Wypowiedź argumentacyjna — zadania maturalne — strona 4

Zasady oceniania rozwiązań Rodzaj dokumentu: zadań Egzamin maturalny Egzamin: Arkusz 1. Przedmiot: Test Język polski w użyciu Test historycznoliteracki Poziom: Formy arkusza: MPOP-P1-600, MPOP-P1-Q00, Termin egzaminu: 4 maja 2023 r. Data publikacji 28 czerwca 2023 r. dokumentu: Ogólne zasady oceniania zadań w części testowej Przykładowe rozwiązania zadań otwartych nie są wzorcem oczekiwanych sformułowań. Akceptowane są wszystkie odpowiedzi merytorycznie poprawne i spełniające warunki zadania – również te nieprzewidziane jako przykładowe odpowiedzi w zasadach oceniania. • Odpowiedzi nieprecyzyjne, niejednoznaczne, niejasno sformułowane uznaje się za błędne. • Gdy jako rozwiązanie tego samego zadania zdający podaje kilka odpowiedzi, z których jedna jest poprawna, a inne – błędne, nie otrzymuje punktów za żadne z tych rozwiązań. • Jeżeli odpowiedź zawiera wyłącznie cytat, to jest oceniana na 0 pkt. • Jeżeli informacje zamieszczone w odpowiedzi (również te dodatkowe, a więc takie, które nie wynikają z treści polecenia) świadczą o nierozumieniu omawianego zagadnienia i zaprzeczają pozostałej części odpowiedzi stanowiącej prawidłowe rozwiązanie zadania, to za odpowiedź jako całość zdający otrzymuje 0 pkt. • Jeżeli rozwiązanie zadania sprawdzającego znajomość problematyki i treści lektur obowiązkowych zawiera błąd rzeczowy, to ocenia się je na 0 pkt. • W zadaniach zamkniętych każdy sposób oznaczenia odpowiedzi (podkreślenie, przekreślenie, zakreślenie, obwiedzenie itd.) jest uznawany za wybór tej odpowiedzi, pod warunkiem że zdający konsekwentnie go stosuje w jednym zadaniu. Zasady oceniania rozwiązań zadań Zadanie 1. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 20241 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: analizowania i interpretowania […] tekstów 1) przetwarza i hierarchizuje informacje kultury […]. z tekstów, np. publicystycznych […]; 8. Kształcenie umiejętności świadomego 3) […] odczytuje informacje i przekazy odbioru […] tekstów kultury na różnych jawne i ukryte […]. poziomach […]. SP I. Kształcenie literackie i kulturowe. 2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń: 3) wyszukuje w tekście potrzebne informacje [...]; 5) wyszukuje w tekście informacje wyrażone wprost i pośrednio (ukryte); 7) wyciąga wnioski wynikające z przesłanek zawartych w tekście […]. Zasady oceniania 1 pkt – rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Zmienia, ponieważ w czasie podróży człowiek wygląda i zachowuje się inaczej niż zazwyczaj. • Tak. Doświadczenia podróżnicze powracające we wspomnieniach pomagają mu po powrocie zachować życiową równowagę. • W tekście mowa o tym, że zmiany wyglądu i zachowania podróżującego są czasowe, chwilowe – wyłącznie na czas podróży. Zadanie 2. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: analizowania i interpretowania […] tekstów 1) przetwarza i hierarchizuje informacje kultury […]. z tekstów, np. publicystycznych […]; 3) […] odczytuje informacje i przekazy jawne i ukryte […]. Zasady oceniania 1 pkt – poprawne wyjaśnienie, jaka korzyść i jakie ryzyko wynikają dla turysty z przekroczenia ścian „bańki turystycznej”. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi Korzyść: • Turysta zobaczy świat taki, jaki jest, a nie taki, jaki jest kreowany dla podróżnych. • Turysta pozna miejscowych ludzi takimi, jacy są naprawdę. Ryzyko: Turysta może się rozczarować tym, że świat jest niezgodny / może być niezgodny z jego wyobrażeniami o tym świecie. Zadanie 3. (0–2) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: analizowania i interpretowania […] tekstów 1) przetwarza i hierarchizuje informacje kultury […]. z tekstów, np. publicystycznych […]; 8. Kształcenie umiejętności świadomego 3) […] odczytuje informacje i przekazy odbioru […] tekstów kultury na różnych jawne i ukryte […]. poziomach […]. SP I. Kształcenie literackie i kulturowe. 2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń: 3) wyszukuje w tekście potrzebne informacje [...]; 5) wyszukuje w tekście informacje wyrażone wprost i pośrednio (ukryte); 7) wyciąga wnioski wynikające z przesłanek zawartych w tekście […]. Zasady oceniania rozwiązań zadań Zasady oceniania 2 pkt – rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie w odniesieniu do obu tekstów. 1 pkt – rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie w odniesieniu do jednego tekstu. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi ocenione na 2 pkt • Tak. W tekście Stanisławskiej podkreślono, że zwiedzanie jest zawłaszczaniem, ponieważ duża liczba turystów może naruszać prywatność miejscowej ludności. Z kolei w tekście Krzemińskiej wspomina się, że turystyka pozwala zwiedzającym na zaspokajanie ich zachcianek poprzez zbudowanie odpowiedniej infrastruktury, co może prowadzić do zniszczenia środowiska naturalnego. • W tekście A. Krzemińskiej nie znajdujemy potwierdzenia przekonania, że zwiedzanie jest zawłaszczaniem. Według autorki tekstu 1. zwiedzanie to forma poznania świata i samego siebie. Podczas podróży ludzie nie przypisują sobie miejsc, w których się znajdują, ale czerpią z nich inspiracje. W tekście O. Stanisławskiej jasno przedstawiono problem zawłaszczania. Autorka stwierdza, że ludzie zwiedzający beztrosko przechadzają się przez świat – jakby był ich własnością. Zadanie 4. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 8. Kształcenie umiejętności świadomego 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: odbioru […] tekstów kultury na różnych 4) rozpoznaje w tekście […] wyliczenie […]. poziomach […]. 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: 3) rozpoznaje środki językowe […] zastosowane w tekstach […]. II. Kształcenie językowe. II. Kształcenie językowe. 3. Funkcjonalne wykorzystanie wiedzy 2. Zróżnicowanie języka. Zdający: o języku w odczytaniu sensów tekstów […] 6) rozpoznaje słownictwo o charakterze nieliterackich. wartościującym […]. Zasady oceniania 1 pkt – zaznaczenie odpowiedzi PP. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Rozwiązanie PP Zadanie 5. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymaganie ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 8. Kształcenie umiejętności świadomego 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: odbioru […] tekstów kultury na różnych 6) rozpoznaje w tekstach […]: ironię [...]. poziomach […]. 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: 3) [...] rozpoznaje środki językowe […] zastosowane w tekstach; odczytuje informacje i przekazy jawne i ukryte […]. SP I. Kształcenie literackie i kulturowe. 1. Czytanie utworów literackich. Uczeń 14) zna pojęcie ironii, rozpoznaje ją w tekstach […]. 2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń: 5) wyszukuje w tekście informacje wyrażone wprost i pośrednio (ukryte). Zasady oceniania 1 pkt – poprawne wyjaśnienie. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Ironia w tekście polega na nagromadzeniu podniosłych określeń użytych do opisu stworzonej dla turystów sztucznej rzeczywistości. • Polega na skontrastowaniu/zestawieniu określeń podniosłych w odniesieniu do zwyczajnych zjawisk. • Ironia polega na podkreśleniu, że turyści ulegają złudzeniu – wydaje im się, że „bańka turystyczna” to prawdziwy świat. Zasady oceniania rozwiązań zadań Zadanie 6. (0–4) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: analizowania i interpretowania […] tekstów 1) przetwarza […] informacje z tekstów, np. kultury, a także ich wzajemnej publicystycznych […]; korespondencji. 3) […] odczytuje informacje i przekazy 8. Kształcenie umiejętności świadomego jawne i ukryte […]. odbioru […] tekstów kultury na różnych poziomach […]. SP I. Kształcenie literackie i kulturowe. 2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń: 3) wyszukuje w tekście potrzebne informacje […]. 4) odróżnia zawarte w tekście informacje ważne od informacji drugorzędnych; 5) wyszukuje w tekście informacje wyrażone wprost i pośrednio (ukryte). II. Kształcenie językowe. 1. Gramatyka języka polskiego. Zdający: 1. Pogłębianie funkcjonalnej wiedzy 1) wykorzystuje wiedzę z dziedziny fleksji, z zakresu nauki o języku. słowotwórstwa, frazeologii i składni w […] tworzeniu własnych wypowiedzi. 4. Ortografia i interpunkcja. Zdający: 1) stosuje zasady ortografii i interpunkcji […]. III. Tworzenie wypowiedzi. 2. Mówienie i pisanie. Zdający: 2. Wykorzystanie kompetencji językowych 2) buduje wypowiedź w sposób świadomy, […] w wypowiedziach […] pisemnych. za znajomością jej funkcji językowej […]; 4) tworzy spójne wypowiedzi w następujących formach gatunkowych: […] notatka syntetyzująca. Zasady oceniania notatki syntetyzującej Za notatkę syntetyzującą można uzyskać 4 punkty, w tym 3 punkty za treść i 1 punkt za poprawność językową, ortograficzną i interpunkcyjną. Treść 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt notatka spełnia notatka spełnia notatka kryteria A, B i C kryteria A, B i C spełnia określone dla określone dla kryteria A i C 3 pkt, ALE nie 2 pkt, ALE nie określone dla została została 1 pkt, ALE zachowana zachowana nie została dozwolona liczba dozwolona liczba zachowana wyrazów wyrazów dozwolona liczba wyrazów ALBO ALBO ALBO A. przedstawienie notatka notatka notatka notatka nie stanowiska przedstawia – przedstawia – przedstawia spełnia każdego oparte na oparte na stanowisko żadnego autora kluczowych dla kluczowych dla każdego autora z kryteriów tematu tematu względem określonego informacjach – informacjach – zagadnienia dla 1 pkt stanowisko stanowisko określonego każdego autora każdego autora w temacie notatki, względem względem odtworzone na zagadnienia zagadnienia podstawie określonego określonego informacji w temacie notatki, w temacie notatki, zawartych odtworzone na odtworzone na w tekście podstawie podstawie informacji informacji zawartych zawartych w tekście, na w tekście, ale odpowiednim poziom poziomie uogólnienia jest uogólnienia zaburzony B. zestawienie w notatce w notatce stanowisk obu stanowisk obu zestawiono zestawiono autorów nie autorów stanowiska obu stanowiska obu zestawiono albo autorów; autorów; zestawiono je poprawnie poprawnie niepoprawnie; nie wskazano np. wskazano np. wskazano np. punkty wspólne/ punkty wspólne/ punktów rozbieżne albo rozbieżne albo wspólnych/ różnorodność różnorodność rozbieżnych albo aspektów aspektów różnych aspektów zagadnienia zagadnienia zagadnienia określonego określonego określonego w temacie notatki w temacie notatki w temacie notatki ujętych w tekstach ujętych w tekstach ujętych w tekstach obu autorów obu autorów obu autorów C. spójność notatka stanowi notatka stanowi notatka stanowi logiczną logiczną logiczną i zorganizowaną i zorganizowaną i zorganizowaną całość całość ALBO całość ALBO w notatce w notatce występują usterki występują usterki w spójności w spójności D. długość notatki 60–90 wyrazów 60–90 wyrazów 60–90 wyrazów Zasady oceniania rozwiązań zadań Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna 1 pkt – poprawny zapis, dopuszczalne dwa błędy (językowe, ortograficzne lub interpunkcyjne). 0 pkt – trzy i więcej błędów (językowych, ortograficznych lub interpunkcyjnych). Uwaga. Jeżeli w kryterium Treść przyznano 0 pkt, wówczas nie przyznaje się punktów w kryterium Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna. INFORMACJA O ZASADACH OCENIANIA NOTATKI SYNTETYZUJĄCEJ NAPISANEJ PRZEZ ZDAJĄCYCH ZE SPECYFICZNYMI TRUDNOŚCIAMI W UCZENIU SIĘ (Z DYSLEKSJĄ LUB DYSORTOGRAFIĄ) Egzaminator ocenia treść notatki syntetyzującej Treść (0–3) zgodnie z tabelą zamieszczoną na stronie 8 tego dokumentu. 1 pkt – zapis poprawny językowo, dopuszczalne trzy błędy językowe. 0 pkt – cztery i więcej błędów językowych. Poprawność językowa (0–1) Uwaga. Oceniając notatkę syntetyzującą zdającego, u którego stwierdzono specyficzne trudności w uczeniu się (dysleksję lub dysortografię), egzaminator nie ocenia ani poprawności ortograficznej, ani interpunkcyjnej. Wskazówki dotyczące realizacji tematu notatki 1) Stanowiska autorów tekstów a) Stanowisko autorki 1. tekstu, np. Masowa turystyka pozwala zaspokoić potrzeby materialne i duchowe większej liczbie ludzi, ale jednocześnie powoduje negatywne zmiany kulturowe i środowiskowe. b) Stanowisko autorki 2. tekstu, np. • Masowa turystyka tworzy iluzję rzeczywistości, co ma pozytywne i negatywne skutki. • Masowa turystyka czyni świat bardziej przystępnym dla człowieka, ale utrudnia mu poznanie rzeczywistości i innych ludzi. Uwaga dotycząca przedstawienia stanowisk obu autorek Jeżeli zdający, przedstawiając stanowisko każdej z autorek, określi, że dana autorka dostrzega tylko pozytywne albo tylko negatywne skutki masowej turystyki, to za treść przyznaje się nie więcej niż 1 pkt. 2) Zestawienie stanowisk, np. Z zestawienia stanowisk autorek obu tekstów musi wynikać, że obie dostrzegają pozytywne i negatywne skutki masowej turystyki. Uwaga ogólna Kompozycja notatki jest dowolna, np. zdający może zacząć od zestawienia stanowisk autorek tekstów albo od przedstawienia stanowiska każdej z nich. Przykładowe odpowiedzi ocenione na 3 punkty za treść • Autorki rozważają pozytywne i negatywne skutki masowej turystyki. Krzemińska podkreśla, że masowa turystyka pozytywnie – duchowo i materialnie – wpływa na człowieka i otaczający go świat. Zarazem dostrzega, że może ona stać się przyczyną m.in. degradacji rodzimych kultur. Z kolei Stanisławska akcentuje negatywne skutki umasowienia turystyki, zwracając uwagę, że stać się ona może przyczyną uprzedmiotowienia turysty oraz członków lokalnych społeczności („bańka turystyczna”). Zauważa jednak przy tym, że turystyka umożliwia kontakt z inną kulturą, co może pozytywnie wpłynąć na człowieka. Obie autorki widzą zatem, że masowa turystyka jest zjawiskiem korzystnym i niekorzystnym równocześnie. [90 wyrazów] • Obie autorki dostrzegają pozytywne i negatywne skutki masowej turystyki. Zauważają, że podróżowanie stało się dostępne dla większości ludzi, ale też to, że konsekwencją masowej turystyki jest m.in. zjawisko zafałszowywania rzeczywistości w odpowiedzi na wyobrażenia turystów o zwiedzanych miejscach. Stanisławska podkreśla, że tzw. „bańka turystyczna” utrudnia turyście poznanie prawdy o lokalnych społecznościach. Krzemińska z kolei stwierdza, że podróżowanie może przynieść mu wiele korzyści emocjonalnych i poznawczych, nawet jeśli oznacza zwiedzanie inscenizowanych miejsc. [71 wyrazów] Zadanie 7. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: analizowania i interpretowania literatury 8) wykazuje się znajomością oraz innych tekstów kultury, a także ich i zrozumieniem treści utworów wskazanych wzajemnej korespondencji. w podstawie programowej jako lektury 8. Kształcenie umiejętności świadomego obowiązkowe. odbioru utworów literackich i tekstów kultury 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: na różnych poziomach [...]. 1) przetwarza […] informacje z tekstów […]. II. Kształcenie językowe. II. Kształcenie językowe. 3. Funkcjonalne wykorzystanie wiedzy 2. Zróżnicowanie języka. Zdający: o języku w odczytaniu sensów tekstów […] 4) zna, rozumie […] mitologizmy […]. nieliterackich. Zasady oceniania 1 pkt – poprawne uzasadnienie trafności nazwy wirusa w odwołaniu do mitu. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Wirus jest ukryty – wojownicy byli ukryci w koniu trojańskim. • Pliki z wirusem udają nowe gry – koń trojański udawał podarunek. Zasady oceniania rozwiązań zadań • Wirus ma fazę uśpienia – koń trojański wprowadzony do Troi dopiero pod osłoną nocy ukazał swoje wnętrze. • Zarówno wirus, jak i mityczny koń trojański są pozornie niegroźne. Jednak w obu przypadkach prowadzą do tragicznych wręcz skutków. W przypadku mitu był to upadek Troi, zaś w przypadku wirusa jest to uszkodzenie systemu komputerowego danego użytkownika lub innych komputerów działających w tej sieci. Zadanie 8. (0–2) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej i światowej […]. 8) wykazuje się znajomością 7. Kształcenie umiejętności czytania, i zrozumieniem treści utworów wskazanych analizowania i interpretowania literatury w podstawie programowej jako lektury […]. obowiązkowe; 8. Kształcenie umiejętności świadomego 13) porównuje utwory literackie lub ich odbioru utworów literackich […] na różnych fragmenty, dostrzega kontynuacje poziomach [...]. i nawiązania w porównywanych utworach, określa cechy wspólne i różne. Zasady oceniania 2 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i sformułowanie dwóch argumentów w odniesieniu do obu tekstów. 1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i sformułowanie jednego argumentu w odniesieniu do obu tekstów. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi ocenione na 2 pkt 1) Rozstrzygnięcie: Nie jest zgodna. Argumenty, np.: • W wierszu Miłosza tylko siwy staruszek zauważa koniec świata. W Apokalipsie… koniec świata obejmuje wszystko i wszystkich. • Staruszek z wiersza Miłosza jest pogodzony z losem, w wizji apokaliptycznej pojawia się groza potęgowana przez zapowiedź dalszych zniszczeń. • Końcowi świata w wierszu Czesława Miłosza towarzyszy spokój, a wizja końca świata w Apokalipsie św. Jana to gwałtowny kataklizm. • Zawarta w tytule utworu Miłosza „piosenka” i sielankowy opis są opozycją do poważnej mrocznej wizji apokaliptycznej. 2) Rozstrzygnięcie: Jest zgodna. Argumenty, np.: • Koniec świata w obu tekstach dzieje się niezależnie od woli ludzi. • W obu tekstach wizje są przerażające. W wierszu Miłosza przeraża to, że każdy dzień może być końcem świata / że koniec świata jest dla większości niezauważalny, a w Apokalipsie św. Jana przerażający jest obraz końca świata. Zadanie 9. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymaganie szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 9) rozpoznaje tematykę i problematykę 7. Kształcenie umiejętności czytania, poznanych tekstów […]. analizowania i interpretowania literatury […]. 8. Kształcenie umiejętności świadomego odbioru utworów literackich […] na różnych poziomach [...]. Zasady oceniania 1 pkt – trafne określenie postawy i poprawne uzasadnienie. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Postawa pełna nadziei – nieszczęścia nie trwają wiecznie. • Zaleca człowiekowi zaufanie Bogu niezależnie od tego, co przynosi los, ponieważ Bóg może go odmienić. • Podmiot liryczny zaleca postawę stoicką, czyli niewzruszoną wobec tego, co nie zależy od człowieka, ale od losu, który przynosi zarówno niepowodzenia, jak i sukcesy. • Podmiot liryczny zaleca przyjęcie postawy wewnętrznego spokoju. W pieśni występuje również nawiązanie do toposu Fortuny – człowiek powinien mieć świadomość, że los jest zmienny i na wiele wydarzeń, których doświadczamy w życiu, nie mamy wpływu. Zasady oceniania rozwiązań zadań Zadanie 10. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 9) rozpoznaje tematykę i problematykę 7. Kształcenie umiejętności czytania, poznanych tekstów […]; analizowania i interpretowania literatury 11) rozumie pojęcie motywu literackiego oraz innych tekstów kultury, a także ich […], rozpoznaje podstawowe motywy […]. wzajemnej korespondencji. 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: 6) odczytuje pozaliterackie teksty kultury, stosując kod właściwy w danej dziedzinie sztuki. Zasady oceniania 1 pkt – podanie motywu wspólnego dla obu tekstów i poprawne uzasadnienie uwzględniające symbolikę obrazu i wymowę wiersza. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Motyw: vanitas/przemijania/marności i nietrwałości rzeczy doczesnych. Uzasadnienie: Na obrazie młodzieniec trzyma czaszkę, która jest symbolem przemijania. Gestem ręki wskazuje na widza, co oznacza, że życie każdego z nas (sportretowanego i oglądającego) kończy się śmiercią. W wierszu Naborowskiego mowa wprost o marności świata/życia. • Motyw: śmierci / memento mori Uzasadnienie: Młodzieniec na obrazie trzyma ludzką czaszkę, która symbolizuje śmierć. Z kolei podmiot liryczny wiersza też mówi o śmierci, podkreślając, że wszystko przemija i kończy się śmiercią. Zadanie 11. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 5) interpretuje treści […] symboliczne 7. Kształcenie umiejętności czytania, utworu literackiego; analizowania i interpretowania literatury 9) rozpoznaje tematykę i problematykę […]. poznanych tekstów […]; 11) rozumie pojęcie motywu literackiego […], rozpoznaje podstawowe motywy […]. Zasady oceniania 1 pkt – zaznaczenie odpowiedzi PP. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Rozwiązanie PP Zadanie 12.1. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymaganie ogólne Wymaganie szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 8) wykazuje się znajomością […] treści utworów wskazanych w podstawie programowej jako lektury obowiązkowe. Zasady oceniania 1 pkt – poprawne podanie tytułu utworu, z którego pochodzi fragment A i tytułu utworu, z którego pochodzi fragment B. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Rozwiązanie Fragment A: Dziady cz. III Uwaga. Dopuszczalna odpowiedź: „Dziady”. Fragment B: Kordian Zasady oceniania rozwiązań zadań Zadanie 12.2. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 8) wykazuje się znajomością 7. Kształcenie umiejętności czytania, i zrozumieniem treści utworów wskazanych analizowania i interpretowania literatury […]. w podstawie programowej jako lektury obowiązkowe; 9) rozpoznaje tematykę i problematykę poznanych tekstów oraz jej związek […] ze zjawiskami historycznymi […]. Zasady oceniania 1 pkt – poprawne wyjaśnienie różnicy między rolami przypisanymi Polsce. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Przykładowa odpowiedź Z fragmentu A wynika, że Polska powinna znosić cierpienie jak Chrystus. Natomiast z fragmentu B wynika, że Polska powołana była do czynnego oporu przeciwko złu. Zadanie 13. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymaganie ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 2. Rozumienie historii literatury i dziejów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: kultury jako procesu […]. 1) […] sytuuje utwory literackie w poszczególnych okresach: […] pozytywizm, Młoda Polska […]; 9) rozpoznaje tematykę i problematykę poznanych tekstów oraz jej związek z programami epoki literackiej, zjawiskami społecznymi, historycznymi, egzystencjalnymi […]. Zasady oceniania 1 pkt – poprawne wpisanie do tabeli numerów cytatów. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Rozwiązanie A1, B3 Zadanie 14. (0–2) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […] oraz umiejętność 8) wykazuje się znajomością mówienia o nich z wykorzystaniem i zrozumieniem treści utworów wskazanych potrzebnej terminologii. w podstawie programowej jako lektury 7. Kształcenie umiejętności czytania, obowiązkowe; analizowania i interpretowania literatury 9) rozpoznaje tematykę i problematykę oraz innych tekstów kultury, a także ich poznanych tekstów […]. wzajemnej korespondencji. 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: 8. Kształcenie umiejętności świadomego 6) odczytuje pozaliterackie teksty kultury, odbioru utworów literackich i tekstów kultury stosując kod właściwy w danej dziedzinie na różnych poziomach: dosłownym, sztuki. metaforycznym, symbolicznym […]. SP 2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń: 11) interpretuje dzieła sztuki ([…] grafika […]); 15) znajduje w tekstach współczesnej kultury […] nawiązania do tradycyjnych wątków literackich i kulturowych. Zasady oceniania 2 pkt – rozstrzygnięcie i trafne uzasadnienie, uwzględniające symbolikę plakatu ORAZ wymowę fragmentu Wesela ALBO symbolikę plakatu ORAZ wymowę całego dramatu Stanisława Wyspiańskiego. 1 pkt – trafna interpretacja relacji między inteligencją a chłopami na plakacie ALBO we fragmencie Wesela Stanisława Wyspiańskiego, ALBO w całym dramacie Stanisława Wyspiańskiego. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi ocenione na 2 pkt • Podobna. Na plakacie przedstawiono dwie nogi założone jedna na drugą. Ta na wierzchu jest w stroju inteligenta, a ta pod nią – w stroju chłopa. Oznacza to, że inteligencja stoi ponad chłopami i nimi dowodzi. We fragmencie Wesela chłopi domagają się od inteligencji dowodzenia akcją zbrojną – a więc uznają ich zwierzchność. Jednak inteligencja nie rozumie, o czym mówi Czepiec – z fragmentu wynika, że te dwie warstwy społeczne niczego o sobie nie wiedzą. • Jest różna. Dwie różne nogi na plakacie można odczytać jako symbole inteligencji i chłopów. Ułożenie nóg sugeruje, że te dwie warstwy społeczne tworzą całość, rozumieją się. We fragmencie Wesela jest inaczej. Chłopi są gotowi do powstania, a inteligencja nie jest. Czepiec grozi, że chłopi zaatakują inteligentów, jeżeli ci nie staną z nimi ramię w ramię do walki. Zasady oceniania rozwiązań zadań Zadanie 15. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 8) wykazuje się znajomością 7. Kształcenie umiejętności czytania, i zrozumieniem treści utworów wskazanych analizowania i interpretowania literatury […]. w podstawie programowej jako lektury 8. Kształcenie umiejętności świadomego obowiązkowe; odbioru utworów literackich i tekstów kultury 9) rozpoznaje tematykę i problematykę na różnych poziomach […]. poznanych tekstów […]. Zasady oceniania 1 pkt – poprawne wyjaśnienie sensu wybranego tytułu części Przedwiośnia. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi 1) Tytuł części: Wiatr od Wschodu Wyjaśnienie, np.: • Tytuł ma stanowić ostrzeżenie przed „wschodnią” ideologią komunistyczną, którą propaguje Lulek. • Ta część utworu jest próbą odpowiedzi na pytania o drogi rozwojowe Polski, o to, w jakim kierunku powinna zmierzać Polska. 2) Tytuł części: Szklane domy Wyjaśnienie, np.: Tytuł jest symbolem nadziei, jaką ojciec tchnął w Cezarego, opowiadając mu o szklanych domach. Cezary był przekonany, że ujrzy je w niepodległej Polsce. Zadanie 16.1. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury [...] światowej oraz umiejętność 8) wykazuje się znajomością mówienia o nich z wykorzystaniem i zrozumieniem treści utworów wskazanych potrzebnej terminologii. w podstawie programowej jako lektury 7. Kształcenie umiejętności czytania, obowiązkowe. analizowania […] literatury […]. 8. Kształcenie umiejętności świadomego odbioru utworów literackich […] na różnych poziomach [...]. II. Kształcenie językowe. II. Kształcenie językowe. Funkcjonalne wykorzystywanie wiedzy 1. Gramatyka języka polskiego. Zdający: o języku w odczytaniu sensów […] tekstów 1) wykorzystuje wiedzę z dziedziny [...] literackich. słowotwórstwa [...] i składni w analizie i interpretacji tekstów […]. 2. Zróżnicowanie języka. Zdający: 6) […] odróżnia słownictwo neutralne od słownictwa o zabarwieniu emocjonalnym […]. III. Tworzenie wypowiedzi. III. Tworzenie wypowiedzi. 3. Kształcenie umiejętności […] 1. Elementy retoryki. Zdający: uzasadniania sądów na temat dzieł 9) rozumie zjawisko nowomowy; określa literackich […]. jego cechy […]. Zasady oceniania 1 pkt – odpowiedź poprawna. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Rozwiązanie B Zasady oceniania rozwiązań zadań Zadanie 16.2. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury [...] światowej oraz umiejętność 8) wykazuje się znajomością mówienia o nich z wykorzystaniem i zrozumieniem treści utworów wskazanych potrzebnej terminologii. w podstawie programowej jako lektury 7. Kształcenie umiejętności czytania, obowiązkowe; analizowania i interpretowania literatury […]. 9) rozpoznaje tematykę i problematykę 8. Kształcenie umiejętności świadomego poznanych tekstów […]. odbioru utworów literackich […] na różnych poziomach [...]. III. Tworzenie wypowiedzi. III. Tworzenie wypowiedzi. 3. Kształcenie umiejętności […] 1. Elementy retoryki. Zdający: uzasadniania sądów na temat dzieł 9) rozumie zjawisko nowomowy; określa literackich […]. jego […] funkcje w tekście. Zasady oceniania 1 pkt – poprawne wyjaśnienie. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Język to sfera wolności i inwencji – synonimiczność i możliwość interpretacji daje wolność; a celem twórców nowomowy było ograniczenie wolności. • Twórcy nowomowy byli przekonani, że zniszczenie bogactwa języka pomoże im w lepszym sprawowaniu władzy nad obywatelami, którzy pozbawieni broni, jaką jest język, będą łatwiejszym celem. • Twórcy nowomowy zdawali sobie sprawę z tego, że język jest jedną z najważniejszych zdobyczy cywilizacji, dlatego upraszczali go, aby zabić w obywatelach to, co ludzkie i postępowe. Zadanie 17. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej [...] oraz umiejętność 8) wykazuje się znajomością mówienia o nich z wykorzystaniem i zrozumieniem treści utworów wskazanych potrzebnej terminologii. w podstawie programowej jako lektury 7. Kształcenie umiejętności czytania, obowiązkowe; analizowania i interpretowania literatury […]. 9) rozpoznaje tematykę i problematykę 8. Kształcenie umiejętności świadomego poznanych tekstów […]; odbioru utworów literackich […] na różnych 13) porównuje utwory literackie lub ich poziomach [...]. fragmenty, dostrzega kontynuacje i nawiązania w porównywanych utworach, określa cechy wspólne […]. Zasady oceniania 1 pkt – określenie postawy wspólnej dla Artura i bohatera wybranego dramatu romantycznego ORAZ uzasadnienie odpowiedzi. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Bunt. Artur sprzeciwia się zasadom obowiązującym w jego rodzinnym domu. Podobną postawę przyjmuje Konrad z Dziadów cz. III, który buntuje się przeciwko niesprawiedliwości świata oraz przeciwko Bogu. • Duma. Artur czuje się lepszy (mądrzejszy i silniejszy) od domowników. Podobną postawę przyjmuje Konrad z Dziadów cz. III – jest przekonany o wspaniałości swojej poezji, nazywa siebie mistrzem. • Artur wywyższa się ponad innych i kreuje się na zbawcę świata. Podobną postawę przyjmuje Konrad z Dziadów cz. III. Jest gotów cierpieć za ojczyznę i jest przekonany, że wie, co jest dobre dla jego narodu. • Autor przedstawia postawę indywidualisty, który jest przekonany o własnej inności i sile. W powyższym fragmencie Artur nazywa siebie odkupicielem, podkreśla swą wyższość nad resztą ludzi i wierzy w swoją siłę. Podobną postawę reprezentuje Kordian, który na górze Mont Blanc postanawia się poświęcić dla dobra narodu. Jako indywidualista wierzy, że sam może pokonać cara. Obaj – Artur oraz Kordian – są gotowi poświęcić się dla wyższego dobra. Zasady oceniania rozwiązań Rodzaj dokumentu: zadań Egzamin maturalny Egzamin: Arkusz 2. Przedmiot: Wypracowanie Poziom: Formy arkusza: MPOP-P2-600, MPOP-P2-Q00, Termin egzaminu: 4 maja 2023 r. Data publikacji 28 czerwca 2023 r. dokumentu: Ogólne zasady oceniania wypracowania 1. Zdający może zrealizować temat w wybranej przez siebie formie wypowiedzi, np.: rozprawka, szkic krytyczny, przemówienie, list otwarty, artykuł, esej, pod warunkiem że będzie to wypowiedź argumentacyjna. 2. W wypracowaniu powinny znaleźć się co najmniej dwa argumenty. Przywołanie utworu literackiego w formie streszczenia nie stanowi argumentu. 3. W wypracowaniu nie jest wymagane omawianie utworów literackich ani w porządku chronologicznym, ani w porządku przedstawionym w temacie, tj. lektura obowiązkowa, inny utwór literacki, konteksty. Zdający powinien zrealizować temat zgodnie z przyjętą przez siebie koncepcją. 4. Funkcjonalność wykorzystania w wypracowaniu utworu literackiego nie oznacza konieczności omówienia przez zdającego wszystkich elementów fabuły, sensów utworu istotnych (z punktu widzenia egzaminatora) ze względu na zagadnienie sformułowane w temacie. Zadaniem egzaminatora jest ocena stworzonej przez zdającego pracy pisemnej. Egzaminator nie może kierować się własnym wyobrażeniem, jak inaczej/lepiej można by taką pracę napisać. W ocenie należy uwzględnić to, co w pracy jest, a nie to, co – zdaniem egzaminatora – mogłoby/powinno w niej być. 5. Losy postaci literackiej są uogólnieniem ludzkiego doświadczenia. Dlatego jeżeli problem sformułowany w temacie odnosi się do człowieka, to za trafne uznaje się odwołanie przez zdającego w wypracowaniu również do postaci literackich, które nie są ludźmi. Ta sama zasada dotyczy również tekstów kultury. 6. Zdający musi w wypracowaniu wykorzystać dwa konteksty, ale nie musi odwoływać się do dwóch różnych typów kontekstów, np. jeden kontekst jest filozoficzny, drugi – historyczny; mogą być to dwa konteksty z tej samej kategorii. 7. Jeżeli zdający przywoła w wypracowaniu lekturę obowiązkową jako kontekst i popełni błąd kardynalny, to praca zostanie oceniona na 0 punktów. 8. Jeżeli wypowiedź jest w całości nieczytelna (w rozumieniu czytelności zapisu), egzaminator oceni ją na 0 punktów. 9. Jeżeli wypowiedź nie zawiera w ogóle rozwinięcia (np. zdający napisał tylko wstęp), egzaminator przyzna 0 punktów w każdym kryterium. 10. Jeżeli wypowiedź zawiera mniej niż 300 wyrazów, jest oceniana wyłącznie w kryteriach: Spełnienie formalnych warunków polecenia oraz Kompetencje literackie i kulturowe. W pozostałych kryteriach egzaminator przyzna 0 punktów. 11. Jeżeli wypowiedź jest napisana niesamodzielnie, np. zawiera fragmenty odtworzone z podręcznika lub innego źródła, w tym internetowego, lub jest przepisana od innego zdającego, wówczas egzamin z języka polskiego, w przypadku takiego zdającego, zostanie unieważniony. Oznacza to, że zdający nie zdaje egzaminu i nie może przystąpić do egzaminu w terminie poprawkowym w sierpniu (może przystąpić do egzaminu w kolejnych latach jego przeprowadzania). 12. Jeżeli wypowiedź zawiera fragmenty przepisane z zadania (polecenia, tekstu) zawartego w cz. 1. lub w cz. 2. arkusza egzaminacyjnego bez interpretacji tych fragmentów / komentarza do tych fragmentów, wówczas za wypracowanie zdający otrzyma 0 pkt. Całość pracy tego zdającego nie jest unieważniana. 13. Zabronione jest pisanie wypowiedzi obraźliwych, wulgarnych lub propagujących postępowanie niezgodne z prawem. W przypadku takich wypowiedzi zostanie podjęta indywidualna decyzja dotycząca danej pracy, np. nie zostaną przyznane punkty za styl i język lub cała wypowiedź nie będzie podlegała ocenie. Zasady oceniania rozwiązań zadań Utwory literackie, w tym lektury 1. Za utwór literacki w wypracowaniu nie uznaje się: komiksu, powieści obrazkowej, mangi, scenariusza filmowego, gry komputerowej. Te teksty kultury mogą zostać wykorzystane w wypracowaniu jako kontekst. 2. Ani jako utworów literackich, ani jako kontekstów nie traktuje się utworów literackich i tekstów piosenek obcojęzycznych, które nie zostały przetłumaczone na język polski. 3. Za lekturę obowiązkową uznaje się odwołanie przez zdającego do każdej księgi biblijnej. Biblia jest utworem literackim, którego znajomość nie obowiązuje w całości, dlatego żaden błąd rzeczowy w odniesieniu do Biblii nie jest błędem kardynalnym. 4. Zbiory mitów inne niż Mitologia Jana Parandowskiego nie są uznawane za lekturę obowiązkową – mogą stanowić np. kontekst. Język, ortografia i interpunkcja 1. Wszystkie wyrazy napisane przez zdającego składają się na sumę wyrazów w wypracowaniu. Jeżeli zdający napisze rozdzielnie wyraz, który powinien napisać łącznie, to liczymy go jako dwa wyrazy. Liczbę wyrażoną cyframi traktujemy jako jeden wyraz. 2. Jeżeli zdający nadaje tytuły lub śródtytuły pracy lub jej poszczególnym częściom, to bierze się je pod uwagę przy ocenie pracy, np. przy ocenie spójności. Tytuły i śródtytuły wlicza się do ogólnej liczby wyrazów. 3. Nie są błędami językowymi powtórzenia wyrazów pojawiających się w temacie, np.: sprzeczność, człowiek, bohater. 4. Poprawne są różne wersje pisowni następujących tytułów utworów literackich: • „Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią” albo „Rozmowa mistrza Polikarpa ze Śmiercią”, albo „Dialog Mistrza Polikarpa ze Śmiercią”, albo „Dialog mistrza Polikarpa ze Śmiercią” • „Boska Komedia” albo „Boska komedia” • „Nie-Boska Komedia” albo „Nie-Boska komedia” • „Mała Apokalipsa” albo „Mała apokalipsa”. • „Rozdzióbią nas kruki, wrony…” albo „Rozdziobią nas kruki, wrony…” • „Inny świat” albo „Inny Świat” • „Rok 1984” albo „1984” • „Górą „Edek” ” albo „Górą Edek”. Zdający musi jednak konsekwentnie stosować w wypracowaniu wybraną wersję zapisywania danego tytułu. 5. Jeżeli zdający nie stosuje w wypracowaniu cudzysłowu w zapisie tytułów utworów literackich, to pominięcie cudzysłowu traktuje się jako błąd interpunkcyjny. Jeżeli zdający w swojej pracy konsekwentnie stosuje błędną interpunkcję w zapisie tytułu tego samego utworu literackiego, to egzaminator policzy ten błąd tylko raz. Wymagania egzaminacyjne 2023 i 20241 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej i światowej oraz 5) interpretuje treści alegoryczne umiejętność mówienia o nich i symboliczne utworu literackiego; z wykorzystaniem potrzebnej terminologii. 8) wykazuje się znajomością 7. Kształcenie umiejętności czytania, i zrozumieniem treści utworów wskazanych analizowania i interpretowania literatury w podstawie programowej jako lektury oraz innych tekstów kultury, a także ich obowiązkowe; wzajemnej korespondencji. 9) rozpoznaje tematykę i problematykę 8. Kształcenie umiejętności świadomego poznanych tekstów oraz jej związek odbioru utworów literackich i tekstów kultury z programami epoki literackiej, zjawiskami na różnych poziomach: dosłownym, społecznymi, historycznymi, metaforycznym, symbolicznym, egzystencjalnymi i estetycznymi; poddaje aksjologicznym. ją refleksji; 10) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania: świata przedstawionego (fabuły, bohaterów, akcji, wątków, motywów), narracji, sytuacji lirycznej; interpretuje je i wartościuje; 11) rozumie pojęcie motywu literackiego i toposu, rozpoznaje podstawowe motywy i toposy oraz dostrzega żywotność motywów […] w utworach literackich; określa ich rolę w tworzeniu znaczeń uniwersalnych; 12) w interpretacji utworów literackich odwołuje się do tekstów poznanych w szkole podstawowej, w tym: bajek Ignacego Krasickiego, Dziadów cz. II oraz Pana Tadeusza Adama Mickiewicza, Balladyny Juliusza Słowackiego; 13) porównuje utwory literackie lub ich fragmenty, dostrzega kontynuacje i nawiązania w porównywanych utworach, określa cechy wspólne i różne; 14) przedstawia propozycję interpretacji utworu, wskazuje w tekście miejsca, które mogą stanowić argumenty na poparcie jego propozycji interpretacyjnej; 15) wykorzystuje w interpretacji utworów literackich potrzebne konteksty, szczególnie kontekst historycznoliteracki, Zasady oceniania rozwiązań zadań historyczny, polityczny, kulturowy, filozoficzny, biograficzny, mitologiczny, biblijny, egzystencjalny; 16) rozpoznaje obecne w utworach literackich wartości uniwersalne i narodowe; określa ich rolę i związek z problematyką utworu oraz znaczenie dla budowania własnego systemu wartości. 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: 5) charakteryzuje główne prądy filozoficzne oraz określa ich wpływ na kulturę epoki; 6) odczytuje pozaliterackie teksty kultury, stosując kod właściwy w danej dziedzinie sztuki. II. Kształcenie językowe. II. Kształcenie językowe. 2. Wzbogacanie umiejętności 1. Gramatyka języka polskiego. Zdający: komunikacyjnych, stosowne wykorzystanie 1) wykorzystuje wiedzę z dziedziny fleksji, języka w różnych sytuacjach słowotwórstwa, frazeologii i składni komunikacyjnych. w […] tworzeniu własnych wypowiedzi; 3. Funkcjonalne wykorzystywanie wiedzy 2) rozumie zróżnicowanie składniowe zdań o języku w odczytaniu sensów zawartych wielokrotnie złożonych […] i wykorzystuje je w strukturze głębokiej tekstów literackich w budowie wypowiedzi o różnym […]. charakterze; 4. Świadome wykorzystanie działań 3) rozpoznaje argumentacyjny charakter językowych w formowaniu różnych konstrukcji składniowych […]; odpowiedzialności za własne zachowania wykorzystuje je w budowie własnych językowe. wypowiedzi; 5. […] doskonalenie umiejętności 4) rozumie rolę szyku wyrazów w zdaniu posługiwania się poprawną polszczyzną. […]. 2. Zróżnicowanie języka. Zdający: 2) rozróżnia style funkcjonalne polszczyzny oraz rozumie zasady ich stosowania. 3. Komunikacja językowa i kultura języka. Zdający: 2) […] dba o jasność i precyzję komunikatu; 3) posługuje się różnymi odmianami polszczyzny w zależności od sytuacji komunikacyjnej; 5) stosuje zasady etyki wypowiedzi […]; 7) stosuje zasady etykiety językowej w wypowiedziach […] pisemnych odpowiednie do sytuacji. 4. Ortografia i interpunkcja. Zdający: 1) stosuje zasady ortografii i interpunkcji […]; 2) wykorzystuje składniowo-znaczeniowy charakter interpunkcji do uwypuklenia sensów redagowanego przez siebie tekstu. III. Tworzenie wypowiedzi. III. Tworzenie wypowiedzi. 1. Doskonalenie umiejętności wyrażania 1. Elementy retoryki. Zdający: własnych sądów, argumentacji [...]. 1) formułuje tezy i argumenty w wypowiedzi 2. Wykorzystanie kompetencji językowych […] i pisemnej przy użyciu odpowiednich i komunikacyjnych w wypowiedziach […] konstrukcji składniowych; pisemnych. 3) rozumie i stosuje w tekstach 3. Kształcenie umiejętności formułowania retorycznych zasadę kompozycyjną i uzasadniania sądów na temat dzieł (np. teza, argumenty, apel, pointa); literackich oraz innych tekstów kultury. 6) rozumie, na czym polega logika 4. Doskonalenie umiejętności retorycznych, i konsekwencja toku rozumowania w szczególności zasad tworzenia w wypowiedziach argumentacyjnych wypowiedzi spójnych, logicznych oraz i stosuje je we własnych tekstach. stosowania kompozycji odpowiedniej dla danej formy gatunkowej. 2. […] Pisanie. Zdający: 5. Rozwijanie umiejętności tworzenia 1) zgadza się z cudzymi poglądami lub tekstów o wyższym stopniu złożoności. polemizuje z nimi, rzeczowo uzasadniając własne zdanie; 2) buduje wypowiedź w sposób świadomy, ze znajomością jej funkcji językowej, z uwzględnieniem celu i adresata, z zachowaniem zasad retoryki; 4) tworzy spójne wypowiedzi w następujących formach gatunkowych: wypowiedź o charakterze argumentacyjnym; 7) stosuje retoryczne zasady kompozycyjne w tworzeniu własnego tekstu […]; 8) w interpretacji przedstawia propozycję odczytania tekstu, formułuje argumenty na podstawie tekstu oraz znanych kontekstów, w tym własnego doświadczenia, przeprowadza logiczny wywód służący uprawomocnieniu formułowanych sądów; 9) stosuje zasady poprawności językowej i stylistycznej w tworzeniu własnego tekstu; potrafi weryfikować własne decyzje poprawnościowe; 10) wykorzystuje wiedzę o języku w pracy redakcyjnej nad tekstem własnym, dokonuje korekty tekstu własnego, stosuje kryteria poprawności językowej. Zasady oceniania rozwiązań zadań IV. Samokształcenie. IV. Samokształcenie. Zdający: 1. Doskonalenie umiejętności korzystania 1) porządkuje informacje w problemowe z różnych źródeł informacji […]. całości poprzez ich wartościowanie; 3. Umacnianie postawy poszanowania dla syntetyzuje poznawane treści wokół cudzej własności intelektualnej. problemu, tematu, zagadnienia oraz wykorzystuje je w swoich wypowiedziach. Zadanie 18. (0–35) Temat 1. Człowiek – istota pełna sprzeczności. W pracy odwołaj się do: • wybranej lektury obowiązkowej – utworu epickiego albo dramatycznego • innego utworu literackiego – może to być również utwór poetycki • wybranych kontekstów. Uszczegółowienia zasad oceniania dotyczące tematu 1. 1. Rozumienie pojęć: a) człowiek – każda postać literacka (a w przypadku kontekstów – również np. filmowa), w tym postacie, które nie są ludźmi – jednostka ALBO zbiorowość (grupa ludzi) / bohater zbiorowy / ludzkość (wymiar uniwersalny) b) sprzeczność – stosunek zachodzący między kontrastującymi, np.: – myślami – cechami charakteru – poglądami – postawami – czynami a słowami / myślami / poglądami c) pełna sprzeczności – wymagane są przynajmniej dwie sprzeczności, np. dobro i zło w człowieku, kierowanie się emocjami i rozsądkiem, ale zdający nie musi ich nazywać. 2. Temat wypracowania można zrozumieć i zrealizować na kilka sposobów: 1) sprzeczności w człowieku jako jednostce 2) sprzeczności między zbiorowościami, np. pokoleniami/społecznościami 3) sprzeczności w człowieku jako jednostce oraz sprzeczności między zbiorowościami 4) sprzeczności między jednostką a zbiorowością. 3. Zdający może w odniesieniu do jednego utworu literackiego omówić np. sprzeczność w jednym człowieku oraz sprzeczność między zbiorowościami. 4. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli w pracy zdający omówił: 1) jedną sprzeczność, np. dobro i zło, w odniesieniu do jednostki ALBO różnych jednostek, ALBO zbiorowości ORAZ 2) praca zawiera opinię albo uzasadnienie. 5. Zgodnie z poleceniem zdający powinien w pracy rozważyć, czy człowiek jest istotą pełną sprzeczności. 1) Jeżeli zdający uznaje, że człowiek jest istotą pełną sprzeczności i w całej pracy omawia tylko jedną, taką samą sprzeczność (np. opozycję dobra i zła w człowieku), wówczas a) jeden utwór literacki można uznać jako wykorzystany w pełni funkcjonalnie b) drugi utwór literacki można uznać jako wykorzystany co najwyżej częściowo funkcjonalnie. 2) Jeżeli zdający uznaje, że człowiek nie jest istotą sprzeczną, wówczas każdy utwór literacki można uznać jako wykorzystany częściowo funkcjonalnie. 6. Lektura obowiązkowa – dowolna lektura obowiązkowa, wybrana spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 arkusza, ilustrująca zagadnienie sformułowane w temacie. Temat 2. Co sprawia, że człowiek staje się dla drugiego człowieka bohaterem? W pracy odwołaj się do: • wybranej lektury obowiązkowej – utworu epickiego albo dramatycznego • innego utworu literackiego – może to być również utwór poetycki • wybranych kontekstów. Uszczegółowienia zasad oceniania dotyczące tematu 2. 1. Rozumienie pojęć: a) człowiek – każda postać literacka (a w przypadku kontekstów – również np. filmowa), w tym postacie, które nie są ludźmi – jednostka ALBO zbiorowość (grupa ludzi) / bohater zbiorowy b) bohater, np. – przykład/wzór/idol/autorytet – jednostka odznaczająca się męstwem – jednostka wzbudzająca w danej chwili czyjeś zainteresowanie – jednostka, którą ktoś jest czasowo zafascynowany c) relacja: człowiek bohaterem dla drugiego człowieka, np. – bohater literacki dla drugiego bohatera literackiego (a w przypadku kontekstu – bohater filmowy dla drugiego bohatera filmowego) – bohater literacki dla czytelnika (a w przypadku kontekstu – bohater filmowy dla widza) Zasady oceniania rozwiązań zadań – postać literacka dla autora, który ją wykreował (a w przypadku kontekstu – postać filmowa dla reżysera/autora scenariusza, który ją wykreował) d) co sprawia – pozytywny albo negatywny, stały albo zmienny czynnik (np. cecha, zachowanie, postawa) powodujący, że ktoś dla kogoś staje się bohaterem. 2. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli w pracy zdający omówił: a) bohaterstwo jednostki/zbiorowości / przykład bycia bohaterem ALBO b) czynnik powodujący, że ktoś dla kogoś staje się bohaterem ORAZ c) praca zawiera opinię albo uzasadnienie. 3. Utwór literacki uznaje się za wykorzystany w pełni funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji odwołał się: a) do bohaterstwa jednostki/zbiorowości ORAZ b) określił, kto dla kogo staje się bohaterem c) wymienił czynnik powodujący, że ktoś dla kogoś staje się bohaterem. 4. Utwór literacki uznaje się za wykorzystany częściowo funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji odwołał się: a) do bohaterstwa jednostki/zbiorowości ALBO b) wymienił czynnik powodujący, że ktoś dla kogoś staje się bohaterem. 5. Charakterystykę bohatera uznaje się za argumentację, jeżeli zdający formułuje wnioski wynikające z opisu/analizy cech bohatera. 6. Lektura obowiązkowa – dowolna lektura obowiązkowa, wybrana spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 arkusza, ilustrująca zagadnienie sformułowane w temacie. 1. Spełnienie formalnych warunków polecenia (maksymalnie 1 punkt) • W wypracowaniu nie występuje błąd kardynalny. 1 pkt ORAZ • W wypracowaniu jest odwołanie do lektury obowiązkowej wybranej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym. ORAZ • Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu. ORAZ • Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną. • Wypracowanie nie spełnia któregokolwiek z warunków określonych w kategorii 0 pkt „1 pkt”. ALBO • Wypowiedź jest napisana w formie planu albo w punktach. Uwaga: jeżeli w kryterium Spełnienie formalnych warunków polecenia przyznano 0 pkt, we wszystkich pozostałych kryteriach przyznaje się 0 pkt. Zasady oceniania rozwiązań zadań 2. Kompetencje literackie i kulturowe (maksymalnie 16 punktów) Funkcjonalność wykorzystania utworów wskazanych Liczba Błędy w poleceniu Poziom argumentacji wypowiedzi; erudycyjność wypowiedzi punktów rzeczowe (lektury obowiązkowej oraz innego utworu literackiego). Dwa utwory • Bogata argumentacja. wykorzystane • Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów. 16 pkt w pełni • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. funkcjonalnie. Uwaga: za każdy błąd rzeczowy należy odjąć 1 pkt od ogólnej liczby punktów przyznanych za KLiK, maksymalnie do 16 pkt i bez punktów ujemnych. • Zadowalająca argumentacja. 15 pkt • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie. • Zadowalająca argumentacja. • W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo 14 pkt funkcjonalnie. • Powierzchowna argumentacja. 13 pkt • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów. Jeden utwór • Bogata argumentacja. wykorzystany • Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów. 12 pkt w pełni • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. funkcjonalnie, • Zadowalająca argumentacja. a drugi – 11 pkt • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie. częściowo • Powierzchowna argumentacja. funkcjonalnie. • W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo 10 pkt funkcjonalnie. • Powierzchowna argumentacja. 9 pkt • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów. Dwa utwory • Trafna argumentacja. wykorzystane • Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów. 8 pkt częściowo • Praca zawiera fragmenty erudycyjne. funkcjonalnie. • Zadowalająca argumentacja. ALBO tylko 7 pkt • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie. jeden utwór • Powierzchowna argumentacja. wykorzystany • W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo 6 pkt w pełni funkcjonalnie. funkcjonalnie, a drugi – • Powierzchowna argumentacja. 5 pkt niefunkcjonalnie. • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów. Tylko jeden utwór • Trafna argumentacja. 