek „i” i „j”, głosek nosowych z końcówką fleksyjną, np.: ę-em, ą-om, f) mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno, g) niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny zamiast skośny, h) błędnego stosowania lub niestosowania znaków interpunkcyjnych.