4 pkt wykorzystany • Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów. częściowo • Zadowalająca argumentacja. funkcjonalnie. 3 pkt • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie. • Powierzchowna argumentacja. • W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo 2 pkt funkcjonalnie. • Powierzchowna argumentacja. 1 pkt • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów. Żaden utwór nie został wykorzystany przynajmniej w części funkcjonalnie. 0 pkt w pracy), wynosi 0 pkt, wówczas w pozostałych kryteriach (Kompozycja wypowiedzi oraz Język wypowiedzi) przyznaje się 0 pkt. 3. Kompozycja wypowiedzi: struktura, spójność i styl (maksymalnie 7 punktów) 3a. Struktura wypowiedzi Uporządkowanie Liczba elementów treściowych Podział wypowiedzi punktów wypowiedzi Elementy treściowe Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, 3 pkt wypowiedzi w całości lub część zasadnicza, zakończenie), jak w przeważającej części i w zakresie struktury akapitów; sposób A pracy są zorganizowane podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez problemowo. zdającego. Dopuszczalna 1 usterka. Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 2 pkt (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) B ALBO w zakresie struktury akapitów. Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 1 pkt (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) C ORAZ w zakresie struktury akapitów. • W pracy podjęta jest Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, 2 pkt próba organizacji część zasadnicza, zakończenie), jak elementów treściowych i w zakresie struktury akapitów; sposób D wypowiedzi podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez problemowo. zdającego. Dopuszczalna 1 usterka. • Elementy treściowe Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 1 pkt wypowiedzi (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) E zorganizowane w pracy ALBO w zakresie struktury akapitów. częściowo problemowo, częściowo wyłącznie Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 0 pkt pod względem (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) formalnym. ORAZ w zakresie struktury akapitów. • Elementy treściowe wypowiedzi w całości lub w przeważającej części pracy F zorganizowane wyłącznie pod względem formalnym, np. wg kolejno omawianych tekstów literackich. Elementy treściowe wypowiedzi niezorganizowane; wypowiedź stanowi 0 pkt G zbiór w znacznej mierze niezależnych elementów. Zasady oceniania rozwiązań zadań 3b. Spójność wypowiedzi Wypowiedź jest w całości spójna lub występują w niej nie więcej niż 2 zaburzenia 3 pkt w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. W wypowiedzi występuje 3–5 zaburzeń w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) 2 pkt na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. • W wypowiedzi występuje 6–8 zaburzeń w spójności (tj. logice, 1 pkt uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. LUB • Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ALBO z zakończeniem pracy. ALBO • Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ALBO częścią zasadniczą pracy. • W wypowiedzi występuje 9 lub więcej zaburzeń w spójności (tj. logice, 0 pkt uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. LUB • Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ORAZ z zakończeniem pracy. ALBO • Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ORAZ częścią zasadniczą pracy. 3c. Styl wypowiedzi Styl w całości lub w przeważającej części stosowny, tj. adekwatny do odmiany 1 pkt pisanej języka oraz do sytuacji komunikacyjnej (jednorodny albo funkcjonalnie niejednorodny). Wypracowanie nie spełnia warunków określonych w kategorii „1 pkt”. 0 pkt 4. Język wypowiedzi (maksymalnie 11 punktów) 4a. Zakres i poprawność środków językowych Poprawność środków Nie 26 lub więcej 6–8 9–11 12–14 15–17 18–21 22–25 więcej niż 5 błędów błędów błędów błędów błędów błędów błędów Zakres środków błędy jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. A B C D E F G H 1. Szeroki zakres środków językowych, tzn. • zróżnicowana składnia, • zróżnicowana leksyka, w tym np. 7 pkt 6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt bogata frazeologia, precyzyjne słownictwo, umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu. 2. Zadowalający zakres środków językowych, tzn. składnia i leksyka 6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt 0 pkt stosowne/odpowiednie do realizacji tematu. 3. Wąski zakres środków językowych, tzn. składnia i leksyka 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt 0 pkt 0 pkt proste/ograniczone, utrudniające realizację tematu. Przykładowo: za wypowiedź, w której zakres środków językowych wykorzystanych przez zdającego jest zadowalający i w której znajdują się 4 błędy językowe, egzaminator przyzna 6 pkt w tym kryterium. 4b. Poprawność ortograficzna Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 1 błąd ortograficzny. 2 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub dysortografią): Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 4 błędy ortograficzne. Praca zawiera 2–4 błędy ortograficzne. 1 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub dysortografią): Praca zawiera nie więcej niż 5–8 błędów ortograficznych. Praca zawiera 5 lub więcej błędów ortograficznych. 0 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub dysortografią): Praca zawiera 9 lub więcej błędów ortograficznych. Zasady oceniania rozwiązań zadań 4c. Poprawność interpunkcyjna Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 8 błędów interpunkcyjnych. W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się: 2 pkt Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 15 błędów interpunkcyjnych. Praca zawiera 9–16 błędów interpunkcyjnych. W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się: 1 pkt Praca zawiera 16–30 błędów interpunkcyjnych. Praca zawiera 17 lub więcej błędów interpunkcyjnych. W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się: 0 pkt Praca zawiera 31 lub więcej błędów interpunkcyjnych. Informacje o błędach uznawanych za ortograficzne w pracach zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub dysortografią) 1. W ocenie poprawności ortograficznej wypracowania egzaminator będzie uwzględniał następujące błędy (tzn. liczył je jako błędy ortograficzne): • błędy w zapisie wyrazów z u – ó, ż – rz, h – ch • łamanie zasady pisania wielką literą na początku zdania. 2. W ocenie poprawności ortograficznej wypracowania egzaminator nie będzie uwzględniał innych niż wymienione w pkt 1. błędów w zapisie (tzn. nie będzie liczył ich jako błędy ortograficzne), w tym: • dodawania, opuszczania, przestawiania liter, sylab lub całych wyrazów • mylenia liter – o podobnym kształcie (a – o, l – ł – t, n – r, m – n, u – w, e – ę, a – ą, i – j, u – y) – dużych i małych (z wyjątkiem początku zdania) – odpowiedników głosek zbliżonych fonetycznie (b – p, d – t, w – f, g – k, dz – c, sz – s, i – y, ę – em – en, ą – om– on, ś – ź, ć – dź) – różniących się w położeniu w stosunku do osi pionowej (p – b, d – b) lub poziomej (m – w, n – u, b – p, d – g, p – g) • ominięcia drobnych elementów graficznych, w tym – oznaczania miękkości nad literami – kropek (dż, ż, i, j) – „ogonków” przy literach ą lub ę i kreski (wężyka) przy literach ó, t lub ł • błędów dotyczących podziału wyrazu • utraty dźwięczności (kóska zamiast kózka, proźba zamiast prośba) • błędów wynikających ze schematycznego stosowania zasad ortografii, np. startóje bo startować • mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno • niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny zamiast skośny. Wyrazy z błędami, których nie uwzględnia się w ocenie poprawności ortograficznej, egzaminator podkreśli w wypracowaniu, a na marginesie oznaczenia tych błędów otoczy kółkiem np. albo ort o INSTRUKCJA OZNACZANIA BŁĘDÓW W WYPRACOWANIACH Błędy oznaczane na lewym marginesie Sposób oznaczenia błędu Sposób oznaczenia błędu Rodzaj błędu w wypracowaniu na marginesie podkreślenie prostą linią fragmentu rzecz ALBO rz rzeczowe zawierającego błąd albo zaznaczenie tego fragmentu pionową linią zaznaczenie symbolem ‿ zaburzenia w spójności między zdaniami w spójności sp zaznaczenie symbolem [ zaburzenia w spójności między akapitami usterki w podziale str tekstu w zakresie zaznaczenie symbolem ] struktury akapitów Błędy oznaczane na prawym marginesie Sposób oznaczenia błędu Sposób oznaczenia błędu Rodzaj błędu w wypracowaniu na marginesie podkreślenie prostą linią wyrazu użytego jęz ALBO j językowe błędnie lub niepoprawnego sformułowania ort ALBO o ortograficzne podkreślenie prostą linią wyrazu z błędem zaznaczenie brakującego znaku interpunkcyjnego symbolem √ int ALBO i interpunkcyjne zaznaczenie zbędnego znaku interpunkcyjnego symbolem x Uwagi. 1. Jeżeli zdający popełnia dokładnie ten sam błąd ortograficzny lub językowy, to na marginesie oznaczenie tego błędu należy otoczyć kółkiem, np. lub ort o 2. Należy konsekwentnie stosować jeden wybrany sposób oznaczania błędów na marginesie. INSTRUKCJA LICZENIA BŁĘDÓW W WYPRACOWANIACH 1. Powtórzony dokładnie ten sam błąd ortograficzny lub językowy liczy się jako jeden błąd. 2. Egzaminator w wypracowaniu i na marginesie musi oznaczyć wszystkie błędy rzeczowe, błędy w spójności wypowiedzi, językowe, ortograficzne i interpunkcyjne. 3. W tabelach dla egzaminatora pod wypracowaniem egzaminator zapisuje liczbę popełnionych błędów zgodnie z poniższymi zasadami: a) błędy rzeczowe – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 2. (KLiK) w polu Liczba błędów rzeczowych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 16; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 16 błędów rzeczowych, egzaminator w tabeli wpisuje „16+” b) błędy w spójności wypowiedzi – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 3b w polu Liczba błędów w spójności egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 9; jeżeli Zasady oceniania rozwiązań zadań zdający popełnił w pracy więcej niż 9 błędów w spójności, egzaminator w tabeli wpisuje „9+” c) błędy językowe – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4a w polu Liczba błędów językowych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 26; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 26 błędów językowych, egzaminator w tabeli wpisuje „26+” d) błędy ortograficzne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4b w polu Liczba błędów ortograficznych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 5; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 5 błędów ortograficznych, egzaminator w tabeli wpisuje „5+” e) błędy interpunkcyjne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4c w polu Liczba błędów interpunkcyjnych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 17; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 17 błędów interpunkcyjnych, egzaminator w tabeli wpisuje „17+”. Uwagi dotyczące liczenia błędów ortograficznych i interpunkcyjnych w wypracowaniach zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub dysortografią): a) błędy ortograficzne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4b w polu Liczba błędów ortograficznych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 9; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 9 błędów ortograficznych, egzaminator w tabeli wpisuje „9+” b) błędy interpunkcyjne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4c w polu Liczba błędów interpunkcyjnych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 31; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 31 błędów interpunkcyjnych, egzaminator w tabeli wpisuje „31+”. WYJAŚNIENIA DO KRYTERIÓW OCENIANIA 1. Spełnienie formalnych warunków polecenia (maksymalnie 1 punkt) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy: • nie występuje w nim błąd kardynalny • w wypracowaniu zdający odwołał się do lektury obowiązkowej wybranej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym • wypowiedź w co najmniej jednym fragmencie dotyczy problemu wskazanego w poleceniu • napisane wypracowanie jest w jakiejkolwiek części wypowiedzią argumentacyjną. Wyjaśnienia (kryterium 1. – SFWP) 1. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o: 1) nieznajomości treści lektury obowiązkowej, do której odwołuje się zdający, w zakresie: a) fabuły, w tym głównych wątków utworu; b) losów głównych bohaterów, w tym np. łączenie biografii różnych bohaterów; LUB 2) całkowicie nieuprawnionej interpretacji lektury obowiązkowej będącej falsyfikacją danego tekstu. 2. W przypadku lektur obowiązkowych błąd kardynalny może dotyczyć wyłącznie lektur obowiązkowych wskazanych w podstawie programowej jako lektury do omówienia w całości (nie we fragmentach). 3. W wypracowaniu zdający musi odwołać się do lektury obowiązkowej – w zależności od tematu – wskazanej w poleceniu albo wybranej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym. Odwołanie się zdającego do lektury obowiązkowej oznacza, że co najmniej jedno zdanie o tej lekturze ma charakter analityczny, a nie tylko informacyjny. a) Przykład zdania analitycznego: W Lalce to w Zasławku można zobaczyć świetnie funkcjonujące gospodarstwo Prezesowej, która realizowała pozytywistyczne idee pracy organicznej i pracy u podstaw. b) Przykład zdania informacyjnego: W swojej pozytywistycznej powieści pt. Lalka Bolesław Prus ukazuje obraz Warszawy. Za zdania informacyjne uznaje się również sformułowania będące wyłącznie przepisanymi fragmentami polecenia lub parafrazą polecenia. 4. Jeśli jedyna lektura obowiązkowa jest przywołana lakonicznie, bardziej w kontekście / w nawiązaniu do innego utworu literackiego, który zdający szerzej omawia w wypracowaniu, wówczas przywołanie tej lektury traktowane jest jako spełnienie formalnych warunków zadania, ale oceniając KLiK, nie uwzględnia się tej lektury jako kontekst. 5. „Problem wskazany w poleceniu” obejmuje: a) zakres merytoryczny zagadnienia, którego omówienie jest wymagane, ORAZ b) opinię zdającego wraz z uzasadnieniem. 6. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, Zasady oceniania rozwiązań zadań jeżeli obejmuje co najmniej jeden aspekt zakresu merytorycznego ORAZ opinię albo uzasadnienie. 7. Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną, jeżeli zawiera co najmniej jeden akapit argumentacyjny. 2. Kompetencje literackie i kulturowe (maksymalnie 16 punktów) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy w wypracowaniu zdający: • wykorzystał znajomość – odpowiednio – wskazanej w poleceniu lub wybranej lektury obowiązkowej oraz innego utworu literackiego w sposób funkcjonalny • funkcjonalnie wykorzystał konteksty, np.: historycznoliteracki, teoretycznoliteracki, literacki, biograficzny, kulturowy, mitologiczny, biblijny, religijny, historyczny, filozoficzny, egzystencjalny, polityczny, społeczny, które pogłębiają i rozwijają rozważany problem • przedstawił bogatą argumentację, świadczącą o jego erudycji • wykazał się wiedzą i umiejętnościami z zakresu kształcenia literackiego i kulturowego oraz kształcenia językowego • nie popełnił błędów rzeczowych zarówno w odniesieniu do przywołanych tekstów literackich oraz kontekstów, jak i terminologii historycznoliterackiej oraz/lub teoretycznoliterackiej. Wyjaśnienia (kryterium 2. – KLiK) 1. Poprzez wykorzystanie utworu rozumie się wykorzystanie znajomości jego treści oraz odczytanych sensów. 2. Zdający powinien funkcjonalnie wykorzystać w wypracowaniu znajomość dwóch utworów wskazanych w poleceniu, tzn. lektury obowiązkowej ORAZ innego utworu literackiego. Funkcjonalne wykorzystanie znajomości tekstu oznacza przywołanie w wypracowaniu: 1) takich elementów fabuły, np. wydarzeń, bohaterów, wątków 2) sensów utworów, które istotnie wspierają tok rozumowania zdającego, albo dobrze ilustrują to, o czym zdający pisze. Funkcjonalność wykorzystania znajomości tekstów ocenia się w odniesieniu do tematu pracy. Jeżeli w części zasadniczej pracy w charakterze argumentów/przykładów wykorzystane są elementy fabuły lub sensy utworów, które nie są spójne np. ze stanowiskiem zdającego wyrażonym we wstępie do pracy – wówczas uwzględnia się tę niespójność w ocenie spójności. 3. Utwór literacki nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, ale nie wyciąga żadnego wniosku, nie formułuje żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem. 4. Jeżeli zdający w wypracowaniu napisze więcej niż o dwóch utworach literackich (np. o dwóch lekturach obowiązkowych i o dwóch innych tekstach literackich), o różnym stopniu funkcjonalności, do oceny stopnia realizacji kryterium bierze się pod uwagę dwa utwory wykorzystane w sposób najbardziej funkcjonalny, z których jeden musi być lekturą obowiązkową. Pozostałe utwory mogą być traktowane jako kontekst literacki. 5. Argumentacja to udowodnienie tezy/opinii/stanowiska przedstawionego przez zdającego za pomocą argumentów. Bogata argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi przykładami i szeroka/wieloaspektowa, uwzględniająca konteksty, stanowiąca – jako całość – wnikliwą analizę problemu sformułowanego w poleceniu; zawiera elementy refleksji / głębszego namysłu nad problemem. W sytuacji, gdy znajomość utworów literackich została wykorzystana częściowo funkcjonalnie, mówimy o argumentacji trafnej. Zadowalająca argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi przykładami. Powierzchowna argumentacja – to argumentacja oparta na uogólnieniach, niewnikająca w istotę rzeczy, poprzestająca na pobieżnych obserwacjach, mało dokładna, czasami niepoparta przykładami; również argumentacja, w której zdający podejmuje próbę zbudowania argumentu, dobierając jedynie środki językowe typowe dla struktur argumentacyjnych, np. Moim pierwszym argumentem jest... 6. Kontekst należy rozumieć jako odniesienie się przez zdającego w pracy do np.: 1) innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu 2) historii literatury 3) teorii literatury 4) charakteru epoki 5) biografii autora 6) filmu, spektaklu teatralnego 7) utworu muzycznego, dzieła plastycznego 8) mitologii 9) Biblii 10) religii 11) historii 12) filozofii 13) kwestii politycznych 14) kwestii społecznych, wybrane przez zdającego w sposób celowy, przydatne do osadzenia omawianego utworu w szerszej perspektywie i pogłębionego odczytania sensów utworu literackiego, do którego zdający odwołuje się w wypracowaniu. Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu polega na trafnym jego doborze ze względu na rozważany problem; kontekst pogłębia i rozwija omawiane zagadnienie. Pogłębienie i omówienie danego zagadnienia poprzez konteksty nie oznacza konieczności dogłębnej analizy samych kontekstów jako takich; w szczególności nie może prowadzić do dygresji stosowanej niefunkcjonalnie. 7. Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie to odniesienie wyłącznie na poziomie przywołania, np. informacji, wydarzenia; kontekst jest poprawny, ale ogranicza się tylko do funkcji informacyjnej, nie pogłębia i nie rozwija omawianego zagadnienia. Zasady oceniania rozwiązań zadań 8. Kontekst poprzez odniesienie się przez zdającego do innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, ale nie wyciąga żadnego wniosku, nie formułuje żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem. 9. Erudycję należy rozumieć jako wiedzę przedmiotową zdającego, w tym wiedzę i umiejętność wykorzystania kontekstów, kodów kulturowych, terminologii, znajomości kultury, w tym literatury i sztuki. Wypowiedź świadcząca o erudycji zdającego to wypracowanie, w którym zdający, rozważając problem sformułowany w poleceniu, funkcjonalnie wykorzystał wiedzę przedmiotową. 10. W ocenie poziomu argumentacji wypowiedzi nie uwzględnia się fragmentów wypowiedzi zawierających błędy rzeczowe. 11. Błąd rzeczowy – to błąd świadczący o: • nieznajomości wskazanej w poleceniu lektury obowiązkowej (zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym), do której odwołuje się zdający, w zakresie innym niż w przypadku błędu kardynalnego, tj. np. błąd w nazwisku autora, w przypisaniu autorstwa, w nazwisku/imieniu bohatera (dopuszczalne błędy w zapisie, nieprowadzące do trudności w identyfikacji bohatera lub autora, np. *Russeau albo *Rouseau zamiast Rousseau – błędny zapis to błąd ortograficzny), dotyczący losów bohaterów drugoplanowych bądź wątków innych niż główne • nieznajomości utworu literackiego lub tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, innego niż lektura obowiązkowa lub utwór literacki wskazany w poleceniu (każdy błąd merytoryczny) • nieuprawnionej interpretacji fragmentu lub fragmentów / części utworu literackiego, w tym poetyckiego, do którego odwołuje się zdający, będącej częściową lub całkowitą falsyfikacją danego utworu • nieznajomości zagadnień z zakresu teorii i historii literatury bądź języka, np. stosowanie pojęć typowych dla epiki w odniesieniu do liryki (np. *narrator wiersza; *wiersz „Ocalony” Różewicza opowiada). Nie są błędem rzeczowym sformułowania takie jak np. utwór pokazuje, wiersz ukazuje • braku wiedzy dotyczącej wybranego przez zdającego kontekstu, np. błędne przywołanie pojęć lub faktów historycznych. Jako błąd rzeczowy traktujemy również niepoprawne przywołanie cytatu z utworu literackiego, oznaczone cudzysłowem. 12. Dokładnie ten sam błąd rzeczowy (np. konsekwentne stosowanie błędnego imienia bohatera, którego da się w jednoznaczny sposób zidentyfikować, a fakty opisane w wypracowaniu świadczą o znajomości lektury) powtórzony kilkakrotnie jest liczony jako jeden błąd. 13. Jeżeli dane sformułowanie stosowane/uznawane jest w nauczaniu zwyczajowo za „termin” (np. apokalipsa spełniona), ale nie jest terminem w rozumieniu encyklopedycznym oraz/lub nie jest wymienione w podstawie programowej, to błędu w takim sformułowaniu (np. *apokalipsa przepowiadana) nie traktuje się jako błędu rzeczowego, a jako błąd językowy. 3. Kompozycja wypowiedzi: struktura, spójność i styl (maksymalnie 7 punktów) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy: 1. w zakresie struktury wypowiedzi: • kompozycja wypowiedzi jest funkcjonalna, tzn. czy układ i sposób przedstawienia treści pomaga w zrozumieniu wypowiedzi • podział wypowiedzi – zarówno w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie), jak i w zakresie struktury akapitów – jest poprawny i funkcjonalny 2. w zakresie spójności wypowiedzi: • wypowiedź jest spójna, tzn. złożona z elementów, które tworzą logiczną i uporządkowaną całość • w wypowiedzi spójność jest zachowana zarówno wewnątrz zdań, jak również między zdaniami i akapitami • w wypowiedzi użyte zostały odpowiednie środki językowe, np. wskaźniki zespolenia tekstu, struktury metatekstowe, leksykalne wykładniki spójności, które ułatwiają śledzenie toku rozumowania autora 3. w zakresie stylu wypowiedzi: • styl wypowiedzi jest stosowny, tzn. czy zdający konsekwentnie posługuje się jednym, wybranym stylem, a jeżeli miesza różne style w wypowiedzi – to czy jest to uzasadnione (czy czemuś to służy, jest funkcjonalne) oraz czy zdający nie napisał wypowiedzi, stosując słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej. 3a. Struktura wypowiedzi Wyjaśnienia (kryterium 3a – Struktura wypowiedzi) 1. Elementy treściowe wypowiedzi to – najogólniej rzecz ujmując – „bloki”, na które podzielone jest wypracowanie (w najprostszej formie: wstęp – część zasadnicza (rozwinięcie) – zakończenie, ale „część zasadnicza” zazwyczaj jest dzielona na kolejne „bloki”, tj. akapity). 1) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane problemowo (w toku problemowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej wypracowania omawia np. jeden aspekt tematu. Omawiając wybrany aspekt, zdający przywołuje argumentację i przykłady z różnych tekstów literackich / kontekstów; czynnikiem organizującym dany „blok” jest właśnie problem („ponadtekstowo”, „międzytekstowo”), a nie dany tekst literacki. 2) Możliwa jest sytuacja, w której zorganizowanie problemowe „pokrywa się” ze zorganizowaniem według kolejno omawianych tekstów literackich, jeżeli w pracy widoczny jest zamysł kompozycyjny wskazujący na tematyczne ustrukturyzowanie wypowiedzi, np. kolejny tekst literacki stanowi przykład umożliwiający np. uszczegółowienie wcześniej omawianego zagadnienia. 3) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane wyłącznie pod względem formalnym (w toku liniowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej Zasady oceniania rozwiązań zadań wypracowania dotyczy innego tekstu literackiego / kontekstu, a jedynym identyfikowalnym czynnikiem organizującym taki układ jest po prostu omawianie w następujących po sobie „blokach” zagadnień dotyczących kolejnych tekstów / kontekstów; tekst jest zorganizowany wg tekstów „jeden po drugim” (np. zmiana kolejności akapitów nie wpływa na strukturę tekstu). 2. Ocena podziału wypowiedzi w skali ogólnej wymaga rozważenia proporcji i funkcjonalności zasadniczych „bloków” pracy, tj. wstępu – części zasadniczej – zakończenia. Usterki w podziale wypowiedzi w skali ogólnej mogą wynikać z np. nieproporcjonalnie i niefunkcjonalnie długiego wstępu, ze zbyt krótkiego (lakonicznego) zakończenia lub z braku jednego z tych „bloków”. 3. Ocena podziału wypowiedzi na akapity wymaga rozważenia, czy logika wywodu została odzwierciedlona w podziale na graficznie wyodrębnione i funkcjonalne akapity. Usterki w podziale wypowiedzi na akapity mogą wynikać np. z faktu, że w pracy występują wyodrębnione graficznie akapity, które nie stanowią zwartej myślowo całości, albo występują akapity, które powinny zostać podzielone na mniejsze bloki, ponieważ taki akapit zawiera kilka wątków (każdy z takich wątków stanowi sam w sobie zwartą myślowo całość). 4. W ocenie struktury wypowiedzi nie uwzględnia się niezrealizowania przez zdającego któregoś z elementów tematu, np. nieodwołania się w ogóle do jednego z tekstów wskazanych w temacie jako obowiązkowy. 3b. Spójność wypowiedzi Wyjaśnienia (kryterium 3b – Spójność wypowiedzi) 1. Wypowiedź jest spójna, jeżeli elementy, które ją tworzą, stanowią logiczną i uporządkowaną całość. 2. Wywód jest uporządkowany, jeśli każdy kolejny akapit wynika z poprzedniego, a np. przestawienie akapitów zaburzyłoby tok rozumowania przyjęty przez zdającego. 3. Zaburzenia w spójności mogą wynikać m.in. z: a) błędów logicznych, w tym ze zbyt daleko idących uogólnień, nieuzasadnionych wniosków (np. wnioski w zakończeniu pracy nie wynikają z przeprowadzonego rozumowania), sprzecznych stwierdzeń b) odstępstw od podporządkowania wywodu myśli przewodniej, np. wypracowanie zawiera niefunkcjonalne fragmenty stanowiące niezwiązane z tematem wątki poboczne c) zredagowaniu wstępu lub rozwinięcia, lub zakończenia, lub akapitu, które nie pasują logicznie do pozostałej części wypracowania, nie łączą się logicznie z poprzedzającą je częścią / poprzedzającym je akapitem d) rozwijania jednocześnie więcej niż jednego wątku („zazębiania” się wątków) e) pomijania pośrednich ogniw rozumowania, tzw. skróty myślowe f) wprowadzenie treści nieistotnych, zbędnych dla pracy, bez związku / pozostających w wątpliwym związku z tematem/wywodem g) wprowadzania dygresji stosowanych niefunkcjonalnie h) przerywania toku myślenia zbędnymi zdaniami. 4. Błędy w spójności wewnątrz akapitów oznaczają np. nielogiczne połączenia zdań w akapicie oraz brak zastosowania w nim wskaźników zespolenia. 5. Błędy w spójności między akapitami oznaczają nielogiczne powiązanie danego akapitu z poprzednim lub poprzednimi akapitami oraz brak zastosowania wskaźników zespolenia między akapitami. 6. Błąd w składni prowadzący do błędu w spójności jest traktowany zarówno jako błąd językowy, jak i błąd w spójności. 3c. Styl wypowiedzi Wyjaśnienia (kryterium 3c – Styl wypowiedzi) 1. Styl wypowiedzi – co do zasady – powinien być: jasny, prosty (nie: zawiły, pretensjonalny), zwięzły, jednolity. Dodatkowo może być żywy, obrazowy. 2. Wypracowanie powinno być napisane stylem stosownym do sytuacji komunikacyjnej, jaką jest egzamin maturalny, co oznacza, że nie należy redagować go, stosując słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej. Styl uznaje się za stosowny w przeważającej części, jeżeli jest stosowany w orientacyjnie 2/3 pracy. Styl jest niestosowny do sytuacji komunikacyjnej, jeżeli orientacyjnie ok. 2/3 wypracowania zredagowane jest przy użyciu struktur językowych charakterystycznych dla stylu potocznego w odmianie mówionej. 3. Styl wypracowania jest jednorodny, jeśli zdający konsekwentnie posługuje się jednym, wybranym stylem, odpowiednim dla treści i formy wypowiedzi, lub miesza różne style w wypowiedzi, ale jest to uzasadnione i celowe. 4. Indywidualne upodobania stylistyczne egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę stylu pracy zdającego. Zasady oceniania rozwiązań zadań 4. Język wypowiedzi (maksymalnie 11 punktów) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał: 1. w odniesieniu do zakresu i poprawności środków językowych: • czy zdający poprawnie użył w wypowiedzi różnych rodzajów zdań i bogatej leksyki (np. frazeologizmów, wyrazów rzadziej używanych w języku polskim), czy też ograniczył się do najprostszych środków językowych • czy środki językowe, których użył zdający, pozwalają mu zrealizować temat w sposób swobodny i precyzyjny, czy też pobieżny, sprawiający trudność w zrozumieniu tekstu • ile błędów językowych, w tym błędów stylistycznych, zdający popełnił w pracy 2. w odniesieniu do poprawności ortograficznej: • ile błędów ortograficznych zdający popełnił w pracy 3. w odniesieniu do poprawności interpunkcyjnej: • ile błędów interpunkcyjnych zdający popełnił w pracy. 4a. Zakres i poprawność środków językowych Oceniając język wypowiedzi, egzaminator najpierw oceni zakres użytych środków językowych, a następnie – ich poprawność. Ostateczną liczbę punktów ustali na podstawie oceny obu tych aspektów wypowiedzi, zgodnie z poniższą tabelą. Wyjaśnienia (kryterium 4a – Zakres i poprawność środków językowych) 1. Nie każde nieprecyzyjne sformułowanie jest niepoprawne językowo (stanowi błąd językowy); może być przejawem nieporadności językowej. Błędem jest nieporadność językowa będąca oczywistym nieuzasadnionym naruszeniem obowiązującej normy językowej. 2. Indywidualne upodobania językowe egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę poprawności środków językowych w pracy zdającego. 3. W wypracowaniu występuje zróżnicowana składnia, jeżeli w pracy zdający wykorzystał poprawnie co najmniej 4 różne struktury składniowe, np.: zdanie pojedyncze, zdanie złożone, zdanie wielokrotnie złożone, równoważnik zdania, imiesłowowy równoważnik zdania, strona bierna, paralelizm składniowy, poprawne wprowadzanie cytatu, zdanie pytające, zdanie wtrącone. 4. W wypracowaniu występuje zróżnicowana leksyka, jeżeli w pracy zdający np. stosuje wyrazy/wyrażenia synonimiczne, stosuje bogatą frazeologię, używa precyzyjnego słownictwa, w tym np. terminologii. 5. W ocenie zróżnicowania leksyki nie uwzględnia się nieuzasadnionych powtórzeń wyrazów, zwrotów. Nieuzasadnione powtórzenia są uwzględniane w liczbie błędów językowych.

Temat 1. Jak niespodziewane okoliczności wpływają na zachowanie człowieka? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do fragmentu Pana Tadeusza, całego utworu Adama Mickiewicza oraz do wybranego tekstu kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. Wskazówki do tematu nr 1. • Teza musi być zgodna z poleceniem, fragmentem tekstu, odniesieniem do całości utworu oraz z przywołanym tekstem kultury. • Uzasadnienie powinno wynikać z interpretacji załączonego fragmentu, odwołań do Pana Tadeusza i do wybranego tekstu kultury, a odwołania te muszą być funkcjonalne dla argumentacji, nie mogą być prostym streszczeniem. • Zdający powinien uwzględnić w swojej pracy następując elementy: niespodziewane okoliczności, wpływ tych okoliczności na zachowanie bohatera, zmianę zachowania bohatera. • W przypadku Pana Tadeusza i innych utworów oznaczonych gwiazdką w podstawie programowej błąd rzeczowy może mieć charakter błędu kardynalnego. Temat 2. Czy nieprzyjemne prawdy są lepsze od przyjemnych złudzeń? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do podanych fragmentów Przedwiośnia Stefana Żeromskiego oraz do wybranych tekstów kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. Wskazówki do tematu nr 2. • Teza musi być zgodna z poleceniem, fragmentem tekstu oraz z przywołanym tekstem kultury. • Uzasadnienie powinno wynikać z interpretacji załączonego fragmentu i odwołań do wybranych tekstów kultury, a odwołania te muszą być funkcjonalne dla argumentacji, nie mogą być prostym streszczeniem. • W przypadku utworów oznaczonych gwiazdką w podstawie programowej błąd rzeczowy może mieć charakter błędu kardynalnego. Zasady oceniania rozwiązań zadań Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie Zdający: zawartych w nich informacji. 1.1) odczytuje sens całego tekstu [...]; 1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych tekstach informacje zarówno jawne, jak i ukryte. II. Analiza i interpretacja tekstów Zdający: kultury. 1.2) określa problematykę utworu; 2.2) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania świata przedstawionego i bohatera ([…] akcja); 3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty […]; 3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych motywów w różnych utworach literackich. III. Tworzenie wypowiedzi. Zdający: 1.1) tworzy dłuższy tekst pisany [...] (rozprawka [...]) zgodnie z podstawowymi regułami jego organizacji, przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej; 1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera [...] odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat, wybiera formę kompozycyjną, […] dobiera właściwe słownictwo); 1.3) tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie). Kryteria oceny rozprawki Sformułowanie stanowiska wobec Uzasadnienie Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność A B C D E F Styl tekstu G H problemu stanowiska rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu podanego w poleceniu Uzasadnienie Pełna trafne, Zapis Stanowisko jest 18 spójność szerokie Brak błędów w pełni adekwatne wypowiedzi i pogłębione Brak błędów Kompozycja Styl lub nieliczne poprawny 6 do problemu 4 6 2 lub 4 6 4 rzeczowych funkcjonalna stosowny błędy lub nieliczne podanego Uzasadnienie nieznaczne nierażące błędy w poleceniu 12 trafne zaburzenia nierażące i szerokie spójności Stanowisko jest Uzasadnienie częściowo 8 trafne, Nie więcej Liczne błędy Liczne błędy Zaburzenia Znaczne Styl adekwatne ale wąskie niż jeden nierażące nierażące 3 2 3 funkcjonalności 1 zaburzenia 2 częściowo 3 2 do problemu błąd lub nieliczne lub nieliczne Uzasadnienie kompozycji spójności stosowny podanego 4 rzeczowy błędy rażące błędy rażące częściowe w poleceniu Stanowisko jest Brak nieadekwatne Błędy Brak zamysłu Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy 0 0 uzasadnienia 0 0 0 0 0 0 lub brak rzeczowe kompozycyjnego niespójna niestosowny rażące rażące stanowiska stanowiska UWAGA Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli praca składa się z mniej niż 250 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C. Pojawienie się rzeczowego błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów. Zasady oceniania rozwiązań zadań Objaśnienia dotyczące kryteriów oceny rozprawki A. Sformułowanie stanowiska (np. w postaci tezy lub hipotezy). Zdający powinien zrozumieć problem postawiony w poleceniu i sformułować stanowisko będące rozwiązaniem problemu. Stanowisko jest oceniane ze względu na to, czy jest udaną próbą rozwiązania problemu. Adekwatność to odpowiedniość (zgodność, współmierność) stanowiska i problemu (zdający może się zgodzić, nie zgodzić, zachować postawę ambiwalentną wobec istoty problemu). Sformułowanie stanowiska będącego częściowo udaną próbą rozwiązania problemu jest skutkiem niepełnego zrozumienia problemu lub niepełnego zrozumienia tekstu. Wypowiedź argumentacyjna, w której brak stanowiska, może zawierać jedynie streszczenie tekstu, biografię autora itp. lub rozwijać myśli niezwiązane z poleceniem. Sformułowanie stanowiska nie musi stanowić wyodrębnionej części rozprawki. B. Uzasadnienie stanowiska jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne, czy jest szerokie i czy jest pogłębione. Uzasadnienie nie musi być graficznie wyodrębnioną częścią rozprawki. Uzasadnienie: – pogłębione to uzasadnienie, w którym zdający wnikliwie odniósł się w rozwinięciu do wszystkich elementów polecenia, – trafne zawiera logicznie poprawne argumenty (czyli stwierdzenia poparte przykładami) za przyjętym rozwiązaniem problemu. Szerokość uzasadnienia ocenia się na podstawie tego, czy zdający w swojej wypowiedzi odniósł się do wszystkich elementów wskazanych w poleceniu. Uzasadnienie jest: – szerokie, jeśli zdający trafnie odniósł się do wszystkich elementów wskazanych w poleceniu, – wąskie, jeśli zdający trafnie odniósł się tylko do niektórych elementów wskazanych w poleceniu (np. nie odniósł się do podanego w zadaniu tekstu lub nie przywołał innego tekstu kultury), – częściowe, jeżeli (a) niektórych argumentów nie można uznać za logicznie poprawne wobec przyjętego stanowiska lub (b) niektóre argumenty są niepoparte przykładami, lub (c) niektóre argumenty są wzajemnie sprzeczne. Wypowiedź argumentacyjna, w której brak uzasadnienia, nie zawiera logicznie poprawnych argumentów za przyjętym rozwiązaniem problemu lub rozwija myśli niezwiązane ze stanowiskiem. C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na uzasadnienie stanowiska wobec problemu uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego. D. Kompozycja oceniana jest ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity niezbędne dla jasnego przedstawienia stanowiska i uzasadniających je argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie oraz konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń). Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna. E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń). F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność. Styl uznaje się za: – stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszczalne są drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności, – częściowo stosowny, jeśli w wypowiedzi zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne. – niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy. Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora. G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych. Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne. H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego. Zasady oceniania rozwiązań zadań Temat 3. Zinterpretuj podany utwór. Postaw tezę interpretacyjną i ją uzasadnij. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. (Ewa Lipska, Mogę) Wskazówki do tematu 3. • Koncepcja interpretacyjna zdającego musi być widoczna w pracy, choć nie musi być wyrażona w formie tezy, może wynikać pośrednio z wywodu. • Przywołany przez zdającego kontekst powinien być sfunkcjonalizowany (nawiązujący do tekstu i pogłębiający koncepcję interpretacyjną). Nie wystarczy samo wskazanie lub hasłowe odwołanie się do niego. • Proste odczytanie (parafrazowanie, streszczanie) utworu nie jest jego interpretacją. Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie Zdający: zawartych w nich informacji. 1.1) odczytuje sens całego tekstu [...]; 1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych tekstach informacje zarówno jawne, jak i ukryte. II. Analiza i interpretacja tekstów Zdający: kultury. 1.2) określa problematykę utworu; 2.2) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania świata przedstawionego i bohatera ([…] sytuacja liryczna […]); 3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty […]; 3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych motywów w różnych utworach literackich. III. Tworzenie wypowiedzi. Zdający: 1.1) tworzy dłuższy tekst pisany [...] ([…] interpretacja utworu literackiego [...]) zgodnie z podstawowymi regułami jego organizacji, przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej; 1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera [...] odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat, wybiera formę kompozycyjną, […], dobiera właściwe słownictwo); 1.3) tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie). Kryteria oceny interpretacji utworu poetyckiego Uzasadnienie Koncepcja Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność A B tezy C D E F Styl tekstu G H interpretacyjna rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu interpretacyjnej Koncepcja Pełna Zapis niesprzeczna spójność Brak błędów w pełni z utworem, Uzasadnienie wypowiedzi Brak błędów Kompozycja Styl lub nieliczne poprawny 9 spójna 15 trafne 4 6 2 lub 4 6 4 rzeczowych funkcjonalna stosowny błędy lub nieliczne i obejmująca i pogłębione nieznaczne nierażące błędy sensy zaburzenia nierażące niedosłowne spójności Koncepcja niesprzeczna z utworem, Uzasadnienie ale niespójna 6 10 trafne, ale i/lub obejmująca niepogłębione Liczne błędy Liczne błędy w większości Nie więcej Zaburzenia Znaczne Styl nierażące nierażące znaczenia 2 niż jeden 3 funkcjonalności 1 zaburzenia 2 częściowo 3 2 lub nieliczne lub nieliczne dosłowne błąd rzeczowy kompozycji spójności stosowny błędy rażące błędy rażące Koncepcja Uzasadnienie częściowo 3 5 częściowo sprzeczna trafne z utworem Brak koncepcji Brak trafnych lub koncepcja Brak zamysłu argumentów Błędy Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy 0 całkowicie 0 0 0 kompozycyjneg 0 0 0 0 uzasadniających rzeczowe niespójna niestosowny rażące rażące sprzeczna o interpretację z utworem UWAGA Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli praca składa się z mniej niż 250 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C. Pojawienie się rzeczowego błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów Zasady oceniania rozwiązań zadań Objaśnienia dotyczące kryteriów oceny interpretacji utworu poetyckiego A. Koncepcja interpretacyjna jest efektem poszukiwania przez zdającego całościowego sensu utworu, tzn. jest pomysłem na jego odczytanie (wyrażonym np. w postaci tezy lub hipotezy interpretacyjnej). Ocenia się ją ze względu na to, czy jest niesprzeczna z utworem i czy jest spójna, a także czy zdający dociera do sensów niedosłownych interpretowanego utworu, czy czyta go jedynie na poziomie dosłownym. Koncepcja może być: – częściowo sprzeczna z utworem, jeśli jedynie we fragmentach (lub fragmencie) znajduje potwierdzenie w tekście. – całkowicie sprzeczna z utworem, jeśli nawet we fragmentach (lub fragmencie) nie znajduje potwierdzenia w tekście. – spójna, gdy obejmuje i łączy w całość odszukane przez piszącego sensy utworu. – niespójna, gdy jest fragmentaryczna, tzn. rekonstruuje pojedyncze sensy cząstkowe (np. z poszczególnych strof tekstu) bez wskazania całościowego sensu utworu, oraz gdy zawiera luźno powiązane, niepowiązane lub wzajemnie wykluczające się odczytania sensu utworu (niesprzeczne z interpretowanym utworem). Brak koncepcji to brak śladów poszukiwania sensu utworu (całościowego i/lub sensów cząstkowych) – praca nie jest interpretacją, a np. streszczeniem. Koncepcja interpretacyjna nie musi stanowić wyodrębnionej części pracy, może wynikać z jej całościowej wymowy. B. Uzasadnienie interpretacji jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne i czy jest pogłębione. Uzasadnienie może być: – trafne, jeśli zawiera wyłącznie powiązane z tekstem argumenty za odczytaniem sensu utworu. Argumenty muszą wynikać ze sfunkcjonalizowanej analizy, to znaczy wywodzić się z formy lub/i treści tekstu. – częściowo trafne, jeśli w pracy – oprócz argumentów niepowiązanych z tekstem lub/i niewynikających ze sfunkcjonalizowanej analizy – został sformułowany przynajmniej jeden argument powiązany z tekstem i wynikający ze sfunkcjonalizowanej analizy. – pogłębione, jeśli znajduje potwierdzenie nie tylko w tekście, ale także w kontekstach (np. biograficznym, historycznoliterackim, filozoficznym, kulturowym). Uczeń powinien choć częściowo rozwinąć przywołany kontekst, aby uzasadnić jego pojawienie się. – niepogłębione, gdy zdający przywołuje argumenty tylko z tekstu albo tylko z kontekstu. Wszystkie argumenty muszą być sfunkcjonalizowane. C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na koncepcję interpretacyjną uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego. D. Kompozycja jest oceniana ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z wybranym przez ucznia gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity niezbędne dla jasnego przedstawienia koncepcji interpretacyjnej i uzasadniających ją argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie oraz konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń). Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna. E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń). F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność. Styl uznaje się za: – stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszcza się drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności. – częściowo stosowny dotyczy wypowiedzi, w której zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne. – niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy. Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora. G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych. Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne. H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego. Zasady oceniania rozwiązań zadań USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW ORTOGRAFICZNYCH W PRACACH MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO Komisja Dydaktyczna Rady Języka Polskiego ustaliła, że podstawą podziału błędów ortograficznych na błędy rażące i błędy drugorzędne są reguły ortograficzne. Do błędów ortograficznych rażących zaliczono: – błędy w zakresie pisowni wyrazów z ó-u, rz-ż (w tym wyjątki od pisowni rz po spółgłoskach), ch-h; – błędy w zakresie pisowni nie z różnymi częściami mowy; – błędy pisowni zakończeń -ji, -ii, -i; – błędy w pisowni wielką i małą literą (z wyjątkiem pisowni przymiotników dzierżawczych); – błędy w zakresie pisowni cząstki -by z osobowymi formami czasownika; – błędy w zapisie przedrostków roz-, bez-, wes-, wz-, ws-; – błędy w pisowni nosówek (ą, ę) oraz połączeń om, on, em, en. Pozostałe odstępstwa od reguł ortograficznych, w tym m.in.: pisownię wyrażeń przyimkowych, dzielenie wyrazów przy przenoszeniu do nowej linii, pisownię zakończeń -ski, -cki, -dzki, -stwo, -wstwo; pisownię przedrostków z-, s-, ś-; pisownię -by z pozostałymi częściami mowy postanowiono traktować jako błędy drugorzędne. USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW INTERPUNKCYJNYCH W PRACACH MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO 1. Rażące błędy interpunkcyjne: a) postawienie jakiegokolwiek znaku interpunkcyjnego na początku wiersza b) brak znaku interpunkcyjnego (głównie: kropki, wykrzyknika, pytajnika) na końcu wypowiedzenia pojedynczego lub złożonego c) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym, w którym części składowe są połączone bezpośrednio (np. On idzie do kina, ja zostaję w domu.) d) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie – przed spójnikiem (również z przyimkiem), zaimkiem, a także przed częścią nadrzędną (np. Idź tam, dokąd ci każą.) e) pominięcie przecinka przed imiesłowem zakończonym na -ąc, -szy f) pominięcie pierwszego przecinka (lub obu) w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie z częścią składową wplecioną (z tzw. zdaniem albo wyrażeniem wtrąconym) (np. Auto, które oglądał, było za drogie.) g) w wypowiedzeniu złożonym współrzędnie – pominięcie przecinka przed spójnikami przeciwstawnymi, wynikowymi, synonimicznymi (czyli włącznymi), np. ale, lecz, jednak, więc, dlatego, czyli, to jest, to znaczy, a także postawienie przecinka przed spójnikami łącznymi, rozłącznymi, wyłączającymi, np. i, oraz, albo, lub, ani, ni. Te same przepisy obowiązują w wypowiedzeniu pojedynczym – między składnikami połączonymi spójnikami h) pominięcie przecinka w zdaniu złożonym porównawczym (np. Jest mądrzejszy, niż myślałam.) i) postawienie dwukropka, przecinka lub średnika po skrócie, po którym należy postawić kropkę, także po takim skrócie, po którym kropki się nie stawia j) brak kropki po skrócie, po którym należy ją postawić, lub postawienie kropki po skrócie, po którym jej się nie stawia k) brak przecinka między jednorodnymi (równorzędnymi) składnikami (częściami zdania) szeregu, którego części składowe nie są połączone spójnikami, a także brak spójnika między składnikami powtórzonymi (np. Kupiła w sklepie mąkę, cukier i inne produkty.) l) brak dwukropka przed przytoczeniem cudzych lub własnych słów m) brak dwukropka przy wymienianiu tytułu dzieła, nazwy, terminu, jeżeli nie są one w tekście w inny sposób wyróżnione (np. kursywą lub cudzysłowem) n) brak myślnika (otwierającego i zamykającego), ujmującego wyrazy lub wypowiedzenia wtrącone (Uwaga: tę samą funkcję pełnią nawiasy albo przecinki) o) brak myślników (lub myślnika) wydzielających człony wtrącone w cytowany tekst oraz tekst odautorski w partiach dialogowych p) brak cudzysłowu w tytułach publikacji, cytowanych wyrazach, zdaniach i wyrażeniach, jeżeli nie są one wyróżnione inaczej (np. kursywą). 2. Trzy błędy interpunkcyjne drugorzędne liczone są jako jeden błąd rażący. INFORMACJA O ZASADACH OCENIANIA PRAC Z JĘZYKA POLSKIEGO UCZNIÓW ZE STWIERDZONYMI DYSFUNKCJAMI W pracy maturalnej z języka polskiego autorstwa zdającego, u którego stwierdzono dysleksję i dysortografię, nie należy uwzględniać w ocenie następujących błędów: a) zmienionej kolejności liter w wyrazach, b) wstawionych dodatkowo liter w wyrazie, opuszczonych lub przestawionych liter, c) opuszczonego początku lub końca wyrazu, d) występowania w wyrazach głosek dźwięcznych zamiast bezdźwięcznych i odwrotnie, e) mylenia głosek „i” i „j”, głosek nosowych z końcówką fleksyjną, np.: ę-em, ą-om, f) mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno, g) niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny zamiast skośny, h) błędnego stosowania lub niestosowania znaków interpunkcyjnych.

Temat 1. Określ, jaki problem podejmuje Adam Kulawik w podanym tekście. Zajmij stanowisko wobec rozwiązania przyjętego przez autora, odwołując się do tego tekstu oraz innych tekstów kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 wyrazów. (Adam Kulawik, Postać literacka) Wskazówki do tematu 1. Tekst dotyczy, np.: • roli/znaczenia postaci literackiej w utworze literackim • postaci literackiej jako elementu/czynnika organizującego świat przedstawiony • sposobów przedstawiania/kreowania w utworze postaci literackiej • jednostkowego i uogólniającego wymiaru postaci literackiej. Uwagi. 1) Określenie problemu jest pełne, jeśli praca zawiera odtworzenie problemu oraz jego interpretację, czyli: • wyjaśnienie, jak się rozumie problem • umieszczenie tego problemu w odpowiednim kontekście. 2) Postać literacka może dotyczyć liryki, epiki i dramatu. Wymagania egzaminacyjne 2023 i 20241 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie I. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. zawartych w nich informacji. Zdający: Zdający rozumie teksty o skomplikowanej 1.1) odczytuje sens całego tekstu […]; budowie; dostrzega sensy zawarte 1.4) wskazuje charakterystyczne cechy stylu w strukturze głębokiej tekstu; rozpoznaje danego tekstu, rozpoznaje zastosowane funkcje tekstu i środki językowe służące ich w nim środki językowe i ich funkcje w tekście; realizacji; ma świadomość kryteriów 1.5) wyróżnia argumenty, kluczowe pojęcia poprawności językowej. i twierdzenia w tekście argumentacyjnym, dokonuje jego logicznego streszczenia; 3.3) zna pojęcie aktu komunikacji językowej i wskazuje jego składowe (nadawca, odbiorca, kod, komunikat, kontekst) […]. I. (IV etap edukacyjny) poziom rozszerzony. Zdający: 1.2) twórczo wykorzystuje wypowiedzi krytycznoliterackie i teoretycznoliterackie […]. Zasady oceniania rozwiązań zadań II. Analiza i interpretacja tekstów kultury. II. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. Zdający […] w interpretacji tekstu Zdający: wykorzystuje wiedzę o kontekstach; […] 1.2) określa problematykę utworu; odczytuje rozmaite sensy dzieła […]. 3.1) wykorzystuje w interpretacji elementy znaczące dla odczytania sensu utworu (np. słowa-klucze); 3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty (np. literackie, kulturowe, filozoficzne, religijne); 4.1) dostrzega związek języka z wartościami, rozumie, że język podlega wartościowaniu […]; 4.2) dostrzega obecne w utworach literackich oraz innych tekstach kultury wartości […] uniwersalne. II. (IV etap edukacyjny) poziom rozszerzony. Zdający: 3.4) konfrontuje tekst literacki z innymi tekstami kultury (np. plastycznymi, teatralnymi, filmowymi). III. Tworzenie wypowiedzi. III. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. Zdający buduje wypowiedzi o wyższym Zdający: stopniu złożoności; stosuje w nich 1.1) tworzy dłuższy tekst pisany […] zgodnie podstawowe zasady logiki i retoryki; ma z podstawowymi regułami jego organizacji, świadomość własnej kompetencji językowej. przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej; 1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera […] odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat, wybiera formę kompozycyjną, sporządza plan wypowiedzi, dobiera właściwe słownictwo); 1.3) tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie). KRYTERIA OCENY WYPOWIEDZI ARGUMENTACYJNEJ (MAKSYMALNIE 40 PUNKTÓW) A B C D E F G H Sformułowanie stanowiska wobec Określenie Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność rozwiązania Styl tekstu problemu rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu przyjętego przez autora tekstu 9 9 2 6 2 4 4 4 Określenie Stanowisko Brak błędów Kompozycja Pełna spójność Styl stosowny Brak błędów Zapis w pełni problemu zgodne adekwatne do rzeczowych funkcjonalna wypowiedzi lub lub nieliczne poprawny lub z tekstem i pełne tekstu i pełne nieznaczne błędy nieliczne błędy zaburzenia nierażące nierażące spójności 6 6 3 1 2 2 2 Określenie Stanowisko Zaburzenia Znaczne Styl Liczne błędy Liczne błędy problemu zgodne adekwatne do funkcjonalności zaburzenia częściowo nierażące lub nierażące lub z tekstem, ale tekstu, ale niepełne kompozycji spójności stosowny nieliczne błędy nieliczne błędy niepełne rażące rażące 3 3 Określenie Stanowisko problemu częściowo częściowo zgodne adekwatne do z tekstem tekstu 0 0 0 0 0 0 0 0 Brak określenia Brak stanowiska lub Jeden błąd Brak zamysłu Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy problemu lub stanowisko lub więcej kompozycyjnego niespójna niestosowny rażące rażące problem niezgodny nieadekwatne do błędów z tekstem tekstu rzeczowych UWAGA Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli praca składa się z mniej niż 300 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C. Pojawienie się błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów. Zasady oceniania rozwiązań zadań Objaśnienia dotyczące oceny wypowiedzi argumentacyjnej A. Określenie problemu. Zdający powinien zrozumieć, jaki problem podejmuje autor w przedstawionym fragmencie tekstu oraz sformułować ten problem. Określenie problemu jest oceniane ze względu na to, czy jest zgodne z tekstem i czy jest pełne. Określenie problemu uważa się za – pełne, jeśli praca zawiera zarówno odtworzenie problemu (np. w postaci pytania), jak i jego interpretację, czyli umieszczenie tego problemu w odpowiednim kontekście. Interpretacja problemu powinna być uzasadniona (np. wagę problemu można uzasadnić jego historycznymi uwarunkowaniami lub współczesnymi implikacjami). – niepełne, jeśli praca nie zawiera interpretacji trafnie rozpoznanego problemu. – częściowo zgodne z tekstem, jeśli zdający nie w pełni rozpoznaje problem główny lub wydobywa z tekstu tylko problem drugorzędny. B. Sformułowanie stanowiska zdającego wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu. Uczeń powinien omówić i ocenić rozwiązanie zaproponowane przez autora w przedstawionym tekście. Sformułowanie stanowiska zdającego wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu jest oceniane ze względu na to, czy jest adekwatne do tekstu i czy jest pełne. Sformułowanie stanowiska wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu uważa się za: – częściowo adekwatne do tekstu, gdy zniekształca rozwiązanie proponowane przez autora. – pełne, gdy zawiera ono odtworzenie rozwiązania przyjętego przez autora tekstu oraz trafne odwołania do innych tekstów kultury uzasadniające stanowisko zdającego. – niepełne, kiedy brak trafnego odwołania do innych tekstów kultury uzasadniających stanowisko zdającego. C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na sformułowanie stanowiska wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego. D. Kompozycja oceniana jest ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z wybranym przez zdającego gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity niezbędne dla jasnego sformułowania stanowiska i uzasadniających je argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie i konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń). Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna. Wagę zaburzenia funkcjonalności ocenia egzaminator na podstawie całości pracy (np. brak zakończenia w pracy, w której uczeń jasno rozwija swoją myśl, uznaje się za niewielkie zaburzenie, natomiast brak rozdzielenia interpretacji problemu od interpretacji rozwiązania lub podważenie w zakończeniu wcześniejszych wywodów – za znaczne zaburzenie). E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń). F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność. Styl uznaje się za: – stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszcza się drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności. – częściowo stosowny dotyczy wypowiedzi, w której zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne. – niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy. Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora. G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych. Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne. H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego. Zasady oceniania rozwiązań zadań Temat 2. Dokonaj interpretacji porównawczej podanych tekstów. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 wyrazów. (Julia Hartwig, Drzewo to dom i Jan Kochanowski, Na lipę) Wskazówki do tematu 2. • W realizacji zadania istotne jest porównywanie obu tekstów. • Jeśli zdający podejmuje się interpretacji najpierw pierwszego tekstu, to interpretując drugi tekst, powinien nawiązywać w swoim porównaniu do pierwszego tekstu. • Krótkie, dwu- czy trzyzdaniowe porównanie utworów literackich na końcu wypracowania jest niewystarczające. Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie I. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. zawartych w nich informacji. Zdający: Zdający rozumie teksty o skomplikowanej 1.1) odczytuje sens całego tekstu […] oraz budowie; dostrzega sensy zawarte wydzielonych przez siebie fragmentów; w strukturze głębokiej tekstu; rozpoznaje 1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych funkcje tekstu i środki językowe służące ich tekstach informacje zarówno jawne, jak realizacji; ma świadomość kryteriów i ukryte; poprawności językowej. 2.1) szuka literatury przydatnej do opracowania różnych zagadnień. I. (III etap edukacyjny). Zdający: 1.11) czerpie dodatkowe informacje z przypisu. II. Analiza i interpretacja tekstów kultury. II. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. Zdający stosuje w analizie podstawowe Zdający: pojęcia z zakresu poetyki; w interpretacji 1.2) określa problematykę utworu; tekstu wykorzystuje wiedzę o kontekstach, 1.3) rozpoznaje konwencję literacką […]; w jakich może być on odczytywany; poznaje 2.1) wskazuje zastosowane w utworze środki niezbędne dla lektury fakty z historii literatury wyrazu artystycznego i ich funkcje […]; i innych dziedzin humanistyki; odczytuje dostrzega w czytanych utworach cechy rozmaite sensy dzieła; dokonuje interpretacji charakterystyczne określonej epoki; porównawczej. 2.2) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania świata przedstawionego i bohatera ([…] sytuacja liryczna […]); 2.3) porównuje utwory literackie […] (dostrzega cechy wspólne i różne); 3.1) wykorzystuje w interpretacji elementy znaczące dla odczytania sensu utworu (np. słowa-klucze, wyznaczniki kompozycji); 3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty (np. literackie, kulturowe, filozoficzne, religijne); 3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych motywów w różnych utworach literackich; 4.2) dostrzega obecne w utworach literackich oraz innych tekstach kultury wartości […] uniwersalne; 4.3) dostrzega w świecie konflikty wartości […] oraz rozumie źródła tych konfliktów. II. (IV etap edukacyjny) poziom rozszerzony. Zdający: 2.1) wskazuje związki między różnymi aspektami utworu (estetycznym, etycznym i poznawczym); 2.2) dostrzega przemiany konwencji i praktykę ich łączenia […]; 2.3) rozpoznaje aluzje literackie i symbole kulturowe […] oraz ich funkcję ideową i kompozycyjną, a także znaki tradycji; 2.5) rozpoznaje i charakteryzuje styl utworu […]; 3.1) dostrzega i komentuje estetyczne wartości utworu literackiego; 3.2) przeprowadza interpretację porównawczą utworów literackich; 4. […] wskazuje różne sposoby wyrażania wartościowań w tekstach. III. Tworzenie wypowiedzi. III. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. Zdający buduje wypowiedzi o wyższym Zdający: stopniu złożoności; stosuje w nich 1.1) tworzy dłuższy tekst pisany […] zgodnie podstawowe zasady logiki i retoryki; ma z podstawowymi regułami jego organizacji, świadomość własnej kompetencji językowej. przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej; 1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera […] odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat, wybiera formę kompozycyjną, sporządza plan wypowiedzi, dobiera właściwe słownictwo); 1.3) tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki lub retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie). Zasady oceniania rozwiązań zadań KRYTERIA OCENY INTERPRETACJI PORÓWNAWCZEJ (MAKSYMALNIE 40 PUNKTÓW) A B C D E F G H Koncepcja Uzasadnienie Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność porównywania tezy Styl tekstu rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu utworów interpretacyjnej 6 12 2 6 2 4 4 4 Koncepcja Uzasadnienie Brak błędów Kompozycja Pełna spójność Styl stosowny Brak błędów lub Zapis w pełni niesprzeczna trafne, rzeczowych funkcjonalna wypowiedzi lub nieliczne błędy poprawny lub z utworami pogłębione nieznaczne nierażące nieliczne błędy i spójna zaburzenia nierażące spójności 4 8 2 2 2 Koncepcja Uzasadnienie niesprzeczna trafne, ale Styl częściowo Liczne błędy Liczne błędy z utworami niepogłębione stosowny nierażące lub nierażące lub i częściowo nieliczne błędy nieliczne błędy spójna rażące rażące 2 4 3 1 Koncepcja Uzasadnienie Zaburzenia Znaczne częściowo częściowo trafne funkcjonalności zaburzenia sprzeczna kompozycji spójności z utworami 0 0 0 0 0 0 0 0 Koncepcja Brak trafnych Jeden błąd lub Brak zamysłu Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy sprzeczna argumentów więcej błędów kompozycyjnego niespójna niestosowny rażące rażące z utworami lub uzasadniających rzeczowych brak koncepcji interpretację porównawczą UWAGA Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli w kategorii A praca uzyska 2 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli praca składa się z mniej niż 300 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C. Pojawienie się błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów. Objaśnienia dotyczące oceny interpretacji porównawczej A. Koncepcja interpretacji porównawczej jest efektem poszukiwania przez zdającego sensów wynikających z zestawienia tekstów i wymaga ustalenia pewnych obszarów porównania, w których szuka się podobieństw i/lub różnic między utworami, a następnie wyciąga z tego wnioski. Koncepcja jest oceniana ze względu na to, czy jest niesprzeczna z utworami i czy jest spójna. Koncepcja jest: – niesprzeczna z utworami, jeśli znajduje potwierdzenia w obu tekstach, przy czym porównywane obszary są dla tekstów trafne i istotne, a nie drugorzędne. – częściowo sprzeczna z utworami, jeśli jedynie we fragmentach (lub fragmencie) znajduje potwierdzenie w tekstach lub porównywane obszary są dla tekstów drugorzędne. – całkowicie sprzeczna z utworami, jeśli nawet we fragmentach (lub fragmencie) nie znajduje potwierdzenia w tekstach. Koncepcja jest: – spójna, gdy wypowiedź w sposób wystarczający dla uzasadnienia tezy/hipotezy interpretacyjnej obejmuje i łączy w całość sensy obu utworów. – częściowo spójna, gdy wypowiedź obejmuje i łączy sensy obu utworów, ale w sposób niewystarczający dla uzasadnienia tezy/hipotezy interpretacyjnej. – niespójna, gdy wypowiedź obejmuje sensy każdego tekstu, ale ich nie łączy (tzn. wypowiedź składa się z dwóch niepowiązanych ze sobą interpretacji). Brak koncepcji to brak wskazania zasady zestawienia utworów. B. Uzasadnienie interpretacji jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne i czy jest pogłębione. Uzasadnienie trafne zawiera wyłącznie powiązane z tekstami argumenty na rzecz odczytania sensów wynikających z zestawienia utworów. Argumenty muszą wynikać ze sfunkcjonalizowanej analizy, to znaczy wywodzić się z formy lub/i treści tekstów. Uzasadnienie jest: – częściowo trafne, jeśli w pracy – oprócz argumentów niepowiązanych z tekstami lub/i niewynikających ze sfunkcjonalizowanej analizy – pojawi się przynajmniej jeden argument powiązany z tekstami i wynikający ze sfunkcjonalizowanej analizy. – pogłębione, jeśli znajduje potwierdzenie nie tylko w tekstach, ale także w kontekstach (np. biograficznym, historycznoliterackim, filozoficznym, kulturowym). Zdający powinien choć częściowo rozwinąć przywołany kontekst, aby uzasadnić jego pojawienie się. – niepogłębione, gdy wszystkie argumenty są sfunkcjonalizowane, ale zdający przywołał je tylko z tekstów albo tylko z kontekstów. C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na koncepcję interpretacyjną uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego. Zasady oceniania rozwiązań zadań D. Kompozycja oceniana jest ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z wybranym przez ucznia gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity niezbędne dla jasnego przedstawienia koncepcji interpretacyjnej i uzasadniających ją argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie oraz konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń). Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna. E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń). F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność. Styl uznaje się za: – stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszcza się drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności. – częściowo stosowny, dotyczy wypowiedzi, w której zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne. – niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy. Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora. G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych. Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne. H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego. USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW ORTOGRAFICZNYCH W PRACACH MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO Komisja Dydaktyczna Rady Języka Polskiego ustaliła, że podstawą podziału błędów ortograficznych na błędy rażące i błędy drugorzędne są reguły ortograficzne. Do błędów ortograficznych rażących zaliczono: – błędy w zakresie pisowni wyrazów z ó-u, rz-ż (w tym wyjątki od pisowni rz po spółgłoskach), ch-h; – błędy w zakresie pisowni nie z różnymi częściami mowy; – błędy pisowni zakończeń -ji, -ii, -i; – błędy w pisowni wielką i małą literą (z wyjątkiem pisowni przymiotników dzierżawczych); – błędy w zakresie pisowni cząstki -by z osobowymi formami czasownika; – błędy w zapisie przedrostków roz-, bez-, wes-, wz-, ws-; – błędy w pisowni nosówek (ą, ę) oraz połączeń om, on, em, en. Pozostałe odstępstwa od reguł ortograficznych, w tym m.in.: pisownię wyrażeń przyimkowych, dzielenie wyrazów przy przenoszeniu do nowej linii, pisownię zakończeń -ski, -cki, -dzki, -stwo, -wstwo; pisownię przedrostków z-, s-, ś-; pisownię -by z pozostałymi częściami mowy postanowiono traktować jako błędy drugorzędne. USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW INTERPUNKCYJNYCH W PRACACH MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO 1. Rażące błędy interpunkcyjne: a) postawienie jakiegokolwiek znaku interpunkcyjnego na początku wiersza b) brak znaku interpunkcyjnego (głównie: kropki, wykrzyknika, pytajnika) na końcu wypowiedzenia pojedynczego lub złożonego c) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym, w którym części składowe są połączone bezpośrednio (np. On idzie do kina, ja zostaję w domu.) d) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie – przed spójnikiem (również z przyimkiem), zaimkiem, a także przed częścią nadrzędną (np. Idź tam, dokąd ci każą.) e) pominięcie przecinka przed imiesłowem zakończonym na -ąc, -szy f) pominięcie pierwszego przecinka (lub obu) w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie z częścią składową wplecioną (z tzw. zdaniem albo wyrażeniem wtrąconym) (np. Auto, które oglądał, było za drogie.) g) w wypowiedzeniu złożonym współrzędnie – pominięcie przecinka przed spójnikami przeciwstawnymi, wynikowymi, synonimicznymi (czyli włącznymi), np. ale, lecz, jednak, więc, dlatego, czyli, to jest, to znaczy, a także postawienie przecinka przed spójnikami łącznymi, rozłącznymi, wyłączającymi, np. i, oraz, albo, lub, ani, ni. Te same przepisy obowiązują w wypowiedzeniu pojedynczym – między składnikami połączonymi spójnikami h) pominięcie przecinka w zdaniu złożonym porównawczym (np. Jest mądrzejszy, niż myślałam.) i) postawienie dwukropka, przecinka lub średnika po skrócie, po którym należy postawić kropkę, także po takim skrócie, po którym kropki się nie stawia Zasady oceniania rozwiązań zadań j) brak kropki po skrócie, po którym należy ją postawić, lub postawienie kropki po skrócie, po którym jej się nie stawia k) brak przecinka między jednorodnymi (równorzędnymi) składnikami (częściami zdania) szeregu, którego części składowe nie są połączone spójnikami, a także brak spójnika między składnikami powtórzonymi (np. Kupiła w sklepie mąkę, cukier i inne produkty.) l) brak dwukropka przed przytoczeniem cudzych lub własnych słów m) brak dwukropka przy wymienianiu tytułu dzieła, nazwy, terminu, jeżeli nie są one w tekście w inny sposób wyróżnione (np. kursywą lub cudzysłowem) n) brak myślnika (otwierającego i zamykającego), ujmującego wyrazy lub wypowiedzenia wtrącone (Uwaga: tę samą funkcję pełnią nawiasy albo przecinki) o) brak myślników (lub myślnika) wydzielających człony wtrącone w cytowany tekst oraz tekst odautorski w partiach dialogowych p) brak cudzysłowu w tytułach publikacji, cytowanych wyrazach, zdaniach i wyrażeniach, jeżeli nie są one wyróżnione inaczej (np. kursywą). 2. Trzy błędy interpunkcyjne drugorzędne liczone są jako jeden błąd rażący. INFORMACJA O ZASADACH OCENIANIA PRAC Z JĘZYKA POLSKIEGO UCZNIÓW ZE STWIERDZONYMI DYSFUNKCJAMI W pracy maturalnej z języka polskiego autorstwa zdającego, u którego stwierdzono dysleksję i dysortografię, nie należy uwzględniać w ocenie następujących błędów: a) zmienionej kolejności liter w wyrazach, b) wstawionych dodatkowo liter w wyrazie, opuszczonych lub przestawionych liter, c) opuszczonego początku lub końca wyrazu, d) występowania w wyrazach głosek dźwięcznych zamiast bezdźwięcznych i odwrotnie, e) mylenia głosek „i” i „j”, głosek nosowych z końcówką fleksyjną, np.: ę-em, ą-om, f) mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno, g) niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny zamiast skośny, h) błędnego stosowania lub niestosowania znaków interpunkcyjnych.

Temat 1. Realizm i fantastyka. Rozważ, jaką funkcję pełni przenikanie się konwencji realistycznej i konwencji fantastycznej w tym samym utworze literackim. W pracy odwołaj się do: • wybranej lektury obowiązkowej • innych utworów literackich z dwóch różnych epok • wybranego kontekstu. Uszczegółowienia zasad oceniania dotyczące tematu 1. 1. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli w pracy zdający: a) omówił przenikanie się konwencji realistycznej i konwencji fantastycznej w tym samym utworze literackim bez określania, jaką funkcję pełni to przenikanie ORAZ b) odwołał się do utworów literackich, w tym lektury obowiązkowej, reprezentujących co najmniej dwie różne epoki. 2. Utwór literacki uznaje się za wykorzystany w pełni funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji: a) wykazał przenikanie się w jednym utworze elementów konwencji realistycznej i elementów konwencji fantastycznej ORAZ b) określił funkcje przenikania się w tym utworze konwencji realistycznej i fantastycznej. 3. Rozważenie funkcji przenikania się konwencji realistycznej i fantastycznej wymaga omówienia w wypracowaniu elementów składowych utworu literackiego. Uwaga. Nie uznaje się tekstów będących wyrazem wierzeń danej zbiorowości, np. Biblii, mitów, tekstów hagiograficznych, za teksty, w których organizację poszczególnych składników utworu wyznacza konwencja fantastyczna. Wykorzystanie w wypracowaniu ww. tekstów może być ocenione jako funkcjonalne, pod warunkiem że z zawartego w wypracowaniu wywodu wynika różnica między zagadnieniami dotyczącymi sakralności w tych tekstach a literacką konwencją fantastyczną. Temat 2. Doceniamy wielkość dokonań starożytnych intelektualistów i twórców, naśladujemy ich dzieła […], ale starożytnych nie przerośliśmy, przetwarzamy tylko to, co przekazała nam tradycja. (Maria Wichowa) Rozważ sposoby nawiązywania do tradycji antycznej i biblijnej w literaturze oraz funkcje tych nawiązań. Punktem wyjścia do rozważań uczyń fragment tekstu Marii Wichowej. W pracy odwołaj się do: • Małej Apokalipsy Tadeusza Konwickiego • innych utworów literackich z dwóch różnych epok • wybranego kontekstu. Uszczegółowienia zasad oceniania dotyczące tematu 2. 1. Do pełnej realizacji tematu wymagane jest odniesienie się do cytatu. 2. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli w pracy zdający: a) omówił sposoby nawiązywania do tradycji antycznej ALBO tradycji biblijnej w utworze literackim / utworach literackich bez określania, jaką funkcję pełni to nawiązanie ORAZ b) odwołał się do utworów literackich, w tym do Małej Apokalipsy Tadeusza Konwickiego, reprezentujących co najmniej dwie różne epoki. 3. Jeżeli w całym wypracowaniu zdający odniósł się tylko do tradycji antycznej ALBO tylko do tradycji biblijnej, nie można uznać, że wszystkie utwory wykorzystane są w pełni funkcjonalnie – jeden z nich należy ocenić jako wykorzystany co najwyżej częściowo funkcjonalnie. 4. Utwór literacki uznaje się za wykorzystany w pełni funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji: a) wykazał się zrozumieniem cytatu b) omówił sposób nawiązywania do tradycji antycznej ORAZ/ALBO tradycji biblijnej w utworze literackim ORAZ c) określił, jaką funkcję pełni to nawiązanie. 5. Rozważenie funkcji nawiązywania do tradycji antycznej i biblijnej wymaga omówienia w wypracowaniu elementów składowych utworu literackiego. Zasady oceniania rozwiązań zadań 1. Spełnienie formalnych warunków polecenia (maksymalnie 1 punkt) • W wypracowaniu nie występuje błąd kardynalny. 1 pkt ORAZ • W wypracowaniu jest odwołanie do utworów literackich reprezentujących dwie epoki literackie, w tym do lektury obowiązkowej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym. ORAZ • Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu. ORAZ • Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną. • Wypracowanie nie spełnia któregokolwiek z warunków określonych w kategorii 0 pkt „1 pkt”. ALBO • Wypowiedź jest napisana w formie planu albo w punktach. Uwaga: jeżeli w kryterium Spełnienie formalnych warunków polecenia przyznano 0 pkt, we wszystkich pozostałych kryteriach przyznaje się 0 pkt. 2. Kompetencje literackie i kulturowe (maksymalnie 16 punktów) Funkcjonalność wykorzystania utworów wskazanych Liczba Błędy Poziom argumentacji wypowiedzi; erudycyjność wypowiedzi w poleceniu (lektury punktów rzeczowe obowiązkowej i innych utworów) Trzy utwory • Bogata argumentacja. wykorzystane • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 16 pkt w pełni • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. funkcjonalnie. Uwaga: za każdy błąd rzeczowy należy odjąć 1 pkt od ogólnej liczby punktów przyznanych za KLiK, maksymalnie do 16 pkt i bez punktów ujemnych. • Zadowalająca argumentacja. • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 15 pkt • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. • Zadowalająca argumentacja. • Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie. 14 pkt • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. • Powierzchowna argumentacja. 13 pkt • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu. Dwa utwory • Bogata argumentacja. wykorzystane • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 12 pkt w pełni • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. funkcjonalnie, • Zadowalająca argumentacja. a trzeci – • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 11 pkt częściowo • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. funkcjonalnie. • Zadowalająca argumentacja. • Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie. 10 pkt • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. • Powierzchowna argumentacja. 9 pkt • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu. • Dwa – w pełni • Trafna argumentacja. funkcjonalnie, • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 8 pkt trzeci – • Praca zawiera fragmenty erudycyjne. niefunkcjonalnie • Zadowalająca argumentacja. albo brak. • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 7 pkt ALBO • Praca zawiera fragmenty erudycyjne. • Jeden – w pełni • Zadowalająca argumentacja. funkcjonalnie, • Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie. 6 pkt a dwa – • Praca zawiera fragmenty erudycyjne. częściowo • Powierzchowna argumentacja. 5 pkt funkcjonalnie. • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu. • Jeden – w pełni • Trafna argumentacja. funkcjonalnie, • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 4 pkt drugi – • Praca zawiera fragmenty erudycyjne. częściowo • Zadowalająca argumentacja. funkcjonalnie, • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 3 pkt trzeci – • Praca zawiera fragmenty erudycyjne. niefunkcjonalnie • Zadowalająca argumentacja. albo brak. • Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie. 2 pkt ALBO • Praca zawiera fragmenty erudycyjne. • Jeden – w pełni • Powierzchowna argumentacja. funkcjonalnie, • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu. drugi – niefunkcjonalnie, trzeci – niefunkcjonalnie albo brak. ALBO • Trzy utwory 1 pkt wykorzystane częściowo funkcjonalnie. ALBO • Dwa – częściowo funkcjonalnie, a trzeci – niefunkcjonalnie albo brak. • Jeden utwór – częściowo funkcjonalnie, drugi – niefunkcjonalnie, trzeci – niefunkcjonalnie albo brak. 0 pkt • Żaden utwór nie został wykorzystany przynajmniej w części funkcjonalnie. wynosi 0 pkt, wówczas w pozostałych kryteriach (Kompozycja wypowiedzi oraz Język wypowiedzi) przyznaje się 0 pkt. Zasady oceniania rozwiązań zadań 3. Kompozycja wypowiedzi: struktura, spójność i styl (maksymalnie 7 punktów) 3a. Struktura wypowiedzi Uporządkowanie Liczba elementów treściowych Podział wypowiedzi punktów wypowiedzi Elementy treściowe Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, 3 pkt wypowiedzi w całości lub część zasadnicza, zakończenie), jak w przeważającej części i w zakresie struktury akapitów; sposób A pracy są zorganizowane podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez problemowo. zdającego. Dopuszczalna 1 usterka. Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 2 pkt (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) B ALBO w zakresie struktury akapitów. Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 1 pkt (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) C ORAZ w zakresie struktury akapitów. • W pracy podjęta jest Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, 2 pkt próba organizacji część zasadnicza, zakończenie), jak elementów treściowych i w zakresie struktury akapitów; sposób D wypowiedzi podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez problemowo. zdającego. Dopuszczalna 1 usterka. • Elementy treściowe Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 1 pkt wypowiedzi (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) E zorganizowane w pracy ALBO w zakresie struktury akapitów. częściowo problemowo, częściowo wyłącznie Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 0 pkt pod względem (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) formalnym. ORAZ w zakresie struktury akapitów. • Elementy treściowe wypowiedzi w całości lub w przeważającej części pracy F zorganizowane wyłącznie pod względem formalnym, np. wg kolejno omawianych tekstów literackich. Elementy treściowe wypowiedzi niezorganizowane; wypowiedź stanowi 0 pkt G zbiór w znacznej mierze niezależnych elementów. 3b. Spójność wypowiedzi Wypowiedź jest w całości spójna lub występują w niej nie więcej niż 2 zaburzenia 3 pkt w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. W wypowiedzi występuje 3–5 zaburzeń w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) 2 pkt na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. • W wypowiedzi występuje 6–8 zaburzeń w spójności (tj. logice, 1 pkt uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. LUB • Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ALBO z zakończeniem pracy. ALBO • Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ALBO częścią zasadniczą pracy. • W wypowiedzi występuje 9 lub więcej zaburzeń w spójności (tj. logice, 0 pkt uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. LUB • Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ORAZ z zakończeniem pracy. ALBO • Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ORAZ częścią zasadniczą pracy. 3c. Styl wypowiedzi Styl w całości lub w przeważającej części stosowny, tj. adekwatny do odmiany 1 pkt pisanej języka oraz do sytuacji komunikacyjnej (jednorodny albo funkcjonalnie niejednorodny). Wypracowanie nie spełnia warunków określonych w kategorii „1 pkt”. 0 pkt Zasady oceniania rozwiązań zadań 4. Język wypowiedzi (maksymalnie 11 punktów) 4a. Zakres i poprawność środków językowych Poprawność środków Nie 18 lub więcej 4–5 6–7 8–9 10–11 12–14 15–17 więcej niż 3 błędów błędów błędów błędów błędów błędów błędów Zakres środków błędy jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. A B C D E F G H 1. Szeroki zakres środków językowych, tzn. • zróżnicowana składnia, • zróżnicowana leksyka, w tym np. 7 pkt 6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt bogata frazeologia, precyzyjne słownictwo, umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu. 2. Zadowalający zakres środków językowych, tzn. składnia i leksyka 6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt 0 pkt stosowne / odpowiednie do realizacji tematu. 3. Wąski zakres środków językowych, tzn. składnia i leksyka proste / 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt 0 pkt 0 pkt ograniczone, utrudniające realizację tematu. Przykładowo: za wypowiedź, w której zakres środków językowych wykorzystanych przez zdającego jest zadowalający i w której znajdują się 4 błędy językowe, egzaminator przyzna 5 pkt w tym kryterium. 4b. Poprawność ortograficzna Praca jest bezbłędna. 2 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub dysortografią): Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 4 błędy ortograficzne. Praca zawiera 1–2 błędy ortograficzne. 1 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub dysortografią): Praca zawiera nie więcej niż 5–6 błędów ortograficznych. Praca zawiera 3 lub więcej błędów ortograficznych. 0 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub dysortografią): Praca zawiera 7 lub więcej błędów ortograficznych. 4c. Poprawność interpunkcyjna Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 5 błędów interpunkcyjnych. 2 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub dysortografią): Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 10 błędów interpunkcyjnych. Praca zawiera 6–10 błędów interpunkcyjnych. 1 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub dysortografią): Praca zawiera 11–20 błędów interpunkcyjnych. Praca zawiera 11 lub więcej błędów interpunkcyjnych. 0 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub dysortografią): Praca zawiera 21 lub więcej błędów interpunkcyjnych. Informacje o błędach uznawanych za ortograficzne w pracach zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub dysortografią) 1. W ocenie poprawności ortograficznej wypracowania egzaminator będzie uwzględniał następujące błędy (tzn. liczył je jako błędy ortograficzne): • błędy w zapisie wyrazów z u – ó, ż – rz, h – ch • łamanie zasady pisania wielką literą na początku zdania. 2. W ocenie poprawności ortograficznej wypracowania egzaminator nie będzie uwzględniał innych niż wymienione w pkt 1. błędów w zapisie (tzn. nie będzie liczył ich jako błędy ortograficzne), w tym: • dodawania, opuszczania, przestawiania liter, sylab lub całych wyrazów • mylenia liter – o podobnym kształcie (a – o, l – ł – t, n – r, m – n, u – w, e – ę, a – ą, i – j, u – y) – dużych i małych (z wyjątkiem początku zdania) – odpowiedników głosek zbliżonych fonetycznie (b – p, d – t, w – f, g – k, dz – c, sz – s, i – y, ę – em – en, ą – om– on, ś – ź, ć – dź) – różniących się w położeniu w stosunku do osi pionowej (p – b, d – b) lub poziomej (m – w, n – u, b – p, d – g, p – g) • ominięcia drobnych elementów graficznych, w tym – oznaczania miękkości nad literami – kropek (dż, ż, i, j) – „ogonków” przy literach ą lub ę i kreski (wężyka) przy literach ó, t lub ł • błędów dotyczących podziału wyrazu • utraty dźwięczności (kóska zamiast kózka, proźba zamiast prośba) • błędów wynikających ze schematycznego stosowania zasad ortografii, np. startóje bo startować • mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno • niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny zamiast skośny. Zasady oceniania rozwiązań zadań Wyrazy z błędami, których nie uwzględnia się w ocenie poprawności ortograficznej, egzaminator podkreśli w wypracowaniu, a na marginesie oznaczenia tych błędów otoczy kółkiem np. albo ort o INSTRUKCJA OZNACZANIA BŁĘDÓW W WYPRACOWANIACH Błędy oznaczane na lewym marginesie Sposób oznaczenia błędu Sposób oznaczenia błędu Rodzaj błędu w wypracowaniu na marginesie podkreślenie prostą linią fragmentu rzecz ALBO rz rzeczowe zawierającego błąd albo zaznaczenie tego fragmentu pionową linią zaznaczenie symbolem ‿ zaburzenia w spójności między zdaniami w spójności sp zaznaczenie symbolem [ zaburzenia w spójności między akapitami usterki w podziale str tekstu w zakresie zaznaczenie symbolem ] struktury akapitów Błędy oznaczane na prawym marginesie Sposób oznaczenia błędu Sposób oznaczenia błędu Rodzaj błędu w wypracowaniu na marginesie podkreślenie prostą linią wyrazu użytego jęz ALBO j językowe błędnie lub niepoprawnego sformułowania ort ALBO o ortograficzne podkreślenie prostą linią wyrazu z błędem zaznaczenie brakującego znaku interpunkcyjnego symbolem √ int ALBO i interpunkcyjne zaznaczenie zbędnego znaku interpunkcyjnego symbolem x Uwagi. 1. Jeżeli zdający popełnia dokładnie ten sam błąd ortograficzny lub językowy, to na marginesie oznaczenie tego błędu należy otoczyć kółkiem, np. lub ort o 2. Należy konsekwentnie stosować jeden wybrany sposób oznaczania błędów na marginesie. INSTRUKCJA LICZENIA BŁĘDÓW W WYPRACOWANIACH 1. Powtórzony dokładnie ten sam błąd ortograficzny lub językowy liczy się jako jeden błąd. 2. Egzaminator w wypracowaniu i na marginesie musi oznaczyć wszystkie błędy rzeczowe, błędy w spójności wypowiedzi, językowe, ortograficzne i interpunkcyjne. 3. W tabelach dla egzaminatora pod wypracowaniem egzaminator zapisuje liczbę popełnionych błędów zgodnie z poniższymi zasadami: a) błędy rzeczowe – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 2. (KLiK) w polu Liczba błędów rzeczowych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 16; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 16 błędów rzeczowych, egzaminator w tabeli wpisuje „16+” b) błędy w spójności wypowiedzi – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 3b w polu Liczba błędów w spójności egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 9; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 9 błędów w spójności, egzaminator w tabeli wpisuje „9+” c) błędy językowe – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4a w polu Liczba błędów językowych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 18; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 18 błędów językowych, egzaminator w tabeli wpisuje „18+” d) błędy ortograficzne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4b w polu Liczba błędów ortograficznych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 3; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 3 błędy ortograficzne, egzaminator w tabeli wpisuje „3+” e) błędy interpunkcyjne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4c w polu Liczba błędów interpunkcyjnych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 11; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 11 błędów interpunkcyjnych, egzaminator w tabeli wpisuje „11+”. Uwagi dotyczące liczenia błędów ortograficznych i interpunkcyjnych w wypracowaniach zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub dysortografią) a) błędy ortograficzne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4b w polu Liczba błędów ortograficznych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 7; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 7 błędów ortograficznych, egzaminator w tabeli wpisuje „7+” b) błędy interpunkcyjne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4c w polu Liczba błędów interpunkcyjnych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 21; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 21 błędów interpunkcyjnych, egzaminator w tabeli wpisuje „21+”. Zasady oceniania rozwiązań zadań WYJAŚNIENIA DO KRYTERIÓW OCENIANIA 1. Spełnienie formalnych warunków polecenia (maksymalnie 1 punkt) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy: • nie występuje w nim błąd kardynalny • w wypracowaniu zdający odwołał się do lektury obowiązkowej wybranej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym • w wypracowaniu zdający przywołał utwory literackie reprezentujące dwie epoki literackie • wypowiedź w co najmniej jednym fragmencie dotyczy problemu wskazanego w poleceniu • napisane wypracowanie jest w jakiejkolwiek części wypowiedzią argumentacyjną. Wyjaśnienia (kryterium 1. – SFWP) 1. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o: 1) nieznajomości treści lektury obowiązkowej, do której odwołuje się zdający, w zakresie: a) fabuły, w tym głównych wątków utworu; b) losów głównych bohaterów, w tym np. łączenie biografii różnych bohaterów; LUB 2) całkowicie nieuprawnionej interpretacji lektury obowiązkowej będącej całkowitą falsyfikacją danego utworu. 2. W przypadku lektur obowiązkowych błąd kardynalny może dotyczyć wyłącznie lektur obowiązkowych wskazanych w podstawie programowej jako lektury do omówienia w całości (nie we fragmentach). 3. W wypracowaniu zdający musi odwołać się do lektury obowiązkowej – w zależności od tematu – wskazanej w poleceniu albo wybranej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym. Odwołanie się zdającego do lektury oznacza, że co najmniej jedno zdanie o tej lekturze ma charakter analityczny, a nie tylko informacyjny. a) Przykład zdania analitycznego: Sposób dzielenia się własnymi życiowymi doświadczeniami zależy nie tylko od samego autora – jego intencji, chęci czy stylu, ale również od charakteru filozofii i światopoglądu epoki, w jakiej tworzył. b) Przykład zdania informacyjnego: Innym tekstem, tym razem pochodzącym z epoki renesansu, są Treny Jana Kochanowskiego. Za zdania informacyjne uznaje się również sformułowania będące wyłącznie przepisanymi fragmentami polecenia lub parafrazą polecenia. 4. Jeśli jedyna lektura obowiązkowa jest przywołana lakonicznie, bardziej w kontekście / w nawiązaniu do innego utworu literackiego, który zdający szerzej omawia w wypracowaniu, wówczas traktujemy przywołanie tej lektury jako spełnienie formalnych warunków zadania, ale oceniając KLiK, nie uwzględniamy tej lektury jako kontekst. 5. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli: a) zawiera fragmenty odnoszące się do zakresu merytorycznego zagadnienia, którego omówienie jest wymagane ORAZ b) utwory literackie uwzględnione w wypracowaniu reprezentują co najmniej dwie różne epoki. 6. Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną, jeżeli zawiera co najmniej jeden akapit argumentacyjny. 2. Kompetencje literackie i kulturowe (maksymalnie 16 punktów) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy w wypracowaniu zdający: • wykorzystał znajomość – odpowiednio – wskazanej w poleceniu lub wybranej lektury obowiązkowej oraz innych utworów literackich – reprezentujących różne epoki literackie – w sposób funkcjonalny, tzn. np. czy przywołał w pracy takie konwencje, omówił takie motywy literackie, które w sposób istotny wspierają jego tok rozumowania albo dobrze ilustrują to, o czym pisze • funkcjonalnie wykorzystał kontekst, wybrany spośród: historycznoliterackiego, literackiego, biograficznego, kulturowego, mitologicznego, biblijnego, religijnego, historycznego, filozoficznego, egzystencjalnego, politycznego, społecznego • przedstawił bogatą argumentację, świadczącą o jego erudycji • wykazał się wiedzą i umiejętnościami z zakresu kształcenia literackiego i kulturowego oraz kształcenia językowego • nie popełnił błędów rzeczowych zarówno w odniesieniu do przywołanych tekstów literackich oraz kontekstów, jak i terminologii historycznoliterackiej oraz/lub teoretycznoliterackiej. Wyjaśnienia (kryterium 2. – KLiK) 1. Poprzez wykorzystanie utworu rozumie się wykorzystanie znajomości problematyki utworu, elementów poetyki tekstu. 2. Zdający powinien funkcjonalnie wykorzystać w wypracowaniu znajomość trzech utworów reprezentujących różne epoki literackie, w tym lektury obowiązkowej / lektur obowiązkowych, innego utworu literackiego / innych utworów literackich. Funkcjonalne wykorzystanie znajomości tekstu oznacza przywołanie w wypracowaniu: 1) takich elementów jego struktury, jak np. kreacja świata przedstawionego, motywy, tematy, toposy, aluzje obecne w dziele literackim, 2) problematyki utworów, w tym np.: ich związku z tradycją literacką, programami epoki, grupy literackiej itp., które istotnie wspierają tok rozumowania zdającego, albo dobrze ilustrują to, o czym zdający pisze. Funkcjonalność wykorzystania znajomości tekstów ocenia się w odniesieniu do tematu pracy. Jeżeli w części zasadniczej pracy w charakterze argumentów/przykładów wykorzystane są elementy struktury dzieła literackiego lub motywy, konwencje, aluzje literackie, które nie są spójne np. ze stanowiskiem zdającego wyrażonym we wstępie do pracy – wówczas uwzględnia się tę niespójność w ocenie spójności. 3. Utwór literacki nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, nie wyciągając żadnego wniosku, nie wprowadzając żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem. 4. Jeżeli zdający w wypracowaniu napisze więcej niż o trzech utworach literackich (np. o trzech lekturach obowiązkowych i o dwóch innych tekstach literackich), o różnym stopniu funkcjonalności, do oceny stopnia realizacji kryterium bierze się pod uwagę trzy utwory wykorzystane w sposób najbardziej funkcjonalny, z których jeden musi być lekturą obowiązkową. Pozostałe utwory mogą być traktowane jako kontekst literacki. Zasady oceniania rozwiązań zadań 5. Argumentacja to udowodnienie tezy/opinii/stanowiska przedstawionego przez zdającego przy pomocy argumentów. 1) Bogata argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi przykładami i szeroka/wieloaspektowa, uwzględniająca kontekst, stanowiąca – jako całość – wnikliwą analizę problemu sformułowanego w poleceniu; zawiera elementy refleksji / głębszego namysłu nad problemem. W sytuacji gdy znajomość problematyki utworów literackich oraz elementów poetyki tekstu została wykorzystana częściowo funkcjonalnie, mówimy o argumentacji trafnej. 2) Zadowalająca argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi przykładami. 3) Powierzchowna argumentacja – to argumentacja oparta na uogólnieniach, niewnikająca w istotę rzeczy, poprzestająca na pobieżnych obserwacjach, mało dokładna, czasami niepoparta przykładami; również argumentacja, w której zdający podejmuje próbę zbudowania argumentu, dobierając jedynie środki językowe typowe dla struktur argumentacyjnych, np. Moim pierwszym argumentem jest... 6. Kontekst należy rozumieć jako odniesienie się przez zdającego w pracy do na przykład: 1) historii literatury 2) teorii literatury 3) charakteru epoki 4) biografii autora 5) innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu 6) filmu, spektaklu teatralnego 7) utworu muzycznego, dzieła plastycznego 8) mitologii 9) Biblii 10) religii 11) historii 12) filozofii 13) kwestii politycznych 14) kwestii społecznych, wybrane przez zdającego w sposób celowy, przydatne do osadzenia omawianego utworu w szerszej perspektywie i pogłębionego odczytania sensów utworu literackiego, do którego zdający odwołuje się w wypracowaniu. Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu polega na trafnym jego doborze ze względu na rozważany problem; kontekst pogłębia i rozwija omawiane zagadnienie. Pogłębienie i omówienie danego zagadnienia poprzez konteksty nie oznacza konieczności dogłębnej analizy samych kontekstów jako takich; w szczególności nie może prowadzić do dygresji stosowanej niefunkcjonalnie. 7. Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie ogranicza się wyłącznie do przywołania, np. informacji, wydarzenia, tytułu dzieła; kontekst jest poprawny, ale ogranicza się tylko do funkcji informacyjnej, nie pogłębia i nie rozwija omawianego zagadnienia. 8. Kontekst polegający na odniesieniu się przez zdającego do innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, nie formułując żadnego wniosku, nie dokonując żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem. 9. Erudycję należy rozumieć jako wiedzę przedmiotową zdającego, w tym m.in. wiedzę i umiejętność wykorzystania kontekstów, kodów kulturowych, terminologii, znajomości kultury, w tym literatury i innych dziedzin sztuki. Wypowiedź świadcząca o erudycji zdającego to wypracowanie, w którym zdający funkcjonalnie wykorzystał wiedzę przedmiotową w rozważaniu problemu sformułowanego w poleceniu. 10. W ocenie poziomu argumentacji nie uwzględnia się fragmentów wypowiedzi zawierających błędy rzeczowe. 11. Błąd rzeczowy – to błąd świadczący o: 1) nieznajomości lektury obowiązkowej (z podstawy programowej) wskazanej w poleceniu, do której odwołuje się zdający, w zakresie innym niż w przypadku błędu kardynalnego, tj. np. błąd w nazwisku autora, w przypisaniu autorstwa, w nazwisku/imieniu bohatera (dopuszczalne błędy w zapisie, nieprowadzące do trudności w identyfikacji bohatera lub autora, np. Russeau albo Rouseau zamiast Rousseau – błędny zapis to błąd ortograficzny), dotyczący losów bohaterów drugoplanowych bądź wątków innych niż główne 2) nieznajomości utworu literackiego lub tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, innego niż lektura obowiązkowa lub utwór literacki wskazany w poleceniu (każdy błąd merytoryczny) 3) nieuprawnionej interpretacji fragmentu lub fragmentów / części utworu literackiego, w tym poetyckiego, do którego odwołuje się zdający, będącej częściową falsyfikacją danego utworu 4) nieznajomości zagadnień z zakresu teorii i historii literatury bądź języka, np. stosowanie pojęć typowych dla epiki w odniesieniu do liryki (np.: narrator wiersza; wiersz „Ocalony” Różewicza opowiada, *fabuła w „Trenach” Jana Kochanowskiego). Nie są błędem rzeczowym sformułowania takie jak np. utwór pokazuje, wiersz ukazuje). 5) braku wiedzy dotyczącej wybranego przez zdającego kontekstu, np. błędne przywołanie pojęć lub faktów historycznych. Jako błąd rzeczowy traktujemy również niepoprawne przywołanie cytatu z utworu literackiego, oznaczone cudzysłowem. 6) Dokładnie ten sam błąd rzeczowy (np. konsekwentne stosowanie błędnego imienia bohatera, którego da się w jednoznaczny sposób zidentyfikować, a opisane w wypracowaniu fakty świadczą o znajomości lektury) powtórzony kilkakrotnie jest liczony jako jeden błąd. 7) Jeżeli dane sformułowanie stosowane/uznawane jest w nauczaniu zwyczajowo za „termin” (np. apokalipsa spełniona), ale nie jest terminem w rozumieniu encyklopedycznym oraz/lub nie jest wymienione w podstawie programowej, to błędu w takim sformułowaniu (np. *apokalipsa przepowiadana) nie traktuje się jako błędu rzeczowego. Zasady oceniania rozwiązań zadań 3. Kompozycja wypowiedzi: struktura, spójność i styl (maksymalnie 7 punktów) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy: 1. w zakresie struktury wypowiedzi: • kompozycja wypowiedzi jest funkcjonalna, tzn. czy układ i sposób przedstawienia treści pomaga w zrozumieniu wypowiedzi • podział wypowiedzi – zarówno w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie), jak i w zakresie struktury akapitów – jest poprawny i funkcjonalny 2. w zakresie spójności wypowiedzi: • wypowiedź jest spójna, tzn. złożona z elementów, które tworzą logiczną i uporządkowaną całość • w wypowiedzi spójność jest zachowana zarówno wewnątrz zdań, jak również między zdaniami i akapitami • w wypowiedzi użyte zostały odpowiednie środki językowe, np. wskaźniki zespolenia tekstu, struktury metatekstowe, leksykalne wykładniki spójności, które ułatwiają śledzenie toku rozumowania autora 3. w zakresie stylu wypowiedzi: • styl wypowiedzi jest stosowny, tzn. czy zdający konsekwentnie posługuje się jednym, wybranym stylem, a jeżeli miesza różne style w wypowiedzi – to czy jest to uzasadnione (czy czemuś to służy, jest funkcjonalne) oraz czy zdający nie napisał wypowiedzi, stosując słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej. 3a. Struktura wypowiedzi Wyjaśnienia (kryterium 3a – Struktura wypowiedzi) 1. Elementy treściowe wypowiedzi to – najogólniej rzecz ujmując – „bloki”, na które podzielone jest wypracowanie (w najprostszej formie: wstęp – część zasadnicza (rozwinięcie) – zakończenie, ale „część zasadnicza” zazwyczaj jest dzielona na kolejne „bloki”, tj. akapity). 1) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane problemowo (w toku problemowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej wypracowania omawia np. jeden aspekt tematu. Omawiając wybrany aspekt, zdający przywołuje argumentację i przykłady z różnych tekstów literackich / kontekstów; czynnikiem organizującym dany „blok” jest właśnie problem („ponadtekstowo”, „międzytekstowo”), a nie dany tekst literacki. 2) Możliwa jest sytuacja, w której zorganizowanie problemowe „pokrywa się” ze zorganizowaniem według kolejno omawianych tekstów literackich, jeżeli w pracy widoczny jest zamysł kompozycyjny wskazujący na tematyczne ustrukturyzowanie wypowiedzi, np. kolejny tekst literacki stanowi przykład umożliwiający np. uszczegółowienie wcześniej omawianego zagadnienia. 3) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane wyłącznie pod względem formalnym (w toku liniowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej wypracowania dotyczy innego tekstu literackiego / kontekstu, a jedynym identyfikowalnym czynnikiem organizującym taki układ jest po prostu omawianie w następujących po sobie „blokach” zagadnień dotyczących kolejnych tekstów / kontekstów; tekst jest zorganizowany wg tekstów „jeden po drugim” (np. zmiana kolejności akapitów nie wpływa na strukturę tekstu). 2. Ocena podziału wypowiedzi w skali ogólnej wymaga rozważenia proporcji i funkcjonalności zasadniczych „bloków” pracy, tj. wstępu – części zasadniczej – zakończenia. Usterki w podziale wypowiedzi w skali ogólnej mogą wynikać z np. nieproporcjonalnie i niefunkcjonalnie długiego wstępu, ze zbyt krótkiego (lakonicznego) zakończenia lub z braku jednego z tych „bloków”. 3. Ocena podziału wypowiedzi na akapity wymaga rozważenia, czy logika wywodu została odzwierciedlona w podziale na graficznie wyodrębnione i funkcjonalne akapity. Usterki w podziale wypowiedzi na akapity mogą wynikać np. z faktu, że w pracy występują wyodrębnione graficznie akapity, które nie stanowią zwartej myślowo całości, albo występują akapity, które powinny zostać podzielone na mniejsze bloki, ponieważ taki akapit zawiera kilka wątków (każdy z takich wątków stanowi sam w sobie zwartą myślowo całość). 4. W ocenie struktury wypowiedzi nie uwzględnia się niezrealizowania przez zdającego któregoś z elementów tematu, np. nieodwołania się w ogóle do jednego z tekstów wskazanych w temacie jako obowiązkowy. 3b. Spójność wypowiedzi Wyjaśnienia (kryterium 3b – Spójność wypowiedzi) 1. Wypowiedź jest spójna, jeżeli elementy, które ją tworzą, stanowią logiczną i uporządkowaną całość. 2. Wywód jest uporządkowany, jeśli każdy kolejny akapit wynika z poprzedniego, a np. przestawienie akapitów zaburzyłoby tok rozumowania przyjęty przez zdającego. 3. Zaburzenia w spójności mogą wynikać m.in. z: a) błędów logicznych, w tym ze zbyt daleko idących uogólnień, nieuzasadnionych wniosków (np. wnioski w zakończeniu pracy nie wynikają z przeprowadzonego rozumowania), sprzecznych stwierdzeń b) odstępstw od podporządkowania wywodu myśli przewodniej, np. wypracowanie zawiera niefunkcjonalne fragmenty stanowiące niezwiązane z tematem wątki poboczne c) zredagowaniu wstępu lub rozwinięcia, lub zakończenia, lub akapitu, które nie pasują logicznie do pozostałej części wypracowania, nie łączą się logicznie z poprzedzającą je częścią / poprzedzającym je akapitem d) rozwijania jednocześnie więcej niż jednego wątku („zazębiania” się wątków) e) pomijania pośrednich ogniw rozumowania, tzw. skróty myślowe f) wprowadzenie treści nieistotnych, zbędnych dla pracy, bez związku/pozostających w wątpliwym związku z tematem/wywodem g) wprowadzania dygresji stosowanych niefunkcjonalnie h) przerywania toku myślenia zbędnymi zdaniami. 4. Błędy w spójności wewnątrz akapitów oznaczają np. nielogiczne połączenia zdań w akapicie oraz brak zastosowania w nim wskaźników zespolenia. 5. Błędy w spójności między akapitami oznaczają nielogiczne powiązanie danego akapitu z poprzednim lub poprzednimi akapitami oraz brak zastosowania wskaźników zespolenia między akapitami. 6. Błąd w składni prowadzący do błędu w spójności jest traktowany zarówno jako błąd językowy, jak i błąd w spójności. Zasady oceniania rozwiązań zadań 3c. Styl wypowiedzi Wyjaśnienia (kryterium 3c – Styl wypowiedzi) 1. Styl wypowiedzi – co do zasady – powinien być: jasny, prosty (nie: zawiły, pretensjonalny), zwięzły, jednolity. Dodatkowo może być żywy, obrazowy. 2. Wypracowanie powinno być napisane stylem stosownym do sytuacji komunikacyjnej, jaką jest egzamin maturalny, co oznacza, że nie należy redagować go, stosując słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej. Styl uznaje się za stosowny w przeważającej części, jeżeli jest stosowany w orientacyjnie 2/3 pracy. Styl jest niestosowny do sytuacji komunikacyjnej, jeżeli orientacyjnie ok. 2/3 wypracowania zredagowane jest przy użyciu struktur językowych charakterystycznych dla stylu potocznego w odmianie mówionej. 3. Styl wypracowania jest jednorodny, jeśli zdający konsekwentnie posługuje się jednym, wybranym stylem, odpowiednim dla treści i formy wypowiedzi, lub miesza różne style w wypowiedzi, ale jest to uzasadnione i celowe. 4. Indywidualne upodobania stylistyczne egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę stylu pracy zdającego. 4. Język wypowiedzi (maksymalnie 11 punktów) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał: 1. w odniesieniu do zakresu i poprawności środków językowych: • czy zdający poprawnie użył w wypowiedzi różnych rodzajów zdań i bogatej leksyki (np. frazeologizmów, wyrazów rzadziej używanych w języku polskim), czy też ograniczył się do najprostszych środków językowych • czy środki językowe, których użył zdający, pozwalają mu zrealizować temat w sposób swobodny i precyzyjny, czy też pobieżny, sprawiający trudność w zrozumieniu tekstu • ile błędów językowych, w tym błędów stylistycznych, zdający popełnił w pracy 2. w odniesieniu do poprawności ortograficznej: • ile błędów ortograficznych zdający popełnił w pracy 3. w odniesieniu do poprawności interpunkcyjnej: • ile błędów interpunkcyjnych zdający popełnił w pracy. 4a. Zakres i poprawność środków językowych Oceniając język wypowiedzi, egzaminator najpierw oceni zakres użytych środków językowych, a następnie – ich poprawność. Ostateczną liczbę punktów ustali na podstawie oceny obu tych aspektów wypowiedzi, zgodnie z poniższą tabelą. Wyjaśnienia (kryterium 4a) 1. Nie każde nieprecyzyjne sformułowanie jest niepoprawne językowo (stanowi błąd językowy); może być przejawem nieporadności językowej. Błędem jest nieporadność językowa będąca oczywistym nieuzasadnionym naruszeniem obowiązującej normy językowej. 2. Indywidualne upodobania językowe egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę poprawności środków językowych w pracy zdającego. 3. W wypracowaniu występuje zróżnicowana składnia, jeżeli w pracy zdający wykorzystał poprawnie co najmniej 4 różne struktury składniowe, np.: zdanie pojedyncze, zdanie złożone, zdanie wielokrotnie złożone, równoważnik zdania, imiesłowowy równoważnik zdania, strona bierna, paralelizm składniowy, poprawne wprowadzanie cytatu, zdanie pytające, zdanie wtrącone. 4. W wypracowaniu występuje zróżnicowana leksyka, jeżeli w pracy zdający np. stosuje wyrazy/wyrażenia synonimiczne, stosuje bogatą frazeologię, używa precyzyjnego słownictwa, w tym np. terminologii. 5. W ocenie zróżnicowania leksyki nie uwzględnia się nieuzasadnionych powtórzeń wyrazów, zwrotów. Nieuzasadnione powtórzenia są uwzględniane w liczbie błędów językowych.

Zasady oceniania rozwiązań Rodzaj dokumentu: zadań Egzamin maturalny Egzamin: Test diagnostyczny Arkusz 1. Przedmiot: Test Język polski w użyciu Test historycznoliteracki Poziom: Formy arkusza: MPOP-P1-600, MPOP-P1-Q00, Termin egzaminu: 6 grudnia 2023 r. Data publikacji Wersja 1.: 11 grudnia 2023 r. dokumentu: Ogólne zasady oceniania zadań w części testowej Przykładowe rozwiązania zadań otwartych nie są wzorcem oczekiwanych sformułowań. Akceptowane są wszystkie odpowiedzi merytorycznie poprawne i spełniające warunki zadania – również te nieprzewidziane jako przykładowe odpowiedzi w zasadach oceniania. • Odpowiedzi nieprecyzyjne, niejednoznaczne, niejasno sformułowane uznaje się za błędne. • Gdy jako rozwiązanie tego samego zadania zdający podaje kilka odpowiedzi, z których jedna jest poprawna, a inne – błędne, nie otrzymuje punktów za żadne z tych rozwiązań. • Jeżeli odpowiedź zawiera wyłącznie cytat, to jest oceniana na 0 pkt. • Jeżeli informacje zamieszczone w odpowiedzi (również te dodatkowe, a więc takie, które nie wynikają z treści polecenia) świadczą o nierozumieniu omawianego zagadnienia i zaprzeczają pozostałej części odpowiedzi stanowiącej prawidłowe rozwiązanie zadania, to za odpowiedź jako całość zdający otrzymuje 0 pkt. • Jeżeli rozwiązanie zadania sprawdzającego znajomość problematyki i treści lektur obowiązkowych zawiera błąd rzeczowy, to ocenia się je na 0 pkt. • W zadaniach zamkniętych każdy sposób oznaczenia odpowiedzi (podkreślenie, przekreślenie, zakreślenie, obwiedzenie itd.) jest uznawany za wybór tej odpowiedzi, pod warunkiem że zdający konsekwentnie go stosuje w jednym zadaniu. Zasady oceniania rozwiązań zadań Zadanie 1. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 20241 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: analizowania i interpretowania […] tekstów 1) przetwarza i hierarchizuje informacje kultury […]. z tekstów, np. publicystycznych […]; 8. Kształcenie umiejętności świadomego 3) […] odczytuje informacje i przekazy odbioru […] tekstów kultury na różnych jawne i ukryte […]. poziomach […]. SP I. Kształcenie literackie i kulturowe. 2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń: 3) wyszukuje w tekście potrzebne informacje [...]; 5) wyszukuje w tekście informacje wyrażone wprost i pośrednio (ukryte); 7) wyciąga wnioski wynikające z przesłanek zawartych w tekście […]. Zasady oceniania 1 pkt – poprawne wyjaśnienie. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Słowo pisane może zmieniać (wzmacniać lub osłabiać) siłę wyrazu, którą ma słowo mówione. • Słowu pisanemu nie towarzyszą np. gesty (mimika/intonacja/akcent), które wyróżniają (wzmacniają) znaczenie słowa mówionego. • Słowo pisane (drukowane) nie oddaje emocji zawartych w tekście tak dobrze, jak mowa (która posługuje się np. intonacją/recytacją). Zadanie 2.1. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: analizowania i interpretowania […] tekstów 1) przetwarza i hierarchizuje informacje kultury […]. z tekstów, np. publicystycznych […]; 3) […] odczytuje informacje i przekazy jawne i ukryte […]. Zasady oceniania 1 pkt – poprawne sformułowanie argumentu na podstawie tekstu Davida Diringera. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Pismo umożliwiło zgromadzenie/zapisanie wiedzy dla kolejnych pokoleń. • Dzięki pismu możemy poznać starożytne cywilizacje. • Pismo powoduje, że języki nie giną. Zadanie 2.2. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: analizowania i interpretowania […] tekstów 1) przetwarza i hierarchizuje informacje kultury […]. z tekstów, np. publicystycznych […]; 8. Kształcenie umiejętności świadomego 3) […] odczytuje informacje i przekazy odbioru […] tekstów kultury na różnych jawne i ukryte […]. poziomach […]. SP I. Kształcenie literackie i kulturowe. 2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń: 3) wyszukuje w tekście potrzebne informacje [...]; 5) wyszukuje w tekście informacje wyrażone wprost i pośrednio (ukryte); 7) wyciąga wnioski wynikające z przesłanek zawartych w tekście […]. Zasady oceniania 1 pkt – rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie na podstawie tekstu Jana Parandowskiego. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Zasady oceniania rozwiązań zadań Przykładowe odpowiedzi • Jan Parandowski uważa podobnie. Według niego dzięki pismu można poznać dzieła dawnych twórców, czasem zapomnianych. • Tak. Parandowski pisze, że wynalezienie druku pozwoliło przetrwać książkom/utworom literackim. Zadanie 3. (0–2) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: analizowania i interpretowania […] tekstów 1) przetwarza i hierarchizuje informacje kultury […]. z tekstów, np. publicystycznych […]; 8. Kształcenie umiejętności świadomego 2) analizuje strukturę tekstu: odczytuje […] odbioru […] tekstów kultury na różnych sposób prowadzenia wywodu oraz poziomach […]. argumentację; 3) […] odczytuje informacje i przekazy jawne i ukryte […]. SP I. Kształcenie literackie i kulturowe. 2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń: 3) wyszukuje w tekście potrzebne informacje [...]; 5) wyszukuje w tekście informacje wyrażone wprost i pośrednio (ukryte); 7) wyciąga wnioski wynikające z przesłanek zawartych w tekście […]. Zasady oceniania 2 pkt – poprawne uzasadnienie w odniesieniu do obu tekstów adekwatne do rozstrzygnięcia. 1 pkt – rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie w odniesieniu do jednego tekstu. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Uwaga. W odpowiedzi zdający nie musi nazywać funkcji odwołania do kultury Chin w argumentacji autorów, tzn. nie musi napisać, że odwołanie do kultury Chin pełni funkcję przykładu, porządkowania wywodu itp.; wystarczy określenie/opisanie tej funkcji. Przykładowe odpowiedzi ocenione na 2 pkt • Tak, oba przykłady odwołujące się do kultury Chin świadczą o tym, że starożytni Chińczycy darzyli pismo wielkim szacunkiem. Diringer pisze o tym, że przypisywali oni pismu boskie pochodzenie, natomiast Parandowski podkreśla, że nadawali mu piękną/wyszukaną formę. • Nie. Dringer odwołuje się do kultury Chin, żeby potwierdzić wagę / (ponadczasową) doniosłość pisma w kulturze. Natomiast Parandowski za pomocą odniesienia do kultury Chin pokazuje kontrast pomiędzy współczesnością, w której pismo/druk jest domeną pospolitości, a przeszłością, w której było przejawem piękna. Zadanie 4. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 8. Kształcenie umiejętności świadomego 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: odbioru […] tekstów kultury na różnych 3) rozpoznaje środki językowe […] poziomach […]. zastosowane w tekstach; odczytuje informacje i przekazy jawne i ukryte […]. SP I. Kształcenie literackie i kulturowe. 1. Czytanie utworów literackich. Uczeń: 11) rozpoznaje w tekście literackim: […] przenośnię […]. II. Kształcenie językowe. SP 3. Funkcjonalne wykorzystanie wiedzy II. Kształcenie językowe. o języku w odczytaniu sensów zawartych 2. Zróżnicowanie języka. Uczeń: w strukturze głębokiej tekstów […] 1) dostrzega zróżnicowanie słownictwa, nieliterackich. w tym rozpoznaje słownictwo ogólnonarodowe i słownictwo SP o ograniczonym zasięgu (np. terminy II. Kształcenie językowe. naukowe […]) […]. 3. Poznawanie podstawowych pojęć oraz terminów służących do opisywania języka i językowego komunikowania się ludzi. Zasady oceniania 1 pkt – poprawna odpowiedź. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Rozwiązanie PP Zasady oceniania rozwiązań zadań Zadanie 5. (0–4) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: analizowania i interpretowania […] tekstów 1) przetwarza […] informacje z tekstów, np. kultury, a także ich wzajemnej publicystycznych […]; korespondencji. 3) […] odczytuje informacje i przekazy 8. Kształcenie umiejętności świadomego jawne i ukryte […]. odbioru […] tekstów kultury na różnych poziomach […]. SP I. Kształcenie literackie i kulturowe. 2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń: 3) wyszukuje w tekście potrzebne informacje […]; 4) odróżnia zawarte w tekście informacje ważne od informacji drugorzędnych; 5) wyszukuje w tekście informacje wyrażone wprost i pośrednio (ukryte). II. Kształcenie językowe. 1. Gramatyka języka polskiego. Zdający: 1. Pogłębianie funkcjonalnej wiedzy 1) wykorzystuje wiedzę z dziedziny fleksji, z zakresu nauki o języku. słowotwórstwa, frazeologii i składni w […] tworzeniu własnych wypowiedzi. 4. Ortografia i interpunkcja. Zdający: 1) stosuje zasady ortografii i interpunkcji […]. III. Tworzenie wypowiedzi. 2. Mówienie i pisanie. Zdający: 2. Wykorzystanie kompetencji językowych 2) buduje wypowiedź w sposób świadomy, […] w wypowiedziach […] pisemnych. za znajomością jej funkcji językowej […]; 4) tworzy spójne wypowiedzi w następujących formach gatunkowych: […] notatka syntetyzująca. Zasady oceniania notatki syntetyzującej Za notatkę syntetyzującą można uzyskać 4 punkty, w tym 3 punkty za treść i 1 punkt za poprawność językową, ortograficzną i interpunkcyjną. Treść 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt notatka spełnia notatka spełnia notatka kryteria A, B i C kryteria A, B i C spełnia określone dla określone dla kryteria A i C 3 pkt, ALE nie 2 pkt, ALE nie określone dla została została 1 pkt, ALE zachowana zachowana nie została dozwolona liczba dozwolona liczba zachowana wyrazów wyrazów dozwolona liczba wyrazów ALBO ALBO ALBO A. przedstawienie notatka notatka notatka notatka nie stanowiska przedstawia – przedstawia – przedstawia spełnia każdego oparte na oparte na stanowisko żadnego autora kluczowych dla kluczowych dla każdego autora z kryteriów tematu tematu względem określonego informacjach – informacjach – zagadnienia dla 1 pkt stanowisko stanowisko określonego każdego autora każdego autora w temacie notatki, względem względem odtworzone na zagadnienia zagadnienia podstawie określonego określonego informacji w temacie notatki, w temacie notatki, zawartych odtworzone na odtworzone na w tekście podstawie podstawie informacji informacji zawartych zawartych w tekście, na w tekście, ale odpowiednim poziom poziomie uogólnienia jest uogólnienia zaburzony B. zestawienie w notatce w notatce stanowisk obu stanowisk obu zestawiono zestawiono autorów nie autorów stanowiska obu stanowiska obu zestawiono albo autorów; autorów; zestawiono je poprawnie poprawnie niepoprawnie; nie wskazano np. wskazano np. wskazano np. punkty wspólne/ punkty wspólne/ punktów rozbieżne albo rozbieżne albo wspólnych/ różnorodność różnorodność rozbieżnych albo aspektów aspektów różnych aspektów zagadnienia zagadnienia zagadnienia określonego określonego określonego w temacie notatki w temacie notatki w temacie notatki ujętych w tekstach ujętych w tekstach ujętych w tekstach obu autorów obu autorów obu autorów C. spójność notatka stanowi notatka stanowi notatka stanowi logiczną logiczną logiczną i zorganizowaną i zorganizowaną i zorganizowaną całość całość ALBO całość ALBO w notatce w notatce występują usterki występują usterki w spójności w spójności D. długość notatki 60–90 wyrazów 60–90 wyrazów 60–90 wyrazów Zasady oceniania rozwiązań zadań Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna 1 pkt – poprawny zapis, dopuszczalne dwa błędy (językowe, ortograficzne lub interpunkcyjne). 0 pkt – trzy i więcej błędów (językowych, ortograficznych lub interpunkcyjnych). Uwaga. Jeżeli w kryterium Treść przyznano 0 pkt, wówczas nie przyznaje się punktów w kryterium Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna. INFORMACJA O ZASADACH OCENIANIA NOTATKI SYNTETYZUJĄCEJ NAPISANEJ PRZEZ ZDAJĄCYCH ZE SPECYFICZNYMI TRUDNOŚCIAMI W UCZENIU SIĘ (Z DYSLEKSJĄ LUB DYSORTOGRAFIĄ) Egzaminator ocenia treść notatki syntetyzującej Treść (0–3) zgodnie z tabelą zamieszczoną na stronie 8 tego dokumentu. 1 pkt – zapis poprawny językowo, dopuszczalne trzy błędy językowe. 0 pkt – cztery i więcej błędów językowych. Poprawność językowa (0–1) Uwaga. Oceniając notatkę syntetyzującą zdającego, u którego stwierdzono specyficzne trudności w uczeniu się (dysleksję lub dysortografię), egzaminator nie ocenia ani poprawności ortograficznej, ani interpunkcyjnej. Wskazówki dotyczące realizacji tematu notatki 1) Stanowiska autorów tekstów a) Stanowisko autora 1. tekstu, np. • Słowo pisane utrwala osiągnięcia cywilizacyjne ludzkości dla kolejnych pokoleń. • Słowo pisane umożliwia przekazywanie myśli między ludźmi bez względu na ograniczenia, np. czasu i przestrzeni. b) Stanowisko autora 2. tekstu, np. • Pismo pozwala utrwalić przekazy ustne, jednak słowo pisane zmienia (osłabia lub wzmacnia) siłę wyrazu właściwą przekazowi, którą ma słowo mówione. • Słowo pisane utrwaliło mowę, jednak nie jest ono pozbawione wad. Uwaga dotycząca przedstawienia stanowisk obu autorów Jeżeli zdający, przedstawiając stanowisko Jana Parandowskiego, określi, że autor dostrzega tylko pozytywne albo tylko negatywne znaczenie słowa pisanego dla kultury, to za treść przyznaje się nie więcej niż 1 pkt. 2) Zestawienie stanowisk, np. Z zestawienia stanowisk autorów obu tekstów musi wynikać, że David Diringer dostrzega tylko pozytywne, a Jan Parandowski – i pozytywne, i negatywne znaczenie słowa pisanego dla kultury. Uwaga ogólna Kompozycja notatki jest dowolna, np. zdający może zacząć od zestawienia stanowisk autorów tekstów albo od przedstawienia stanowiska każdego z nich. Przykładowe odpowiedzi ocenione na 3 pkt za treść • Obaj autorzy zgadzają się, że pismo ma duże znaczenie dla kultury. David Diringer wskazuje przede wszystkim na zalety. Zaznacza, że dzięki pismu można utrwalać wiedzę i przekazywać ją innym ludziom bez względu na ograniczenia, np. czasu i przestrzeni. Natomiast Jan Parandowski nie tylko dostrzega zalety słowa pisanego, które utrwala i zachowuje dla potomności cenne przekazy literackie, ale także zauważa jego wadę. Podkreśla, że pismo zmieniło dynamikę słów, ponieważ słowom w przekazie ustnym towarzyszyły m.in. intonacja czy akcent, które wpływają na sposób odbioru tekstu. [83 wyrazy] • W artykule Davida Diringera słowo pisane odgrywa pierwszorzędną rolę w rozwoju kultury. Pismo jest uznawane za graficzne odbicie języka mówionego, które zachowuje swoją trwałość, dzięki temu historia nie zostaje zapomniana. Natomiast w tekście Jana Parandowskiego słowo pisane zostało przedstawione jako coś potrzebnego, jednakże również negatywnego dla rozwoju kultury. Masowość druku pozbawia literaturę unikalności. Litery na papierze nie są w stanie oddać pełnego sensu poezji. Autorzy – mimo odrębnego zdania na temat wpływu pisma na kulturę – zgadzają się w tym, że jest to kluczowe narzędzie we współczesnym świecie. [86 wyrazów] Zadanie 6. (0–2) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej i światowej […]. 8) wykazuje się znajomością 7. Kształcenie umiejętności czytania, i zrozumieniem treści utworów wskazanych analizowania i interpretowania literatury w podstawie programowej jako lektury […]. obowiązkowe; 8. Kształcenie umiejętności świadomego 13) porównuje utwory literackie lub ich odbioru utworów literackich […] na różnych fragmenty, dostrzega kontynuacje poziomach [...]. i nawiązania w porównywanych utworach, określa cechy wspólne i różne. Zasady oceniania 2 pkt – rozstrzygnięcie i sformułowanie dwóch argumentów – każdego w odniesieniu do obu tekstów. 1 pkt – rozstrzygnięcie i sformułowanie jednego argumentu w odniesieniu do obu tekstów. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Zasady oceniania rozwiązań zadań Przykładowe odpowiedzi ocenione na 2 pkt 1) Rozstrzygnięcie: Tak samo. Argumenty, np.: • Obaj twórcy twierdzą, że cnota jest źródłem szczęścia człowieka – Kochanowski uważa, że cnotliwy człowiek ma otwartą drogę do raju, zaś Seneka głosi, że dzięki cnocie człowiek staje się wolny. • Obaj twórcy podkreślają, że cnota stawia przed człowiekiem wymagania: Seneka twierdzi, że trzeba doskonalić się w zachowaniu postawy stoickiej, zaś Kochanowski podkreśla, że trzeba być patriotą. 2) Rozstrzygnięcie: Inaczej. Argumenty, np.: • Seneka podkreśla, że praktykowanie cnoty wynagradza człowieka w doczesności. Kochanowski zgadza się z tym, ale dodaje, że za cnotliwe życie człowiek otrzyma nagrodę również po śmierci. • Seneka twierdzi, że dzięki cnocie człowiek nabiera cech równych cechom boskim, a Kochanowski, że dzięki cnocie człowiek będzie prowadził życie, które będzie się podobało Bogu. Zadanie 7. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 9) rozpoznaje tematykę i problematykę 7. Kształcenie umiejętności czytania, poznanych tekstów […]; analizowania i interpretowania literatury 10) rozpoznaje w utworze sposoby oraz innych tekstów kultury, a także ich kreowania […] sytuacji lirycznej […]. wzajemnej korespondencji. 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: 6) odczytuje pozaliterackie teksty kultury, stosując kod właściwy w danej dziedzinie sztuki. Zasady oceniania 1 pkt – trafne podanie dwóch różnic w kreacji postaci Matki Boskiej w obu tekstach. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi – dwie spośród poniższych lub inne spełniające warunki zadania • (np. odpowiedź odnosząca się do usytuowania Matki Boskiej względem Jezusa) W wierszu Matka Boska stoi pod krzyżem, a w tekście 1. Matka Boska trzyma martwe ciało Jezusa na swych kolanach. • (np. odpowiedź odnosząca się do kontrastu: Matka Boska w otoczeniu ludzi – Matka Boska w samotności) W tekście 2. Matka Boska skarży się ludziom na nieszczęście, które ją spotkało, a w tekście 1. samotnie opłakuje martwego Chrystusa. • (np. odpowiedź odnosząca się do emocji każdej postaci) W tekście 1. Matka Boska wydaje się pogodzona ze śmiercią Syna, natomiast w tekście 2. podkreśla swoje udręczenie, bo nie może ulżyć cierpieniu Chrystusa umierającego na krzyżu. Zadanie 8.1. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 9) rozpoznaje tematykę i problematykę 7. Kształcenie umiejętności czytania, poznanych tekstów […]. analizowania i interpretowania literatury […]. SP 8. Kształcenie umiejętności świadomego I. Kształcenie literackie i kulturowe. odbioru utworów literackich […] na różnych 1. Czytanie utworów literackich. Uczeń: poziomach [...]. 3) objaśnia morał bajki […]. Zasady oceniania 1 pkt – odpowiedź poprawna. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Rozwiązanie A Zadanie 8.2. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 5) interpretuje treści alegoryczne […]; 7. Kształcenie umiejętności czytania, 9) rozpoznaje tematykę i problematykę analizowania i interpretowania literatury poznanych tekstów […]. […]. 8. Kształcenie umiejętności świadomego SP odbioru utworów literackich […] na różnych I. Kształcenie literackie i kulturowe. poziomach [...]. 1. Czytanie utworów literackich. Uczeń: 11) rozpoznaje w tekście literackim: […] alegorię […]. Zasady oceniania rozwiązań zadań Zasady oceniania 1 pkt – wskazanie zwierzęcia, które zostało ukazane w bajce w sposób alegoryczny, i uzasadnienie odpowiedzi. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Lisica/lis. To zwierzę jest kojarzone ze sprytem/przebiegłością. W bajce Krasickiego lisica/lis chwali niedźwiedzia, który jest dla niej/niego zagrożeniem. • Niedźwiedź. To zwierzę jest kojarzone z siłą, a w bajce lisica podkreśla, że ma on ostre pazury, czyli budzi strach. Zadanie 9.1. (0–2) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […] oraz umiejętność 8) wykazuje się znajomością mówienia o nich z wykorzystaniem i zrozumieniem treści utworów wskazanych potrzebnej terminologii. w podstawie programowej jako lektury 7. Kształcenie umiejętności czytania, obowiązkowe; analizowania i interpretowania literatury 9) rozpoznaje tematykę i problematykę oraz innych tekstów kultury, a także ich poznanych tekstów […]. wzajemnej korespondencji. 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: 8. Kształcenie umiejętności świadomego 6) odczytuje pozaliterackie teksty kultury, odbioru utworów literackich i tekstów kultury stosując kod właściwy w danej dziedzinie na różnych poziomach: dosłownym, sztuki. metaforycznym, symbolicznym […]. SP I. Kształcenie literackie i kulturowe. 2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń: 11) interpretuje dzieła sztuki ([…] grafika […]); 15) znajduje w tekstach współczesnej kultury […] nawiązania do tradycyjnych wątków literackich i kulturowych. Zasady oceniania 2 pkt – trafna interpretacja obrazu widocznego na znaczku w kontekście problematyki Dziadów cz. III, uwzględniająca dwa elementy graficzne. 1 pkt – trafna interpretacja obrazu widocznego na znaczku w kontekście problematyki Dziadów cz. III, uwzględniająca jeden element graficzny. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi ocenione na 2 pkt • Ten obraz można odnieść do widzenia ks. Piotra. Świece na znaczku mogą symbolizować kaźń polskiej młodzieży, a krzyż może stanowić nawiązanie do idei mesjanizmu. • Widoczny na znaczku krzyż może być nawiązaniem do idei narodowowyzwoleńczej. Mickiewicz w swoim utworze porusza problem mesjanizmu. Z kolei płonące świeczki mogą oznaczać ofiary represyjnego systemu władzy carskiej. Zadanie 9.2. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymaganie ogólne Wymaganie szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 8) wykazuje się znajomością […] treści utworów wskazanych w podstawie programowej jako lektury obowiązkowe. Zasady oceniania 1 pkt – poprawne podanie adresata i celu wypowiedzi Konrada. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Konrad zwraca się do Boga i żąda od niego władzy. • Konrad zwraca się do Boga. Zarzuca mu, że jest obojętny na jego cierpienia i na cierpienia Polaków. • Zwraca się do Boga, żeby podkreślić własną wyjątkowość. Zadanie 10. (0–2) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 8) wykazuje się znajomością 7. Kształcenie umiejętności czytania, i zrozumieniem treści utworów wskazanych analizowania i interpretowania literatury […]. w podstawie programowej jako lektury 8. Kształcenie umiejętności świadomego obowiązkowe; odbioru utworów literackich i tekstów kultury 9) rozpoznaje tematykę i problematykę na różnych poziomach […]. poznanych tekstów […]; 11) rozumie pojęcie […] toposu, rozpoznaje […] toposy […] w utworach literackich […]. 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: Zasady oceniania rozwiązań zadań 1) przetwarza […] informacje z tekstów, np. publicystycznych […]; 3) […] odczytuje informacje i przekazy jawne i ukryte […]. Zasady oceniania 2 pkt – zapisanie tytułu Potop ORAZ trafne uzasadnienie w odniesieniu do Potopu. 1 pkt – zapisanie tytułu Potop ALBO trafne uzasadnienie w odniesieniu do Potopu. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Rozwiązanie: Tytuł lektury: „Potop” Przykładowe uzasadnienie W „Potopie”, we fragmencie ukazującym obronę Jasnej Góry, klasztor znajdujący się na wzniesieniu stał się fortyfikacją obronną, którą oblegali Szwedzi. Bohaterstwo obrońców sprawiło, że obrona klasztoru stała się symbolem waleczności Polaków, którzy bronili wolności / wartości religijnych / etycznych. Zadanie 11. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymaganie szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 9) rozpoznaje tematykę i problematykę 7. Kształcenie umiejętności czytania, poznanych tekstów oraz jej związek analizowania i interpretowania literatury […]. z programami epoki literackiej […]. 8. Kształcenie umiejętności świadomego odbioru utworów literackich i tekstów kultury na różnych poziomach […]. Zasady oceniania 1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i uzasadnienie. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Uwaga. Nie zalicza się odpowiedzi ograniczających się wyłącznie do opisu piękna lub grozy świata. Przykładowe odpowiedzi • Tak. Wiersz dotyczy melancholijnego nastroju końca wieku XIX (np. „tęsknica”, „niewysłowiony żal”), co jest literackim nawiązaniem do dekadentyzmu. • Tak. Człowiek w utworze jest blisko natury, ale ona nie łagodzi i nie koi poczucia jego egzystencjalnej pustki, co jest zgodne z pesymistycznymi ideami młodopolskimi. • Tak. W wierszu przyroda została ukazana w sposób impresjonistyczny, co oddaje zmienność nastroju podmiotu lirycznego. Zadanie 12. (0–2) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […] oraz umiejętność 4) rozpoznaje w tekście literackim […] mówienia o nich z wykorzystaniem elipsę; potrzebnej terminologii. 9) rozpoznaje tematykę i problematykę 7. Kształcenie umiejętności czytania, poznanych tekstów […]. analizowania i interpretowania literatury 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: oraz innych tekstów kultury, a także ich 6) odczytuje pozaliterackie teksty kultury, wzajemnej korespondencji. stosując kod właściwy w danej dziedzinie 8. Kształcenie umiejętności świadomego sztuki. odbioru utworów literackich i tekstów kultury na różnych poziomach: dosłownym, SP metaforycznym, symbolicznym […]. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń: 11) interpretuje dzieła sztuki ([…] grafika […]). Zasady oceniania 2 pkt – wskazanie trzech poprawnych odpowiedzi. 1 pkt – wskazanie dwóch poprawnych odpowiedzi. 0 pkt – wskazanie jednej poprawnej odpowiedzi lub odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Rozwiązanie FPP Zadanie 13. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej [...] oraz umiejętność 8) wykazuje się znajomością mówienia o nich z wykorzystaniem i zrozumieniem treści utworów wskazanych potrzebnej terminologii. w podstawie programowej jako lektury 7. Kształcenie umiejętności czytania, obowiązkowe; analizowania i interpretowania literatury […]. 9) rozpoznaje tematykę i problematykę 8. Kształcenie umiejętności świadomego poznanych tekstów […]. odbioru utworów literackich […] na różnych poziomach [...]. Zasady oceniania rozwiązań zadań Zasady oceniania 1 pkt – poprawne wyjaśnienie sensu podanego sformułowania w odniesieniu do fragmentu Dżumy lub do całej lektury. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Oznacza to, że dżuma jest karą za grzechy, którą zesłał Bóg, zawiedziony postawą mieszkańców Oranu. • W kazaniu ojciec Paneloux przekonuje wiernych, że ich grzechy doprowadziły do gniewu Boga i dżuma jest karą za grzechy ludzkie, a „ciemności dżumy” to zło, które zapanowało na ziemi i na które ludzie sobie zasłużyli. Natomiast Rieux nie odczytywał dżumy jako kary za grzechy, ale uważał, że dżuma jest symbolem zła. Zadanie 14. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej [...] oraz umiejętność 8) wykazuje się znajomością mówienia o nich z wykorzystaniem i zrozumieniem treści utworów wskazanych potrzebnej terminologii. w podstawie programowej jako lektury 7. Kształcenie umiejętności czytania, obowiązkowe; analizowania i interpretowania literatury […]. 9) rozpoznaje tematykę i problematykę 8. Kształcenie umiejętności świadomego poznanych tekstów […]. odbioru utworów literackich […] na różnych poziomach [...]. Zasady oceniania 1 pkt – poprawna odpowiedź i trafne uzasadnienie w odniesieniu do fragmentu Zdążyć przed Panem Bogiem lub do całej lektury. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Marek Edelman nie wierzył w powodzenie powstania. Mówił, że chodziło tylko o wybór sposobu umierania. Wiedział, że powstańcy nie mają szans. • Edelman wiedział, że powstanie nie ma szans, choćby ze względu na dużą dysproporcję uzbrojenia i małą liczebność powstańców. • Marek Edelman wiedział, że powstanie skończy się tragicznie i jego sens widział w tym, że udział w walce pozwalał powstańcom umrzeć na swoich warunkach. Zasady oceniania rozwiązań Rodzaj dokumentu: zadań Egzamin maturalny Egzamin: Test diagnostyczny Arkusz 2. Przedmiot: Wypracowanie Poziom: Formy arkusza: MPOP-P2-600, MPOP-P2-Q00, Termin egzaminu: 6 grudnia 2023 r. Data publikacji Wersja 1.: 11 grudnia 2023 r. dokumentu: Ogólne zasady oceniania wypracowania 1. Zdający może zrealizować temat w wybranej przez siebie formie wypowiedzi, np.: rozprawka, szkic krytyczny, przemówienie, list otwarty, artykuł, esej, pod warunkiem że będzie to wypowiedź argumentacyjna. 2. W wypracowaniu powinny znaleźć się co najmniej dwa argumenty. Przywołanie utworu literackiego w formie streszczenia nie stanowi argumentu. 3. W wypracowaniu nie jest wymagane omawianie utworów literackich ani w porządku chronologicznym, ani w porządku przedstawionym w temacie, tj. lektura obowiązkowa, inny utwór literacki, konteksty. Zdający powinien zrealizować temat zgodnie z przyjętą przez siebie koncepcją. 4. Funkcjonalność wykorzystania w wypracowaniu utworu literackiego nie oznacza konieczności omówienia przez zdającego wszystkich elementów fabuły, sensów utworu istotnych (z punktu widzenia egzaminatora) ze względu na zagadnienie sformułowane w temacie. Zadaniem egzaminatora jest ocena stworzonej przez zdającego pracy pisemnej. Egzaminator nie może kierować się własnym wyobrażeniem, jak inaczej/lepiej można by taką pracę napisać. W ocenie należy uwzględnić to, co w pracy jest, a nie to, co – zdaniem egzaminatora – mogłoby/powinno w niej być. 5. Losy postaci literackiej są uogólnieniem ludzkiego doświadczenia. Dlatego jeżeli problem sformułowany w temacie odnosi się do człowieka, to za trafne uznaje się odwołanie przez zdającego w wypracowaniu również do postaci literackich, które nie są ludźmi. Ta sama zasada dotyczy również tekstów kultury. 6. Zdający musi w wypracowaniu wykorzystać dwa konteksty, ale nie musi odwoływać się do dwóch różnych typów kontekstów, np. jeden kontekst jest filozoficzny, drugi – historyczny; mogą być to dwa konteksty z tej samej kategorii. 7. Jeżeli zdający przywoła w wypracowaniu lekturę obowiązkową jako kontekst i popełni błąd kardynalny, to praca zostanie oceniona na 0 punktów. 8. Jeżeli wypowiedź jest w całości nieczytelna (w rozumieniu czytelności zapisu), egzaminator oceni ją na 0 punktów. 9. Jeżeli wypowiedź nie zawiera w ogóle rozwinięcia (np. zdający napisał tylko wstęp), egzaminator przyzna 0 punktów w każdym kryterium. 10. Jeżeli wypowiedź zawiera mniej niż 300 wyrazów, jest oceniana wyłącznie w kryteriach: Spełnienie formalnych warunków polecenia oraz Kompetencje literackie i kulturowe. W pozostałych kryteriach egzaminator przyzna 0 punktów. 11. Jeżeli wypowiedź jest napisana niesamodzielnie, np. zawiera fragmenty odtworzone z podręcznika lub innego źródła, w tym internetowego, lub jest przepisana od innego zdającego, wówczas egzamin z języka polskiego, w przypadku takiego zdającego, zostanie unieważniony. Oznacza to, że zdający nie zdaje egzaminu i nie może przystąpić do egzaminu w terminie poprawkowym w sierpniu (może przystąpić do egzaminu w kolejnych latach jego przeprowadzania). 12. Jeżeli wypowiedź zawiera fragmenty przepisane z zadania (polecenia, tekstu) zawartego w cz. 1. lub w cz. 2. arkusza egzaminacyjnego bez interpretacji tych fragmentów / komentarza do tych fragmentów, wówczas za wypracowanie zdający otrzyma 0 pkt. Całość pracy tego zdającego nie jest unieważniana. 13. Zabronione jest pisanie wypowiedzi obraźliwych, wulgarnych lub propagujących postępowanie niezgodne z prawem. W przypadku takich wypowiedzi zostanie podjęta indywidualna decyzja dotycząca danej pracy, np. nie zostaną przyznane punkty za styl i język lub cała wypowiedź nie będzie podlegała ocenie. Zasady oceniania rozwiązań zadań Utwory literackie, w tym lektury 1. Za utwór literacki w wypracowaniu nie uznaje się: komiksu, powieści obrazkowej, mangi, scenariusza filmowego, gry komputerowej. Te teksty kultury mogą zostać wykorzystane w wypracowaniu jako kontekst. 2. Ani jako utworów literackich, ani jako kontekstów nie traktuje się utworów literackich i tekstów piosenek obcojęzycznych, które nie zostały przetłumaczone na język polski. 3. Za lekturę obowiązkową uznaje się odwołanie przez zdającego do każdej księgi biblijnej. Biblia jest utworem literackim, którego znajomość nie obowiązuje w całości, dlatego żaden błąd rzeczowy w odniesieniu do Biblii nie jest błędem kardynalnym. 4. Zbiory mitów inne niż Mitologia Jana Parandowskiego nie są uznawane za lekturę obowiązkową – mogą stanowić np. kontekst. Język, ortografia i interpunkcja 1. Wszystkie wyrazy napisane przez zdającego składają się na sumę wyrazów w wypracowaniu. Jeżeli zdający napisze rozdzielnie wyraz, który powinien napisać łącznie, to liczymy go jako dwa wyrazy. Liczbę wyrażoną cyframi traktujemy jako jeden wyraz. 2. Jeżeli zdający nadaje tytuły lub śródtytuły pracy lub jej poszczególnym częściom, to bierze się je pod uwagę przy ocenie pracy, np. przy ocenie spójności. Tytuły i śródtytuły wlicza się do ogólnej liczby wyrazów. 3. Nie są błędami językowymi powtórzenia wyrazów pojawiających się w temacie, np.: niebezpieczeństwo, idealizowanie, tradycja. 4. Poprawne są różne wersje pisowni następujących tytułów utworów literackich: • „Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią” albo „Rozmowa mistrza Polikarpa ze Śmiercią”, albo „Dialog Mistrza Polikarpa ze Śmiercią”, albo „Dialog mistrza Polikarpa ze Śmiercią” • „Boska Komedia” albo „Boska komedia” • „Nie-Boska Komedia” albo „Nie-Boska komedia” • „Mała Apokalipsa” albo „Mała apokalipsa”. • „Rozdzióbią nas kruki, wrony…” albo „Rozdziobią nas kruki, wrony…” • „Inny świat” albo „Inny Świat” • „Rok 1984” albo „1984” • „Górą „Edek” ” albo „Górą Edek”. Zdający musi jednak konsekwentnie stosować w wypracowaniu wybraną wersję zapisywania danego tytułu. 5. Jeżeli zdający nie stosuje w wypracowaniu cudzysłowu w zapisie tytułów utworów literackich, to pominięcie cudzysłowu traktuje się jako błąd interpunkcyjny. Jeżeli zdający w swojej pracy konsekwentnie stosuje błędną interpunkcję w zapisie tytułu tego samego utworu literackiego, to egzaminator policzy ten błąd tylko raz. Wymagania egzaminacyjne 2023 i 20241 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej i światowej oraz 5) interpretuje treści alegoryczne umiejętność mówienia o nich i symboliczne utworu literackiego; z wykorzystaniem potrzebnej terminologii. 8) wykazuje się znajomością 7. Kształcenie umiejętności czytania, i zrozumieniem treści utworów wskazanych analizowania i interpretowania literatury w podstawie programowej jako lektury oraz innych tekstów kultury, a także ich obowiązkowe; wzajemnej korespondencji. 9) rozpoznaje tematykę i problematykę 8. Kształcenie umiejętności świadomego poznanych tekstów oraz jej związek odbioru utworów literackich i tekstów kultury z programami epoki literackiej, zjawiskami na różnych poziomach: dosłownym, społecznymi, historycznymi, metaforycznym, symbolicznym, egzystencjalnymi i estetycznymi; poddaje aksjologicznym. ją refleksji; 10) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania: świata przedstawionego (fabuły, bohaterów, akcji, wątków, motywów), narracji, sytuacji lirycznej; interpretuje je i wartościuje; 11) rozumie pojęcie motywu literackiego i toposu, rozpoznaje podstawowe motywy i toposy oraz dostrzega żywotność motywów […] w utworach literackich; określa ich rolę w tworzeniu znaczeń uniwersalnych; 12) w interpretacji utworów literackich odwołuje się do tekstów poznanych w szkole podstawowej, w tym: bajek Ignacego Krasickiego, Dziadów cz. II oraz Pana Tadeusza Adama Mickiewicza, Balladyny Juliusza Słowackiego; 13) porównuje utwory literackie lub ich fragmenty, dostrzega kontynuacje i nawiązania w porównywanych utworach, określa cechy wspólne i różne; 14) przedstawia propozycję interpretacji utworu, wskazuje w tekście miejsca, które mogą stanowić argumenty na poparcie jego propozycji interpretacyjnej; 15) wykorzystuje w interpretacji utworów literackich potrzebne konteksty, szczególnie kontekst historycznoliteracki, Zasady oceniania rozwiązań zadań historyczny, polityczny, kulturowy, filozoficzny, biograficzny, mitologiczny, biblijny, egzystencjalny; 16) rozpoznaje obecne w utworach literackich wartości uniwersalne i narodowe; określa ich rolę i związek z problematyką utworu oraz znaczenie dla budowania własnego systemu wartości. 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: 5) charakteryzuje główne prądy filozoficzne oraz określa ich wpływ na kulturę epoki; 6) odczytuje pozaliterackie teksty kultury, stosując kod właściwy w danej dziedzinie sztuki. II. Kształcenie językowe. II. Kształcenie językowe. 2. Wzbogacanie umiejętności 1. Gramatyka języka polskiego. Zdający: komunikacyjnych, stosowne wykorzystanie 1) wykorzystuje wiedzę z dziedziny fleksji, języka w różnych sytuacjach słowotwórstwa, frazeologii i składni komunikacyjnych. w […] tworzeniu własnych wypowiedzi; 3. Funkcjonalne wykorzystywanie wiedzy 2) rozumie zróżnicowanie składniowe zdań o języku w odczytaniu sensów zawartych wielokrotnie złożonych […] i wykorzystuje je w strukturze głębokiej tekstów literackich w budowie wypowiedzi o różnym […]. charakterze; 4. Świadome wykorzystanie działań 3) rozpoznaje argumentacyjny charakter językowych w formowaniu różnych konstrukcji składniowych […]; odpowiedzialności za własne zachowania wykorzystuje je w budowie własnych językowe. wypowiedzi; 5. […] doskonalenie umiejętności 4) rozumie rolę szyku wyrazów w zdaniu posługiwania się poprawną polszczyzną. […]. 2. Zróżnicowanie języka. Zdający: 2) rozróżnia style funkcjonalne polszczyzny oraz rozumie zasady ich stosowania. 3. Komunikacja językowa i kultura języka. Zdający: 2) […] dba o jasność i precyzję komunikatu; 3) posługuje się różnymi odmianami polszczyzny w zależności od sytuacji komunikacyjnej; 5) stosuje zasady etyki wypowiedzi […]; 7) stosuje zasady etykiety językowej w wypowiedziach […] pisemnych odpowiednie do sytuacji. 4. Ortografia i interpunkcja. Zdający: 1) stosuje zasady ortografii i interpunkcji […]; 2) wykorzystuje składniowo-znaczeniowy charakter interpunkcji do uwypuklenia sensów redagowanego przez siebie tekstu. III. Tworzenie wypowiedzi. III. Tworzenie wypowiedzi. 1. Doskonalenie umiejętności wyrażania 1. Elementy retoryki. Zdający: własnych sądów, argumentacji [...]. 1) formułuje tezy i argumenty w wypowiedzi 2. Wykorzystanie kompetencji językowych […] i pisemnej przy użyciu odpowiednich i komunikacyjnych w wypowiedziach […] konstrukcji składniowych; pisemnych. 3) rozumie i stosuje w tekstach 3. Kształcenie umiejętności formułowania retorycznych zasadę kompozycyjną i uzasadniania sądów na temat dzieł (np. teza, argumenty, apel, pointa); literackich oraz innych tekstów kultury. 6) rozumie, na czym polega logika 4. Doskonalenie umiejętności retorycznych, i konsekwencja toku rozumowania w szczególności zasad tworzenia w wypowiedziach argumentacyjnych wypowiedzi spójnych, logicznych oraz i stosuje je we własnych tekstach. stosowania kompozycji odpowiedniej dla danej formy gatunkowej. 2. […] Pisanie. Zdający: 5. Rozwijanie umiejętności tworzenia 1) zgadza się z cudzymi poglądami lub tekstów o wyższym stopniu złożoności. polemizuje z nimi, rzeczowo uzasadniając własne zdanie; 2) buduje wypowiedź w sposób świadomy, ze znajomością jej funkcji językowej, z uwzględnieniem celu i adresata, z zachowaniem zasad retoryki; 4) tworzy spójne wypowiedzi w następujących formach gatunkowych: wypowiedź o charakterze argumentacyjnym; 7) stosuje retoryczne zasady kompozycyjne w tworzeniu własnego tekstu […]; 8) w interpretacji przedstawia propozycję odczytania tekstu, formułuje argumenty na podstawie tekstu oraz znanych kontekstów, w tym własnego doświadczenia, przeprowadza logiczny wywód służący uprawomocnieniu formułowanych sądów; 9) stosuje zasady poprawności językowej i stylistycznej w tworzeniu własnego tekstu; potrafi weryfikować własne decyzje poprawnościowe; 10) wykorzystuje wiedzę o języku w pracy redakcyjnej nad tekstem własnym, dokonuje korekty tekstu własnego, stosuje kryteria poprawności językowej. Zasady oceniania rozwiązań zadań IV. Samokształcenie. IV. Samokształcenie. Zdający: 1. Doskonalenie umiejętności korzystania 1) porządkuje informacje w problemowe z różnych źródeł informacji […]. całości poprzez ich wartościowanie; 3. Umacnianie postawy poszanowania dla syntetyzuje poznawane treści wokół cudzej własności intelektualnej. problemu, tematu, zagadnienia oraz wykorzystuje je w swoich wypowiedziach. Zadanie 15. (0–35) Wybierz jeden z poniższych tematów i napisz wypracowanie. • W wypracowaniu rozważ problem podany w temacie. Przedstaw również swoje zdanie i je uzasadnij. • W rozważaniach przedstaw argumenty, odwołując się do utworów literackich oraz do wybranych kontekstów (np. historycznoliterackiego, literackiego, biograficznego, kulturowego, religijnego, mitologicznego, biblijnego, historycznego, filozoficznego, egzystencjalnego, politycznego, społecznego). • Jednym z utworów literackich musi być lektura obowiązkowa, wybrana spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 tego arkusza egzaminacyjnego. • Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 wyrazów. Temat 1. Niebezpieczeństwo idealizowania rzeczywistości. W pracy odwołaj się do: • lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 tego arkusza egzaminacyjnego • innego utworu literackiego – może to być również utwór poetycki • wybranych kontekstów. Uszczegółowienia zasad oceniania dotyczące tematu 1. 1. Rozumienie pojęć: a) niebezpieczeństwo – stan, sytuacja, położenie zagrażające komuś (jednostce/zbiorowości) b) idealizowanie – postrzeganie czegoś jako lepsze / kogoś jako lepszego niż jest w istocie c) rzeczywistość – sytuacja lub warunki, w których ktoś żyje lub coś się odbywa; wypracowanie może dotyczyć idealizowania różnych aspektów rzeczywistości lub tylko jednego wybranego aspektu rzeczywistości, np. miłości. 2. Temat wypracowania można zrozumieć i zrealizować na kilka sposobów, np.: a) niebezpieczeństwo idealizowania rzeczywistości przez jednostkę b) niebezpieczeństwo idealizowania rzeczywistości przez zbiorowość, np. pokolenie/społeczność c) niebezpieczeństwo idealizowania rzeczywistości przez jednostkę i przez zbiorowość. 3. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli w pracy zdający omówił: a) idealizowanie rzeczywistości ORAZ b) praca zawiera opinię albo uzasadnienie. 4. Utwór literacki uznaje się za wykorzystany w pełni funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji: a) odwołał się do idealizowania rzeczywistości ORAZ b) rozważył, czy idealizowanie rzeczywistości jest niebezpieczne. 5. Utwór literacki uznaje się za wykorzystany częściowo funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji odwołał się do idealizowania rzeczywistości. 6. Lektura obowiązkowa – dowolna lektura obowiązkowa, wybrana spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 arkusza, ilustrująca zagadnienie sformułowane w temacie. Temat 2. Wierność tradycji a szukanie nowych dróg – różne postawy życiowe. W pracy odwołaj się do: • lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 tego arkusza egzaminacyjnego • innego utworu literackiego – może to być również utwór poetycki • wybranych kontekstów. Uszczegółowienia zasad oceniania dotyczące tematu 2. 1. Rozumienie pojęć: a) wierność tradycji, np. postępowanie albo wyrażanie przekonań zgodnie z utrwalonymi w danej społeczności zasadami (z ogółem obyczajów, norm, poglądów, wzorców zachowań właściwych danej grupie społecznej, w tym przekazywanych z pokolenia na pokolenie) b) szukanie nowych dróg, np. przemyślenia/refleksje albo wyrażanie poglądów/przekonań, albo działanie świadczące o postawie odmiennej od tej zgodnej z tradycją c) postawa życiowa, np.: – stosunek jednostki/zbiorowości do życia lub do pewnych zjawisk, wyrażający jego/jej poglądy – sposób postępowania lub zachowania wobec określonych zjawisk, zdarzeń lub w stosunku do ludzi. 2. Temat wypracowania można zrozumieć i zrealizować na kilka sposobów, np.: a) wierność tradycji a szukanie nowych dróg przez jednostkę b) wierność tradycji a szukanie nowych dróg przez zbiorowość, np. pokolenie/społeczność c) wierność tradycji a szukanie nowych dróg przez jednostkę i przez zbiorowość. Zasady oceniania rozwiązań zadań 3. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli w pracy zdający omówił: a) postawę jednostki/zbiorowości świadczącą o wierności tradycji ALBO b) postawę jednostki/zbiorowości świadczącą o szukaniu nowych dróg ORAZ c) praca zawiera opinię albo uzasadnienie. 4. Zgodnie z poleceniem zdający powinien w pracy rozważyć problem wierności tradycji i szukania nowych dróg. Jeżeli zdający w całej pracy omawia tylko wierność tradycji albo tylko szukanie nowych dróg, wówczas: a) jeden utwór literacki można uznać jako wykorzystany w pełni funkcjonalnie b) drugi utwór literacki można uznać jako wykorzystany co najwyżej częściowo funkcjonalnie. 5. Zdający może zrealizować temat, odwołując się do utworów literackich w różny sposób, np.: a) wierność tradycji omówić w odniesieniu do jednego utworu literackiego, a szukanie nowych dróg – na przykładzie innego utworu literackiego; każdy utwór można uznać jako wykorzystany w pełni funkcjonalnie b) wybrać dwa utwory literackie i omówić wierność tradycji oraz szukanie nowych dróg w odniesieniu do każdego z tych utworów; każdy utwór można uznać jako wykorzystany w pełni funkcjonalnie. 6. Lektura obowiązkowa – dowolna lektura obowiązkowa, wybrana spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 arkusza, ilustrująca zagadnienie sformułowane w temacie. 1. Spełnienie formalnych warunków polecenia (maksymalnie 1 punkt) • W wypracowaniu nie występuje błąd kardynalny. 1 pkt ORAZ • W wypracowaniu jest odwołanie do lektury obowiązkowej wybranej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym. ORAZ • Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu. ORAZ • Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną. • Wypracowanie nie spełnia któregokolwiek z warunków określonych w kategorii 0 pkt „1 pkt”. ALBO • Wypowiedź jest napisana w formie planu albo w punktach. Uwaga: jeżeli w kryterium Spełnienie formalnych warunków polecenia przyznano 0 pkt, we wszystkich pozostałych kryteriach przyznaje się 0 pkt. Zasady oceniania rozwiązań zadań 2. Kompetencje literackie i kulturowe (maksymalnie 16 punktów) Funkcjonalność wykorzystania utworów wskazanych Liczba Błędy w poleceniu Poziom argumentacji wypowiedzi; erudycyjność wypowiedzi punktów rzeczowe (lektury obowiązkowej oraz innego utworu literackiego). Dwa utwory • Bogata argumentacja. wykorzystane • Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów. 16 pkt w pełni • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. funkcjonalnie. Uwaga: za każdy błąd rzeczowy należy odjąć 1 pkt od ogólnej liczby punktów przyznanych za KLiK, maksymalnie do 16 pkt i bez punktów ujemnych. • Zadowalająca argumentacja. 15 pkt • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie. • Zadowalająca argumentacja. • W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo 14 pkt funkcjonalnie. • Powierzchowna argumentacja. 13 pkt • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów. Jeden utwór • Bogata argumentacja. wykorzystany • Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów. 12 pkt w pełni • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. funkcjonalnie, • Zadowalająca argumentacja. a drugi – 11 pkt • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie. częściowo • Powierzchowna argumentacja. funkcjonalnie. • W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo 10 pkt funkcjonalnie. • Powierzchowna argumentacja. 9 pkt • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów. Dwa utwory • Trafna argumentacja. wykorzystane • Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów. 8 pkt częściowo • Praca zawiera fragmenty erudycyjne. funkcjonalnie. • Zadowalająca argumentacja. ALBO tylko 7 pkt • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie. jeden utwór • Powierzchowna argumentacja. wykorzystany • W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo 6 pkt w pełni funkcjonalnie. funkcjonalnie, a drugi – • Powierzchowna argumentacja. 5 pkt niefunkcjonalnie. • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów. Tylko jeden utwór • Trafna argumentacja. 4 pkt wykorzystany • Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów. częściowo • Zadowalająca argumentacja. funkcjonalnie. 3 pkt • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie. • Powierzchowna argumentacja. • W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo 2 pkt funkcjonalnie. • Powierzchowna argumentacja. 1 pkt • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów. Żaden utwór nie został wykorzystany przynajmniej w części funkcjonalnie. 0 pkt w pracy), wynosi 0 pkt, wówczas w pozostałych kryteriach (Kompozycja wypowiedzi oraz Język wypowiedzi) przyznaje się 0 pkt. 3. Kompozycja wypowiedzi: struktura, spójność i styl (maksymalnie 7 punktów) 3a. Struktura wypowiedzi Uporządkowanie Liczba elementów treściowych Podział wypowiedzi punktów wypowiedzi Elementy treściowe Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, 3 pkt wypowiedzi w całości lub część zasadnicza, zakończenie), jak w przeważającej części i w zakresie struktury akapitów; sposób A pracy są zorganizowane podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez problemowo. zdającego. Dopuszczalna 1 usterka. Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 2 pkt (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) B ALBO w zakresie struktury akapitów. Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 1 pkt (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) C ORAZ w zakresie struktury akapitów. • W pracy podjęta jest Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, 2 pkt próba organizacji część zasadnicza, zakończenie), jak elementów treściowych i w zakresie struktury akapitów; sposób D wypowiedzi podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez problemowo. zdającego. Dopuszczalna 1 usterka. • Elementy treściowe Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 1 pkt wypowiedzi (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) E zorganizowane w pracy ALBO w zakresie struktury akapitów. częściowo problemowo, częściowo wyłącznie Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 0 pkt pod względem (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) formalnym. ORAZ w zakresie struktury akapitów. • Elementy treściowe wypowiedzi w całości lub w przeważającej części pracy F zorganizowane wyłącznie pod względem formalnym, np. wg kolejno omawianych tekstów literackich. Elementy treściowe wypowiedzi niezorganizowane; wypowiedź stanowi 0 pkt G zbiór w znacznej mierze niezależnych elementów. Zasady oceniania rozwiązań zadań 3b. Spójność wypowiedzi Wypowiedź jest w całości spójna lub występują w niej nie więcej niż 2 zaburzenia 3 pkt w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. W wypowiedzi występuje 3–5 zaburzeń w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) 2 pkt na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. • W wypowiedzi występuje 6–8 zaburzeń w spójności (tj. logice, 1 pkt uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. LUB • Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ALBO z zakończeniem pracy. ALBO • Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ALBO częścią zasadniczą pracy. • W wypowiedzi występuje 9 lub więcej zaburzeń w spójności (tj. logice, 0 pkt uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. LUB • Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ORAZ z zakończeniem pracy. ALBO • Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ORAZ częścią zasadniczą pracy. 3c. Styl wypowiedzi Styl w całości lub w przeważającej części stosowny, tj. adekwatny do odmiany 1 pkt pisanej języka oraz do sytuacji komunikacyjnej (jednorodny albo funkcjonalnie niejednorodny). Wypracowanie nie spełnia warunków określonych w kategorii „1 pkt”. 0 pkt 4. Język wypowiedzi (maksymalnie 11 punktów) 4a. Zakres i poprawność środków językowych Poprawność środków Nie 26 lub więcej 6–8 9–11 12–14 15–17 18–21 22–25 więcej niż 5 błędów błędów błędów błędów błędów błędów błędów Zakres środków błędy jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. A B C D E F G H 1. Szeroki zakres środków językowych, tzn. • zróżnicowana składnia, • zróżnicowana leksyka, w tym np. 7 pkt 6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt bogata frazeologia, precyzyjne słownictwo, umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu. 2. Zadowalający zakres środków językowych, tzn. składnia i leksyka 6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt 0 pkt stosowne/odpowiednie do realizacji tematu. 3. Wąski zakres środków językowych, tzn. składnia i leksyka 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt 0 pkt 0 pkt proste/ograniczone, utrudniające realizację tematu. Przykładowo: za wypowiedź, w której zakres środków językowych wykorzystanych przez zdającego jest zadowalający i w której znajdują się 4 błędy językowe, egzaminator przyzna 6 pkt w tym kryterium. 4b. Poprawność ortograficzna Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 1 błąd ortograficzny. 2 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub dysortografią): Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 4 błędy ortograficzne. Praca zawiera 2–4 błędy ortograficzne. 1 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub dysortografią): Praca zawiera nie więcej niż 5–8 błędów ortograficznych. Praca zawiera 5 lub więcej błędów ortograficznych. 0 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub dysortografią): Praca zawiera 9 lub więcej błędów ortograficznych. Zasady oceniania rozwiązań zadań 4c. Poprawność interpunkcyjna Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 8 błędów interpunkcyjnych. W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się: 2 pkt Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 15 błędów interpunkcyjnych. Praca zawiera 9–16 błędów interpunkcyjnych. W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się: 1 pkt Praca zawiera 16–30 błędów interpunkcyjnych. Praca zawiera 17 lub więcej błędów interpunkcyjnych. W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się: 0 pkt Praca zawiera 31 lub więcej błędów interpunkcyjnych. Informacje o błędach uznawanych za ortograficzne w pracach zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub dysortografią) 1. W ocenie poprawności ortograficznej wypracowania egzaminator będzie uwzględniał następujące błędy (tzn. liczył je jako błędy ortograficzne): • błędy w zapisie wyrazów z u – ó, ż – rz, h – ch • łamanie zasady pisania wielką literą na początku zdania. 2. W ocenie poprawności ortograficznej wypracowania egzaminator nie będzie uwzględniał innych niż wymienione w pkt 1. błędów w zapisie (tzn. nie będzie liczył ich jako błędy ortograficzne), w tym: • dodawania, opuszczania, przestawiania liter, sylab lub całych wyrazów • mylenia liter – o podobnym kształcie (a – o, l – ł – t, n – r, m – n, u – w, e – ę, a – ą, i – j, u – y) – dużych i małych (z wyjątkiem początku zdania) – odpowiedników głosek zbliżonych fonetycznie (b – p, d – t, w – f, g – k, dz – c, sz – s, i – y, ę – em – en, ą – om– on, ś – ź, ć – dź) – różniących się w położeniu w stosunku do osi pionowej (p – b, d – b) lub poziomej (m – w, n – u, b – p, d – g, p – g) • ominięcia drobnych elementów graficznych, w tym – oznaczania miękkości nad literami – kropek (dż, ż, i, j) – „ogonków” przy literach ą lub ę i kreski (wężyka) przy literach ó, t lub ł • błędów dotyczących podziału wyrazu • utraty dźwięczności (kóska zamiast kózka, proźba zamiast prośba) • błędów wynikających ze schematycznego stosowania zasad ortografii, np. startóje bo startować • mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno • niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny zamiast skośny. Wyrazy z błędami, których nie uwzględnia się w ocenie poprawności ortograficznej, egzaminator podkreśli w wypracowaniu, a na marginesie oznaczenia tych błędów otoczy kółkiem np. albo ort o INSTRUKCJA OZNACZANIA BŁĘDÓW W WYPRACOWANIACH Błędy oznaczane na lewym marginesie Sposób oznaczenia błędu Sposób oznaczenia błędu Rodzaj błędu w wypracowaniu na marginesie podkreślenie prostą linią fragmentu rzecz ALBO rz rzeczowe zawierającego błąd albo zaznaczenie tego fragmentu pionową linią zaznaczenie symbolem ‿ zaburzenia w spójności między zdaniami w spójności sp zaznaczenie symbolem [ zaburzenia w spójności między akapitami usterki w podziale str tekstu w zakresie zaznaczenie symbolem ] struktury akapitów Błędy oznaczane na prawym marginesie Sposób oznaczenia błędu Sposób oznaczenia błędu Rodzaj błędu w wypracowaniu na marginesie podkreślenie prostą linią wyrazu użytego jęz ALBO j językowe błędnie lub niepoprawnego sformułowania ort ALBO o ortograficzne podkreślenie prostą linią wyrazu z błędem zaznaczenie brakującego znaku interpunkcyjnego symbolem √ int ALBO i interpunkcyjne zaznaczenie zbędnego znaku interpunkcyjnego symbolem x Uwagi. 1. Jeżeli zdający popełnia dokładnie ten sam błąd ortograficzny lub językowy, to na marginesie oznaczenie tego błędu należy otoczyć kółkiem, np. lub ort o 2. Należy konsekwentnie stosować jeden wybrany sposób oznaczania błędów na marginesie. INSTRUKCJA LICZENIA BŁĘDÓW W WYPRACOWANIACH 1. Powtórzony dokładnie ten sam błąd ortograficzny lub językowy liczy się jako jeden błąd. 2. Egzaminator w wypracowaniu i na marginesie musi oznaczyć wszystkie błędy rzeczowe, błędy w spójności wypowiedzi, językowe, ortograficzne i interpunkcyjne. 3. W tabelach dla egzaminatora pod wypracowaniem egzaminator zapisuje liczbę popełnionych błędów zgodnie z poniższymi zasadami: a) błędy rzeczowe – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 2. (KLiK) w polu Liczba błędów rzeczowych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 16; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 16 błędów rzeczowych, egzaminator w tabeli wpisuje „16+” b) błędy w spójności wypowiedzi – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 3b w polu Liczba błędów w spójności egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 9; jeżeli Zasady oceniania rozwiązań zadań zdający popełnił w pracy więcej niż 9 błędów w spójności, egzaminator w tabeli wpisuje „9+” c) błędy językowe – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4a w polu Liczba błędów językowych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 26; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 26 błędów językowych, egzaminator w tabeli wpisuje „26+” d) błędy ortograficzne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4b w polu Liczba błędów ortograficznych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 5; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 5 błędów ortograficznych, egzaminator w tabeli wpisuje „5+” e) błędy interpunkcyjne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4c w polu Liczba błędów interpunkcyjnych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 17; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 17 błędów interpunkcyjnych, egzaminator w tabeli wpisuje „17+”. Uwagi dotyczące liczenia błędów ortograficznych i interpunkcyjnych w wypracowaniach zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub dysortografią): a) błędy ortograficzne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4b w polu Liczba błędów ortograficznych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 9; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 9 błędów ortograficznych, egzaminator w tabeli wpisuje „9+” b) błędy interpunkcyjne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4c w polu Liczba błędów interpunkcyjnych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 31; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 31 błędów interpunkcyjnych, egzaminator w tabeli wpisuje „31+”. WYJAŚNIENIA DO KRYTERIÓW OCENIANIA 1. Spełnienie formalnych warunków polecenia (maksymalnie 1 punkt) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy: • nie występuje w nim błąd kardynalny • w wypracowaniu zdający odwołał się do lektury obowiązkowej wybranej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym • wypowiedź w co najmniej jednym fragmencie dotyczy problemu wskazanego w poleceniu • napisane wypracowanie jest w jakiejkolwiek części wypowiedzią argumentacyjną. Wyjaśnienia (kryterium 1. – SFWP) 1. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o: 1) nieznajomości treści lektury obowiązkowej, do której odwołuje się zdający, w zakresie: a) fabuły, w tym głównych wątków utworu; b) losów głównych bohaterów, w tym np. łączenie biografii różnych bohaterów; LUB 2) całkowicie nieuprawnionej interpretacji lektury obowiązkowej będącej falsyfikacją danego tekstu. 2. W przypadku lektur obowiązkowych błąd kardynalny może dotyczyć wyłącznie lektur obowiązkowych wskazanych w podstawie programowej jako lektury do omówienia w całości (nie we fragmentach). 3. W wypracowaniu zdający musi odwołać się do lektury obowiązkowej – w zależności od tematu – wskazanej w poleceniu albo wybranej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym. Odwołanie się zdającego do lektury obowiązkowej oznacza, że co najmniej jedno zdanie o tej lekturze ma charakter analityczny, a nie tylko informacyjny. a) Przykład zdania analitycznego: W Lalce to w Zasławku można zobaczyć świetnie funkcjonujące gospodarstwo Prezesowej, która realizowała pozytywistyczne idee pracy organicznej i pracy u podstaw. b) Przykład zdania informacyjnego: W swojej pozytywistycznej powieści pt. Lalka Bolesław Prus ukazuje obraz Warszawy. Za zdania informacyjne uznaje się również sformułowania będące wyłącznie przepisanymi fragmentami polecenia lub parafrazą polecenia. 4. Jeśli jedyna lektura obowiązkowa jest przywołana lakonicznie, bardziej w kontekście / w nawiązaniu do innego utworu literackiego, który zdający szerzej omawia w wypracowaniu, wówczas przywołanie tej lektury traktowane jest jako spełnienie formalnych warunków zadania, ale oceniając KLiK, nie uwzględnia się tej lektury jako kontekst. 5. „Problem wskazany w poleceniu” obejmuje: a) zakres merytoryczny zagadnienia, którego omówienie jest wymagane, ORAZ b) opinię zdającego wraz z uzasadnieniem. 6. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, Zasady oceniania rozwiązań zadań jeżeli obejmuje co najmniej jeden aspekt zakresu merytorycznego ORAZ opinię albo uzasadnienie. 7. Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną, jeżeli zawiera co najmniej jeden akapit argumentacyjny. 2. Kompetencje literackie i kulturowe (maksymalnie 16 punktów) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy w wypracowaniu zdający: • wykorzystał znajomość – odpowiednio – wskazanej w poleceniu lub wybranej lektury obowiązkowej oraz innego utworu literackiego w sposób funkcjonalny • funkcjonalnie wykorzystał konteksty, np.: historycznoliteracki, teoretycznoliteracki, literacki, biograficzny, kulturowy, mitologiczny, biblijny, religijny, historyczny, filozoficzny, egzystencjalny, polityczny, społeczny, które pogłębiają i rozwijają rozważany problem • przedstawił bogatą argumentację, świadczącą o jego erudycji • wykazał się wiedzą i umiejętnościami z zakresu kształcenia literackiego i kulturowego oraz kształcenia językowego • nie popełnił błędów rzeczowych zarówno w odniesieniu do przywołanych tekstów literackich oraz kontekstów, jak i terminologii historycznoliterackiej oraz/lub teoretycznoliterackiej. Wyjaśnienia (kryterium 2. – KLiK) 1. Poprzez wykorzystanie utworu rozumie się wykorzystanie znajomości jego treści oraz odczytanych sensów. 2. Zdający powinien funkcjonalnie wykorzystać w wypracowaniu znajomość dwóch utworów wskazanych w poleceniu, tzn. lektury obowiązkowej ORAZ innego utworu literackiego. Funkcjonalne wykorzystanie znajomości tekstu oznacza przywołanie w wypracowaniu: 1) takich elementów fabuły, np. wydarzeń, bohaterów, wątków 2) sensów utworów, które istotnie wspierają tok rozumowania zdającego, albo dobrze ilustrują to, o czym zdający pisze. Funkcjonalność wykorzystania znajomości tekstów ocenia się w odniesieniu do tematu pracy. Jeżeli w części zasadniczej pracy w charakterze argumentów/przykładów wykorzystane są elementy fabuły lub sensy utworów, które nie są spójne np. ze stanowiskiem zdającego wyrażonym we wstępie do pracy – wówczas uwzględnia się tę niespójność w ocenie spójności. 3. Utwór literacki nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, ale nie wyciąga żadnego wniosku, nie formułuje żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem. 4. Jeżeli zdający w wypracowaniu napisze więcej niż o dwóch utworach literackich (np. o dwóch lekturach obowiązkowych i o dwóch innych tekstach literackich), o różnym stopniu funkcjonalności, do oceny stopnia realizacji kryterium bierze się pod uwagę dwa utwory wykorzystane w sposób najbardziej funkcjonalny, z których jeden musi być lekturą obowiązkową. Pozostałe utwory mogą być traktowane jako kontekst literacki. 5. Argumentacja to udowodnienie tezy/opinii/stanowiska przedstawionego przez zdającego za pomocą argumentów. Bogata argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi przykładami i szeroka/wieloaspektowa, uwzględniająca konteksty, stanowiąca – jako całość – wnikliwą analizę problemu sformułowanego w poleceniu; zawiera elementy refleksji / głębszego namysłu nad problemem. W sytuacji, gdy znajomość utworów literackich została wykorzystana częściowo funkcjonalnie, mówimy o argumentacji trafnej. Zadowalająca argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi przykładami. Powierzchowna argumentacja – to argumentacja oparta na uogólnieniach, niewnikająca w istotę rzeczy, poprzestająca na pobieżnych obserwacjach, mało dokładna, czasami niepoparta przykładami; również argumentacja, w której zdający podejmuje próbę zbudowania argumentu, dobierając jedynie środki językowe typowe dla struktur argumentacyjnych, np. Moim pierwszym argumentem jest... 6. Kontekst należy rozumieć jako odniesienie się przez zdającego w pracy do np.: 1) innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu 2) historii literatury 3) teorii literatury 4) charakteru epoki 5) biografii autora 6) filmu, spektaklu teatralnego 7) utworu muzycznego, dzieła plastycznego 8) mitologii 9) Biblii 10) religii 11) historii 12) filozofii 13) kwestii politycznych 14) kwestii społecznych, wybrane przez zdającego w sposób celowy, przydatne do osadzenia omawianego utworu w szerszej perspektywie i pogłębionego odczytania sensów utworu literackiego, do którego zdający odwołuje się w wypracowaniu. Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu polega na trafnym jego doborze ze względu na rozważany problem; kontekst pogłębia i rozwija omawiane zagadnienie. Pogłębienie i omówienie danego zagadnienia poprzez konteksty nie oznacza konieczności dogłębnej analizy samych kontekstów jako takich; w szczególności nie może prowadzić do dygresji stosowanej niefunkcjonalnie. 7. Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie to odniesienie wyłącznie na poziomie przywołania, np. informacji, wydarzenia; kontekst jest poprawny, ale ogranicza się tylko do funkcji informacyjnej, nie pogłębia i nie rozwija omawianego zagadnienia. Zasady oceniania rozwiązań zadań 8. Kontekst poprzez odniesienie się przez zdającego do innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, ale nie wyciąga żadnego wniosku, nie formułuje żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem. 9. Erudycję należy rozumieć jako wiedzę przedmiotową zdającego, w tym wiedzę i umiejętność wykorzystania kontekstów, kodów kulturowych, terminologii, znajomości kultury, w tym literatury i sztuki. Wypowiedź świadcząca o erudycji zdającego to wypracowanie, w którym zdający, rozważając problem sformułowany w poleceniu, funkcjonalnie wykorzystał wiedzę przedmiotową. 10. W ocenie poziomu argumentacji wypowiedzi nie uwzględnia się fragmentów wypowiedzi zawierających błędy rzeczowe. 11. Błąd rzeczowy – to błąd świadczący o: • nieznajomości wskazanej w poleceniu lektury obowiązkowej (zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym), do której odwołuje się zdający, w zakresie innym niż w przypadku błędu kardynalnego, tj. np. błąd w nazwisku autora, w przypisaniu autorstwa, w nazwisku/imieniu bohatera (dopuszczalne błędy w zapisie, nieprowadzące do trudności w identyfikacji bohatera lub autora, np. *Russeau albo *Rouseau zamiast Rousseau – błędny zapis to błąd ortograficzny), dotyczący losów bohaterów drugoplanowych bądź wątków innych niż główne • nieznajomości utworu literackiego lub tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, innego niż lektura obowiązkowa lub utwór literacki wskazany w poleceniu (każdy błąd merytoryczny) • nieuprawnionej interpretacji fragmentu lub fragmentów / części utworu literackiego, w tym poetyckiego, do którego odwołuje się zdający, będącej częściową lub całkowitą falsyfikacją danego utworu • nieznajomości zagadnień z zakresu teorii i historii literatury bądź języka, np. stosowanie pojęć typowych dla epiki w odniesieniu do liryki (np. *narrator wiersza; *wiersz „Ocalony” Różewicza opowiada). Nie są błędem rzeczowym sformułowania takie jak np. utwór pokazuje, wiersz ukazuje • braku wiedzy dotyczącej wybranego przez zdającego kontekstu, np. błędne przywołanie pojęć lub faktów historycznych. Jako błąd rzeczowy traktujemy również niepoprawne przywołanie cytatu z utworu literackiego, oznaczone cudzysłowem. 12. Dokładnie ten sam błąd rzeczowy (np. konsekwentne stosowanie błędnego imienia bohatera, którego da się w jednoznaczny sposób zidentyfikować, a fakty opisane w wypracowaniu świadczą o znajomości lektury) powtórzony kilkakrotnie jest liczony jako jeden błąd. 13. Jeżeli dane sformułowanie stosowane/uznawane jest w nauczaniu zwyczajowo za „termin” (np. apokalipsa spełniona), ale nie jest terminem w rozumieniu encyklopedycznym oraz/lub nie jest wymienione w podstawie programowej, to błędu w takim sformułowaniu (np. *apokalipsa przepowiadana) nie traktuje się jako błędu rzeczowego, a jako błąd językowy. 3. Kompozycja wypowiedzi: struktura, spójność i styl (maksymalnie 7 punktów) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy: 1. w zakresie struktury wypowiedzi: • kompozycja wypowiedzi jest funkcjonalna, tzn. czy układ i sposób przedstawienia treści pomaga w zrozumieniu wypowiedzi • podział wypowiedzi – zarówno w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie), jak i w zakresie struktury akapitów – jest poprawny i funkcjonalny 2. w zakresie spójności wypowiedzi: • wypowiedź jest spójna, tzn. złożona z elementów, które tworzą logiczną i uporządkowaną całość • w wypowiedzi spójność jest zachowana zarówno wewnątrz zdań, jak również między zdaniami i akapitami • w wypowiedzi użyte zostały odpowiednie środki językowe, np. wskaźniki zespolenia tekstu, struktury metatekstowe, leksykalne wykładniki spójności, które ułatwiają śledzenie toku rozumowania autora 3. w zakresie stylu wypowiedzi: • styl wypowiedzi jest stosowny, tzn. czy zdający konsekwentnie posługuje się jednym, wybranym stylem, a jeżeli miesza różne style w wypowiedzi – to czy jest to uzasadnione (czy czemuś to służy, jest funkcjonalne) oraz czy zdający nie napisał wypowiedzi, stosując słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej. 3a. Struktura wypowiedzi Wyjaśnienia (kryterium 3a – Struktura wypowiedzi) 1. Elementy treściowe wypowiedzi to – najogólniej rzecz ujmując – „bloki”, na które podzielone jest wypracowanie (w najprostszej formie: wstęp – część zasadnicza (rozwinięcie) – zakończenie, ale „część zasadnicza” zazwyczaj jest dzielona na kolejne „bloki”, tj. akapity). 1) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane problemowo (w toku problemowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej wypracowania omawia np. jeden aspekt tematu. Omawiając wybrany aspekt, zdający przywołuje argumentację i przykłady z różnych tekstów literackich / kontekstów; czynnikiem organizującym dany „blok” jest właśnie problem („ponadtekstowo”, „międzytekstowo”), a nie dany tekst literacki. 2) Możliwa jest sytuacja, w której zorganizowanie problemowe „pokrywa się” ze zorganizowaniem według kolejno omawianych tekstów literackich, jeżeli w pracy widoczny jest zamysł kompozycyjny wskazujący na tematyczne ustrukturyzowanie wypowiedzi, np. kolejny tekst literacki stanowi przykład umożliwiający np. uszczegółowienie wcześniej omawianego zagadnienia. 3) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane wyłącznie pod względem formalnym (w toku liniowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej Zasady oceniania rozwiązań zadań wypracowania dotyczy innego tekstu literackiego / kontekstu, a jedynym identyfikowalnym czynnikiem organizującym taki układ jest po prostu omawianie w następujących po sobie „blokach” zagadnień dotyczących kolejnych tekstów / kontekstów; tekst jest zorganizowany wg tekstów „jeden po drugim” (np. zmiana kolejności akapitów nie wpływa na strukturę tekstu). 2. Ocena podziału wypowiedzi w skali ogólnej wymaga rozważenia proporcji i funkcjonalności zasadniczych „bloków” pracy, tj. wstępu – części zasadniczej – zakończenia. Usterki w podziale wypowiedzi w skali ogólnej mogą wynikać z np. nieproporcjonalnie i niefunkcjonalnie długiego wstępu, ze zbyt krótkiego (lakonicznego) zakończenia lub z braku jednego z tych „bloków”. 3. Ocena podziału wypowiedzi na akapity wymaga rozważenia, czy logika wywodu została odzwierciedlona w podziale na graficznie wyodrębnione i funkcjonalne akapity. Usterki w podziale wypowiedzi na akapity mogą wynikać np. z faktu, że w pracy występują wyodrębnione graficznie akapity, które nie stanowią zwartej myślowo całości, albo występują akapity, które powinny zostać podzielone na mniejsze bloki, ponieważ taki akapit zawiera kilka wątków (każdy z takich wątków stanowi sam w sobie zwartą myślowo całość). 4. W ocenie struktury wypowiedzi nie uwzględnia się niezrealizowania przez zdającego któregoś z elementów tematu, np. nieodwołania się w ogóle do jednego z tekstów wskazanych w temacie jako obowiązkowy. 3b. Spójność wypowiedzi Wyjaśnienia (kryterium 3b – Spójność wypowiedzi) 1. Wypowiedź jest spójna, jeżeli elementy, które ją tworzą, stanowią logiczną i uporządkowaną całość. 2. Wywód jest uporządkowany, jeśli każdy kolejny akapit wynika z poprzedniego, a np. przestawienie akapitów zaburzyłoby tok rozumowania przyjęty przez zdającego. 3. Zaburzenia w spójności mogą wynikać m.in. z: a) błędów logicznych, w tym ze zbyt daleko idących uogólnień, nieuzasadnionych wniosków (np. wnioski w zakończeniu pracy nie wynikają z przeprowadzonego rozumowania), sprzecznych stwierdzeń b) odstępstw od podporządkowania wywodu myśli przewodniej, np. wypracowanie zawiera niefunkcjonalne fragmenty stanowiące niezwiązane z tematem wątki poboczne c) zredagowaniu wstępu lub rozwinięcia, lub zakończenia, lub akapitu, które nie pasują logicznie do pozostałej części wypracowania, nie łączą się logicznie z poprzedzającą je częścią / poprzedzającym je akapitem d) rozwijania jednocześnie więcej niż jednego wątku („zazębiania” się wątków) e) pomijania pośrednich ogniw rozumowania, tzw. skróty myślowe f) wprowadzenie treści nieistotnych, zbędnych dla pracy, bez związku / pozostających w wątpliwym związku z tematem/wywodem g) wprowadzania dygresji stosowanych niefunkcjonalnie h) przerywania toku myślenia zbędnymi zdaniami. 4. Błędy w spójności wewnątrz akapitów oznaczają np. nielogiczne połączenia zdań w akapicie oraz brak zastosowania w nim wskaźników zespolenia. 5. Błędy w spójności między akapitami oznaczają nielogiczne powiązanie danego akapitu z poprzednim lub poprzednimi akapitami oraz brak zastosowania wskaźników zespolenia między akapitami. 6. Błąd w składni prowadzący do błędu w spójności jest traktowany zarówno jako błąd językowy, jak i błąd w spójności. 3c. Styl wypowiedzi Wyjaśnienia (kryterium 3c – Styl wypowiedzi) 1. Styl wypowiedzi – co do zasady – powinien być: jasny, prosty (nie: zawiły, pretensjonalny), zwięzły, jednolity. Dodatkowo może być żywy, obrazowy. 2. Wypracowanie powinno być napisane stylem stosownym do sytuacji komunikacyjnej, jaką jest egzamin maturalny, co oznacza, że nie należy redagować go, stosując słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej. Styl uznaje się za stosowny w przeważającej części, jeżeli jest stosowany w orientacyjnie 2/3 pracy. Styl jest niestosowny do sytuacji komunikacyjnej, jeżeli orientacyjnie ok. 2/3 wypracowania zredagowane jest przy użyciu struktur językowych charakterystycznych dla stylu potocznego w odmianie mówionej. 3. Styl wypracowania jest jednorodny, jeśli zdający konsekwentnie posługuje się jednym, wybranym stylem, odpowiednim dla treści i formy wypowiedzi, lub miesza różne style w wypowiedzi, ale jest to uzasadnione i celowe. 4. Indywidualne upodobania stylistyczne egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę stylu pracy zdającego. Zasady oceniania rozwiązań zadań 4. Język wypowiedzi (maksymalnie 11 punktów) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał: 1. w odniesieniu do zakresu i poprawności środków językowych: • czy zdający poprawnie użył w wypowiedzi różnych rodzajów zdań i bogatej leksyki (np. frazeologizmów, wyrazów rzadziej używanych w języku polskim), czy też ograniczył się do najprostszych środków językowych • czy środki językowe, których użył zdający, pozwalają mu zrealizować temat w sposób swobodny i precyzyjny, czy też pobieżny, sprawiający trudność w zrozumieniu tekstu • ile błędów językowych, w tym błędów stylistycznych, zdający popełnił w pracy 2. w odniesieniu do poprawności ortograficznej: • ile błędów ortograficznych zdający popełnił w pracy 3. w odniesieniu do poprawności interpunkcyjnej: • ile błędów interpunkcyjnych zdający popełnił w pracy. 4a. Zakres i poprawność środków językowych Oceniając język wypowiedzi, egzaminator najpierw oceni zakres użytych środków językowych, a następnie – ich poprawność. Ostateczną liczbę punktów ustali na podstawie oceny obu tych aspektów wypowiedzi, zgodnie z poniższą tabelą. Wyjaśnienia (kryterium 4a – Zakres i poprawność środków językowych) 1. Nie każde nieprecyzyjne sformułowanie jest niepoprawne językowo (stanowi błąd językowy); może być przejawem nieporadności językowej. Błędem jest nieporadność językowa będąca oczywistym nieuzasadnionym naruszeniem obowiązującej normy językowej. 2. Indywidualne upodobania językowe egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę poprawności środków językowych w pracy zdającego. 3. W wypracowaniu występuje zróżnicowana składnia, jeżeli w pracy zdający wykorzystał poprawnie co najmniej 4 różne struktury składniowe, np.: zdanie pojedyncze, zdanie złożone, zdanie wielokrotnie złożone, równoważnik zdania, imiesłowowy równoważnik zdania, strona bierna, paralelizm składniowy, poprawne wprowadzanie cytatu, zdanie pytające, zdanie wtrącone. 4. W wypracowaniu występuje zróżnicowana leksyka, jeżeli w pracy zdający np. stosuje wyrazy/wyrażenia synonimiczne, stosuje bogatą frazeologię, używa precyzyjnego słownictwa, w tym np. terminologii. 5. W ocenie zróżnicowania leksyki nie uwzględnia się nieuzasadnionych powtórzeń wyrazów, zwrotów. Nieuzasadnione powtórzenia są uwzględniane w liczbie błędów językowych.

Zasady oceniania rozwiązań Rodzaj dokumentu: zadań Egzamin maturalny Egzamin: Arkusz 1. Przedmiot: Test Język polski w użyciu Test historycznoliteracki Poziom: Formy arkusza: Termin egzaminu: 1 czerwca 2023 r. Ogólne zasady oceniania zadań w części testowej Przykładowe rozwiązania zadań otwartych nie są wzorcem oczekiwanych sformułowań. Akceptowane są wszystkie odpowiedzi merytorycznie poprawne i spełniające warunki zadania – również te nieprzewidziane jako przykładowe odpowiedzi w zasadach oceniania. • Odpowiedzi nieprecyzyjne, niejednoznaczne, niejasno sformułowane uznaje się za błędne. • Gdy jako rozwiązanie tego samego zadania zdający podaje kilka odpowiedzi, z których jedna jest poprawna, a inne – błędne, nie otrzymuje punktów za żadne z tych rozwiązań. • Jeżeli odpowiedź zawiera wyłącznie cytat, to jest oceniana na 0 pkt. • Jeżeli informacje zamieszczone w odpowiedzi (również te dodatkowe, a więc takie, które nie wynikają z treści polecenia) świadczą o nierozumieniu omawianego zagadnienia i zaprzeczają pozostałej części odpowiedzi stanowiącej prawidłowe rozwiązanie zadania, to za odpowiedź jako całość zdający otrzymuje 0 pkt. • Jeżeli rozwiązanie zadania sprawdzającego znajomość problematyki i treści lektur obowiązkowych zawiera błąd rzeczowy, to ocenia się je na 0 pkt. • W zadaniach zamkniętych każdy sposób oznaczenia odpowiedzi (podkreślenie, przekreślenie, zakreślenie, obwiedzenie itd.) jest uznawany za wybór tej odpowiedzi, pod warunkiem że zdający konsekwentnie go stosuje w jednym zadaniu. Zasady oceniania rozwiązań zadań Zadanie 1. (0–2) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 20241 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: analizowania i interpretowania […] tekstów 1) przetwarza i hierarchizuje informacje kultury […]. z tekstów, np. publicystycznych […]; 8. Kształcenie umiejętności świadomego 3) […] odczytuje informacje i przekazy odbioru […] tekstów kultury na różnych jawne i ukryte […]. poziomach […]. SP I. Kształcenie literackie i kulturowe. 2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń: 3) wyszukuje w tekście potrzebne informacje [...]; 5) wyszukuje w tekście informacje wyrażone wprost i pośrednio (ukryte). Zasady oceniania 2 pkt – zaznaczenie odpowiedzi FPF. 1 pkt – poprawne zaznaczenie odpowiedzi w odniesieniu do dwóch zdań. 0 pkt – poprawne zaznaczenie odpowiedzi w odniesieniu do jednego zdania lub odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Rozwiązanie FPF Zadanie 2. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: analizowania i interpretowania […] tekstów 1) przetwarza i hierarchizuje informacje kultury […]. z tekstów, np. publicystycznych […]; 8. Kształcenie umiejętności świadomego 3) […] odczytuje informacje i przekazy odbioru […] tekstów kultury na różnych jawne i ukryte […]. poziomach […]. SP I. Kształcenie literackie i kulturowe. 2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń: Zasady oceniania 1 pkt – poprawne wyjaśnienie. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • U podstaw nauk ścisłych są zachowania typowe dla nauk humanistycznych, np. sądy wartościujące. • Nauki ścisłe, podobnie jak humanistyczne, wartościują zjawiska, którymi się zajmują. • Dla nauk ścisłych i humanistycznych wspólne są odniesienia do ludzkiej perspektywy postrzegania świata. • Podstawowe pojęcia nauk ścisłych / matematyki i fizyki były tworzone w oparciu o potoczne doświadczenia – nauki humanistyczne też opierają się na doświadczeniu ludzi. Zadanie 3. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: analizowania i interpretowania […] tekstów 1) przetwarza i hierarchizuje informacje kultury […]. z tekstów, np. publicystycznych […]; 8. Kształcenie umiejętności świadomego 3) […] odczytuje informacje i przekazy odbioru […] tekstów kultury na różnych jawne i ukryte […]. poziomach […]. SP I. Kształcenie literackie i kulturowe. 2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń: 3) wyszukuje w tekście potrzebne informacje [...]; 5) wyszukuje w tekście informacje wyrażone wprost i pośrednio (ukryte). Zasady oceniania 1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i uzasadnienie. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Wątpienie humanisty zostało uznane w tekście za zaletę, bo dzięki niemu humanista dowiaduje się więcej o przedmiocie swoich badań / o sobie. Zasady oceniania rozwiązań zadań • Markowski nie uznaje gestu zwątpienia za wadę, ponieważ z tego gestu wynika dążenie humanistów do samopoznania. • Nie – uznaje ten gest za zaletę. Z wątpieniem związane są pytania: „Dlaczego?” i „Po co?”, a więc pytania dotyczące fundamentalnej kwestii sensu, których stawianie jest obowiązkiem humanisty. Zadanie 4.1 (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: analizowania i interpretowania […] tekstów 1) przetwarza i hierarchizuje informacje kultury […]. z tekstów, np. publicystycznych […]; 8. Kształcenie umiejętności świadomego 3) […] odczytuje informacje i przekazy odbioru […] tekstów kultury na różnych jawne i ukryte […]. poziomach […]. SP I. Kształcenie literackie i kulturowe. 2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń: 3) wyszukuje w tekście potrzebne informacje [...]; 5) wyszukuje w tekście informacje wyrażone wprost i pośrednio (ukryte). Zasady oceniania 1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i uzasadnienie. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Heller i Krajewski nie zgadzają się z przytoczoną opinią. Twierdzą, że nie można przeciwstawiać nauk ścisłych naukom humanistycznym, ponieważ u podstaw obu nauk są doświadczenia potoczne / wartościowanie / ludzkie postrzeganie świata / te same zachowania/doświadczenia. • Nie zgadzają się, ponieważ według nich pojęcia matematyczne i humanistyczne wywodzą się z ludzkich doświadczeń. Zadanie 4.2. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: analizowania i interpretowania […] tekstów 1) przetwarza i hierarchizuje informacje kultury […]. z tekstów, np. publicystycznych […]; 8. Kształcenie umiejętności świadomego 3) […] odczytuje informacje i przekazy odbioru […] tekstów kultury na różnych jawne i ukryte […]. poziomach […]. SP I. Kształcenie literackie i kulturowe. 2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń: 3) wyszukuje w tekście potrzebne informacje [...]; 5) wyszukuje w tekście informacje wyrażone wprost i pośrednio (ukryte); 7) wyciąga wnioski wynikające z przesłanek zawartych w tekście […]. Zasady oceniania 1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i uzasadnienie. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Tak, ponieważ autor wskazuje na różnice między naukami ścisłymi a humanistyką. • Nie znajduje potwierdzenia. Markowski stwierdza, że pytań leżących u podstaw obu nauk nie da się postawić obok siebie. Sugeruje tym samym, że nie sposób rozstrzygnąć ani tego, która z nauk jest ważniejsza, ani nawet – czy są równe. Zasady oceniania rozwiązań zadań Zadanie 5. (0–4) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: analizowania i interpretowania […] tekstów 1) przetwarza […] informacje z tekstów, np. kultury, a także ich wzajemnej publicystycznych […]; korespondencji. 3) […] odczytuje informacje i przekazy 8. Kształcenie umiejętności świadomego jawne i ukryte […]. odbioru […] tekstów kultury na różnych poziomach […]. SP I. Kształcenie literackie i kulturowe. 2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń: 3) wyszukuje w tekście potrzebne informacje […]. 4) odróżnia zawarte w tekście informacje ważne od informacji drugorzędnych; 5) wyszukuje w tekście informacje wyrażone wprost i pośrednio (ukryte). II. Kształcenie językowe. 1. Gramatyka języka polskiego. Zdający: 1. Pogłębianie funkcjonalnej wiedzy 1) wykorzystuje wiedzę z dziedziny fleksji, z zakresu nauki o języku. słowotwórstwa, frazeologii i składni w […] tworzeniu własnych wypowiedzi. 4. Ortografia i interpunkcja. Zdający: 1) stosuje zasady ortografii i interpunkcji […]. III. Tworzenie wypowiedzi. 2. Mówienie i pisanie. Zdający: 2. Wykorzystanie kompetencji językowych 2) buduje wypowiedź w sposób świadomy, […] w wypowiedziach […] pisemnych. za znajomością jej funkcji językowej […]; 4) tworzy spójne wypowiedzi w następujących formach gatunkowych: […] notatka syntetyzująca. Zasady oceniania notatki syntetyzującej Za notatkę syntetyzującą można uzyskać 4 punkty, w tym 3 punkty za treść i 1 punkt za poprawność językową, ortograficzną i interpunkcyjną. Treść 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt notatka spełnia notatka spełnia notatka kryteria A, B i C kryteria A, B i C spełnia określone dla określone dla kryteria A i C 3 pkt, ALE nie 2 pkt, ALE nie określone dla została została 1 pkt, ALE zachowana zachowana nie została dozwolona liczba dozwolona liczba zachowana wyrazów wyrazów dozwolona liczba wyrazów ALBO ALBO ALBO A. przedstawienie notatka notatka notatka notatka nie stanowiska przedstawia – przedstawia – przedstawia spełnia każdego oparte na oparte na stanowisko żadnego autora kluczowych dla kluczowych dla każdego autora z kryteriów tematu tematu względem określonego informacjach – informacjach – zagadnienia dla 1 pkt stanowisko stanowisko określonego każdego autora każdego autora w temacie notatki, względem względem odtworzone na zagadnienia zagadnienia podstawie określonego określonego informacji w temacie notatki, w temacie notatki, zawartych odtworzone na odtworzone na w tekście podstawie podstawie informacji informacji zawartych zawartych w tekście, na w tekście, ale odpowiednim poziom poziomie uogólnienia jest uogólnienia zaburzony B. zestawienie w notatce w notatce stanowisk obu stanowisk obu zestawiono zestawiono autorów nie autorów stanowiska obu stanowiska obu zestawiono albo autorów; autorów; zestawiono je poprawnie poprawnie niepoprawnie; nie wskazano np. wskazano np. wskazano np. punkty wspólne/ punkty wspólne/ punktów rozbieżne albo rozbieżne albo wspólnych/ różnorodność różnorodność rozbieżnych albo aspektów aspektów różnych aspektów zagadnienia zagadnienia zagadnienia określonego określonego określonego w temacie notatki w temacie notatki w temacie notatki ujętych w tekstach ujętych w tekstach ujętych w tekstach obu autorów obu autorów obu autorów C. spójność notatka stanowi notatka stanowi notatka stanowi logiczną logiczną logiczną i zorganizowaną i zorganizowaną i zorganizowaną całość całość ALBO całość ALBO w notatce w notatce występują usterki występują usterki w spójności w spójności D. długość notatki 60–90 wyrazów 60–90 wyrazów 60–90 wyrazów Zasady oceniania rozwiązań zadań Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna 1 pkt – poprawny zapis, dopuszczalne dwa błędy (językowe, ortograficzne lub interpunkcyjne). 0 pkt – trzy i więcej błędów (językowych, ortograficznych lub interpunkcyjnych). Uwaga. Jeżeli w kryterium Treść przyznano 0 pkt, wówczas nie przyznaje się punktów w kryterium Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna. INFORMACJA O ZASADACH OCENIANIA NOTATKI SYNTETYZUJĄCEJ NAPISANEJ PRZEZ ZDAJĄCYCH ZE SPECYFICZNYMI TRUDNOŚCIAMI W UCZENIU SIĘ (Z DYSLEKSJĄ LUB DYSORTOGRAFIĄ) Egzaminator ocenia treść notatki syntetyzującej Treść (0–3) zgodnie z tabelą zamieszczoną na stronie 8 tego dokumentu. 1 pkt – zapis poprawny językowo, dopuszczalne trzy błędy językowe. 0 pkt – cztery i więcej błędów językowych. Poprawność językowa (0–1) Uwaga. Oceniając notatkę syntetyzującą zdającego, u którego stwierdzono specyficzne trudności w uczeniu się (dysleksję lub dysortografię), egzaminator nie ocenia ani poprawności ortograficznej, ani interpunkcyjnej. Wskazówki dotyczące realizacji tematu notatki 1) Stanowiska autorów tekstów a) Stanowisko autorów 1. tekstu, np. Nauki ścisłe i humanistyczne są potrzebne do pełnego poznania i zrozumienia rzeczywistości. b) Stanowisko autora 2. tekstu, np. • Nauki ścisłe i humanistyczne zajmują się różnymi zakresami rzeczywistości, dlatego nie należy ich przeciwstawiać. • Choć nauki humanistyczne i ścisłe zajmują się różnymi częściami rzeczywistości, to jednak nauki humanistyczne najlepiej potrafią zbadać to, jak człowiek próbuje określić swoje miejsce w świecie. 2) Zestawienie stanowisk, np. Z zestawienia stanowisk autorów obu tekstów musi wynikać, że autorzy obu tekstów dostrzegają współistnienie nauk ścisłych i humanistycznych oraz to, że według autorów tekstu pierwszego obie nauki są potrzebne do poznania i rozumienia świata, a według autora tekstu 2. – są na tyle różne, że nie sposób rozstrzygnąć, która z nich jest ważniejsza. Uwaga ogólna Kompozycja notatki jest dowolna, np. zdający może zacząć od zestawienia stanowisk autorów tekstów albo od przedstawienia stanowiska autorów każdego z tekstów. Przykładowa odpowiedź oceniona na 3 punkty za treść Autorzy obu tekstów zaznaczają współistnienie humanistyki i nauk ścisłych, lecz tylko w tekście 1. podkreślono, że obie nauki są potrzebne do pełnego poznania świata. Heller i Krajewski zauważają, że u podstaw obu dziedzin są ludzkie doświadczenia i sądy wartościujące. Natomiast Markowski dowodzi, że nie można stawiać znaku równości między tymi naukami, dlatego że zajmują się różnymi zakresami rzeczywistości, stosują w badaniach inne narzędzia i odmienna jest celowość prowadzenia tych badań. Zwraca jednak uwagę, że to humaniści są najlepiej przygotowani do analizowania tego, jak określano miejsce człowieka w świecie. [88 wyrazów] Zadanie 6. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 8) wykazuje się znajomością 7. Kształcenie umiejętności czytania, i zrozumieniem treści utworów wskazanych analizowania i interpretowania literatury […]. w podstawie programowej jako lektury 8. Kształcenie umiejętności świadomego obowiązkowe. odbioru utworów literackich […] na różnych 9) rozpoznaje tematykę i problematykę poziomach [...]. poznanych tekstów […]. Zasady oceniania 1 pkt – trafne wyjaśnienie cytatu (zwycięstwa i przegranej Kreona) na podstawie Antygony Sofoklesa. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Kreon postawił dobro państwa nad dobro jednostki – zwyciężył jako król, lecz przegrał jako człowiek. • Kreon zwyciężył jako król, ponieważ ukarał Antygonę za postąpienie wbrew ogłoszonemu przez niego zakazowi pochowania Polinika. Przegrał jednak jako człowiek – konsekwencją jego decyzji była śmierć jego najbliższych. • Wydany przez Kreona zakaz pochówku zdrajcy Polinika, brata Antygony, był niezgodny z nakazami religijnymi. W konsekwencji decyzji Kreona samobójstwo popełnia Antygona, a potem syn i żona Kreona. Zasady oceniania rozwiązań zadań Zadanie 7. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: analizowania i interpretowania […] tekstów 11) rozumie pojęcie motywu literackiego kultury […]. […], rozpoznaje podstawowe motywy […]. 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: 6) odczytuje pozaliterackie teksty kultury, stosując kod właściwy w danej dziedzinie sztuki. Zasady oceniania 1 pkt – podanie motywu i poprawne uzasadnienie. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Przykładowa odpowiedź Motyw: taniec śmierci / danse macabre Uzasadnienie: Na załączonym kadrze widoczny jest korowód/pochód postaci różnych stanów tańczących pod przewodnictwem upersonifikowanej śmierci (postać z kosą na czele pochodu). Zadanie 8. (0–2) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej i światowej […]. 13) porównuje utwory literackie lub ich 7. Kształcenie umiejętności czytania, fragmenty, dostrzega kontynuacje analizowania i interpretowania literatury i nawiązania w porównywanych utworach, […]. określa cechy wspólne i różne. 8. Kształcenie umiejętności świadomego odbioru utworów literackich […] na różnych poziomach [...]. Zasady oceniania 2 pkt – rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie w odwołaniu do obu utworów. 1 pkt – rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie w odwołaniu do jednego utworu. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi ocenione na 2 pkt • Postawy są podobne. Oba teksty mają charakter pochwalny – człowiek chwali Boga, bo wiele mu zawdzięcza. W Psalmie 8 człowiek zachwyca się stworzonym przez Boga światem i ma świadomość, że Bóg uczynił go odpowiedzialnym za ten świat, zaś w Pieśni człowiek czuje się przez Boga wyróżniony i chroniony. • Postawy człowieka wobec Boga w obu tekstach są podobne. Psalm 8 przekazuje prawdę o wyjątkowym miejscu człowieka w porządku stworzenia. Wynika to z miłości Boga do ludzi, którym Stwórca powierza opiekę nad światem. Podobnie w pieśni Kochanowskiego wyznawcy wielbią Boga jako dobrego Stworzyciela otaczającego człowieka opieką. • Postawy w obu tekstach są różne. W psalmie człowiek wyraża poczucie niższości i pokory wobec geniuszu i władzy Boga nad światem, a w Pieśni człowiek wyraża wdzięczność za otrzymane od Boga łaski. Zadanie 9. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymaganie szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 5) interpretuje treści alegoryczne […]; 7. Kształcenie umiejętności czytania, 9) rozpoznaje tematykę i problematykę analizowania i interpretowania literatury poznanych tekstów […]. […]. 8. Kształcenie umiejętności świadomego SP odbioru utworów literackich […] na różnych 1. Czytanie utworów literackich. Uczeń: poziomach [...]. 11) rozpoznaje w tekście literackim: […] alegorię […]. Zasady oceniania 1 pkt – poprawne wyjaśnienie. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Uwaga. Nie uznaje się odpowiedzi stanowiących wyłącznie przytoczenie definicji alegoryczności. Przykładowa odpowiedź W bajce zwierzęta reprezentują cechy ludzkie: lis – spryt, zaś kruk – próżność i bezmyślność. Zasady oceniania rozwiązań zadań Zadanie 10. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 8) wykazuje się znajomością 7. Kształcenie umiejętności czytania, i zrozumieniem treści utworów wskazanych analizowania i interpretowania literatury […]. w podstawie programowej jako lektury 8. Kształcenie umiejętności świadomego obowiązkowe. odbioru utworów literackich […] na różnych 9) rozpoznaje tematykę i problematykę poziomach [...]. poznanych tekstów […]. Zasady oceniania 1 pkt – poprawne uzasadnienie. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Przykładowa odpowiedź Konrad Wallenrod działa jak lis, ponieważ w sposób skryty/ podstępny/ przebiegły/ zdradziecki prowadzi politykę mającą na celu osłabienie potęgi zakonu / zniszczenie zakonu od wewnątrz. Działa również jak lew, gdy jest odważny, silny, bohaterski / wykazuje odwagę w walce z potężnym wrogiem, jakim był zakon krzyżacki. Zadanie 11. (0–2) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […] oraz umiejętność 8) wykazuje się znajomością mówienia o nich z wykorzystaniem i zrozumieniem treści utworów wskazanych potrzebnej terminologii. w podstawie programowej jako lektury 7. Kształcenie umiejętności czytania, obowiązkowe; analizowania i interpretowania literatury 9) rozpoznaje tematykę i problematykę oraz innych tekstów kultury, a także ich poznanych tekstów […]. wzajemnej korespondencji. 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: 8. Kształcenie umiejętności świadomego 6) odczytuje pozaliterackie teksty kultury, odbioru utworów literackich i tekstów kultury stosując kod właściwy w danej dziedzinie na różnych poziomach: dosłownym, sztuki. metaforycznym, symbolicznym […]. SP 2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń: 11) interpretuje dzieła sztuki ([…] grafika […]); 15) znajduje w tekstach współczesnej kultury […] nawiązania do tradycyjnych wątków literackich i kulturowych. Zasady oceniania 2 pkt – poprawna interpretacja plakatu z uwzględnieniem dwóch elementów graficznych wyrażających przesłanie Wesela. 1 pkt – poprawna interpretacja plakatu z uwzględnieniem jednego elementu graficznego wyrażającego przesłanie Wesela. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Przykładowa odpowiedź oceniona na 2 pkt Przedstawione na plakacie koło jest graficznym nawiązaniem do motywu chocholego tańca w końcowej scenie dramatu – kolory koła odnoszą się do barwnych ubrań weselników wiejskich. Wszyscy w transie kręcą się w kółko, bez celu, a miał to być czas rozpoczęcia akcji powstańczej odzyskanie przez Polaków niepodległość. Nie udało się, społeczeństwo polskie nie jest jeszcze gotowe podjąć się takiego działania. Zadanie 12. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […] oraz umiejętność 5) interpretuje treści […] symboliczne mówienia o nich z wykorzystaniem utworu literackiego; potrzebnej terminologii. 9) rozpoznaje tematykę i problematykę 7. Kształcenie umiejętności czytania, poznanych tekstów […]; analizowania i interpretowania literatury 10) rozpoznaje w utworze sposoby […]; kreowania świata przedstawionego ([…] 8. Kształcenie umiejętności świadomego bohaterów […]) […]. odbioru utworów literackich i tekstów kultury na różnych poziomach […]. Zasady oceniania 1 pkt – poprawne wyjaśnienie. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Uwaga. Nie uznaje się za poprawną odpowiedzi, że sakralizacja postaci ks. Kordeckiego polega wyłącznie na tym, że się modlił. Zasady oceniania rozwiązań zadań Przykładowe odpowiedzi • Modlitwie ks. Kordeckiego skierowanej do Matki Boskiej towarzyszą opisy przyrody – „jasność” i „blask” czy „pobielenie” wież, murów i „klęczącego przeora”. Te zabiegi wskazują na sakralizowanie bohatera. • W Biblii jasność jest m.in. wyrazem obecności Boga, więc we fragmencie Potopu „jasny blask miesiąca” rozpraszający mrok i rozświetlający postać modlącego się księdza Kordeckiego uświęca go – sam Bóg czuwa nad obrońcą Jasnej Góry. Zadanie 13. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymaganie ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 2. Rozumienie historii literatury i dziejów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: kultury jako procesu […]. 1) […] sytuuje utwory literackie w poszczególnych okresach: […] romantyzm, pozytywizm, Młoda Polska […]. Zasady oceniania 1 pkt – odpowiedź poprawna. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Rozwiązanie A3, B4, C2 Zadanie 14. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 8) wykazuje się znajomością 7. Kształcenie umiejętności czytania, i zrozumieniem treści utworów wskazanych analizowania i interpretowania literatury […]. w podstawie programowej jako lektury 8. Kształcenie umiejętności świadomego obowiązkowe; odbioru utworów literackich […] na różnych 9) rozpoznaje tematykę i problematykę poziomach [...]. poznanych tekstów […]. Zasady oceniania 1 pkt – zaznaczenie odpowiedzi FP. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Rozwiązanie FP Zadanie 15. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 9) rozpoznaje tematykę i problematykę 7. Kształcenie umiejętności czytania, poznanych tekstów […]. analizowania i interpretowania literatury […]; 8. Kształcenie umiejętności świadomego odbioru utworów literackich […] na różnych poziomach [...]. Zasady oceniania 1 pkt – poprawne wyjaśnienie. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Uwaga. Za niepełne uznaje się odpowiedzi ograniczające się do stwierdzenia, że poezja nie może być jedynie wyrazem autorefleksji poety. Przykładowe odpowiedzi • Poezja ma ostrzegać przed niebezpieczeństwem (biję w pieśń i werbel na trwogę). • Poezję ma być jak burza i ogień – to znaczy ma być walką i zagrzewać do walki. • Poezja ma być świadectwem czasów, w których dokonują się straszliwe zbrodnie. • Poezja ma zagrzewać do walki, nie może być jedynie wyrazem autorefleksji poety. Zadanie 16. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 8) wykazuje się znajomością […] treści 7. Kształcenie umiejętności czytania, utworów wskazanych w podstawie analizowania i interpretowania literatury programowej jako lektury obowiązkowe; […]; 9) rozpoznaje tematykę i problematykę 8. Kształcenie umiejętności świadomego poznanych tekstów […]; odbioru utworów literackich […] na różnych 10) rozpoznaje w utworze sposoby poziomach [...]. kreowania świata przedstawionego […]. Zasady oceniania 1 pkt – rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Zasady oceniania rozwiązań zadań Przykładowa odpowiedź Tak. W dramacie przedstawiono konflikt Artura z rodzicami. Bałagan w pokoju opisany w didaskaliach podkreśla sposób życia wybrany przez rodziców Artura – brak norm moralnych. Zadanie 17. (0–2) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej [...]. 8) wykazuje się znajomością 7. Kształcenie umiejętności czytania, i zrozumieniem treści utworów wskazanych analizowania i interpretowania literatury […]. w podstawie programowej jako lektury 8. Kształcenie umiejętności świadomego obowiązkowe; odbioru utworów literackich […] na różnych 9) rozpoznaje tematykę i problematykę poziomach [...]. poznanych tekstów […]. Zasady oceniania 2 pkt – poprawne wyjaśnienie znaczenia tytułu utworu w odniesieniu do wojennych i powojennych losów Edelmana. 1 pkt – poprawne wyjaśnienie znaczenia tytułu utworu w odniesieniu do wojennych ALBO do powojennych losów Edelmana. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Przykładowa odpowiedź oceniona na 2 pkt Tytuł odnosi się do tego, że ratowanie uwięzionych w getcie Żydów było wyścigiem z czasem i stale zagrażającą śmiercią. Po wojnie Edelman jako lekarz ratował życie ludzkie także w beznadziejnych sytuacjach. Swój zawód traktował jako wyścig z Bogiem. Zasady oceniania rozwiązań Rodzaj dokumentu: zadań Egzamin maturalny Egzamin: Arkusz 2. Przedmiot: Wypracowanie Poziom: Formy arkusza: Termin egzaminu: 1 czerwca 2023 r. Ogólne zasady oceniania wypracowania 1. Zdający może zrealizować temat w wybranej przez siebie formie wypowiedzi, np.: rozprawka, szkic krytyczny, przemówienie, list otwarty, artykuł, esej, pod warunkiem że będzie to wypowiedź argumentacyjna. 2. W wypracowaniu powinny znaleźć się co najmniej dwa argumenty. Przywołanie utworu literackiego w formie streszczenia nie stanowi argumentu. 3. W wypracowaniu nie jest wymagane omawianie utworów literackich ani w porządku chronologicznym, ani w porządku przedstawionym w temacie, tj. lektura obowiązkowa, inny utwór literacki, konteksty. Zdający powinien zrealizować temat zgodnie z przyjętą przez siebie koncepcją. 4. Funkcjonalność wykorzystania w wypracowaniu utworu literackiego nie oznacza konieczności omówienia przez zdającego wszystkich elementów fabuły, sensów utworu istotnych (z punktu widzenia egzaminatora) ze względu na zagadnienie sformułowane w temacie. Zadaniem egzaminatora jest ocena stworzonej przez zdającego pracy pisemnej. Egzaminator nie może kierować się własnym wyobrażeniem, jak inaczej/lepiej można by taką pracę napisać. W ocenie należy uwzględnić to, co w pracy jest, a nie to, co – zdaniem egzaminatora – mogłoby/powinno w niej być. 5. Losy postaci literackiej są uogólnieniem ludzkiego doświadczenia. Dlatego jeżeli problem sformułowany w temacie odnosi się do człowieka, to za trafne uznaje się odwołanie przez zdającego w wypracowaniu również do postaci literackich, które nie są ludźmi. Ta sama zasada dotyczy również tekstów kultury. 6. Zdający musi w wypracowaniu wykorzystać dwa konteksty, ale nie musi odwoływać się do dwóch różnych typów kontekstów, np. jeden kontekst jest filozoficzny, drugi – historyczny; mogą być to dwa konteksty z tej samej kategorii. 7. Jeżeli zdający przywoła w wypracowaniu lekturę obowiązkową jako kontekst i popełni błąd kardynalny, to praca zostanie oceniona na 0 punktów. 8. Jeżeli wypowiedź jest w całości nieczytelna (w rozumieniu czytelności zapisu), egzaminator oceni ją na 0 punktów. 9. Jeżeli wypowiedź nie zawiera w ogóle rozwinięcia (np. zdający napisał tylko wstęp), egzaminator przyzna 0 punktów w każdym kryterium. 10. Jeżeli wypowiedź zawiera mniej niż 300 wyrazów, jest oceniana wyłącznie w kryteriach: Spełnienie formalnych warunków polecenia oraz Kompetencje literackie i kulturowe. W pozostałych kryteriach egzaminator przyzna 0 punktów. 11. Jeżeli wypowiedź jest napisana niesamodzielnie, np. zawiera fragmenty odtworzone z podręcznika lub innego źródła, w tym internetowego, lub jest przepisana od innego zdającego, wówczas egzamin z języka polskiego, w przypadku takiego zdającego, zostanie unieważniony. Oznacza to, że zdający nie zdaje egzaminu i nie może przystąpić do egzaminu w terminie poprawkowym w sierpniu (może przystąpić do egzaminu w kolejnych latach jego przeprowadzania). 12. Jeżeli wypowiedź zawiera fragmenty przepisane z zadania (polecenia, tekstu) zawartego w cz. 1. lub w cz. 2. arkusza egzaminacyjnego bez interpretacji tych fragmentów / komentarza do tych fragmentów, wówczas za wypracowanie zdający otrzyma 0 pkt. Całość pracy tego zdającego nie jest unieważniana. 13. Zabronione jest pisanie wypowiedzi obraźliwych, wulgarnych lub propagujących postępowanie niezgodne z prawem. W przypadku takich wypowiedzi zostanie podjęta indywidualna decyzja dotycząca danej pracy, np. nie zostaną przyznane punkty za styl i język lub cała wypowiedź nie będzie podlegała ocenie. Zasady oceniania rozwiązań zadań Utwory literackie, w tym lektury 1. Za utwór literacki w wypracowaniu nie uznaje się: komiksu, powieści obrazkowej, mangi, scenariusza filmowego, gry komputerowej. Te teksty kultury mogą zostać wykorzystane w wypracowaniu jako kontekst. 2. Ani jako utworów literackich, ani jako kontekstów nie traktuje się utworów literackich i tekstów piosenek obcojęzycznych, które nie zostały przetłumaczone na język polski. 3. Za lekturę obowiązkową uznaje się odwołanie przez zdającego do każdej księgi biblijnej. Biblia jest utworem literackim, którego znajomość nie obowiązuje w całości, dlatego żaden błąd rzeczowy w odniesieniu do Biblii nie jest błędem kardynalnym. 4. Zbiory mitów inne niż Mitologia Jana Parandowskiego nie są uznawane za lekturę obowiązkową – mogą stanowić np. kontekst. Język, ortografia i interpunkcja 1. Wszystkie wyrazy napisane przez zdającego składają się na sumę wyrazów w wypracowaniu. Jeżeli zdający napisze rozdzielnie wyraz, który powinien napisać łącznie, to liczymy go jako dwa wyrazy. Liczbę wyrażoną cyframi traktujemy jako jeden wyraz. 2. Jeżeli zdający nadaje tytuły lub śródtytuły pracy lub jej poszczególnym częściom, to bierze się je pod uwagę przy ocenie pracy, np. przy ocenie spójności. Tytuły i śródtytuły wlicza się do ogólnej liczby wyrazów. 3. Nie są błędami językowymi powtórzenia wyrazów pojawiających się w temacie, np.: postawa życiowa, cel, marzenia, rzeczywistość. 4. Poprawne są różne wersje pisowni następujących tytułów utworów literackich: • „Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią” albo „Rozmowa mistrza Polikarpa ze Śmiercią”, albo „Dialog Mistrza Polikarpa ze Śmiercią”, albo „Dialog mistrza Polikarpa ze Śmiercią” • „Boska Komedia” albo „Boska komedia” • „Nie-Boska Komedia” albo „Nie-Boska komedia” • „Mała Apokalipsa” albo „Mała apokalipsa”. • „Rozdzióbią nas kruki, wrony…” albo „Rozdziobią nas kruki, wrony…” • „Inny świat” albo „Inny Świat” • „Rok 1984” albo „1984” • „Górą „Edek” ” albo „Górą Edek”. Zdający musi jednak konsekwentnie stosować w wypracowaniu wybraną wersję zapisywania danego tytułu. 5. Jeżeli zdający nie stosuje w wypracowaniu cudzysłowu w zapisie tytułów utworów literackich, to pominięcie cudzysłowu traktuje się jako błąd interpunkcyjny. Jeżeli zdający w swojej pracy konsekwentnie stosuje błędną interpunkcję w zapisie tytułu tego samego utworu literackiego, to egzaminator policzy ten błąd tylko raz. Wymagania egzaminacyjne 2023 i 20241 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej i światowej oraz 5) interpretuje treści alegoryczne umiejętność mówienia o nich i symboliczne utworu literackiego; z wykorzystaniem potrzebnej terminologii. 8) wykazuje się znajomością 7. Kształcenie umiejętności czytania, i zrozumieniem treści utworów wskazanych analizowania i interpretowania literatury w podstawie programowej jako lektury oraz innych tekstów kultury, a także ich obowiązkowe; wzajemnej korespondencji. 9) rozpoznaje tematykę i problematykę 8. Kształcenie umiejętności świadomego poznanych tekstów oraz jej związek odbioru utworów literackich i tekstów kultury z programami epoki literackiej, zjawiskami na różnych poziomach: dosłownym, społecznymi, historycznymi, metaforycznym, symbolicznym, egzystencjalnymi i estetycznymi; poddaje aksjologicznym. ją refleksji; 10) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania: świata przedstawionego (fabuły, bohaterów, akcji, wątków, motywów), narracji, sytuacji lirycznej; interpretuje je i wartościuje; 11) rozumie pojęcie motywu literackiego i toposu, rozpoznaje podstawowe motywy i toposy oraz dostrzega żywotność motywów […] w utworach literackich; określa ich rolę w tworzeniu znaczeń uniwersalnych; 12) w interpretacji utworów literackich odwołuje się do tekstów poznanych w szkole podstawowej, w tym: bajek Ignacego Krasickiego, Dziadów cz. II oraz Pana Tadeusza Adama Mickiewicza, Balladyny Juliusza Słowackiego; 13) porównuje utwory literackie lub ich fragmenty, dostrzega kontynuacje i nawiązania w porównywanych utworach, określa cechy wspólne i różne; 14) przedstawia propozycję interpretacji utworu, wskazuje w tekście miejsca, które mogą stanowić argumenty na poparcie jego propozycji interpretacyjnej; 15) wykorzystuje w interpretacji utworów literackich potrzebne konteksty, szczególnie kontekst historycznoliteracki, Zasady oceniania rozwiązań zadań historyczny, polityczny, kulturowy, filozoficzny, biograficzny, mitologiczny, biblijny, egzystencjalny; 16) rozpoznaje obecne w utworach literackich wartości uniwersalne i narodowe; określa ich rolę i związek z problematyką utworu oraz znaczenie dla budowania własnego systemu wartości. 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: 5) charakteryzuje główne prądy filozoficzne oraz określa ich wpływ na kulturę epoki; 6) odczytuje pozaliterackie teksty kultury, stosując kod właściwy w danej dziedzinie sztuki. II. Kształcenie językowe. II. Kształcenie językowe. 2. Wzbogacanie umiejętności 1. Gramatyka języka polskiego. Zdający: komunikacyjnych, stosowne wykorzystanie 1) wykorzystuje wiedzę z dziedziny fleksji, języka w różnych sytuacjach słowotwórstwa, frazeologii i składni komunikacyjnych. w […] tworzeniu własnych wypowiedzi; 3. Funkcjonalne wykorzystywanie wiedzy 2) rozumie zróżnicowanie składniowe zdań o języku w odczytaniu sensów zawartych wielokrotnie złożonych […] i wykorzystuje je w strukturze głębokiej tekstów literackich w budowie wypowiedzi o różnym […]. charakterze; 4. Świadome wykorzystanie działań 3) rozpoznaje argumentacyjny charakter językowych w formowaniu różnych konstrukcji składniowych […]; odpowiedzialności za własne zachowania wykorzystuje je w budowie własnych językowe. wypowiedzi; 5. […] doskonalenie umiejętności 4) rozumie rolę szyku wyrazów w zdaniu posługiwania się poprawną polszczyzną. […]. 2. Zróżnicowanie języka. Zdający: 2) rozróżnia style funkcjonalne polszczyzny oraz rozumie zasady ich stosowania. 3. Komunikacja językowa i kultura języka. Zdający: 2) […] dba o jasność i precyzję komunikatu; 3) posługuje się różnymi odmianami polszczyzny w zależności od sytuacji komunikacyjnej; 5) stosuje zasady etyki wypowiedzi […]; 7) stosuje zasady etykiety językowej w wypowiedziach […] pisemnych odpowiednie do sytuacji. 4. Ortografia i interpunkcja. Zdający: 1) stosuje zasady ortografii i interpunkcji […]; 2) wykorzystuje składniowo-znaczeniowy charakter interpunkcji do uwypuklenia sensów redagowanego przez siebie tekstu. III. Tworzenie wypowiedzi. III. Tworzenie wypowiedzi. 1. Doskonalenie umiejętności wyrażania 1. Elementy retoryki. Zdający: własnych sądów, argumentacji [...]. 1) formułuje tezy i argumenty w wypowiedzi 2. Wykorzystanie kompetencji językowych […] i pisemnej przy użyciu odpowiednich i komunikacyjnych w wypowiedziach […] konstrukcji składniowych; pisemnych. 3) rozumie i stosuje w tekstach 3. Kształcenie umiejętności formułowania retorycznych zasadę kompozycyjną i uzasadniania sądów na temat dzieł (np. teza, argumenty, apel, pointa); literackich oraz innych tekstów kultury. 6) rozumie, na czym polega logika 4. Doskonalenie umiejętności retorycznych, i konsekwencja toku rozumowania w szczególności zasad tworzenia w wypowiedziach argumentacyjnych wypowiedzi spójnych, logicznych oraz i stosuje je we własnych tekstach. stosowania kompozycji odpowiedniej dla danej formy gatunkowej. 2. […] Pisanie. Zdający: 5. Rozwijanie umiejętności tworzenia 1) zgadza się z cudzymi poglądami lub tekstów o wyższym stopniu złożoności. polemizuje z nimi, rzeczowo uzasadniając własne zdanie; 2) buduje wypowiedź w sposób świadomy, ze znajomością jej funkcji językowej, z uwzględnieniem celu i adresata, z zachowaniem zasad retoryki; 4) tworzy spójne wypowiedzi w następujących formach gatunkowych: wypowiedź o charakterze argumentacyjnym; 7) stosuje retoryczne zasady kompozycyjne w tworzeniu własnego tekstu […]; 8) w interpretacji przedstawia propozycję odczytania tekstu, formułuje argumenty na podstawie tekstu oraz znanych kontekstów, w tym własnego doświadczenia, przeprowadza logiczny wywód służący uprawomocnieniu formułowanych sądów; 9) stosuje zasady poprawności językowej i stylistycznej w tworzeniu własnego tekstu; potrafi weryfikować własne decyzje poprawnościowe; 10) wykorzystuje wiedzę o języku w pracy redakcyjnej nad tekstem własnym, dokonuje korekty tekstu własnego, stosuje kryteria poprawności językowej. Zasady oceniania rozwiązań zadań IV. Samokształcenie. IV. Samokształcenie. Zdający: 1. Doskonalenie umiejętności korzystania 1) porządkuje informacje w problemowe z różnych źródeł informacji […]. całości poprzez ich wartościowanie; 3. Umacnianie postawy poszanowania dla syntetyzuje poznawane treści wokół cudzej własności intelektualnej. problemu, tematu, zagadnienia oraz wykorzystuje je w swoich wypowiedziach. Zadanie 18. (0–35) Temat 1. Wybór postawy życiowej a skuteczność w realizacji celu. W pracy odwołaj się do: • wybranej lektury obowiązkowej – utworu epickiego albo dramatycznego • innego utworu literackiego – może to być również utwór poetycki • wybranych kontekstów. Uszczegółowienia zasad oceniania dotyczące tematu 1. 1. Rozumienie pojęć: a) wybór – decyzja, deklaracja, przyjęcie w życiu danej postawy życiowej, słowa/czyny świadczące o przyjęciu danej postawy życiowej b) postawa życiowa – postępowanie zgodne z przyjętym światopoglądem c) skuteczność – to, że coś przynosi oczekiwany rezultat d) cel – rezultat, który chce się osiągnąć przez jakieś działania 4. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli w pracy zdający omówił: a) wybór postawy życiowej ALBO b) zrealizowanie celu lub dążenie do celu ORAZ c) praca zawiera opinię albo uzasadnienie. 5. Utwór literacki uznaje się za wykorzystany w pełni funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji odwołał się: a) do przyjętej przez kogoś postawy życiowej ORAZ b) rozważył zależność między przyjętą postawą życiową a osiągnięciem celu lub dążeniem do osiągnięcia celu. 6. Lektura obowiązkowa – dowolna lektura obowiązkowa, wybrana spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 arkusza, ilustrująca zagadnienie sformułowane w temacie. Temat 2. Marzenia o lepszym świecie a zderzenie z rzeczywistością. W pracy odwołaj się do: • wybranej lektury obowiązkowej – utworu epickiego albo dramatycznego • innego utworu literackiego – może to być również utwór poetycki • wybranych kontekstów. Uszczegółowienia zasad oceniania dotyczące tematu 2. 1. Rozumienie pojęć: a) marzenia – to, czego się pragnie i co zamierza się mieć lub osiągnąć, ale czego realizacja nie zawsze jest łatwa czy możliwa b) lepszy świat – miejsce (np. planeta/kraj/otoczenie), które jest urządzone/wydaje się urządzone/planuje się urządzić lepiej niż to, w którym się jest – środowisko/społeczeństwo, które jest urządzone/wydaje się urządzone/planuje się urządzić lepiej niż to, w którym się jest – utopia c) zderzenie – konfrontowanie – napotkanie trudności w podejmowanych działaniach d) rzeczywistość – to, co istnieje naprawdę – sytuacja lub warunki, w których ktoś żyje, coś się odbywa. 2. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli w pracy zdający omówił: a) marzenia o lepszym świecie ORAZ b) praca zawiera opinię albo uzasadnienie. 3. Utwór literacki uznaje się za wykorzystany w pełni funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji odwołał się: a) do czyichś marzeń o lepszym świecie ORAZ b) rozważył zależność między marzeniami o lepszym świecie a zderzeniem z rzeczywistością. 4. Lektura obowiązkowa – dowolna lektura obowiązkowa, wybrana spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 arkusza, ilustrująca zagadnienie sformułowane w temacie. Zasady oceniania rozwiązań zadań 1. Spełnienie formalnych warunków polecenia (maksymalnie 1 punkt) • W wypracowaniu nie występuje błąd kardynalny. 1 pkt ORAZ • W wypracowaniu jest odwołanie do lektury obowiązkowej wybranej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym. ORAZ • Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu. ORAZ • Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną. • Wypracowanie nie spełnia któregokolwiek z warunków określonych w kategorii 0 pkt „1 pkt”. ALBO • Wypowiedź jest napisana w formie planu albo w punktach. Uwaga: jeżeli w kryterium Spełnienie formalnych warunków polecenia przyznano 0 pkt, we wszystkich pozostałych kryteriach przyznaje się 0 pkt. 2. Kompetencje literackie i kulturowe (maksymalnie 16 punktów) Funkcjonalność wykorzystania utworów wskazanych Liczba Błędy w poleceniu Poziom argumentacji wypowiedzi; erudycyjność wypowiedzi punktów rzeczowe (lektury obowiązkowej oraz innego utworu literackiego). Dwa utwory • Bogata argumentacja. wykorzystane • Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów. 16 pkt w pełni • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. funkcjonalnie. Uwaga: za każdy błąd rzeczowy należy odjąć 1 pkt od ogólnej liczby punktów przyznanych za KLiK, maksymalnie do 16 pkt i bez punktów ujemnych. • Zadowalająca argumentacja. 15 pkt • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie. • Zadowalająca argumentacja. • W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo 14 pkt funkcjonalnie. • Powierzchowna argumentacja. 13 pkt • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów. Jeden utwór • Bogata argumentacja. wykorzystany • Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów. 12 pkt w pełni • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. funkcjonalnie, • Zadowalająca argumentacja. a drugi – 11 pkt • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie. częściowo • Powierzchowna argumentacja. funkcjonalnie. • W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo 10 pkt funkcjonalnie. • Powierzchowna argumentacja. 9 pkt • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów. Dwa utwory • Trafna argumentacja. wykorzystane • Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów. 8 pkt częściowo • Praca zawiera fragmenty erudycyjne. funkcjonalnie. • Zadowalająca argumentacja. ALBO tylko 7 pkt • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie. jeden utwór • Powierzchowna argumentacja. wykorzystany • W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo 6 pkt w pełni funkcjonalnie. funkcjonalnie, a drugi – • Powierzchowna argumentacja. 5 pkt niefunkcjonalnie. • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów. Tylko jeden utwór • Trafna argumentacja. 4 pkt wykorzystany • Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów. częściowo • Zadowalająca argumentacja. funkcjonalnie. 3 pkt • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie. • Powierzchowna argumentacja. • W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo 2 pkt funkcjonalnie. • Powierzchowna argumentacja. 1 pkt • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów. Żaden utwór nie został wykorzystany przynajmniej w części funkcjonalnie. 0 pkt w pracy), wynosi 0 pkt, wówczas w pozostałych kryteriach (Kompozycja wypowiedzi oraz Język wypowiedzi) przyznaje się 0 pkt. Zasady oceniania rozwiązań zadań 3. Kompozycja wypowiedzi: struktura, spójność i styl (maksymalnie 7 punktów) 3a. Struktura wypowiedzi Uporządkowanie Liczba elementów treściowych Podział wypowiedzi punktów wypowiedzi Elementy treściowe Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, 3 pkt wypowiedzi w całości lub część zasadnicza, zakończenie), jak w przeważającej części i w zakresie struktury akapitów; sposób A pracy są zorganizowane podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez problemowo. zdającego. Dopuszczalna 1 usterka. Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 2 pkt (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) B ALBO w zakresie struktury akapitów. Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 1 pkt (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) C ORAZ w zakresie struktury akapitów. • W pracy podjęta jest Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, 2 pkt próba organizacji część zasadnicza, zakończenie), jak elementów treściowych i w zakresie struktury akapitów; sposób D wypowiedzi podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez problemowo. zdającego. Dopuszczalna 1 usterka. • Elementy treściowe Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 1 pkt wypowiedzi (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) E zorganizowane w pracy ALBO w zakresie struktury akapitów. częściowo problemowo, częściowo wyłącznie Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 0 pkt pod względem (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) formalnym. ORAZ w zakresie struktury akapitów. • Elementy treściowe wypowiedzi w całości lub w przeważającej części pracy F zorganizowane wyłącznie pod względem formalnym, np. wg kolejno omawianych tekstów literackich. Elementy treściowe wypowiedzi niezorganizowane; wypowiedź stanowi 0 pkt G zbiór w znacznej mierze niezależnych elementów. 3b. Spójność wypowiedzi Wypowiedź jest w całości spójna lub występują w niej nie więcej niż 2 zaburzenia 3 pkt w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. W wypowiedzi występuje 3–5 zaburzeń w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) 2 pkt na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. • W wypowiedzi występuje 6–8 zaburzeń w spójności (tj. logice, 1 pkt uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. LUB • Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ALBO z zakończeniem pracy. ALBO • Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ALBO częścią zasadniczą pracy. • W wypowiedzi występuje 9 lub więcej zaburzeń w spójności (tj. logice, 0 pkt uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. LUB • Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ORAZ z zakończeniem pracy. ALBO • Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ORAZ częścią zasadniczą pracy. 3c. Styl wypowiedzi Styl w całości lub w przeważającej części stosowny, tj. adekwatny do odmiany 1 pkt pisanej języka oraz do sytuacji komunikacyjnej (jednorodny albo funkcjonalnie niejednorodny). Wypracowanie nie spełnia warunków określonych w kategorii „1 pkt”. 0 pkt Zasady oceniania rozwiązań zadań 4. Język wypowiedzi (maksymalnie 11 punktów) 4a. Zakres i poprawność środków językowych Poprawność środków Nie 26 lub więcej 6–8 9–11 12–14 15–17 18–21 22–25 więcej niż 5 błędów błędów błędów błędów błędów błędów błędów Zakres środków błędy jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. A B C D E F G H 1. Szeroki zakres środków językowych, tzn. • zróżnicowana składnia, • zróżnicowana leksyka, w tym np. 7 pkt 6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt bogata frazeologia, precyzyjne słownictwo, umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu. 2. Zadowalający zakres środków językowych, tzn. składnia i leksyka 6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt 0 pkt stosowne/odpowiednie do realizacji tematu. 3. Wąski zakres środków językowych, tzn. składnia i leksyka 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt 0 pkt 0 pkt proste/ograniczone, utrudniające realizację tematu. Przykładowo: za wypowiedź, w której zakres środków językowych wykorzystanych przez zdającego jest zadowalający i w której znajdują się 4 błędy językowe, egzaminator przyzna 6 pkt w tym kryterium. 4b. Poprawność ortograficzna Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 1 błąd ortograficzny. 2 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub dysortografią): Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 4 błędy ortograficzne. Praca zawiera 2–4 błędy ortograficzne. 1 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub dysortografią): Praca zawiera nie więcej niż 5–8 błędów ortograficznych. Praca zawiera 5 lub więcej błędów ortograficznych. 0 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub dysortografią): Praca zawiera 9 lub więcej błędów ortograficznych. 4c. Poprawność interpunkcyjna Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 8 błędów interpunkcyjnych. W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się: 2 pkt Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 15 błędów interpunkcyjnych. Praca zawiera 9–16 błędów interpunkcyjnych. W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się: 1 pkt Praca zawiera 16–30 błędów interpunkcyjnych. Praca zawiera 17 lub więcej błędów interpunkcyjnych. W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się: 0 pkt Praca zawiera 31 lub więcej błędów interpunkcyjnych. Informacje o błędach uznawanych za ortograficzne w pracach zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub dysortografią) 1. W ocenie poprawności ortograficznej wypracowania egzaminator będzie uwzględniał następujące błędy (tzn. liczył je jako błędy ortograficzne): • błędy w zapisie wyrazów z u – ó, ż – rz, h – ch • łamanie zasady pisania wielką literą na początku zdania. 2. W ocenie poprawności ortograficznej wypracowania egzaminator nie będzie uwzględniał innych niż wymienione w pkt 1. błędów w zapisie (tzn. nie będzie liczył ich jako błędy ortograficzne), w tym: • dodawania, opuszczania, przestawiania liter, sylab lub całych wyrazów • mylenia liter – o podobnym kształcie (a – o, l – ł – t, n – r, m – n, u – w, e – ę, a – ą, i – j, u – y) – dużych i małych (z wyjątkiem początku zdania) – odpowiedników głosek zbliżonych fonetycznie (b – p, d – t, w – f, g – k, dz – c, sz – s, i – y, ę – em – en, ą – om– on, ś – ź, ć – dź) – różniących się w położeniu w stosunku do osi pionowej (p – b, d – b) lub poziomej (m – w, n – u, b – p, d – g, p – g) • ominięcia drobnych elementów graficznych, w tym – oznaczania miękkości nad literami – kropek (dż, ż, i, j) – „ogonków” przy literach ą lub ę i kreski (wężyka) przy literach ó, t lub ł • błędów dotyczących podziału wyrazu • utraty dźwięczności (kóska zamiast kózka, proźba zamiast prośba) • błędów wynikających ze schematycznego stosowania zasad ortografii, np. startóje bo startować • mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno • niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny zamiast skośny. Wyrazy z błędami, których nie uwzględnia się w ocenie poprawności ortograficznej, egzaminator podkreśli w wypracowaniu, a na marginesie oznaczenia tych błędów otoczy kółkiem np. albo ort o Zasady oceniania rozwiązań zadań INSTRUKCJA OZNACZANIA BŁĘDÓW W WYPRACOWANIACH Błędy oznaczane na lewym marginesie Sposób oznaczenia błędu Sposób oznaczenia błędu Rodzaj błędu w wypracowaniu na marginesie podkreślenie prostą linią fragmentu rzecz ALBO rz rzeczowe zawierającego błąd albo zaznaczenie tego fragmentu pionową linią zaznaczenie symbolem ‿ zaburzenia w spójności między zdaniami w spójności sp zaznaczenie symbolem [ zaburzenia w spójności między akapitami usterki w podziale str tekstu w zakresie zaznaczenie symbolem ] struktury akapitów Błędy oznaczane na prawym marginesie Sposób oznaczenia błędu Sposób oznaczenia błędu Rodzaj błędu w wypracowaniu na marginesie podkreślenie prostą linią wyrazu użytego jęz ALBO j językowe błędnie lub niepoprawnego sformułowania ort ALBO o ortograficzne podkreślenie prostą linią wyrazu z błędem zaznaczenie brakującego znaku interpunkcyjnego symbolem √ int ALBO i interpunkcyjne zaznaczenie zbędnego znaku interpunkcyjnego symbolem x Uwagi. 1. Jeżeli zdający popełnia dokładnie ten sam błąd ortograficzny lub językowy, to na marginesie oznaczenie tego błędu należy otoczyć kółkiem, np. lub ort o 2. Należy konsekwentnie stosować jeden wybrany sposób oznaczania błędów na marginesie. INSTRUKCJA LICZENIA BŁĘDÓW W WYPRACOWANIACH 1. Powtórzony dokładnie ten sam błąd ortograficzny lub językowy liczy się jako jeden błąd. 2. Egzaminator w wypracowaniu i na marginesie musi oznaczyć wszystkie błędy rzeczowe, błędy w spójności wypowiedzi, językowe, ortograficzne i interpunkcyjne. 3. W tabelach dla egzaminatora pod wypracowaniem egzaminator zapisuje liczbę popełnionych błędów zgodnie z poniższymi zasadami: a) błędy rzeczowe – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 2. (KLiK) w polu Liczba błędów rzeczowych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 16; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 16 błędów rzeczowych, egzaminator w tabeli wpisuje „16+” b) błędy w spójności wypowiedzi – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 3b w polu Liczba błędów w spójności egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 9; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 9 błędów w spójności, egzaminator w tabeli wpisuje „9+” c) błędy językowe – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4a w polu Liczba błędów językowych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 26; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 26 błędów językowych, egzaminator w tabeli wpisuje „26+” d) błędy ortograficzne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4b w polu Liczba błędów ortograficznych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 5; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 5 błędów ortograficznych, egzaminator w tabeli wpisuje „5+” e) błędy interpunkcyjne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4c w polu Liczba błędów interpunkcyjnych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 17; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 17 błędów interpunkcyjnych, egzaminator w tabeli wpisuje „17+”. Uwagi dotyczące liczenia błędów ortograficznych i interpunkcyjnych w wypracowaniach zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub dysortografią): a) błędy ortograficzne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4b w polu Liczba błędów ortograficznych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 9; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 9 błędów ortograficznych, egzaminator w tabeli wpisuje „9+” b) błędy interpunkcyjne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4c w polu Liczba błędów interpunkcyjnych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 31; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 31 błędów interpunkcyjnych, egzaminator w tabeli wpisuje „31+”. Zasady oceniania rozwiązań zadań WYJAŚNIENIA DO KRYTERIÓW OCENIANIA 1. Spełnienie formalnych warunków polecenia (maksymalnie 1 punkt) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy: • nie występuje w nim błąd kardynalny • w wypracowaniu zdający odwołał się do lektury obowiązkowej wybranej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym • wypowiedź w co najmniej jednym fragmencie dotyczy problemu wskazanego w poleceniu • napisane wypracowanie jest w jakiejkolwiek części wypowiedzią argumentacyjną. Wyjaśnienia (kryterium 1. – SFWP) 1. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o: 1) nieznajomości treści lektury obowiązkowej, do której odwołuje się zdający, w zakresie: a) fabuły, w tym głównych wątków utworu; b) losów głównych bohaterów, w tym np. łączenie biografii różnych bohaterów; LUB 2) całkowicie nieuprawnionej interpretacji lektury obowiązkowej będącej falsyfikacją danego tekstu. 2. W przypadku lektur obowiązkowych błąd kardynalny może dotyczyć wyłącznie lektur obowiązkowych wskazanych w podstawie programowej jako lektury do omówienia w całości (nie we fragmentach). 3. W wypracowaniu zdający musi odwołać się do lektury obowiązkowej – w zależności od tematu – wskazanej w poleceniu albo wybranej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym. Odwołanie się zdającego do lektury obowiązkowej oznacza, że co najmniej jedno zdanie o tej lekturze ma charakter analityczny, a nie tylko informacyjny. a) Przykład zdania analitycznego: W Lalce to w Zasławku można zobaczyć świetnie funkcjonujące gospodarstwo Prezesowej, która realizowała pozytywistyczne idee pracy organicznej i pracy u podstaw. b) Przykład zdania informacyjnego: W swojej pozytywistycznej powieści pt. Lalka Bolesław Prus ukazuje obraz Warszawy. Za zdania informacyjne uznaje się również sformułowania będące wyłącznie przepisanymi fragmentami polecenia lub parafrazą polecenia. 4. Jeśli jedyna lektura obowiązkowa jest przywołana lakonicznie, bardziej w kontekście / w nawiązaniu do innego utworu literackiego, który zdający szerzej omawia w wypracowaniu, wówczas przywołanie tej lektury traktowane jest jako spełnienie formalnych warunków zadania, ale oceniając KLiK, nie uwzględnia się tej lektury jako kontekst. 5. „Problem wskazany w poleceniu” obejmuje: a) zakres merytoryczny zagadnienia, którego omówienie jest wymagane, ORAZ b) opinię zdającego wraz z uzasadnieniem. 6. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli obejmuje co najmniej jeden aspekt zakresu merytorycznego ORAZ opinię albo uzasadnienie. 7. Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną, jeżeli zawiera co najmniej jeden akapit argumentacyjny. 2. Kompetencje literackie i kulturowe (maksymalnie 16 punktów) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy w wypracowaniu zdający: • wykorzystał znajomość – odpowiednio – wskazanej w poleceniu lub wybranej lektury obowiązkowej oraz innego utworu literackiego w sposób funkcjonalny • funkcjonalnie wykorzystał konteksty, np.: historycznoliteracki, teoretycznoliteracki, literacki, biograficzny, kulturowy, mitologiczny, biblijny, religijny, historyczny, filozoficzny, egzystencjalny, polityczny, społeczny, które pogłębiają i rozwijają rozważany problem • przedstawił bogatą argumentację, świadczącą o jego erudycji • wykazał się wiedzą i umiejętnościami z zakresu kształcenia literackiego i kulturowego oraz kształcenia językowego • nie popełnił błędów rzeczowych zarówno w odniesieniu do przywołanych tekstów literackich oraz kontekstów, jak i terminologii historycznoliterackiej oraz/lub teoretycznoliterackiej. Wyjaśnienia (kryterium 2. – KLiK) 1. Poprzez wykorzystanie utworu rozumie się wykorzystanie znajomości jego treści oraz odczytanych sensów. 2. Zdający powinien funkcjonalnie wykorzystać w wypracowaniu znajomość dwóch utworów wskazanych w poleceniu, tzn. lektury obowiązkowej ORAZ innego utworu literackiego. Funkcjonalne wykorzystanie znajomości tekstu oznacza przywołanie w wypracowaniu: 1) takich elementów fabuły, np. wydarzeń, bohaterów, wątków 2) sensów utworów, które istotnie wspierają tok rozumowania zdającego, albo dobrze ilustrują to, o czym zdający pisze. Funkcjonalność wykorzystania znajomości tekstów ocenia się w odniesieniu do tematu pracy. Jeżeli w części zasadniczej pracy w charakterze argumentów/przykładów wykorzystane są elementy fabuły lub sensy utworów, które nie są spójne np. ze stanowiskiem zdającego wyrażonym we wstępie do pracy – wówczas uwzględnia się tę niespójność w ocenie spójności. 3. Utwór literacki nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, ale nie wyciąga żadnego wniosku, nie formułuje żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem. 4. Jeżeli zdający w wypracowaniu napisze więcej niż o dwóch utworach literackich (np. Zasady oceniania rozwiązań zadań o dwóch lekturach obowiązkowych i o dwóch innych tekstach literackich), o różnym stopniu funkcjonalności, do oceny stopnia realizacji kryterium bierze się pod uwagę dwa utwory wykorzystane w sposób najbardziej funkcjonalny, z których jeden musi być lekturą obowiązkową. Pozostałe utwory mogą być traktowane jako kontekst literacki. 5. Argumentacja to udowodnienie tezy/opinii/stanowiska przedstawionego przez zdającego za pomocą argumentów. Bogata argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi przykładami i szeroka/wieloaspektowa, uwzględniająca konteksty, stanowiąca – jako całość – wnikliwą analizę problemu sformułowanego w poleceniu; zawiera elementy refleksji / głębszego namysłu nad problemem. W sytuacji, gdy znajomość utworów literackich została wykorzystana częściowo funkcjonalnie, mówimy o argumentacji trafnej. Zadowalająca argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi przykładami. Powierzchowna argumentacja – to argumentacja oparta na uogólnieniach, niewnikająca w istotę rzeczy, poprzestająca na pobieżnych obserwacjach, mało dokładna, czasami niepoparta przykładami; również argumentacja, w której zdający podejmuje próbę zbudowania argumentu, dobierając jedynie środki językowe typowe dla struktur argumentacyjnych, np. Moim pierwszym argumentem jest... 6. Kontekst należy rozumieć jako odniesienie się przez zdającego w pracy do np.: 1) innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu 2) historii literatury 3) teorii literatury 4) charakteru epoki 5) biografii autora 6) filmu, spektaklu teatralnego 7) utworu muzycznego, dzieła plastycznego 8) mitologii 9) Biblii 10) religii 11) historii 12) filozofii 13) kwestii politycznych 14) kwestii społecznych, wybrane przez zdającego w sposób celowy, przydatne do osadzenia omawianego utworu w szerszej perspektywie i pogłębionego odczytania sensów utworu literackiego, do którego zdający odwołuje się w wypracowaniu. Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu polega na trafnym jego doborze ze względu na rozważany problem; kontekst pogłębia i rozwija omawiane zagadnienie. Pogłębienie i omówienie danego zagadnienia poprzez konteksty nie oznacza konieczności dogłębnej analizy samych kontekstów jako takich; w szczególności nie może prowadzić do dygresji stosowanej niefunkcjonalnie. 7. Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie to odniesienie wyłącznie na poziomie przywołania, np. informacji, wydarzenia; kontekst jest poprawny, ale ogranicza się tylko do funkcji informacyjnej, nie pogłębia i nie rozwija omawianego zagadnienia. 8. Kontekst poprzez odniesienie się przez zdającego do innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, ale nie wyciąga żadnego wniosku, nie formułuje żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem. 9. Erudycję należy rozumieć jako wiedzę przedmiotową zdającego, w tym wiedzę i umiejętność wykorzystania kontekstów, kodów kulturowych, terminologii, znajomości kultury, w tym literatury i sztuki. Wypowiedź świadcząca o erudycji zdającego to wypracowanie, w którym zdający, rozważając problem sformułowany w poleceniu, funkcjonalnie wykorzystał wiedzę przedmiotową. 10. W ocenie poziomu argumentacji wypowiedzi nie uwzględnia się fragmentów wypowiedzi zawierających błędy rzeczowe. 11. Błąd rzeczowy – to błąd świadczący o: • nieznajomości wskazanej w poleceniu lektury obowiązkowej (zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym), do której odwołuje się zdający, w zakresie innym niż w przypadku błędu kardynalnego, tj. np. błąd w nazwisku autora, w przypisaniu autorstwa, w nazwisku/imieniu bohatera (dopuszczalne błędy w zapisie, nieprowadzące do trudności w identyfikacji bohatera lub autora, np. *Russeau albo *Rouseau zamiast Rousseau – błędny zapis to błąd ortograficzny), dotyczący losów bohaterów drugoplanowych bądź wątków innych niż główne • nieznajomości utworu literackiego lub tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, innego niż lektura obowiązkowa lub utwór literacki wskazany w poleceniu (każdy błąd merytoryczny) • nieuprawnionej interpretacji fragmentu lub fragmentów / części utworu literackiego, w tym poetyckiego, do którego odwołuje się zdający, będącej częściową lub całkowitą falsyfikacją danego utworu • nieznajomości zagadnień z zakresu teorii i historii literatury bądź języka, np. stosowanie pojęć typowych dla epiki w odniesieniu do liryki (np. *narrator wiersza; *wiersz „Ocalony” Różewicza opowiada). Nie są błędem rzeczowym sformułowania takie jak np. utwór pokazuje, wiersz ukazuje • braku wiedzy dotyczącej wybranego przez zdającego kontekstu, np. błędne przywołanie pojęć lub faktów historycznych. Jako błąd rzeczowy traktujemy również niepoprawne przywołanie cytatu z utworu literackiego, oznaczone cudzysłowem. 12. Dokładnie ten sam błąd rzeczowy (np. konsekwentne stosowanie błędnego imienia bohatera, którego da się w jednoznaczny sposób zidentyfikować, a fakty opisane w wypracowaniu świadczą o znajomości lektury) powtórzony kilkakrotnie jest liczony jako jeden błąd. 13. Jeżeli dane sformułowanie stosowane/uznawane jest w nauczaniu zwyczajowo za „termin” (np. apokalipsa spełniona), ale nie jest terminem w rozumieniu encyklopedycznym oraz/lub nie jest wymienione w podstawie programowej, to błędu Zasady oceniania rozwiązań zadań w takim sformułowaniu (np. *apokalipsa przepowiadana) nie traktuje się jako błędu rzeczowego, a jako błąd językowy. 3. Kompozycja wypowiedzi: struktura, spójność i styl (maksymalnie 7 punktów) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy: 1. w zakresie struktury wypowiedzi: • kompozycja wypowiedzi jest funkcjonalna, tzn. czy układ i sposób przedstawienia treści pomaga w zrozumieniu wypowiedzi • podział wypowiedzi – zarówno w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie), jak i w zakresie struktury akapitów – jest poprawny i funkcjonalny 2. w zakresie spójności wypowiedzi: • wypowiedź jest spójna, tzn. złożona z elementów, które tworzą logiczną i uporządkowaną całość • w wypowiedzi spójność jest zachowana zarówno wewnątrz zdań, jak również między zdaniami i akapitami • w wypowiedzi użyte zostały odpowiednie środki językowe, np. wskaźniki zespolenia tekstu, struktury metatekstowe, leksykalne wykładniki spójności, które ułatwiają śledzenie toku rozumowania autora 3. w zakresie stylu wypowiedzi: • styl wypowiedzi jest stosowny, tzn. czy zdający konsekwentnie posługuje się jednym, wybranym stylem, a jeżeli miesza różne style w wypowiedzi – to czy jest to uzasadnione (czy czemuś to służy, jest funkcjonalne) oraz czy zdający nie napisał wypowiedzi, stosując słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej. 3a. Struktura wypowiedzi Wyjaśnienia (kryterium 3a – Struktura wypowiedzi) 1. Elementy treściowe wypowiedzi to – najogólniej rzecz ujmując – „bloki”, na które podzielone jest wypracowanie (w najprostszej formie: wstęp – część zasadnicza (rozwinięcie) – zakończenie, ale „część zasadnicza” zazwyczaj jest dzielona na kolejne „bloki”, tj. akapity). 1) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane problemowo (w toku problemowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej wypracowania omawia np. jeden aspekt tematu. Omawiając wybrany aspekt, zdający przywołuje argumentację i przykłady z różnych tekstów literackich / kontekstów; czynnikiem organizującym dany „blok” jest właśnie problem („ponadtekstowo”, „międzytekstowo”), a nie dany tekst literacki. 2) Możliwa jest sytuacja, w której zorganizowanie problemowe „pokrywa się” ze zorganizowaniem według kolejno omawianych tekstów literackich, jeżeli w pracy widoczny jest zamysł kompozycyjny wskazujący na tematyczne ustrukturyzowanie wypowiedzi, np. kolejny tekst literacki stanowi przykład umożliwiający np. uszczegółowienie wcześniej omawianego zagadnienia. 3) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane wyłącznie pod względem formalnym (w toku liniowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej wypracowania dotyczy innego tekstu literackiego / kontekstu, a jedynym identyfikowalnym czynnikiem organizującym taki układ jest po prostu omawianie w następujących po sobie „blokach” zagadnień dotyczących kolejnych tekstów / kontekstów; tekst jest zorganizowany wg tekstów „jeden po drugim” (np. zmiana kolejności akapitów nie wpływa na strukturę tekstu). 2. Ocena podziału wypowiedzi w skali ogólnej wymaga rozważenia proporcji i funkcjonalności zasadniczych „bloków” pracy, tj. wstępu – części zasadniczej – zakończenia. Usterki w podziale wypowiedzi w skali ogólnej mogą wynikać z np. nieproporcjonalnie i niefunkcjonalnie długiego wstępu, ze zbyt krótkiego (lakonicznego) zakończenia lub z braku jednego z tych „bloków”. 3. Ocena podziału wypowiedzi na akapity wymaga rozważenia, czy logika wywodu została odzwierciedlona w podziale na graficznie wyodrębnione i funkcjonalne akapity. Usterki w podziale wypowiedzi na akapity mogą wynikać np. z faktu, że w pracy występują wyodrębnione graficznie akapity, które nie stanowią zwartej myślowo całości, albo występują akapity, które powinny zostać podzielone na mniejsze bloki, ponieważ taki akapit zawiera kilka wątków (każdy z takich wątków stanowi sam w sobie zwartą myślowo całość). 4. W ocenie struktury wypowiedzi nie uwzględnia się niezrealizowania przez zdającego któregoś z elementów tematu, np. nieodwołania się w ogóle do jednego z tekstów wskazanych w temacie jako obowiązkowy. 3b. Spójność wypowiedzi Wyjaśnienia (kryterium 3b – Spójność wypowiedzi) 1. Wypowiedź jest spójna, jeżeli elementy, które ją tworzą, stanowią logiczną i uporządkowaną całość. 2. Wywód jest uporządkowany, jeśli każdy kolejny akapit wynika z poprzedniego, a np. przestawienie akapitów zaburzyłoby tok rozumowania przyjęty przez zdającego. 3. Zaburzenia w spójności mogą wynikać m.in. z: a) błędów logicznych, w tym ze zbyt daleko idących uogólnień, nieuzasadnionych wniosków (np. wnioski w zakończeniu pracy nie wynikają z przeprowadzonego rozumowania), sprzecznych stwierdzeń b) odstępstw od podporządkowania wywodu myśli przewodniej, np. wypracowanie zawiera niefunkcjonalne fragmenty stanowiące niezwiązane z tematem wątki poboczne c) zredagowaniu wstępu lub rozwinięcia, lub zakończenia, lub akapitu, które nie pasują logicznie do pozostałej części wypracowania, nie łączą się logicznie z poprzedzającą je częścią / poprzedzającym je akapitem d) rozwijania jednocześnie więcej niż jednego wątku („zazębiania” się wątków) e) pomijania pośrednich ogniw rozumowania, tzw. skróty myślowe f) wprowadzenie treści nieistotnych, zbędnych dla pracy, bez związku / pozostających w wątpliwym związku z tematem/wywodem Zasady oceniania rozwiązań zadań g) wprowadzania dygresji stosowanych niefunkcjonalnie h) przerywania toku myślenia zbędnymi zdaniami. 4. Błędy w spójności wewnątrz akapitów oznaczają np. nielogiczne połączenia zdań w akapicie oraz brak zastosowania w nim wskaźników zespolenia. 5. Błędy w spójności między akapitami oznaczają nielogiczne powiązanie danego akapitu z poprzednim lub poprzednimi akapitami oraz brak zastosowania wskaźników zespolenia między akapitami. 6. Błąd w składni prowadzący do błędu w spójności jest traktowany zarówno jako błąd językowy, jak i błąd w spójności. 3c. Styl wypowiedzi Wyjaśnienia (kryterium 3c – Styl wypowiedzi) 1. Styl wypowiedzi – co do zasady – powinien być: jasny, prosty (nie: zawiły, pretensjonalny), zwięzły, jednolity. Dodatkowo może być żywy, obrazowy. 2. Wypracowanie powinno być napisane stylem stosownym do sytuacji komunikacyjnej, jaką jest egzamin maturalny, co oznacza, że nie należy redagować go, stosując słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej. Styl uznaje się za stosowny w przeważającej części, jeżeli jest stosowany w orientacyjnie 2/3 pracy. Styl jest niestosowny do sytuacji komunikacyjnej, jeżeli orientacyjnie ok. 2/3 wypracowania zredagowane jest przy użyciu struktur językowych charakterystycznych dla stylu potocznego w odmianie mówionej. 3. Styl wypracowania jest jednorodny, jeśli zdający konsekwentnie posługuje się jednym, wybranym stylem, odpowiednim dla treści i formy wypowiedzi, lub miesza różne style w wypowiedzi, ale jest to uzasadnione i celowe. 4. Indywidualne upodobania stylistyczne egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę stylu pracy zdającego. 4. Język wypowiedzi (maksymalnie 11 punktów) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał: 1. w odniesieniu do zakresu i poprawności środków językowych: • czy zdający poprawnie użył w wypowiedzi różnych rodzajów zdań i bogatej leksyki (np. frazeologizmów, wyrazów rzadziej używanych w języku polskim), czy też ograniczył się do najprostszych środków językowych • czy środki językowe, których użył zdający, pozwalają mu zrealizować temat w sposób swobodny i precyzyjny, czy też pobieżny, sprawiający trudność w zrozumieniu tekstu • ile błędów językowych, w tym błędów stylistycznych, zdający popełnił w pracy 2. w odniesieniu do poprawności ortograficznej: • ile błędów ortograficznych zdający popełnił w pracy 3. w odniesieniu do poprawności interpunkcyjnej: • ile błędów interpunkcyjnych zdający popełnił w pracy. 4a. Zakres i poprawność środków językowych Oceniając język wypowiedzi, egzaminator najpierw oceni zakres użytych środków językowych, a następnie – ich poprawność. Ostateczną liczbę punktów ustali na podstawie oceny obu tych aspektów wypowiedzi, zgodnie z poniższą tabelą. Wyjaśnienia (kryterium 4a – Zakres i poprawność środków językowych) 1. Nie każde nieprecyzyjne sformułowanie jest niepoprawne językowo (stanowi błąd językowy); może być przejawem nieporadności językowej. Błędem jest nieporadność językowa będąca oczywistym nieuzasadnionym naruszeniem obowiązującej normy językowej. 2. Indywidualne upodobania językowe egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę poprawności środków językowych w pracy zdającego. 3. W wypracowaniu występuje zróżnicowana składnia, jeżeli w pracy zdający wykorzystał poprawnie co najmniej 4 różne struktury składniowe, np.: zdanie pojedyncze, zdanie złożone, zdanie wielokrotnie złożone, równoważnik zdania, imiesłowowy równoważnik zdania, strona bierna, paralelizm składniowy, poprawne wprowadzanie cytatu, zdanie pytające, zdanie wtrącone. 4. W wypracowaniu występuje zróżnicowana leksyka, jeżeli w pracy zdający np. stosuje wyrazy/wyrażenia synonimiczne, stosuje bogatą frazeologię, używa precyzyjnego słownictwa, w tym np. terminologii. 5. W ocenie zróżnicowania leksyki nie uwzględnia się nieuzasadnionych powtórzeń wyrazów, zwrotów. Nieuzasadnione powtórzenia są uwzględniane w liczbie błędów językowych.

Temat 1. Czy życie w świecie wyobraźni inspiruje człowieka, czy go ogranicza? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do podanego fragmentu Lalki, całej powieści Bolesława Prusa oraz do wybranego tekstu kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. Wskazówki do tematu nr 1. • Teza musi być zgodna z poleceniem, fragmentem Lalki, odniesieniem do całości utworu oraz z przywołanym tekstem kultury. • Uzasadnienie powinno wynikać z interpretacji załączonego fragmentu, odwołania do Lalki i wybranego tekstu kultury, a odwołania te muszą być funkcjonalne dla argumentacji, nie mogą być prostym streszczeniem. • W przypadku Lalki i innych utworów oznaczonych gwiazdką w podstawie programowej błąd rzeczowy może mieć charakter błędu kardynalnego. Temat 2. Jaka jest rola konwenansów w relacjach międzyludzkich? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do fragmentu Tanga Sławomira Mrożka oraz do wybranych tekstów kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. Wskazówki do tematu nr 2. • Teza musi być zgodna z poleceniem, fragmentem tekstu oraz z przywołanym tekstem kultury. • Uzasadnienie powinno wynikać z interpretacji załączonego fragmentu i odwołania do wybranego tekstu kultury, a odwołania te muszą być funkcjonalne dla argumentacji, nie mogą być prostym streszczeniem. • W przypadku utworów oznaczonych gwiazdką w podstawie programowej błąd rzeczowy może mieć charakter błędu kardynalnego. Zasady oceniania rozwiązań zadań Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie Zdający: zawartych w nich informacji. 1.1) odczytuje sens całego tekstu [...]; 1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych tekstach informacje zarówno jawne, jak i ukryte. II. Analiza i interpretacja tekstów Zdający: kultury. 1.2) określa problematykę utworu; 2.2) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania świata przedstawionego i bohatera ([…] akcja); 3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty […]; 3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych motywów w różnych utworach literackich. III. Tworzenie wypowiedzi. Zdający: 1.1) tworzy dłuższy tekst pisany [...] (rozprawka [...]) zgodnie z podstawowymi regułami jego organizacji, przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej; 1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera [...] odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat, wybiera formę kompozycyjną, […] dobiera właściwe słownictwo); 1.3) tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie). Kryteria oceny rozprawki Sformułowanie stanowiska wobec Uzasadnienie Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność A B C D E F Styl tekstu G H problemu stanowiska rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu podanego w poleceniu Uzasadnienie Pełna trafne, Zapis Stanowisko jest 18 spójność szerokie Brak błędów w pełni adekwatne wypowiedzi i pogłębione Brak błędów Kompozycja Styl lub nieliczne poprawny 6 do problemu 4 6 2 lub 4 6 4 rzeczowych funkcjonalna stosowny błędy lub nieliczne podanego Uzasadnienie nieznaczne nierażące błędy w poleceniu 12 trafne zaburzenia nierażące i szerokie spójności Stanowisko jest Uzasadnienie częściowo 8 trafne, Nie więcej Liczne błędy Liczne błędy Zaburzenia Znaczne Styl adekwatne ale wąskie niż jeden nierażące nierażące 3 2 3 funkcjonalności 1 zaburzenia 2 częściowo 3 2 do problemu błąd lub nieliczne lub nieliczne Uzasadnienie kompozycji spójności stosowny podanego 4 rzeczowy błędy rażące błędy rażące częściowe w poleceniu Stanowisko jest Brak nieadekwatne Błędy Brak zamysłu Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy 0 0 uzasadnienia 0 0 0 0 0 0 lub brak rzeczowe kompozycyjnego niespójna niestosowny rażące rażące stanowiska stanowiska UWAGA Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli praca składa się z mniej niż 250 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C. Pojawienie się rzeczowego błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów. Zasady oceniania rozwiązań zadań Objaśnienia dotyczące kryteriów oceny rozprawki A. Sformułowanie stanowiska (np. w postaci tezy lub hipotezy). Zdający powinien zrozumieć problem postawiony w poleceniu i sformułować stanowisko będące rozwiązaniem problemu. Stanowisko jest oceniane ze względu na to, czy jest udaną próbą rozwiązania problemu. Adekwatność to odpowiedniość (zgodność, współmierność) stanowiska i problemu (zdający może się zgodzić, nie zgodzić, zachować postawę ambiwalentną wobec istoty problemu). Sformułowanie stanowiska będącego częściowo udaną próbą rozwiązania problemu jest skutkiem niepełnego zrozumienia problemu lub niepełnego zrozumienia tekstu. Wypowiedź argumentacyjna, w której brak stanowiska, może zawierać jedynie streszczenie tekstu, biografię autora itp. lub rozwijać myśli niezwiązane z poleceniem. Sformułowanie stanowiska nie musi stanowić wyodrębnionej części rozprawki. B. Uzasadnienie stanowiska jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne, czy jest szerokie i czy jest pogłębione. Uzasadnienie nie musi być graficznie wyodrębnioną częścią rozprawki. Uzasadnienie: – pogłębione to uzasadnienie, w którym zdający wnikliwie odniósł się w rozwinięciu do wszystkich elementów polecenia, – trafne zawiera logicznie poprawne argumenty (czyli stwierdzenia poparte przykładami) za przyjętym rozwiązaniem problemu. Szerokość uzasadnienia ocenia się na podstawie tego, czy zdający w swojej wypowiedzi odniósł się do wszystkich elementów wskazanych w poleceniu. Uzasadnienie jest: – szerokie, jeśli zdający trafnie odniósł się do wszystkich elementów wskazanych w poleceniu, – wąskie, jeśli zdający trafnie odniósł się tylko do niektórych elementów wskazanych w poleceniu (np. nie odniósł się do podanego w zadaniu tekstu lub nie przywołał innego tekstu kultury), – częściowe, jeżeli (a) niektórych argumentów nie można uznać za logicznie poprawne wobec przyjętego stanowiska lub (b) niektóre argumenty są niepoparte przykładami, lub (c) niektóre argumenty są wzajemnie sprzeczne. Wypowiedź argumentacyjna, w której brak uzasadnienia, nie zawiera logicznie poprawnych argumentów za przyjętym rozwiązaniem problemu lub rozwija myśli niezwiązane ze stanowiskiem. C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na uzasadnienie stanowiska wobec problemu uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego. D. Kompozycja oceniana jest ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity niezbędne dla jasnego przedstawienia stanowiska i uzasadniających je argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie oraz konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń). Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna. E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń). F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność. Styl uznaje się za: – stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszczalne są drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności, – częściowo stosowny, jeśli w wypowiedzi zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne. – niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy. Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora. G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych. Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne. H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego. Zasady oceniania rozwiązań zadań Temat 3. Zinterpretuj podany utwór. Postaw tezę interpretacyjną i ją uzasadnij. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. (List do domu, Kazimierz Wierzyński) Wskazówki do tematu 3. • Koncepcja interpretacyjna zdającego musi być widoczna w pracy, choć nie musi być wyrażona w formie tezy, może wynikać pośrednio z wywodu. • Przywołany przez zdającego kontekst powinien być sfunkcjonalizowany (nawiązujący do tekstu i pogłębiający koncepcję interpretacyjną). Nie wystarczy samo wskazanie lub hasłowe odwołanie się do niego. • Proste odczytanie (parafrazowanie, streszczanie) utworu nie jest jego interpretacją. Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie Zdający: zawartych w nich informacji. 1.1) odczytuje sens całego tekstu [...]; 1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych tekstach informacje zarówno jawne, jak i ukryte. II. Analiza i interpretacja tekstów Zdający: kultury. 1.2) określa problematykę utworu; 2.2) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania świata przedstawionego i bohatera ([…] sytuacja liryczna […]); 3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty […]; 3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych motywów w różnych utworach literackich. III. Tworzenie wypowiedzi. Zdający: 1.1) tworzy dłuższy tekst pisany [...] ([…] interpretacja utworu literackiego [...]) zgodnie z podstawowymi regułami jego organizacji, przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej; 1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera [...] odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat, wybiera formę kompozycyjną, […], dobiera właściwe słownictwo); 1.3) tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie). Kryteria oceny interpretacji utworu poetyckiego Uzasadnienie Koncepcja Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność A B tezy C D E F Styl tekstu G H interpretacyjna rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu interpretacyjnej Koncepcja Pełna Zapis niesprzeczna spójność Brak błędów w pełni z utworem, Uzasadnienie wypowiedzi Brak błędów Kompozycja Styl lub nieliczne poprawny 9 spójna 15 trafne 4 6 2 lub 4 6 4 rzeczowych funkcjonalna stosowny błędy lub nieliczne i obejmująca i pogłębione nieznaczne nierażące błędy sensy zaburzenia nierażące niedosłowne spójności Koncepcja niesprzeczna z utworem, Uzasadnienie ale niespójna 6 10 trafne, ale i/lub obejmująca niepogłębione Liczne błędy Liczne błędy w większości Nie więcej Zaburzenia Znaczne Styl nierażące nierażące znaczenia 2 niż jeden 3 funkcjonalności 1 zaburzenia 2 częściowo 3 2 lub nieliczne lub nieliczne dosłowne błąd rzeczowy kompozycji spójności stosowny błędy rażące błędy rażące Koncepcja Uzasadnienie częściowo 3 5 częściowo sprzeczna trafne z utworem Brak koncepcji Brak trafnych lub koncepcja Brak zamysłu argumentów Błędy Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy 0 całkowicie 0 0 0 kompozycyjneg 0 0 0 0 uzasadniających rzeczowe niespójna niestosowny rażące rażące sprzeczna o interpretację z utworem UWAGA Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli praca składa się z mniej niż 250 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C. Pojawienie się rzeczowego błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów Zasady oceniania rozwiązań zadań Objaśnienia dotyczące kryteriów oceny interpretacji utworu poetyckiego A. Koncepcja interpretacyjna jest efektem poszukiwania przez zdającego całościowego sensu utworu, tzn. jest pomysłem na jego odczytanie (wyrażonym np. w postaci tezy lub hipotezy interpretacyjnej). Ocenia się ją ze względu na to, czy jest niesprzeczna z utworem i czy jest spójna, a także czy zdający dociera do sensów niedosłownych interpretowanego utworu, czy czyta go jedynie na poziomie dosłownym. Koncepcja może być: – częściowo sprzeczna z utworem, jeśli jedynie we fragmentach (lub fragmencie) znajduje potwierdzenie w tekście. – całkowicie sprzeczna z utworem, jeśli nawet we fragmentach (lub fragmencie) nie znajduje potwierdzenia w tekście. – spójna, gdy obejmuje i łączy w całość odszukane przez piszącego sensy utworu. – niespójna, gdy jest fragmentaryczna, tzn. rekonstruuje pojedyncze sensy cząstkowe (np. z poszczególnych strof tekstu) bez wskazania całościowego sensu utworu, oraz gdy zawiera luźno powiązane, niepowiązane lub wzajemnie wykluczające się odczytania sensu utworu (niesprzeczne z interpretowanym utworem). Brak koncepcji to brak śladów poszukiwania sensu utworu (całościowego i/lub sensów cząstkowych) – praca nie jest interpretacją, a np. streszczeniem. Koncepcja interpretacyjna nie musi stanowić wyodrębnionej części pracy, może wynikać z jej całościowej wymowy. B. Uzasadnienie interpretacji jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne i czy jest pogłębione. Uzasadnienie może być: – trafne, jeśli zawiera wyłącznie powiązane z tekstem argumenty za odczytaniem sensu utworu. Argumenty muszą wynikać ze sfunkcjonalizowanej analizy, to znaczy wywodzić się z formy lub/i treści tekstu. – częściowo trafne, jeśli w pracy – oprócz argumentów niepowiązanych z tekstem lub/i niewynikających ze sfunkcjonalizowanej analizy – został sformułowany przynajmniej jeden argument powiązany z tekstem i wynikający ze sfunkcjonalizowanej analizy. – pogłębione, jeśli znajduje potwierdzenie nie tylko w tekście, ale także w kontekstach (np. biograficznym, historycznoliterackim, filozoficznym, kulturowym). Uczeń powinien choć częściowo rozwinąć przywołany kontekst, aby uzasadnić jego pojawienie się. – niepogłębione, gdy zdający przywołuje argumenty tylko z tekstu albo tylko z kontekstu. Wszystkie argumenty muszą być sfunkcjonalizowane. C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na koncepcję interpretacyjną uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego. D. Kompozycja jest oceniana ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z wybranym przez ucznia gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity niezbędne dla jasnego przedstawienia koncepcji interpretacyjnej i uzasadniających ją argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie oraz konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń). Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna. E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń). F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność. Styl uznaje się za: – stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszcza się drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności. – częściowo stosowny dotyczy wypowiedzi, w której zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne. – niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy. Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora. G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych. Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne. H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego. Zasady oceniania rozwiązań zadań USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW ORTOGRAFICZNYCH W PRACACH MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO Komisja Dydaktyczna Rady Języka Polskiego ustaliła, że podstawą podziału błędów ortograficznych na błędy rażące i błędy drugorzędne są reguły ortograficzne. Do błędów ortograficznych rażących zaliczono: – błędy w zakresie pisowni wyrazów z ó-u, rz-ż (w tym wyjątki od pisowni rz po spółgłoskach), ch-h; – błędy w zakresie pisowni nie z różnymi częściami mowy; – błędy pisowni zakończeń -ji, -ii, -i; – błędy w pisowni wielką i małą literą (z wyjątkiem pisowni przymiotników dzierżawczych); – błędy w zakresie pisowni cząstki -by z osobowymi formami czasownika; – błędy w zapisie przedrostków roz-, bez-, wes-, wz-, ws-; – błędy w pisowni nosówek (ą, ę) oraz połączeń om, on, em, en. Pozostałe odstępstwa od reguł ortograficznych, w tym m.in.: pisownię wyrażeń przyimkowych, dzielenie wyrazów przy przenoszeniu do nowej linii, pisownię zakończeń -ski, -cki, -dzki, -stwo, -wstwo; pisownię przedrostków z-, s-, ś-; pisownię -by z pozostałymi częściami mowy postanowiono traktować jako błędy drugorzędne. USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW INTERPUNKCYJNYCH W PRACACH MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO 1. Rażące błędy interpunkcyjne: a) postawienie jakiegokolwiek znaku interpunkcyjnego na początku wiersza b) brak znaku interpunkcyjnego (głównie: kropki, wykrzyknika, pytajnika) na końcu wypowiedzenia pojedynczego lub złożonego c) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym, w którym części składowe są połączone bezpośrednio (np. On idzie do kina, ja zostaję w domu.) d) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie – przed spójnikiem (również z przyimkiem), zaimkiem, a także przed częścią nadrzędną (np. Idź tam, dokąd ci każą.) e) pominięcie przecinka przed imiesłowem zakończonym na -ąc, -szy f) pominięcie pierwszego przecinka (lub obu) w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie z częścią składową wplecioną (z tzw. zdaniem albo wyrażeniem wtrąconym) (np. Auto, które oglądał, było za drogie.) g) w wypowiedzeniu złożonym współrzędnie – pominięcie przecinka przed spójnikami przeciwstawnymi, wynikowymi, synonimicznymi (czyli włącznymi), np. ale, lecz, jednak, więc, dlatego, czyli, to jest, to znaczy, a także postawienie przecinka przed spójnikami łącznymi, rozłącznymi, wyłączającymi, np. i, oraz, albo, lub, ani, ni. Te same przepisy obowiązują w wypowiedzeniu pojedynczym – między składnikami połączonymi spójnikami h) pominięcie przecinka w zdaniu złożonym porównawczym (np. Jest mądrzejszy, niż myślałam.) i) postawienie dwukropka, przecinka lub średnika po skrócie, po którym należy postawić kropkę, także po takim skrócie, po którym kropki się nie stawia j) brak kropki po skrócie, po którym należy ją postawić, lub postawienie kropki po skrócie, po którym jej się nie stawia k) brak przecinka między jednorodnymi (równorzędnymi) składnikami (częściami zdania) szeregu, którego części składowe nie są połączone spójnikami, a także brak spójnika między składnikami powtórzonymi (np. Kupiła w sklepie mąkę, cukier i inne produkty.) l) brak dwukropka przed przytoczeniem cudzych lub własnych słów m) brak dwukropka przy wymienianiu tytułu dzieła, nazwy, terminu, jeżeli nie są one w tekście w inny sposób wyróżnione (np. kursywą lub cudzysłowem) n) brak myślnika (otwierającego i zamykającego), ujmującego wyrazy lub wypowiedzenia wtrącone (Uwaga: tę samą funkcję pełnią nawiasy albo przecinki) o) brak myślników (lub myślnika) wydzielających człony wtrącone w cytowany tekst oraz tekst odautorski w partiach dialogowych p) brak cudzysłowu w tytułach publikacji, cytowanych wyrazach, zdaniach i wyrażeniach, jeżeli nie są one wyróżnione inaczej (np. kursywą). 2. Trzy błędy interpunkcyjne drugorzędne liczone są jako jeden błąd rażący. INFORMACJA O ZASADACH OCENIANIA PRAC Z JĘZYKA POLSKIEGO UCZNIÓW ZE STWIERDZONYMI DYSFUNKCJAMI W pracy maturalnej z języka polskiego autorstwa zdającego, u którego stwierdzono dysleksję i dysortografię, nie należy uwzględniać w ocenie następujących błędów: a) zmienionej kolejności liter w wyrazach, b) wstawionych dodatkowo liter w wyrazie, opuszczonych lub przestawionych liter, c) opuszczonego początku lub końca wyrazu, d) występowania w wyrazach głosek dźwięcznych zamiast bezdźwięcznych i odwrotnie, e) mylenia głosek „i” i „j”, głosek nosowych z końcówką fleksyjną, np.: ę-em, ą-om, f) mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno, g) niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny zamiast skośny, h) błędnego stosowania lub niestosowania znaków interpunkcyjnych.

Temat 1. Określ, jaki problem podejmuje Andrzej Karcz w podanym tekście. Zajmij stanowisko wobec rozwiązania przyjętego przez autora, odwołując się do tego tekstu oraz innych tekstów kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 wyrazów. (Andrzej Karcz, Głos stłumiony. O konwencjonalności literatury) Wskazówki do tematu 1. Tekst dotyczy, np.: • znaczenia konwencji literackiej i norm tradycji dla kształtowania utworu/dzieła literackiego • znaczenia konwencji literackiej i norm tradycji dla odczytania utworu/dzieła literackiego • zmiany/modyfikacji konwencji literackiej prowadzącej do powstania arcydzieła. Uwaga. Określenie problemu jest pełne, jeśli praca zawiera odtworzenie problemu oraz jego interpretację, czyli: • wyjaśnienie, jak się rozumie problem • umieszczenie tego problemu w odpowiednim kontekście. Wymagania egzaminacyjne 2023 i 20241 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie I. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. zawartych w nich informacji. Zdający: Zdający rozumie teksty o skomplikowanej 1.1) odczytuje sens całego tekstu […]; budowie; dostrzega sensy zawarte 1.4) wskazuje charakterystyczne cechy stylu w strukturze głębokiej tekstu; rozpoznaje danego tekstu, rozpoznaje zastosowane funkcje tekstu i środki językowe służące ich w nim środki językowe i ich funkcje w tekście; realizacji; ma świadomość kryteriów 1.5) wyróżnia argumenty, kluczowe pojęcia poprawności językowej. i twierdzenia w tekście argumentacyjnym, dokonuje jego logicznego streszczenia; 3.3) zna pojęcie aktu komunikacji językowej i wskazuje jego składowe (nadawca, odbiorca, kod, komunikat, kontekst) […]. I. (IV etap edukacyjny) poziom rozszerzony. Zdający: 1.2) twórczo wykorzystuje wypowiedzi krytycznoliterackie i teoretycznoliterackie […]. Zasady oceniania rozwiązań zadań II. Analiza i interpretacja tekstów kultury. II. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. Zdający […] w interpretacji tekstu Zdający: wykorzystuje wiedzę o kontekstach; […] 1.2) określa problematykę utworu; odczytuje rozmaite sensy dzieła […]. 3.1) wykorzystuje w interpretacji elementy znaczące dla odczytania sensu utworu (np. słowa-klucze); 3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty (np. literackie, kulturowe, filozoficzne, religijne); 4.1) dostrzega związek języka z wartościami, rozumie, że język podlega wartościowaniu […]; 4.2) dostrzega obecne w utworach literackich oraz innych tekstach kultury wartości […] uniwersalne. II. (IV etap edukacyjny) poziom rozszerzony. Zdający: 3.4) konfrontuje tekst literacki z innymi tekstami kultury (np. plastycznymi, teatralnymi, filmowymi). III. Tworzenie wypowiedzi. III. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. Zdający buduje wypowiedzi o wyższym Zdający: stopniu złożoności; stosuje w nich 1.1) tworzy dłuższy tekst pisany […] zgodnie podstawowe zasady logiki i retoryki; ma z podstawowymi regułami jego organizacji, świadomość własnej kompetencji językowej. przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej; 1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera […] odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat, wybiera formę kompozycyjną, sporządza plan wypowiedzi, dobiera właściwe słownictwo); 1.3) tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie). KRYTERIA OCENY WYPOWIEDZI ARGUMENTACYJNEJ (MAKSYMALNIE 40 PUNKTÓW) A B C D E F G H Sformułowanie stanowiska wobec Określenie Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność rozwiązania Styl tekstu problemu rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu przyjętego przez autora tekstu 9 9 2 6 2 4 4 4 Określenie Stanowisko Brak błędów Kompozycja Pełna spójność Styl stosowny Brak błędów Zapis w pełni problemu zgodne adekwatne do rzeczowych funkcjonalna wypowiedzi lub lub nieliczne poprawny lub z tekstem i pełne tekstu i pełne nieznaczne błędy nieliczne błędy zaburzenia nierażące nierażące spójności 6 6 3 1 2 2 2 Określenie Stanowisko Zaburzenia Znaczne Styl Liczne błędy Liczne błędy problemu zgodne adekwatne do funkcjonalności zaburzenia częściowo nierażące lub nierażące lub z tekstem, ale tekstu, ale niepełne kompozycji spójności stosowny nieliczne błędy nieliczne błędy niepełne rażące rażące 3 3 Określenie Stanowisko problemu częściowo częściowo zgodne adekwatne do z tekstem tekstu 0 0 0 0 0 0 0 0 Brak określenia Brak stanowiska lub Jeden błąd Brak zamysłu Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy problemu lub stanowisko lub więcej kompozycyjnego niespójna niestosowny rażące rażące problem niezgodny nieadekwatne do błędów z tekstem tekstu rzeczowych UWAGA Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli praca składa się z mniej niż 300 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C. Pojawienie się błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów. Zasady oceniania rozwiązań zadań Objaśnienia dotyczące oceny wypowiedzi argumentacyjnej A. Określenie problemu. Zdający powinien zrozumieć, jaki problem podejmuje autor w przedstawionym fragmencie tekstu oraz sformułować ten problem. Określenie problemu jest oceniane ze względu na to, czy jest zgodne z tekstem i czy jest pełne. Określenie problemu uważa się za – pełne, jeśli praca zawiera zarówno odtworzenie problemu (np. w postaci pytania), jak i jego interpretację, czyli umieszczenie tego problemu w odpowiednim kontekście. Interpretacja problemu powinna być uzasadniona (np. wagę problemu można uzasadnić jego historycznymi uwarunkowaniami lub współczesnymi implikacjami). – niepełne, jeśli praca nie zawiera interpretacji trafnie rozpoznanego problemu. – częściowo zgodne z tekstem, jeśli zdający nie w pełni rozpoznaje problem główny lub wydobywa z tekstu tylko problem drugorzędny. B. Sformułowanie stanowiska zdającego wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu. Uczeń powinien omówić i ocenić rozwiązanie zaproponowane przez autora w przedstawionym tekście. Sformułowanie stanowiska zdającego wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu jest oceniane ze względu na to, czy jest adekwatne do tekstu i czy jest pełne. Sformułowanie stanowiska wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu uważa się za: – częściowo adekwatne do tekstu, gdy zniekształca rozwiązanie proponowane przez autora. – pełne, gdy zawiera ono odtworzenie rozwiązania przyjętego przez autora tekstu oraz trafne odwołania do innych tekstów kultury uzasadniające stanowisko zdającego. – niepełne, kiedy brak trafnego odwołania do innych tekstów kultury uzasadniających stanowisko zdającego. C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na sformułowanie stanowiska wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego. D. Kompozycja oceniana jest ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z wybranym przez zdającego gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity niezbędne dla jasnego sformułowania stanowiska i uzasadniających je argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie i konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń). Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna. Wagę zaburzenia funkcjonalności ocenia egzaminator na podstawie całości pracy (np. brak zakończenia w pracy, w której uczeń jasno rozwija swoją myśl, uznaje się za niewielkie zaburzenie, natomiast brak rozdzielenia interpretacji problemu od interpretacji rozwiązania lub podważenie w zakończeniu wcześniejszych wywodów – za znaczne zaburzenie). E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń). F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność. Styl uznaje się za: – stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszcza się drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności. – częściowo stosowny dotyczy wypowiedzi, w której zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne. – niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy. Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora. G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych. Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne. H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego. Zasady oceniania rozwiązań zadań Temat 2. Dokonaj interpretacji porównawczej podanych tekstów. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 wyrazów. (Krzysztof Kamil Baczyński, Ars poetica i Tadeusz Różewicz, Moja poezja) Wskazówki do tematu 2. • W realizacji zadania istotne jest porównywanie obu tekstów. • Jeśli zdający podejmuje się interpretacji najpierw pierwszego tekstu, to interpretując drugi tekst, powinien nawiązywać w swoim porównaniu do pierwszego tekstu. • Krótkie, dwu- czy trzyzdaniowe porównanie utworów literackich na końcu wypracowania jest niewystarczające. Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie I. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. zawartych w nich informacji. Zdający: Zdający rozumie teksty o skomplikowanej 1.1) odczytuje sens całego tekstu […] oraz budowie; dostrzega sensy zawarte wydzielonych przez siebie fragmentów; w strukturze głębokiej tekstu; rozpoznaje 1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych funkcje tekstu i środki językowe służące ich tekstach informacje zarówno jawne, jak realizacji; ma świadomość kryteriów i ukryte; poprawności językowej. 2.1) szuka literatury przydatnej do opracowania różnych zagadnień. I. (III etap edukacyjny). Zdający: 1.11) czerpie dodatkowe informacje z przypisu. II. Analiza i interpretacja tekstów kultury. II. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. Zdający stosuje w analizie podstawowe Zdający: pojęcia z zakresu poetyki; w interpretacji 1.2) określa problematykę utworu; tekstu wykorzystuje wiedzę o kontekstach, 1.3) rozpoznaje konwencję literacką […]; w jakich może być on odczytywany; poznaje 2.1) wskazuje zastosowane w utworze środki niezbędne dla lektury fakty z historii literatury wyrazu artystycznego i ich funkcje […]; i innych dziedzin humanistyki; odczytuje dostrzega w czytanych utworach cechy rozmaite sensy dzieła; dokonuje interpretacji charakterystyczne określonej epoki; porównawczej. 2.2) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania świata przedstawionego i bohatera ([…] sytuacja liryczna […]); 2.3) porównuje utwory literackie […] (dostrzega cechy wspólne i różne); 3.1) wykorzystuje w interpretacji elementy znaczące dla odczytania sensu utworu (np. słowa-klucze, wyznaczniki kompozycji); 3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty (np. literackie, kulturowe, filozoficzne, religijne); 3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych motywów w różnych utworach literackich; 4.2) dostrzega obecne w utworach literackich oraz innych tekstach kultury wartości […] uniwersalne; 4.3) dostrzega w świecie konflikty wartości […] oraz rozumie źródła tych konfliktów. II. (IV etap edukacyjny) poziom rozszerzony. Zdający: 2.1) wskazuje związki między różnymi aspektami utworu (estetycznym, etycznym i poznawczym); 2.2) dostrzega przemiany konwencji i praktykę ich łączenia […]; 2.3) rozpoznaje aluzje literackie i symbole kulturowe […] oraz ich funkcję ideową i kompozycyjną, a także znaki tradycji; 2.5) rozpoznaje i charakteryzuje styl utworu […]; 3.1) dostrzega i komentuje estetyczne wartości utworu literackiego; 3.2) przeprowadza interpretację porównawczą utworów literackich; 4. […] wskazuje różne sposoby wyrażania wartościowań w tekstach. III. Tworzenie wypowiedzi. III. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. Zdający buduje wypowiedzi o wyższym Zdający: stopniu złożoności; stosuje w nich 1.1) tworzy dłuższy tekst pisany […] zgodnie podstawowe zasady logiki i retoryki; ma z podstawowymi regułami jego organizacji, świadomość własnej kompetencji językowej. przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej; 1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera […] odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat, wybiera formę kompozycyjną, sporządza plan wypowiedzi, dobiera właściwe słownictwo); 1.3) tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki lub retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie). Zasady oceniania rozwiązań zadań KRYTERIA OCENY INTERPRETACJI PORÓWNAWCZEJ (MAKSYMALNIE 40 PUNKTÓW) A B C D E F G H Koncepcja Uzasadnienie Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność porównywania tezy Styl tekstu rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu utworów interpretacyjnej 6 12 2 6 2 4 4 4 Koncepcja Uzasadnienie Brak błędów Kompozycja Pełna spójność Styl stosowny Brak błędów lub Zapis w pełni niesprzeczna trafne, rzeczowych funkcjonalna wypowiedzi lub nieliczne błędy poprawny lub z utworami pogłębione nieznaczne nierażące nieliczne błędy i spójna zaburzenia nierażące spójności 4 8 2 2 2 Koncepcja Uzasadnienie niesprzeczna trafne, ale Styl częściowo Liczne błędy Liczne błędy z utworami niepogłębione stosowny nierażące lub nierażące lub i częściowo nieliczne błędy nieliczne błędy spójna rażące rażące 2 4 3 1 Koncepcja Uzasadnienie Zaburzenia Znaczne częściowo częściowo trafne funkcjonalności zaburzenia sprzeczna kompozycji spójności z utworami 0 0 0 0 0 0 0 0 Koncepcja Brak trafnych Jeden błąd lub Brak zamysłu Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy sprzeczna argumentów więcej błędów kompozycyjnego niespójna niestosowny rażące rażące z utworami lub uzasadniających rzeczowych brak koncepcji interpretację porównawczą UWAGA Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli w kategorii A praca uzyska 2 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli praca składa się z mniej niż 300 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C. Pojawienie się błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów. Objaśnienia dotyczące oceny interpretacji porównawczej A. Koncepcja interpretacji porównawczej jest efektem poszukiwania przez zdającego sensów wynikających z zestawienia tekstów i wymaga ustalenia pewnych obszarów porównania, w których szuka się podobieństw i/lub różnic między utworami, a następnie wyciąga z tego wnioski. Koncepcja jest oceniana ze względu na to, czy jest niesprzeczna z utworami i czy jest spójna. Koncepcja jest: – niesprzeczna z utworami, jeśli znajduje potwierdzenia w obu tekstach, przy czym porównywane obszary są dla tekstów trafne i istotne, a nie drugorzędne. – częściowo sprzeczna z utworami, jeśli jedynie we fragmentach (lub fragmencie) znajduje potwierdzenie w tekstach lub porównywane obszary są dla tekstów drugorzędne. – całkowicie sprzeczna z utworami, jeśli nawet we fragmentach (lub fragmencie) nie znajduje potwierdzenia w tekstach. Koncepcja jest: – spójna, gdy wypowiedź w sposób wystarczający dla uzasadnienia tezy/hipotezy interpretacyjnej obejmuje i łączy w całość sensy obu utworów. – częściowo spójna, gdy wypowiedź obejmuje i łączy sensy obu utworów, ale w sposób niewystarczający dla uzasadnienia tezy/hipotezy interpretacyjnej. – niespójna, gdy wypowiedź obejmuje sensy każdego tekstu, ale ich nie łączy (tzn. wypowiedź składa się z dwóch niepowiązanych ze sobą interpretacji). Brak koncepcji to brak wskazania zasady zestawienia utworów. B. Uzasadnienie interpretacji jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne i czy jest pogłębione. Uzasadnienie trafne zawiera wyłącznie powiązane z tekstami argumenty na rzecz odczytania sensów wynikających z zestawienia utworów. Argumenty muszą wynikać ze sfunkcjonalizowanej analizy, to znaczy wywodzić się z formy lub/i treści tekstów. Uzasadnienie jest: – częściowo trafne, jeśli w pracy – oprócz argumentów niepowiązanych z tekstami lub/i niewynikających ze sfunkcjonalizowanej analizy – pojawi się przynajmniej jeden argument powiązany z tekstami i wynikający ze sfunkcjonalizowanej analizy. – pogłębione, jeśli znajduje potwierdzenie nie tylko w tekstach, ale także w kontekstach (np. biograficznym, historycznoliterackim, filozoficznym, kulturowym). Zdający powinien choć częściowo rozwinąć przywołany kontekst, aby uzasadnić jego pojawienie się. – niepogłębione, gdy wszystkie argumenty są sfunkcjonalizowane, ale zdający przywołał je tylko z tekstów albo tylko z kontekstów. C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na koncepcję interpretacyjną uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego. Zasady oceniania rozwiązań zadań D. Kompozycja oceniana jest ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z wybranym przez ucznia gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity niezbędne dla jasnego przedstawienia koncepcji interpretacyjnej i uzasadniających ją argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie oraz konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń). Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna. E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń). F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność. Styl uznaje się za: – stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszcza się drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności. – częściowo stosowny, dotyczy wypowiedzi, w której zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne. – niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy. Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora. G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych. Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne. H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego. USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW ORTOGRAFICZNYCH W PRACACH MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO Komisja Dydaktyczna Rady Języka Polskiego ustaliła, że podstawą podziału błędów ortograficznych na błędy rażące i błędy drugorzędne są reguły ortograficzne. Do błędów ortograficznych rażących zaliczono: – błędy w zakresie pisowni wyrazów z ó-u, rz-ż (w tym wyjątki od pisowni rz po spółgłoskach), ch-h; – błędy w zakresie pisowni nie z różnymi częściami mowy; – błędy pisowni zakończeń -ji, -ii, -i; – błędy w pisowni wielką i małą literą (z wyjątkiem pisowni przymiotników dzierżawczych); – błędy w zakresie pisowni cząstki -by z osobowymi formami czasownika; – błędy w zapisie przedrostków roz-, bez-, wes-, wz-, ws-; – błędy w pisowni nosówek (ą, ę) oraz połączeń om, on, em, en. Pozostałe odstępstwa od reguł ortograficznych, w tym m.in.: pisownię wyrażeń przyimkowych, dzielenie wyrazów przy przenoszeniu do nowej linii, pisownię zakończeń -ski, -cki, -dzki, -stwo, -wstwo; pisownię przedrostków z-, s-, ś-; pisownię -by z pozostałymi częściami mowy postanowiono traktować jako błędy drugorzędne. USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW INTERPUNKCYJNYCH W PRACACH MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO 1. Rażące błędy interpunkcyjne: a) postawienie jakiegokolwiek znaku interpunkcyjnego na początku wiersza b) brak znaku interpunkcyjnego (głównie: kropki, wykrzyknika, pytajnika) na końcu wypowiedzenia pojedynczego lub złożonego c) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym, w którym części składowe są połączone bezpośrednio (np. On idzie do kina, ja zostaję w domu.) d) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie – przed spójnikiem (również z przyimkiem), zaimkiem, a także przed częścią nadrzędną (np. Idź tam, dokąd ci każą.) e) pominięcie przecinka przed imiesłowem zakończonym na -ąc, -szy f) pominięcie pierwszego przecinka (lub obu) w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie z częścią składową wplecioną (z tzw. zdaniem albo wyrażeniem wtrąconym) (np. Auto, które oglądał, było za drogie.) g) w wypowiedzeniu złożonym współrzędnie – pominięcie przecinka przed spójnikami przeciwstawnymi, wynikowymi, synonimicznymi (czyli włącznymi), np. ale, lecz, jednak, więc, dlatego, czyli, to jest, to znaczy, a także postawienie przecinka przed spójnikami łącznymi, rozłącznymi, wyłączającymi, np. i, oraz, albo, lub, ani, ni. Te same przepisy obowiązują w wypowiedzeniu pojedynczym – między składnikami połączonymi spójnikami h) pominięcie przecinka w zdaniu złożonym porównawczym (np. Jest mądrzejszy, niż myślałam.) i) postawienie dwukropka, przecinka lub średnika po skrócie, po którym należy postawić kropkę, także po takim skrócie, po którym kropki się nie stawia Zasady oceniania rozwiązań zadań j) brak kropki po skrócie, po którym należy ją postawić, lub postawienie kropki po skrócie, po którym jej się nie stawia k) brak przecinka między jednorodnymi (równorzędnymi) składnikami (częściami zdania) szeregu, którego części składowe nie są połączone spójnikami, a także brak spójnika między składnikami powtórzonymi (np. Kupiła w sklepie mąkę, cukier i inne produkty.) l) brak dwukropka przed przytoczeniem cudzych lub własnych słów m) brak dwukropka przy wymienianiu tytułu dzieła, nazwy, terminu, jeżeli nie są one w tekście w inny sposób wyróżnione (np. kursywą lub cudzysłowem) n) brak myślnika (otwierającego i zamykającego), ujmującego wyrazy lub wypowiedzenia wtrącone (Uwaga: tę samą funkcję pełnią nawiasy albo przecinki) o) brak myślników (lub myślnika) wydzielających człony wtrącone w cytowany tekst oraz tekst odautorski w partiach dialogowych p) brak cudzysłowu w tytułach publikacji, cytowanych wyrazach, zdaniach i wyrażeniach, jeżeli nie są one wyróżnione inaczej (np. kursywą). 2. Trzy błędy interpunkcyjne drugorzędne liczone są jako jeden błąd rażący. INFORMACJA O ZASADACH OCENIANIA PRAC Z JĘZYKA POLSKIEGO UCZNIÓW ZE STWIERDZONYMI DYSFUNKCJAMI W pracy maturalnej z języka polskiego autorstwa zdającego, u którego stwierdzono dysleksję i dysortografię, nie należy uwzględniać w ocenie następujących błędów: a) zmienionej kolejności liter w wyrazach, b) wstawionych dodatkowo liter w wyrazie, opuszczonych lub przestawionych liter, c) opuszczonego początku lub końca wyrazu, d) występowania w wyrazach głosek dźwięcznych zamiast bezdźwięcznych i odwrotnie, e) mylenia głosek „i” i „j”, głosek nosowych z końcówką fleksyjną, np.: ę-em, ą-om, f) mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno, g) niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny zamiast skośny, h) błędnego stosowania lub niestosowania znaków interpunkcyjnych.

Temat 1. Rozważ, jak założenia programowe epoki wpływają na sposób kreowania świata przedstawionego w utworze literackim. W pracy odwołaj się do: • Lalki Bolesława Prusa • innych utworów literackich z dwóch różnych epok • wybranego kontekstu. Uszczegółowienia zasad oceniania dotyczące tematu 1. 1. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli w pracy zdający: a) wykazał, że co najmniej jedno założenie programowe epoki wpłynęło na sposób kreowania w danym utworze literackim co najmniej jednego elementu świata przedstawionego, np. fabuły, bohatera, akcji, wątków, motywów ORAZ b) odwołał się do utworów literackich, w tym do Lalki Bolesława Prusa, reprezentujących co najmniej dwie różne epoki. 2. Utwór literacki uznaje się za wykorzystany w pełni funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji: a) wykazał, że założenia programowe epoki wpływają na sposób kreowania świata przedstawionego w utworze literackim – omówił co najmniej dwa elementy świata przedstawionego danego utworu ORAZ b) określił, jak założenia programowe epoki wpływają na sposób kreowania świata przedstawionego w utworze literackim. 3. Rozważenie wpływu założeń programowych epoki na sposób kreowania świata przedstawionego w utworze literackim wymaga omówienia w wypracowaniu elementów składowych utworu literackiego. Temat 2. Zauważmy […], że gatunek jest […] jednostką semantyczną – na przykład, gdy sięgamy po treny, wiemy, że ich treścią będzie opłakiwanie zmarłej osoby, a gdy po hymn, że będzie to rodzaj wzniosłej pieśni (a przynajmniej, że do takiego podstawowego sensu będą się odnosić). Wskazówki genologiczne1 są bowiem zarazem swego rodzaju instrukcją czytania, sugestią odbioru. (Dorota Korwin-Piotrowska) 1 Genologia – dział teorii literatury badający rodzaje, gatunki i odmiany literackie w powiązaniu ze zjawiskami historycznoliterackimi. Rozważ, jakie znaczenie dla wymowy utworu literackiego ma gatunek literacki, w którym ten utwór został napisany. Punktem wyjścia do rozważań uczyń fragment tekstu Doroty Korwin-Piotrowskiej. W pracy odwołaj się do: • wybranej lektury obowiązkowej • innych utworów literackich z dwóch różnych epok • wybranego kontekstu. Uszczegółowienia zasad oceniania dotyczące tematu 2. 1. Do pełnej realizacji tematu wymagane jest odniesienie się do cytatu. 2. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli w pracy zdający: a) omówił co najmniej jedną cechę gatunku literackiego i wykazał jej związek z wymową danego utworu literackiego ORAZ b) odwołał się do utworów literackich, w tym do lektury obowiązkowej, reprezentujących co najmniej dwie różne epoki. 3. Utwór literacki uznaje się za wykorzystany w pełni funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji: a) wykazał się zrozumieniem cytatu b) omówił cechy gatunku literackiego i wykazał ich związek z wymową danego utworu literackiego 4. Rozważenie znaczenia gatunku literackiego dla wymowy utworu literackiego wymaga omówienia w wypracowaniu elementów składowych utworu literackiego. Zasady oceniania rozwiązań zadań 1. Spełnienie formalnych warunków polecenia (maksymalnie 1 punkt) • W wypracowaniu nie występuje błąd kardynalny. 1 pkt ORAZ • W wypracowaniu jest odwołanie do utworów literackich reprezentujących dwie epoki literackie, w tym do lektury obowiązkowej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym. ORAZ • Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu. ORAZ • Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną. • Wypracowanie nie spełnia któregokolwiek z warunków określonych w kategorii 0 pkt „1 pkt”. ALBO • Wypowiedź jest napisana w formie planu albo w punktach. Uwaga: jeżeli w kryterium Spełnienie formalnych warunków polecenia przyznano 0 pkt, we wszystkich pozostałych kryteriach przyznaje się 0 pkt. 2. Kompetencje literackie i kulturowe (maksymalnie 16 punktów) Funkcjonalność wykorzystania utworów wskazanych Liczba Błędy Poziom argumentacji wypowiedzi; erudycyjność wypowiedzi w poleceniu (lektury punktów rzeczowe obowiązkowej i innych utworów) Trzy utwory • Bogata argumentacja. wykorzystane • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 16 pkt w pełni • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. funkcjonalnie. Uwaga: za każdy błąd rzeczowy należy odjąć 1 pkt od ogólnej liczby punktów przyznanych za KLiK, maksymalnie do 16 pkt i bez punktów ujemnych. • Zadowalająca argumentacja. • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 15 pkt • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. • Zadowalająca argumentacja. • Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie. 14 pkt • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. • Powierzchowna argumentacja. 13 pkt • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu. Dwa utwory • Bogata argumentacja. wykorzystane • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 12 pkt w pełni • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. funkcjonalnie, • Zadowalająca argumentacja. a trzeci – • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 11 pkt częściowo • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. funkcjonalnie. • Zadowalająca argumentacja. • Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie. 10 pkt • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. • Powierzchowna argumentacja. 9 pkt • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu. • Dwa – w pełni • Trafna argumentacja. funkcjonalnie, • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 8 pkt trzeci – • Praca zawiera fragmenty erudycyjne. niefunkcjonalnie • Zadowalająca argumentacja. albo brak. • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 7 pkt ALBO • Praca zawiera fragmenty erudycyjne. • Jeden – w pełni • Zadowalająca argumentacja. funkcjonalnie, • Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie. 6 pkt a dwa – • Praca zawiera fragmenty erudycyjne. częściowo • Powierzchowna argumentacja. 5 pkt funkcjonalnie. • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu. • Jeden – w pełni • Trafna argumentacja. funkcjonalnie, • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 4 pkt drugi – • Praca zawiera fragmenty erudycyjne. częściowo • Zadowalająca argumentacja. funkcjonalnie, • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 3 pkt trzeci – • Praca zawiera fragmenty erudycyjne. niefunkcjonalnie • Zadowalająca argumentacja. albo brak. • Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie. 2 pkt ALBO • Praca zawiera fragmenty erudycyjne. • Jeden – w pełni • Powierzchowna argumentacja. funkcjonalnie, • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu. drugi – niefunkcjonalnie, trzeci – niefunkcjonalnie albo brak. ALBO • Trzy utwory 1 pkt wykorzystane częściowo funkcjonalnie. ALBO • Dwa – częściowo funkcjonalnie, a trzeci – niefunkcjonalnie albo brak. • Jeden utwór – częściowo funkcjonalnie, drugi – niefunkcjonalnie, trzeci – niefunkcjonalnie albo brak. 0 pkt • Żaden utwór nie został wykorzystany przynajmniej w części funkcjonalnie. wynosi 0 pkt, wówczas w pozostałych kryteriach (Kompozycja wypowiedzi oraz Język wypowiedzi) przyznaje się 0 pkt. Zasady oceniania rozwiązań zadań 3. Kompozycja wypowiedzi: struktura, spójność i styl (maksymalnie 7 punktów) 3a. Struktura wypowiedzi Uporządkowanie Liczba elementów treściowych Podział wypowiedzi punktów wypowiedzi Elementy treściowe Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, 3 pkt wypowiedzi w całości lub część zasadnicza, zakończenie), jak w przeważającej części i w zakresie struktury akapitów; sposób A pracy są zorganizowane podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez problemowo. zdającego. Dopuszczalna 1 usterka. Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 2 pkt (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) B ALBO w zakresie struktury akapitów. Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 1 pkt (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) C ORAZ w zakresie struktury akapitów. • W pracy podjęta jest Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, 2 pkt próba organizacji część zasadnicza, zakończenie), jak elementów treściowych i w zakresie struktury akapitów; sposób D wypowiedzi podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez problemowo. zdającego. Dopuszczalna 1 usterka. • Elementy treściowe Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 1 pkt wypowiedzi (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) E zorganizowane w pracy ALBO w zakresie struktury akapitów. częściowo problemowo, częściowo wyłącznie Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 0 pkt pod względem (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) formalnym. ORAZ w zakresie struktury akapitów. • Elementy treściowe wypowiedzi w całości lub w przeważającej części pracy F zorganizowane wyłącznie pod względem formalnym, np. wg kolejno omawianych tekstów literackich. Elementy treściowe wypowiedzi niezorganizowane; wypowiedź stanowi 0 pkt G zbiór w znacznej mierze niezależnych elementów. 3b. Spójność wypowiedzi Wypowiedź jest w całości spójna lub występują w niej nie więcej niż 2 zaburzenia 3 pkt w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. W wypowiedzi występuje 3–5 zaburzeń w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) 2 pkt na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. • W wypowiedzi występuje 6–8 zaburzeń w spójności (tj. logice, 1 pkt uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. LUB • Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ALBO z zakończeniem pracy. ALBO • Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ALBO częścią zasadniczą pracy. • W wypowiedzi występuje 9 lub więcej zaburzeń w spójności (tj. logice, 0 pkt uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. LUB • Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ORAZ z zakończeniem pracy. ALBO • Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ORAZ częścią zasadniczą pracy. 3c. Styl wypowiedzi Styl w całości lub w przeważającej części stosowny, tj. adekwatny do odmiany 1 pkt pisanej języka oraz do sytuacji komunikacyjnej (jednorodny albo funkcjonalnie niejednorodny). Wypracowanie nie spełnia warunków określonych w kategorii „1 pkt”. 0 pkt Zasady oceniania rozwiązań zadań 4. Język wypowiedzi (maksymalnie 11 punktów) 4a. Zakres i poprawność środków językowych Poprawność środków Nie 18 lub więcej 4–5 6–7 8–9 10–11 12–14 15–17 więcej niż 3 błędów błędów błędów błędów błędów błędów błędów Zakres środków błędy jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. A B C D E F G H 1. Szeroki zakres środków językowych, tzn. • zróżnicowana składnia, • zróżnicowana leksyka, w tym np. 7 pkt 6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt bogata frazeologia, precyzyjne słownictwo, umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu. 2. Zadowalający zakres środków językowych, tzn. składnia i leksyka 6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt 0 pkt stosowne / odpowiednie do realizacji tematu. 3. Wąski zakres środków językowych, tzn. składnia i leksyka proste / 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt 0 pkt 0 pkt ograniczone, utrudniające realizację tematu. Przykładowo: za wypowiedź, w której zakres środków językowych wykorzystanych przez zdającego jest zadowalający i w której znajdują się 4 błędy językowe, egzaminator przyzna 5 pkt w tym kryterium. 4b. Poprawność ortograficzna Praca jest bezbłędna. 2 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub dysortografią): Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 4 błędy ortograficzne. Praca zawiera 1–2 błędy ortograficzne. 1 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub dysortografią): Praca zawiera nie więcej niż 5–6 błędów ortograficznych. Praca zawiera 3 lub więcej błędów ortograficznych. 0 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub dysortografią): Praca zawiera 7 lub więcej błędów ortograficznych. 4c. Poprawność interpunkcyjna Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 5 błędów interpunkcyjnych. 2 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub dysortografią): Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 10 błędów interpunkcyjnych. Praca zawiera 6–10 błędów interpunkcyjnych. 1 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub dysortografią): Praca zawiera 11–20 błędów interpunkcyjnych. Praca zawiera 11 lub więcej błędów interpunkcyjnych. 0 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub dysortografią): Praca zawiera 21 lub więcej błędów interpunkcyjnych. Informacje o błędach uznawanych za ortograficzne w pracach zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub dysortografią) 1. W ocenie poprawności ortograficznej wypracowania egzaminator będzie uwzględniał następujące błędy (tzn. liczył je jako błędy ortograficzne): • błędy w zapisie wyrazów z u – ó, ż – rz, h – ch • łamanie zasady pisania wielką literą na początku zdania. 2. W ocenie poprawności ortograficznej wypracowania egzaminator nie będzie uwzględniał innych niż wymienione w pkt 1. błędów w zapisie (tzn. nie będzie liczył ich jako błędy ortograficzne), w tym: • dodawania, opuszczania, przestawiania liter, sylab lub całych wyrazów • mylenia liter – o podobnym kształcie (a – o, l – ł – t, n – r, m – n, u – w, e – ę, a – ą, i – j, u – y) – dużych i małych (z wyjątkiem początku zdania) – odpowiedników głosek zbliżonych fonetycznie (b – p, d – t, w – f, g – k, dz – c, sz – s, i – y, ę – em – en, ą – om– on, ś – ź, ć – dź) – różniących się w położeniu w stosunku do osi pionowej (p – b, d – b) lub poziomej (m – w, n – u, b – p, d – g, p – g) • ominięcia drobnych elementów graficznych, w tym – oznaczania miękkości nad literami – kropek (dż, ż, i, j) – „ogonków” przy literach ą lub ę i kreski (wężyka) przy literach ó, t lub ł • błędów dotyczących podziału wyrazu • utraty dźwięczności (kóska zamiast kózka, proźba zamiast prośba) • błędów wynikających ze schematycznego stosowania zasad ortografii, np. startóje bo startować • mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno • niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny zamiast skośny. Zasady oceniania rozwiązań zadań Wyrazy z błędami, których nie uwzględnia się w ocenie poprawności ortograficznej, egzaminator podkreśli w wypracowaniu, a na marginesie oznaczenia tych błędów otoczy kółkiem np. albo ort o INSTRUKCJA OZNACZANIA BŁĘDÓW W WYPRACOWANIACH Błędy oznaczane na lewym marginesie Sposób oznaczenia błędu Sposób oznaczenia błędu Rodzaj błędu w wypracowaniu na marginesie podkreślenie prostą linią fragmentu rzecz ALBO rz rzeczowe zawierającego błąd albo zaznaczenie tego fragmentu pionową linią zaznaczenie symbolem ‿ zaburzenia w spójności między zdaniami w spójności sp zaznaczenie symbolem [ zaburzenia w spójności między akapitami usterki w podziale str tekstu w zakresie zaznaczenie symbolem ] struktury akapitów Błędy oznaczane na prawym marginesie Sposób oznaczenia błędu Sposób oznaczenia błędu Rodzaj błędu w wypracowaniu na marginesie podkreślenie prostą linią wyrazu użytego jęz ALBO j językowe błędnie lub niepoprawnego sformułowania ort ALBO o ortograficzne podkreślenie prostą linią wyrazu z błędem zaznaczenie brakującego znaku interpunkcyjnego symbolem √ int ALBO i interpunkcyjne zaznaczenie zbędnego znaku interpunkcyjnego symbolem x Uwagi. 1. Jeżeli zdający popełnia dokładnie ten sam błąd ortograficzny lub językowy, to na marginesie oznaczenie tego błędu należy otoczyć kółkiem, np. lub ort o 2. Należy konsekwentnie stosować jeden wybrany sposób oznaczania błędów na marginesie. INSTRUKCJA LICZENIA BŁĘDÓW W WYPRACOWANIACH 1. Powtórzony dokładnie ten sam błąd ortograficzny lub językowy liczy się jako jeden błąd. 2. Egzaminator w wypracowaniu i na marginesie musi oznaczyć wszystkie błędy rzeczowe, błędy w spójności wypowiedzi, językowe, ortograficzne i interpunkcyjne. 3. W tabelach dla egzaminatora pod wypracowaniem egzaminator zapisuje liczbę popełnionych błędów zgodnie z poniższymi zasadami: a) błędy rzeczowe – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 2. (KLiK) w polu Liczba błędów rzeczowych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 16; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 16 błędów rzeczowych, egzaminator w tabeli wpisuje „16+” b) błędy w spójności wypowiedzi – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 3b w polu Liczba błędów w spójności egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 9; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 9 błędów w spójności, egzaminator w tabeli wpisuje „9+” c) błędy językowe – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4a w polu Liczba błędów językowych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 18; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 18 błędów językowych, egzaminator w tabeli wpisuje „18+” d) błędy ortograficzne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4b w polu Liczba błędów ortograficznych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 3; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 3 błędy ortograficzne, egzaminator w tabeli wpisuje „3+” e) błędy interpunkcyjne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4c w polu Liczba błędów interpunkcyjnych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 11; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 11 błędów interpunkcyjnych, egzaminator w tabeli wpisuje „11+”. Uwagi dotyczące liczenia błędów ortograficznych i interpunkcyjnych w wypracowaniach zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub dysortografią) a) błędy ortograficzne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4b w polu Liczba błędów ortograficznych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 7; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 7 błędów ortograficznych, egzaminator w tabeli wpisuje „7+” b) błędy interpunkcyjne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4c w polu Liczba błędów interpunkcyjnych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 21; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 21 błędów interpunkcyjnych, egzaminator w tabeli wpisuje „21+”. Zasady oceniania rozwiązań zadań WYJAŚNIENIA DO KRYTERIÓW OCENIANIA 1. Spełnienie formalnych warunków polecenia (maksymalnie 1 punkt) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy: • nie występuje w nim błąd kardynalny • w wypracowaniu zdający odwołał się do lektury obowiązkowej wybranej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym • w wypracowaniu zdający przywołał utwory literackie reprezentujące dwie epoki literackie • wypowiedź w co najmniej jednym fragmencie dotyczy problemu wskazanego w poleceniu • napisane wypracowanie jest w jakiejkolwiek części wypowiedzią argumentacyjną. Wyjaśnienia (kryterium 1. – SFWP) 1. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o: 1) nieznajomości treści lektury obowiązkowej, do której odwołuje się zdający, w zakresie: a) fabuły, w tym głównych wątków utworu; b) losów głównych bohaterów, w tym np. łączenie biografii różnych bohaterów; LUB 2) całkowicie nieuprawnionej interpretacji lektury obowiązkowej będącej całkowitą falsyfikacją danego utworu. 2. W przypadku lektur obowiązkowych błąd kardynalny może dotyczyć wyłącznie lektur obowiązkowych wskazanych w podstawie programowej jako lektury do omówienia w całości (nie we fragmentach). 3. W wypracowaniu zdający musi odwołać się do lektury obowiązkowej – w zależności od tematu – wskazanej w poleceniu albo wybranej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym. Odwołanie się zdającego do lektury oznacza, że co najmniej jedno zdanie o tej lekturze ma charakter analityczny, a nie tylko informacyjny. a) Przykład zdania analitycznego: Sposób dzielenia się własnymi życiowymi doświadczeniami zależy nie tylko od samego autora – jego intencji, chęci czy stylu, ale również od charakteru filozofii i światopoglądu epoki, w jakiej tworzył. b) Przykład zdania informacyjnego: Innym tekstem, tym razem pochodzącym z epoki renesansu, są Treny Jana Kochanowskiego. Za zdania informacyjne uznaje się również sformułowania będące wyłącznie przepisanymi fragmentami polecenia lub parafrazą polecenia. 4. Jeśli jedyna lektura obowiązkowa jest przywołana lakonicznie, bardziej w kontekście / w nawiązaniu do innego utworu literackiego, który zdający szerzej omawia w wypracowaniu, wówczas traktujemy przywołanie tej lektury jako spełnienie formalnych warunków zadania, ale oceniając KLiK, nie uwzględniamy tej lektury jako kontekst. 5. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli: a) zawiera fragmenty odnoszące się do zakresu merytorycznego zagadnienia, którego omówienie jest wymagane ORAZ b) utwory literackie uwzględnione w wypracowaniu reprezentują co najmniej dwie różne epoki. 6. Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną, jeżeli zawiera co najmniej jeden akapit argumentacyjny. 2. Kompetencje literackie i kulturowe (maksymalnie 16 punktów) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy w wypracowaniu zdający: • wykorzystał znajomość – odpowiednio – wskazanej w poleceniu lub wybranej lektury obowiązkowej oraz innych utworów literackich – reprezentujących różne epoki literackie – w sposób funkcjonalny, tzn. np. czy przywołał w pracy takie konwencje, omówił takie motywy literackie, które w sposób istotny wspierają jego tok rozumowania albo dobrze ilustrują to, o czym pisze • funkcjonalnie wykorzystał kontekst, wybrany spośród: historycznoliterackiego, literackiego, biograficznego, kulturowego, mitologicznego, biblijnego, religijnego, historycznego, filozoficznego, egzystencjalnego, politycznego, społecznego • przedstawił bogatą argumentację, świadczącą o jego erudycji • wykazał się wiedzą i umiejętnościami z zakresu kształcenia literackiego i kulturowego oraz kształcenia językowego • nie popełnił błędów rzeczowych zarówno w odniesieniu do przywołanych tekstów literackich oraz kontekstów, jak i terminologii historycznoliterackiej oraz/lub teoretycznoliterackiej. Wyjaśnienia (kryterium 2. – KLiK) 1. Poprzez wykorzystanie utworu rozumie się wykorzystanie znajomości problematyki utworu, elementów poetyki tekstu. 2. Zdający powinien funkcjonalnie wykorzystać w wypracowaniu znajomość trzech utworów reprezentujących różne epoki literackie, w tym lektury obowiązkowej / lektur obowiązkowych, innego utworu literackiego / innych utworów literackich. Funkcjonalne wykorzystanie znajomości tekstu oznacza przywołanie w wypracowaniu: 1) takich elementów jego struktury, jak np. kreacja świata przedstawionego, motywy, tematy, toposy, aluzje obecne w dziele literackim, 2) problematyki utworów, w tym np.: ich związku z tradycją literacką, programami epoki, grupy literackiej itp., które istotnie wspierają tok rozumowania zdającego, albo dobrze ilustrują to, o czym zdający pisze. Funkcjonalność wykorzystania znajomości tekstów ocenia się w odniesieniu do tematu pracy. Jeżeli w części zasadniczej pracy w charakterze argumentów/przykładów wykorzystane są elementy struktury dzieła literackiego lub motywy, konwencje, aluzje literackie, które nie są spójne np. ze stanowiskiem zdającego wyrażonym we wstępie do pracy – wówczas uwzględnia się tę niespójność w ocenie spójności. 3. Utwór literacki nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, nie wyciągając żadnego wniosku, nie wprowadzając żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem. 4. Jeżeli zdający w wypracowaniu napisze więcej niż o trzech utworach literackich (np. o trzech lekturach obowiązkowych i o dwóch innych tekstach literackich), o różnym stopniu funkcjonalności, do oceny stopnia realizacji kryterium bierze się pod uwagę trzy utwory wykorzystane w sposób najbardziej funkcjonalny, z których jeden musi być lekturą obowiązkową. Pozostałe utwory mogą być traktowane jako kontekst literacki. Zasady oceniania rozwiązań zadań 5. Argumentacja to udowodnienie tezy/opinii/stanowiska przedstawionego przez zdającego przy pomocy argumentów. 1) Bogata argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi przykładami i szeroka/wieloaspektowa, uwzględniająca kontekst, stanowiąca – jako całość – wnikliwą analizę problemu sformułowanego w poleceniu; zawiera elementy refleksji / głębszego namysłu nad problemem. W sytuacji gdy znajomość problematyki utworów literackich oraz elementów poetyki tekstu została wykorzystana częściowo funkcjonalnie, mówimy o argumentacji trafnej. 2) Zadowalająca argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi przykładami. 3) Powierzchowna argumentacja – to argumentacja oparta na uogólnieniach, niewnikająca w istotę rzeczy, poprzestająca na pobieżnych obserwacjach, mało dokładna, czasami niepoparta przykładami; również argumentacja, w której zdający podejmuje próbę zbudowania argumentu, dobierając jedynie środki językowe typowe dla struktur argumentacyjnych, np. Moim pierwszym argumentem jest... 6. Kontekst należy rozumieć jako odniesienie się przez zdającego w pracy do na przykład: 1) historii literatury 2) teorii literatury 3) charakteru epoki 4) biografii autora 5) innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu 6) filmu, spektaklu teatralnego 7) utworu muzycznego, dzieła plastycznego 8) mitologii 9) Biblii 10) religii 11) historii 12) filozofii 13) kwestii politycznych 14) kwestii społecznych, wybrane przez zdającego w sposób celowy, przydatne do osadzenia omawianego utworu w szerszej perspektywie i pogłębionego odczytania sensów utworu literackiego, do którego zdający odwołuje się w wypracowaniu. Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu polega na trafnym jego doborze ze względu na rozważany problem; kontekst pogłębia i rozwija omawiane zagadnienie. Pogłębienie i omówienie danego zagadnienia poprzez konteksty nie oznacza konieczności dogłębnej analizy samych kontekstów jako takich; w szczególności nie może prowadzić do dygresji stosowanej niefunkcjonalnie. 7. Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie ogranicza się wyłącznie do przywołania, np. informacji, wydarzenia, tytułu dzieła; kontekst jest poprawny, ale ogranicza się tylko do funkcji informacyjnej, nie pogłębia i nie rozwija omawianego zagadnienia. 8. Kontekst polegający na odniesieniu się przez zdającego do innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, nie formułując żadnego wniosku, nie dokonując żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem. 9. Erudycję należy rozumieć jako wiedzę przedmiotową zdającego, w tym m.in. wiedzę i umiejętność wykorzystania kontekstów, kodów kulturowych, terminologii, znajomości kultury, w tym literatury i innych dziedzin sztuki. Wypowiedź świadcząca o erudycji zdającego to wypracowanie, w którym zdający funkcjonalnie wykorzystał wiedzę przedmiotową w rozważaniu problemu sformułowanego w poleceniu. 10. W ocenie poziomu argumentacji nie uwzględnia się fragmentów wypowiedzi zawierających błędy rzeczowe. 11. Błąd rzeczowy – to błąd świadczący o: 1) nieznajomości lektury obowiązkowej (z podstawy programowej) wskazanej w poleceniu, do której odwołuje się zdający, w zakresie innym niż w przypadku błędu kardynalnego, tj. np. błąd w nazwisku autora, w przypisaniu autorstwa, w nazwisku/imieniu bohatera (dopuszczalne błędy w zapisie, nieprowadzące do trudności w identyfikacji bohatera lub autora, np. Russeau albo Rouseau zamiast Rousseau – błędny zapis to błąd ortograficzny), dotyczący losów bohaterów drugoplanowych bądź wątków innych niż główne 2) nieznajomości utworu literackiego lub tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, innego niż lektura obowiązkowa lub utwór literacki wskazany w poleceniu (każdy błąd merytoryczny) 3) nieuprawnionej interpretacji fragmentu lub fragmentów / części utworu literackiego, w tym poetyckiego, do którego odwołuje się zdający, będącej częściową falsyfikacją danego utworu 4) nieznajomości zagadnień z zakresu teorii i historii literatury bądź języka, np. stosowanie pojęć typowych dla epiki w odniesieniu do liryki (np.: narrator wiersza; wiersz „Ocalony” Różewicza opowiada, *fabuła w „Trenach” Jana Kochanowskiego). Nie są błędem rzeczowym sformułowania takie jak np. utwór pokazuje, wiersz ukazuje). 5) braku wiedzy dotyczącej wybranego przez zdającego kontekstu, np. błędne przywołanie pojęć lub faktów historycznych. Jako błąd rzeczowy traktujemy również niepoprawne przywołanie cytatu z utworu literackiego, oznaczone cudzysłowem. 6) Dokładnie ten sam błąd rzeczowy (np. konsekwentne stosowanie błędnego imienia bohatera, którego da się w jednoznaczny sposób zidentyfikować, a opisane w wypracowaniu fakty świadczą o znajomości lektury) powtórzony kilkakrotnie jest liczony jako jeden błąd. 7) Jeżeli dane sformułowanie stosowane/uznawane jest w nauczaniu zwyczajowo za „termin” (np. apokalipsa spełniona), ale nie jest terminem w rozumieniu encyklopedycznym oraz/lub nie jest wymienione w podstawie programowej, to błędu w takim sformułowaniu (np. *apokalipsa przepowiadana) nie traktuje się jako błędu rzeczowego. Zasady oceniania rozwiązań zadań 3. Kompozycja wypowiedzi: struktura, spójność i styl (maksymalnie 7 punktów) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy: 1. w zakresie struktury wypowiedzi: • kompozycja wypowiedzi jest funkcjonalna, tzn. czy układ i sposób przedstawienia treści pomaga w zrozumieniu wypowiedzi • podział wypowiedzi – zarówno w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie), jak i w zakresie struktury akapitów – jest poprawny i funkcjonalny 2. w zakresie spójności wypowiedzi: • wypowiedź jest spójna, tzn. złożona z elementów, które tworzą logiczną i uporządkowaną całość • w wypowiedzi spójność jest zachowana zarówno wewnątrz zdań, jak również między zdaniami i akapitami • w wypowiedzi użyte zostały odpowiednie środki językowe, np. wskaźniki zespolenia tekstu, struktury metatekstowe, leksykalne wykładniki spójności, które ułatwiają śledzenie toku rozumowania autora 3. w zakresie stylu wypowiedzi: • styl wypowiedzi jest stosowny, tzn. czy zdający konsekwentnie posługuje się jednym, wybranym stylem, a jeżeli miesza różne style w wypowiedzi – to czy jest to uzasadnione (czy czemuś to służy, jest funkcjonalne) oraz czy zdający nie napisał wypowiedzi, stosując słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej. 3a. Struktura wypowiedzi Wyjaśnienia (kryterium 3a – Struktura wypowiedzi) 1. Elementy treściowe wypowiedzi to – najogólniej rzecz ujmując – „bloki”, na które podzielone jest wypracowanie (w najprostszej formie: wstęp – część zasadnicza (rozwinięcie) – zakończenie, ale „część zasadnicza” zazwyczaj jest dzielona na kolejne „bloki”, tj. akapity). 1) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane problemowo (w toku problemowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej wypracowania omawia np. jeden aspekt tematu. Omawiając wybrany aspekt, zdający przywołuje argumentację i przykłady z różnych tekstów literackich / kontekstów; czynnikiem organizującym dany „blok” jest właśnie problem („ponadtekstowo”, „międzytekstowo”), a nie dany tekst literacki. 2) Możliwa jest sytuacja, w której zorganizowanie problemowe „pokrywa się” ze zorganizowaniem według kolejno omawianych tekstów literackich, jeżeli w pracy widoczny jest zamysł kompozycyjny wskazujący na tematyczne ustrukturyzowanie wypowiedzi, np. kolejny tekst literacki stanowi przykład umożliwiający np. uszczegółowienie wcześniej omawianego zagadnienia. 3) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane wyłącznie pod względem formalnym (w toku liniowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej wypracowania dotyczy innego tekstu literackiego / kontekstu, a jedynym identyfikowalnym czynnikiem organizującym taki układ jest po prostu omawianie w następujących po sobie „blokach” zagadnień dotyczących kolejnych tekstów / kontekstów; tekst jest zorganizowany wg tekstów „jeden po drugim” (np. zmiana kolejności akapitów nie wpływa na strukturę tekstu). 2. Ocena podziału wypowiedzi w skali ogólnej wymaga rozważenia proporcji i funkcjonalności zasadniczych „bloków” pracy, tj. wstępu – części zasadniczej – zakończenia. Usterki w podziale wypowiedzi w skali ogólnej mogą wynikać z np. nieproporcjonalnie i niefunkcjonalnie długiego wstępu, ze zbyt krótkiego (lakonicznego) zakończenia lub z braku jednego z tych „bloków”. 3. Ocena podziału wypowiedzi na akapity wymaga rozważenia, czy logika wywodu została odzwierciedlona w podziale na graficznie wyodrębnione i funkcjonalne akapity. Usterki w podziale wypowiedzi na akapity mogą wynikać np. z faktu, że w pracy występują wyodrębnione graficznie akapity, które nie stanowią zwartej myślowo całości, albo występują akapity, które powinny zostać podzielone na mniejsze bloki, ponieważ taki akapit zawiera kilka wątków (każdy z takich wątków stanowi sam w sobie zwartą myślowo całość). 4. W ocenie struktury wypowiedzi nie uwzględnia się niezrealizowania przez zdającego któregoś z elementów tematu, np. nieodwołania się w ogóle do jednego z tekstów wskazanych w temacie jako obowiązkowy. 3b. Spójność wypowiedzi Wyjaśnienia (kryterium 3b – Spójność wypowiedzi) 1. Wypowiedź jest spójna, jeżeli elementy, które ją tworzą, stanowią logiczną i uporządkowaną całość. 2. Wywód jest uporządkowany, jeśli każdy kolejny akapit wynika z poprzedniego, a np. przestawienie akapitów zaburzyłoby tok rozumowania przyjęty przez zdającego. 3. Zaburzenia w spójności mogą wynikać m.in. z: a) błędów logicznych, w tym ze zbyt daleko idących uogólnień, nieuzasadnionych wniosków (np. wnioski w zakończeniu pracy nie wynikają z przeprowadzonego rozumowania), sprzecznych stwierdzeń b) odstępstw od podporządkowania wywodu myśli przewodniej, np. wypracowanie zawiera niefunkcjonalne fragmenty stanowiące niezwiązane z tematem wątki poboczne c) zredagowaniu wstępu lub rozwinięcia, lub zakończenia, lub akapitu, które nie pasują logicznie do pozostałej części wypracowania, nie łączą się logicznie z poprzedzającą je częścią / poprzedzającym je akapitem d) rozwijania jednocześnie więcej niż jednego wątku („zazębiania” się wątków) e) pomijania pośrednich ogniw rozumowania, tzw. skróty myślowe f) wprowadzenie treści nieistotnych, zbędnych dla pracy, bez związku/pozostających w wątpliwym związku z tematem/wywodem g) wprowadzania dygresji stosowanych niefunkcjonalnie h) przerywania toku myślenia zbędnymi zdaniami. 4. Błędy w spójności wewnątrz akapitów oznaczają np. nielogiczne połączenia zdań w akapicie oraz brak zastosowania w nim wskaźników zespolenia. 5. Błędy w spójności między akapitami oznaczają nielogiczne powiązanie danego akapitu z poprzednim lub poprzednimi akapitami oraz brak zastosowania wskaźników zespolenia między akapitami. 6. Błąd w składni prowadzący do błędu w spójności jest traktowany zarówno jako błąd językowy, jak i błąd w spójności. Zasady oceniania rozwiązań zadań 3c. Styl wypowiedzi Wyjaśnienia (kryterium 3c – Styl wypowiedzi) 1. Styl wypowiedzi – co do zasady – powinien być: jasny, prosty (nie: zawiły, pretensjonalny), zwięzły, jednolity. Dodatkowo może być żywy, obrazowy. 2. Wypracowanie powinno być napisane stylem stosownym do sytuacji komunikacyjnej, jaką jest egzamin maturalny, co oznacza, że nie należy redagować go, stosując słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej. Styl uznaje się za stosowny w przeważającej części, jeżeli jest stosowany w orientacyjnie 2/3 pracy. Styl jest niestosowny do sytuacji komunikacyjnej, jeżeli orientacyjnie ok. 2/3 wypracowania zredagowane jest przy użyciu struktur językowych charakterystycznych dla stylu potocznego w odmianie mówionej. 3. Styl wypracowania jest jednorodny, jeśli zdający konsekwentnie posługuje się jednym, wybranym stylem, odpowiednim dla treści i formy wypowiedzi, lub miesza różne style w wypowiedzi, ale jest to uzasadnione i celowe. 4. Indywidualne upodobania stylistyczne egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę stylu pracy zdającego. 4. Język wypowiedzi (maksymalnie 11 punktów) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał: 1. w odniesieniu do zakresu i poprawności środków językowych: • czy zdający poprawnie użył w wypowiedzi różnych rodzajów zdań i bogatej leksyki (np. frazeologizmów, wyrazów rzadziej używanych w języku polskim), czy też ograniczył się do najprostszych środków językowych • czy środki językowe, których użył zdający, pozwalają mu zrealizować temat w sposób swobodny i precyzyjny, czy też pobieżny, sprawiający trudność w zrozumieniu tekstu • ile błędów językowych, w tym błędów stylistycznych, zdający popełnił w pracy 2. w odniesieniu do poprawności ortograficznej: • ile błędów ortograficznych zdający popełnił w pracy 3. w odniesieniu do poprawności interpunkcyjnej: • ile błędów interpunkcyjnych zdający popełnił w pracy. 4a. Zakres i poprawność środków językowych Oceniając język wypowiedzi, egzaminator najpierw oceni zakres użytych środków językowych, a następnie – ich poprawność. Ostateczną liczbę punktów ustali na podstawie oceny obu tych aspektów wypowiedzi, zgodnie z poniższą tabelą. Wyjaśnienia (kryterium 4a) 1. Nie każde nieprecyzyjne sformułowanie jest niepoprawne językowo (stanowi błąd językowy); może być przejawem nieporadności językowej. Błędem jest nieporadność językowa będąca oczywistym nieuzasadnionym naruszeniem obowiązującej normy językowej. 2. Indywidualne upodobania językowe egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę poprawności środków językowych w pracy zdającego. 3. W wypracowaniu występuje zróżnicowana składnia, jeżeli w pracy zdający wykorzystał poprawnie co najmniej 4 różne struktury składniowe, np.: zdanie pojedyncze, zdanie złożone, zdanie wielokrotnie złożone, równoważnik zdania, imiesłowowy równoważnik zdania, strona bierna, paralelizm składniowy, poprawne wprowadzanie cytatu, zdanie pytające, zdanie wtrącone. 4. W wypracowaniu występuje zróżnicowana leksyka, jeżeli w pracy zdający np. stosuje wyrazy/wyrażenia synonimiczne, stosuje bogatą frazeologię, używa precyzyjnego słownictwa, w tym np. terminologii. 5. W ocenie zróżnicowania leksyki nie uwzględnia się nieuzasadnionych powtórzeń wyrazów, zwrotów. Nieuzasadnione powtórzenia są uwzględniane w liczbie błędów językowych.

Zasady oceniania rozwiązań Rodzaj dokumentu: zadań Egzamin maturalny. Egzamin: Test diagnostyczny Arkusz 1. Przedmiot: Test Język polski w użyciu Test historycznoliteracki Poziom: Formy arkusza: MPOP-P1-660, MPOP-P1-700, Data publikacji 29 września 2022 r. dokumentu: Ogólne zasady oceniania zadań w części testowej Ten dokument zawiera zasady oceniania oraz przykłady poprawnych rozwiązań zadań otwartych. W zasadach oceniania określono zakres wymaganej odpowiedzi: niezbędne elementy odpowiedzi i związki między nimi. Przykładowe rozwiązania zadań otwartych nie są wzorcem oczekiwanych sformułowań. Akceptowane są wszystkie odpowiedzi merytorycznie poprawne i spełniające warunki zadania – również te nieprzewidziane jako przykładowe odpowiedzi w zasadach oceniania. • Odpowiedzi nieprecyzyjne, niejednoznaczne, niejasno sformułowane uznaje się za błędne. • Gdy do jednego polecenia zdający podaje kilka odpowiedzi, z których jedna jest poprawna, a inne – błędne, nie otrzymuje punktów za żadną z nich. • Jeżeli informacje zamieszczone w odpowiedzi (również te dodatkowe, a więc takie, które nie wynikają z treści polecenia) świadczą o nierozumieniu omawianego zagadnienia i zaprzeczają pozostałej części odpowiedzi stanowiącej prawidłowe rozwiązanie zadania, to za odpowiedź jako całość zdający otrzymuje zero punktów. • Jeżeli rozwiązanie zadanie sprawdzającego znajomość problematyki i treści lektur obowiązkowych zawiera kardynalny błąd rzeczowy, to ocenia się je na zero punktów. • Każdy sposób oznaczenia odpowiedzi (podkreślenie, przekreślenie, zakreślenie, obwiedzenie itd.) jest uznawany za wybór tej odpowiedzi. Zasady oceniania rozwiązań zadań Zadanie 1. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 20241 Wymagania ogólne Wymaganie szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: 7. Kształcenie umiejętności czytania, 1) przetwarza i hierarchizuje informacje analizowania i interpretowania […] tekstów z tekstów, np. publicystycznych, kultury, a także ich wzajemnej popularnonaukowych, naukowych. korespondencji. 8. Kształcenie umiejętności świadomego odbioru […] tekstów kultury na różnych poziomach […]. Zasady oceniania 1 pkt – podanie trzech cech współczesnej kultury. 0 pkt – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • podatność na kopiowanie • nadmiar produkcji • wtórna/pozbawiona oryginalności • schlebia odbiorcom • wprowadza kult nowości • umowność/konwencjonalizm • nastawiona na zysk Zadanie 2. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymaganie szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: 7. Kształcenie umiejętności czytania, 1) przetwarza i hierarchizuje informacje analizowania i interpretowania […] tekstów z tekstów, np. publicystycznych, kultury, a także ich wzajemnej popularnonaukowych, naukowych. korespondencji. 8. Kształcenie umiejętności świadomego odbioru […] tekstów kultury na różnych poziomach […]. 1 Dz.U. 2022, poz. 1246. Zasady oceniania 1 pkt – odpowiedź poprawna z trafnym uzasadnieniem. 0 pkt – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi. Przykładowa odpowiedź oceniona na 1 punkt Nie zgadza się. Udowadnia, że sięganie po sprawdzone pomysły fabularne ma swoją długą tradycję w kulturze sięgającą starożytności. Zadanie 3. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymaganie szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: 7. Kształcenie umiejętności czytania, 1) przetwarza i hierarchizuje informacje analizowania i interpretowania […] tekstów z tekstów, np. publicystycznych, kultury, a także ich wzajemnej popularnonaukowych, naukowych. korespondencji. 8. Kształcenie umiejętności świadomego odbioru […] tekstów kultury na różnych poziomach […]. Zasady oceniania 1 pkt – poprawne podanie przyczyny i trafne uzasadnienie. 0 pkt – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi. Przykładowa odpowiedź oceniona na 1 punkt Tą przyczyną jest pragnienie odbiorcy, żeby przebywać w bezpiecznym dla siebie otoczeniu ulubionych bohaterów i poznanych już reguł rządzących ich losami. Zadanie 4. (0–2) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymaganie szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: 7. Kształcenie umiejętności czytania, 1) przetwarza i hierarchizuje informacje analizowania i interpretowania […] tekstów z tekstów, np. publicystycznych, kultury, a także ich wzajemnej popularnonaukowych, naukowych. korespondencji. 8. Kształcenie umiejętności świadomego odbioru […] tekstów kultury na różnych poziomach […]. Zasady oceniania rozwiązań zadań Zasady oceniania 2 pkt – poprawne wyjaśnienie, na czym polega złota zasada Czechowa i poprawne rozstrzygnięcie z trafnym uzasadnieniem, uwzględniającym, że Burszta zwraca uwagę na swobodę w konstruowaniu kolejnych wytworów kultury. 1 pkt – poprawne wyjaśnienie, na czym polega złota zasada Czechowa ALBO poprawne rozstrzygnięcie z trafnym uzasadnieniem, uwzględniającym, że Burszta zwraca uwagę na swobodę w konstruowaniu kolejnych wytworów kultury. 0 pkt – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi. Przykładowa odpowiedź oceniona na 2 punkty Złota zasada Czechowa polega na precyzyjnej konstrukcji dramatu, w którym wszystkie elementy pojawiają się nieprzypadkowo i mają do odegrania swoją rolę w fabule sztuki. Z tekstu Burszty wynika, że sequele łamią tę zasadę. Twierdzi on, że w pogoni za nowością kolejne wytwory kultury są swobodnie budowane/konstruowane. Zadanie 5. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: 7. Kształcenie umiejętności czytania, 1) przetwarza i hierarchizuje informacje analizowania i interpretowania […] tekstów z tekstów, np. publicystycznych, kultury, a także ich wzajemnej popularnonaukowych, naukowych; korespondencji. 2) analizuje strukturę tekstu: odczytuje jego 8. Kształcenie umiejętności świadomego sens […]. odbioru […] tekstów kultury na różnych 2. Zróżnicowanie języka. Zdający: poziomach […]. 2) rozróżnia style funkcjonalne polszczyzny II. Kształcenie językowe. oraz rozumie zasady ich stosowania; 3. Funkcjonalne wykorzystywanie wiedzy 6) rozpoznaje słownictwo o charakterze o języku w odczytaniu sensów zawartych wartościującym […]. w strukturze głębokiej tekstów literackich i nieliterackich. Zasady oceniania 1 pkt – dwie poprawne odpowiedzi 0 pkt – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi. Rozwiązanie PF Zadanie 6. (0–4) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: 7. Kształcenie umiejętności czytania, 1) przetwarza i hierarchizuje informacje analizowania i interpretowania […] tekstów z tekstów np. publicystycznych, kultury, a także ich wzajemnej popularnonaukowych, naukowych. korespondencji. 8. Kształcenie umiejętności świadomego odbioru […] tekstów kultury na różnych poziomach […]. II. Kształcenie językowe. 4. Ortografia i interpunkcja. Zdający: 1. Pogłębianie funkcjonalnej wiedzy 1) stosuje zasady ortografii i interpunkcji z zakresu nauki o języku. […]. III. Tworzenie wypowiedzi. 2. Mówienie i pisanie. Zdający: 2. Wykorzystanie kompetencji językowych 2) buduje wypowiedź w sposób świadomy, […] w wypowiedziach […] pisemnych. za znajomością jej funkcji językowej […]; 4) tworzy spójne wypowiedzi w następujących formach gatunkowych: […] notatka syntetyzująca. Zasady oceniania notatki syntetyzującej Za notatkę syntetyzującą można uzyskać 4 punkty, w tym 3 punkty za treść i 1 punkt za poprawność językową, ortograficzną i interpunkcyjną. Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna 1 pkt – poprawny zapis, dopuszczalne dwa błędy (językowe, ortograficzne lub interpunkcyjne). 0 pkt – trzy i więcej błędów (językowych, ortograficznych lub interpunkcyjnych). Uwaga: jeżeli w kryterium Treść przyznano 0 pkt, wówczas nie przyznaje się punktów w kryterium Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna. Zasady oceniania rozwiązań zadań Treść 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt notatka spełnia notatka spełnia notatka kryteria A, B i C kryteria A, B i C spełnia określone dla 3 określone dla 2 kryteria A i C pkt, ALE nie pkt, ALE nie określone dla została została 1 pkt, ALE nie zachowana zachowana została dozwolona liczba dozwolona liczba zachowana wyrazów wyrazów dozwolona liczba wyrazów ALBO ALBO ALBO A. przedstawienie notatka notatka notatka notatka nie stanowiska przedstawia – przedstawia – przedstawia spełnia każdego oparte na oparte na stanowisko żadnego autora kluczowych dla kluczowych dla każdego autora z kryteriów tematu tematu względem określonego informacjach – informacjach – zagadnienia dla 1 pkt stanowisko stanowisko określonego każdego autora każdego autora w temacie notatki, względem względem odtworzone na zagadnienia zagadnienia podstawie określonego określonego informacji w temacie notatki, w temacie notatki, zawartych odtworzone na odtworzone na w tekście podstawie podstawie informacji informacji zawartych zawartych w tekście, na w tekście, ale odpowiednim poziom poziomie uogólnienia jest uogólnienia zaburzony B. zestawienie w notatce w notatce stanowisk obu stanowisk obu zestawiono zestawiono autorów nie autorów stanowiska obu stanowiska obu zestawiono albo autorów; autorów; zestawiono je poprawnie poprawnie niepoprawnie; nie wskazano np. wskazano np. wskazano np. punkty wspólne/ punkty wspólne/ punktów rozbieżne albo rozbieżne albo wspólnych/ różnorodność różnorodność rozbieżnych albo aspektów aspektów różnych aspektów zagadnienia zagadnienia zagadnienia określonego w określonego w określonego temacie notatki temacie notatki w temacie notatki ujętych w tekstach ujętych w tekstach ujętych w tekstach obu autorów obu autorów obu autorów C. spójność notatka stanowi notatka stanowi notatka stanowi logiczną logiczną logiczną i zorganizowaną i zorganizowaną i zorganizowaną całość całość ALBO całość ALBO w notatce w notatce występują usterki występują usterki w spójności w spójności D. długość notatki 60–90 wyrazów 60–90 wyrazów 60–90 wyrazów INFORMACJA O ZASADACH OCENIANIA NA EGZAMINIE MATURALNYM Z JĘZYKA POLSKIEGO NOTATEK SYNTETYZUJĄCYCH ZDAJĄCYCH ZE STWIERDZONYMI DYSFUNKCJAMI Oceniając notatkę syntetyzującą zdającego, u którego stwierdzono dysleksję i dysortografię, egzaminator nie będzie oceniał poprawności ortograficznej ani interpunkcyjnej. Poza treścią oceni poprawność językową według następujących zasad: 1 pkt – zapis poprawny językowo, dopuszczalne trzy błędy językowe. 0 pkt – cztery i więcej błędów językowych. Przykładowa odpowiedź oceniona na 3 punkty za treść Z obu tekstów wynika, że sequele są zjawiskiem powszechnym we współczesnej kulturze. Zdaniem Burszty dzieje się tak, ponieważ dzisiejsza kultura zdominowana jest przez kult nowości rozumianej jako mnożenie oferty, choć niekoniecznie oryginalnych pomysłów. Wartościowe jest zatem to, co można skopiować, aby pomnożyć zysk. Z kolei według Napiórkowskiego popularność sequeli można postrzegać jako przejaw ciągłości i żywotności kultury współczesnej. Uniwersa filmowe są pewnego rodzaju odwołaniem do uniwersum mitologii, zaś mnożenie sequeli jest sposobem opisu istoty współczesnego życia, które nie stanowi wyraziście uporządkowanej opowieści. [81 wyrazów] Zadanie 7. (0–2) 7.1. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymaganie ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: 7. Kształcenie umiejętności czytania, 1) przetwarza i hierarchizuje informacje analizowania i interpretowania […] tekstów z tekstów […] naukowych; kultury […]. 2) analizuje strukturę tekstu: odczytuje jego sens […]; 4) rozumie pojęcie katharsis […]. Zasady oceniania 1 pkt – poprawne wyjaśnienie. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Przykładowa odpowiedź oceniona na 1 punkt Widz/czytelnik przeżywa ukazane w tragedii dramatyczne zdarzenia, odczuwa litość i trwogę – dzięki tym doznaniom oczyszcza się z negatywnych emocji, czyli doświadcza katharsis. Zasady oceniania rozwiązań zadań 7.2. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: 7. Kształcenie umiejętności czytania, 8) wykazuje się znajomością analizowania i interpretowania […] tekstów i zrozumieniem treści utworów wskazanych kultury, a także ich wzajemnej w podstawie programowej jako lektury korespondencji. obowiązkowe; 8. Kształcenie umiejętności świadomego 9) rozpoznaje tematykę i problematykę odbioru […] tekstów kultury na różnych poznanych tekstów oraz jej związek […] ze poziomach […]. zjawiskami estetycznymi […]. 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: 1) przetwarza i hierarchizuje informacje z tekstów […] naukowych; 2) analizuje strukturę tekstu: odczytuje jego sens […]; 4) rozumie pojęcie katharsis i charakteryzuje jego rolę w kształtowaniu odbioru dzieła. Zasady oceniania 1 pkt – poprawna odpowiedź i uzasadnienie zgodne z treścią Antygony oraz podanym fragmentem Poetyki Arystotelesa. 0 pkt – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi. Przykładowa odpowiedź oceniona na 1 punkt Tak. W konflikt racji moralnych uwikłani są bliscy krewni – Antygona i jej wuj, Kreon. Decyzja Kreona o skazaniu Antygony na śmierć pociąga za sobą śmierć kolejnych spokrewnionych ze sobą osób: syna i żony Kreona. Widz/czytelnik współczuje bohaterom w ich tragicznej sytuacji (odczuwa litość) i jest przerażony konsekwencjami ich decyzji (odczuwa trwogę), zwłaszcza decyzji Kreona. Doświadcza katharsis, czyli oczyszcza się z tych negatywnych emocji. Zadanie 8. (0–2) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymaganie szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej i światowej […]. 9) rozpoznaje tematykę i problematykę 7. Kształcenie umiejętności czytania, poznanych tekstów […]. analizowania i interpretowania literatury […]. 8. Kształcenie umiejętności świadomego odbioru utworów literackich na różnych poziomach: dosłownym, metaforycznym, symbolicznym […]. Zasady oceniania 2 pkt – trzy poprawne odpowiedzi. 1 pkt – dwie poprawne odpowiedzi. 0 pkt – jedna poprawna odpowiedź lub odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Rozwiązanie A2, B1, C4 Zadanie 9. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 9) rozpoznaje tematykę i problematykę 7. Kształcenie umiejętności czytania, poznanych tekstów […]. analizowania i interpretowania literatury 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: […]. 5) charakteryzuje główne prądy filozoficzne 8. Kształcenie umiejętności świadomego […]. odbioru utworów literackich na różnych poziomach: dosłownym, metaforycznym, symbolicznym […]. Zasady oceniania 1 pkt – poprawna odpowiedź. 0 pkt – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi. Rozwiązanie B2 Zasady oceniania rozwiązań zadań Zadanie 10. (0–2) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: analizowania i interpretowania […] innych 5) charakteryzuje główne prądy filozoficzne tekstów kultury […]. […]; 8. Kształcenie umiejętności świadomego 6) odczytuje pozaliterackie teksty kultury, odbioru […] tekstów kultury na różnych stosując kod właściwy w danej dziedzinie poziomach: dosłownym, metaforycznym, sztuki. symbolicznym […]. Zasady oceniania 2 pkt – wskazanie obrazu A i poprawne uzasadnienie odnoszące się do obu obrazów. 1 pkt – wskazanie obrazu A i poprawne uzasadnienie odnoszące się do jednego obrazu. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo wskazanie obrazu A bez uzasadnienia lub brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi ocenione na 2 punkty • Jest to obraz A. Romantycy fascynowali się żywiołowością natury, która jest głównym tematem obrazu A. Z kolei na obrazie B ukazana jest praca, a ta nie była najważniejsza dla romantyków. • Jest to obraz A, którego sceneria jest mroczna i tajemnicza, a tak widzieli świat romantycy. Z kolei na obrazie B realistycznie przedstawiono scenę pracy. Zadanie 11. (0–2) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 9) rozpoznaje tematykę i problematykę 7. Kształcenie umiejętności czytania, poznanych tekstów […]; analizowania i interpretowania literatury 10) rozpoznaje w utworze sposoby […]. kreowania: świata przedstawionego ([…] 8. Kształcenie umiejętności świadomego motywów) […]; interpretuje je i wartościuje; odbioru utworów literackich na różnych 11) rozumie pojęcie motywu literackiego poziomach: dosłownym, metaforycznym, […], rozpoznaje podstawowe motywy […] symbolicznym […]. oraz dostrzega żywotność motywów […] antycznych w utworach literackich; określa ich rolę w tworzeniu znaczeń uniwersalnych. Zasady oceniania 2 pkt – wybór poprawnej odpowiedzi i poprawne uzasadnienie. 1 pkt – wybór poprawnej odpowiedzi ALBO poprawne uzasadnienie, jeżeli zawiera określenie motyw arkadyjski / Arkadia. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Rozwiązanie C Przykładowe uzasadnienie ocenione na 1 punkt • W tym fragmencie opisany świat jest sielankowy (dwór jest piękny, biały i stoi nad strumieniem). • Fragment opisuje świat wyidealizowany (np. „Widać, że okolica obfita we zboże”), przyjazny (np. szeroko otwarta brama). Zadanie 12. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 8) wykazuje się znajomością 7. Kształcenie umiejętności czytania, i zrozumieniem treści utworów wskazanych analizowania i interpretowania literatury w podstawie programowej jako lektury oraz innych tekstów kultury, a także ich obowiązkowe; wzajemnej korespondencji. 9) rozpoznaje tematykę i problematykę 8. Kształcenie umiejętności świadomego poznanych tekstów […]; odbioru utworów literackich i tekstów 10) rozpoznaje w utworze sposoby kultury na różnych poziomach: dosłownym, kreowania: świata przedstawionego (fabuły metaforycznym, symbolicznym […]. […]); interpretuje je i wartościuje; 15) wykorzystuje w interpretacji utworów […] potrzebne konteksty […]. 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: 6) odczytuje pozaliterackie teksty kultury, stosując kod właściwy w danej dziedzinie sztuki. Zasady oceniania 1 pkt – poprawne wyjaśnienie. 0 pkt – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi. Przykładowa odpowiedź oceniona na 1 punkt Dzięki udziałowi w obronie klasztoru Kmicic/bohater został zrehabilitowany jako obrońca ojczyzny i zdobył miłość Oleńki. Zasady oceniania rozwiązań zadań Zadanie 13. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 8) wykazuje się znajomością 7. Kształcenie umiejętności czytania, i zrozumieniem treści utworów wskazanych analizowania i interpretowania literatury w podstawie programowej jako lektury […]. obowiązkowe; 8. Kształcenie umiejętności świadomego 9) rozpoznaje tematykę i problematykę odbioru utworów literackich […] na różnych poznanych tekstów […]; poziomach: dosłownym, metaforycznym, 10) rozpoznaje w utworze sposoby symbolicznym […]. kreowania: świata przedstawionego ([…] bohaterów […]); interpretuje je i wartościuje. Zasady oceniania 1 pkt – poprawna odpowiedź z trafnym uzasadnieniem odnoszącym się do fragmentu Wesela. 0 pkt – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedź ocenione na 1 punkt Tak. Dziennikarz postrzega wieś jako miejsce sielankowe i twierdzi, że chłopi nie interesują się tym, co dzieje się na świecie. A Czepiec przecież wykazuje zainteresowanie polityką i podkreśla, że chłopi chętnie biorą udział w bójkach. Zadanie 14. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 9) rozpoznaje tematykę i problematykę 7. Kształcenie umiejętności czytania, poznanych tekstów […]; analizowania i interpretowania literatury 10) rozpoznaje w utworze sposoby […]. kreowania: świata przedstawionego ([…] 8. Kształcenie umiejętności świadomego bohaterów […]); interpretuje je i wartościuje. odbioru utworów literackich na różnych poziomach: dosłownym, metaforycznym, symbolicznym […]. Zasady oceniania 1 pkt – poprawne wyjaśnienie. 0 pkt – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi ocenione na 1 punkt • Kontrast polega na zestawieniu życia młodego człowieka z okrucieństwem wojny. Takie zestawienie podkreśla dramat pokolenia, którego młodość przypadła na czas wojny. • Kontrast polega na zestawieniu chwil szczęśliwych z czasów pokoju z chwilami wojennej grozy. Takie zestawienie podkreśla, że wojna zmienia wszystko. Młodzi ludzie – zamiast cieszyć się młodością – musieli doświadczać okrucieństw wojny. • Kontrast polega na używaniu słownictwa wartościującego pozytywnie w odniesieniu do czasów sprzed wojny oraz słownictwa wartościującego negatywnie w odniesieniu do wojny. Takie zestawienie podkreśla dramat młodych ludzi doświadczających okrucieństw wojny, ich obawę przed śmiercią i tęsknotę za czasami beztroski. Zadanie 15. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 5) interpretuje treści alegoryczne 7. Kształcenie umiejętności czytania, i symboliczne […]; analizowania i interpretowania literatury 8) wykazuje się znajomością […]. i zrozumieniem treści utworów wskazanych 8. Kształcenie umiejętności świadomego w podstawie programowej jako lektury odbioru utworów literackich na różnych obowiązkowe; poziomach: dosłownym, metaforycznym, 9) rozpoznaje tematykę i problematykę symbolicznym […]. poznanych tekstów […]; 10) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania: świata przedstawionego ([…] bohaterów […]); interpretuje je i wartościuje; 13) porównuje utwory literackie lub ich fragmenty, dostrzega kontynuacje i nawiązania w porównywanych utworach, określa cechy wspólne i różne. Zasady oceniania 1 pkt – poprawne wyjaśnienie. 0 pkt – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi. Zasady oceniania rozwiązań zadań Przykładowa odpowiedź oceniona na 1 punkt Marek Nowakowski określił imieniem „Edek” postać, która nadużywa swojej siłowej przewagi. Edek z dramatu Mrożka też uosabia chamstwo, brutalność i bezczelność, które pomagają mu w przejęciu władzy w domu Stomila. Zadanie 16. (0–2) Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 5) interpretuje treści alegoryczne 7. Kształcenie umiejętności czytania, i symboliczne […]; analizowania i interpretowania literatury 8) wykazuje się znajomością oraz innych tekstów kultury, a także ich i zrozumieniem treści utworów wskazanych wzajemnej korespondencji. w podstawie programowej jako lektury 8. Kształcenie umiejętności świadomego obowiązkowe; odbioru […] tekstów kultury na różnych 9) rozpoznaje tematykę i problematykę poziomach: dosłownym, metaforycznym, poznanych tekstów […]; symbolicznym, aksjologicznym. 15) wykorzystuje w interpretacji utworów […] potrzebne konteksty […]. 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: 6) odczytuje pozaliterackie teksty kultury, stosując kod właściwy w danej dziedzinie sztuki. Zasady oceniania 2 pkt – trafna interpretacja z uwzględnieniem dwóch elementów graficznych. 1 pkt – trafna interpretacja z uwzględnieniem jednego elementu graficznego. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Przykładowa odpowiedź oceniona na 2 punkty Gwiazda, która okala i rani ludzkie ręce, symbolizuje zniewolenie człowieka w sowieckim łagrze. Człowiek cierpi, jest bezradny, zmuszony do funkcjonowania w świecie, w którym normy etyczne zostały odwrócone. Jednak próbuje ocalić swoje człowieczeństwo – ręce są złożone jak do modlitwy. Zasady oceniania rozwiązań Rodzaj dokumentu: zadań Egzamin maturalny. Egzamin: Test diagnostyczny Arkusz 2. Przedmiot: Wypracowanie Poziom: Formy arkusza: MPOP-P2-400, MPOP-P2-660, MPOP-P2-700, Data publikacji 29 września 2022 r. dokumentu: Ogólne zasady oceniania wypracowania 1. W wypracowaniu nie jest wymagane omawianie utworów literackich w porządku chronologicznym ani w porządku przedstawionym w temacie, tj. lektura obowiązkowa, inny utwór literacki, konteksty. Zdający powinien zrealizować temat zgodnie z przyjętą przez siebie koncepcją. 2. Zdający może zrealizować temat w wybranej przez siebie formie wypowiedzi, np.: rozprawka, szkic krytyczny, przemówienie, list otwarty, artykuł, esej, pod warunkiem że będzie to wypowiedź argumentacyjna. 3. Jeżeli zdający nadaje tytuły lub śródtytuły pracy lub jej poszczególnym częściom, to bierze się je pod uwagę przy ocenie pracy, np. przy ocenie spójności. Tytuły i śródtytuły wlicza się do ogólnej liczby wyrazów. 4. W wypracowaniu powinny znaleźć się co najmniej dwa argumenty. Przywołanie utworu literackiego w formie streszczenia nie jest argumentem. 5. Zdający musi w wypracowaniu wykorzystać dwa konteksty, ale nie musi odwoływać się do dwóch różnych typów kontekstów, np. jeden kontekst filozoficzny, drugi – historyczny; mogą być to dwa konteksty z tej samej kategorii. Jeżeli zdający przywoła w wypracowaniu lekturę obowiązkową jako kontekst i popełni błąd kardynalny, to praca zostanie oceniona na 0 punktów. 6. Wszystkie wyrazy napisane przez zdającego składają się na sumę wyrazów w wypracowaniu. Jeżeli zdający napisze rozdzielnie wyraz, który powinien napisać łącznie, to liczymy go jako dwa słowa. Liczbę wyrażoną cyframi traktujemy jako jeden wyraz. 7. Jeżeli wypowiedź jest nieczytelna (w rozumieniu czytelności zapisu), egzaminator oceni ją na 0 punktów. 8. Jeżeli wypowiedź nie zawiera w ogóle rozwinięcia (np. zdający napisał tylko wstęp), egzaminator przyzna 0 punktów w każdym kryterium. 9. Jeżeli wypowiedź zawiera mniej niż 300 wyrazów, jest oceniana wyłącznie w kryteriach: Spełnienie formalnych warunków polecenia oraz Kompetencje literackie i kulturowe. W pozostałych kryteriach egzaminator przyzna 0 punktów. 10. Jeżeli wypowiedź jest napisana niesamodzielnie, np. zawiera fragmenty odtworzone z podręcznika, zadania zawartego w arkuszu egzaminacyjnym lub innego źródła, w tym internetowego, lub jest przepisana od innego zdającego, wówczas egzamin z języka polskiego, w przypadku takiego zdającego, zostanie unieważniony. 11. Zabronione jest pisanie wypowiedzi obraźliwych, wulgarnych lub propagujących postępowanie niezgodne z prawem. W przypadku takich wypowiedzi zostanie podjęta indywidualna decyzja dotycząca danej pracy, np. nie zostaną przyznane punkty za styl i język lub cała wypowiedź nie będzie podlegała ocenie. Zasady oceniania rozwiązań zadań Zadanie 17. (0–35) Wybierz jeden z poniższych tematów i napisz wypracowanie. • W wypracowaniu rozważ problem podany w temacie. Przedstaw również swoje zdanie i je uzasadnij. • W rozważaniach przedstaw argumenty, odwołując się do utworów literackich oraz do wybranych kontekstów (np.: historycznoliterackiego, literackiego, biograficznego, kulturowego, religijnego, mitologicznego, biblijnego, historycznego, filozoficznego, egzystencjalnego, politycznego, społecznego). • Jednym z utworów literackich musi być lektura obowiązkowa wybrana spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 tego arkusza egzaminacyjnego. • Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 wyrazów. Temat 1. Młodość jako czas pierwszych nadziei i rozczarowań. W pracy odwołaj się do: • wybranej lektury obowiązkowej – utworu epickiego albo dramatycznego • innego utworu literackiego – może to być również utwór poetycki • wybranych kontekstów. Zakres merytoryczny problemu sformułowanego w temacie: 1. Rozumienie pojęć: • młodość rozumiana w sensie metrykalnym albo mentalnym, duchowym • pierwsze nadzieje – przekonanie o słuszności jakichś idei, wiara w urzeczywistnienie marzeń/pragnień, pierwsze miłości • pierwsze rozczarowania – zderzenie marzeń / wyobrażeń o ludziach i świecie z rzeczywistością, która jest inna, niż się wydawało: przeżycie zawodu, doświadczenie pierwszych porażek. 2. Stopień realizacji tematu a) Pełna realizacja tematu obejmuje: • młodość • pierwsze nadzieje • pierwsze rozczarowania b) Minimalna realizacja tematu obejmuje: • młodość jako czas pierwszych nadziei ALBO • młodość jako czas pierwszych rozczarowań. 3. Lektura obowiązkowa – dowolna lektura obowiązkowa ilustrująca zagadnienie sformułowane w temacie. Temat 2. Słowa – czyny. Co stanowi fundamenty zaufania? W pracy odwołaj się do: • wybranej lektury obowiązkowej – utworu epickiego albo dramatycznego • innego utworu literackiego – może to być również utwór poetycki • wybranych kontekstów. Zakres merytoryczny problemu sformułowanego w temacie: 1. Rozumienie pojęć: • zaufanie – przekonanie, że jakiejś osobie można ufać, że czyjeś informacje itp. są prawdziwe • fundamenty zaufania – to, co daje początek zaufaniu lub to, co jest podstawą darzenia kogoś zaufaniem / podstawą zaufania między ludźmi • słowa – werbalne zapewnienia o darzeniu kogoś zaufaniem • czyny – gesty, zachowania, przedsięwzięcia, które świadczą, że ktoś jest godny czyjegoś zaufania / że ktoś nie zawiódł czyjegoś zaufania. 2. Stopień realizacji tematu a) Pełna realizacja tematu obejmuje: • zaufanie • słowa i ich znaczenie dla budowania zaufania • czyny i ich znaczenie dla budowania zaufania. b) Minimalna realizacja tematu obejmuje: • słowa i ich znaczenie dla budowania zaufania ALBO • czyny i ich znaczenie dla budowania zaufania. 3. Lektura obowiązkowa – dowolna lektura obowiązkowa ilustrująca zagadnienie sformułowane w temacie. Zasady oceniania rozwiązań zadań ZASADY OCENIANIA WYPRACOWANIA Za napisanie wypracowania zdający będzie mógł otrzymać maksymalnie 35 punktów. Oceniając wypracowanie, egzaminatorzy będą przydzielali punkty w czterech kryteriach głównych, tj.: 1. spełnienie formalnych warunków polecenia (od 0 do 1 pkt; ≈ 3%) 2. kompetencje literackie i kulturowe (od 0 do 16 pkt; ≈ 46%) 3. kompozycja wypowiedzi (od 0 do 7 pkt; = 20%) 4. język wypowiedzi (od 0 do 11 pkt; ≈ 31%). W ramach 3. kryterium głównego, tj. „kompozycja wypowiedzi”, egzaminatorzy będą przydzielali punkty w trzech kryteriach składowych, tj.: 3a. struktura wypowiedzi 3b. spójność wypowiedzi (tj. logika i uporządkowanie wypowiedzi) 3c. styl wypowiedzi. W ramach 4. kryterium głównego, tj. „język wypowiedzi”, egzaminatorzy będą przydzielali punkty w trzech kryteriach składowych, tj.: 4a. zakres i poprawność środków językowych 4b. poprawność ortograficzna 4c. poprawność interpunkcyjna. Kryteria oceniania wypowiedzi pisemnej Spełnienie formalnych Kompetencje Kompozycja Język warunków polecenia literackie i kulturowe wypowiedzi wypowiedzi (SFWP) [1 pkt] (KLiK) [16 pkt] (KW) [7 pkt] (JW) [11 pkt] Struktura Zakres i poprawność wypowiedzi [3 pkt] środków językowych [7 pkt] Spójność Poprawność wypowiedzi [3 pkt] ortograficzna [2 pkt] Styl Poprawność interpunkcyjna wypowiedzi [1 pkt] [2 pkt] 1. Spełnienie formalnych warunków polecenia (maksymalnie 1 punkt) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy: • nie występuje w nim błąd kardynalny • w wypracowaniu zdający odwołał się do lektury obowiązkowej wybranej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym • wypowiedź w co najmniej jednym fragmencie dotyczy problemu wskazanego w poleceniu • napisane wypracowanie jest w jakiejkolwiek części wypowiedzią argumentacyjną. • W wypracowaniu nie występuje błąd kardynalny. 1 pkt ORAZ • W wypracowaniu jest odwołanie do lektury obowiązkowej wybranej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym. ORAZ • Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu. ORAZ • Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną. • Wypracowanie nie spełnia któregokolwiek z warunków określonych w kategorii 0 pkt „1 pkt”. ALBO • Wypowiedź jest napisana w formie planu albo w punktach. Uwaga: jeżeli w kryterium Spełnienie formalnych warunków polecenia przyznano 0 pkt, we wszystkich pozostałych kryteriach przyznaje się 0 pkt. Wyjaśnienia (kryterium 1. – SFWP) 1. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o: 1) nieznajomości treści lektury obowiązkowej, do której odwołuje się zdający, w zakresie: a) fabuły, w tym głównych wątków utworu; b) losów głównych bohaterów, w tym np. łączenie biografii różnych bohaterów; LUB 2) całkowicie nieuprawnionej interpretacji lektury obowiązkowej będącej falsyfikacją danego tekstu. 2. W przypadku lektur obowiązkowych błąd kardynalny może dotyczyć wyłącznie lektur obowiązkowych wskazanych w podstawie programowej jako lektury do omówienia w całości (nie we fragmentach). 3. W wypracowaniu zdający musi odwołać się do lektury obowiązkowej – w zależności od tematu – wskazanej w poleceniu albo wybranej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym. Odwołanie się zdającego do lektury obowiązkowej oznacza, że co najmniej jedno zdanie o tej lekturze ma charakter analityczny, a nie tylko informacyjny. a) Przykład zdania analitycznego: W Lalce to w Zasławku można zobaczyć świetnie funkcjonujące gospodarstwo Prezesowej, która realizowała pozytywistyczne idee pracy organicznej i pracy u podstaw. b) Przykład zdania informacyjnego: W swojej pozytywistycznej powieści pt. Lalka Zasady oceniania rozwiązań zadań Bolesław Prus ukazuje obraz Warszawy. Za zdania informacyjne uznaje się również sformułowania będące wyłącznie przepisanymi fragmentami polecenia lub parafrazą polecenia. 4. Jeśli jedyna lektura obowiązkowa jest przywołana lakonicznie, bardziej w kontekście / w nawiązaniu do innego utworu literackiego, który zdający szerzej omawia w wypracowaniu, wówczas przywołanie tej lektury traktowane jest jako spełnienie formalnych warunków zadania, ale oceniając KLiK, nie uwzględnia się tej lektury jako kontekst. 5. „Problem wskazany w poleceniu” obejmuje: a) zakres merytoryczny zagadnienia, którego omówienie jest wymagane, ORAZ b) opinię zdającego wraz z uzasadnieniem. 6. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli obejmuje co najmniej jeden aspekt zakresu merytorycznego ORAZ opinię albo uzasadnienie. 7. Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną, jeżeli zawiera co najmniej jeden akapit argumentacyjny. 2. Kompetencje literackie i kulturowe (maksymalnie 16 punktów) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy w wypracowaniu zdający: • wykorzystał znajomość – odpowiednio – wskazanej w poleceniu lub wybranej lektury obowiązkowej oraz innego utworu literackiego w sposób funkcjonalny • funkcjonalnie wykorzystał konteksty, np.: historycznoliteracki, teoretycznoliteracki, literacki, biograficzny, kulturowy, mitologiczny, biblijny, religijny, historyczny, filozoficzny, egzystencjalny, polityczny, społeczny, które pogłębiają i rozwijają rozważany problem • przedstawił bogatą argumentację, świadczącą o jego erudycji • wykazał się wiedzą i umiejętnościami z zakresu kształcenia literackiego i kulturowego oraz kształcenia językowego • nie popełnił błędów rzeczowych zarówno w odniesieniu do przywołanych tekstów literackich oraz kontekstów, jak i terminologii historycznoliterackiej oraz/lub teoretycznoliterackiej. Funkcjonalność wykorzystania utworów wskazanych Liczba Błędy w poleceniu Poziom argumentacji wypowiedzi; erudycyjność wypowiedzi punktów rzeczowe (lektury obowiązkowej oraz innego utworu literackiego). Dwa utwory • Bogata argumentacja. wykorzystane • Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów. 16 pkt w pełni • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. funkcjonalnie. zeb Uwaga: za każdy błąd rzeczowy należy odjąć 1 pkt od ogólnej liczby punktów przyznanych za KLiK, maksymalnie do 16 pkt i bez punktów ujemnych. • Zadowalająca argumentacja. 15 pkt • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie. • Zadowalająca argumentacja. • W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo 14 pkt funkcjonalnie. • Powierzchowna argumentacja. 13 pkt • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów. Jeden utwór • Bogata argumentacja. wykorzystany • Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów. 12 pkt w pełni • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. funkcjonalnie, • Zadowalająca argumentacja. a drugi – 11 pkt • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie. częściowo • Powierzchowna argumentacja. funkcjonalnie. • W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo 10 pkt funkcjonalnie. • Powierzchowna argumentacja. 9 pkt • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów. Dwa utwory • Trafna argumentacja. wykorzystane • Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów. 8 pkt częściowo • Praca zawiera fragmenty erudycyjne. funkcjonalnie. • Zadowalająca argumentacja. 7 pkt • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie. • Powierzchowna argumentacja. • W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo 6 pkt funkcjonalnie. • Powierzchowna argumentacja. 5 pkt • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów. Tylko jeden utwór • Trafna argumentacja. 4 pkt wykorzystany • Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów. częściowo ALBO • Zadowalająca argumentacja. w pełni 3 pkt • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie. funkcjonalnie. • Powierzchowna argumentacja. • W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo 2 pkt funkcjonalnie. • Powierzchowna argumentacja. 1 pkt • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów. Żaden utwór nie został wykorzystany przynajmniej w części funkcjonalnie. 0 pkt wynosi 0 pkt, wówczas w pozostałych kryteriach (Kompozycja wypowiedzi oraz Język wypowiedzi) przyznaje się 0 pkt. Zasady oceniania rozwiązań zadań Wyjaśnienia (kryterium 2. – KLiK) 1. Poprzez wykorzystanie utworu rozumie się wykorzystanie znajomości jego treści oraz odczytanych sensów. 2. Zdający powinien funkcjonalnie wykorzystać w wypracowaniu znajomość dwóch utworów wskazanych w poleceniu, tzn. lektury obowiązkowej ORAZ innego utworu literackiego. Funkcjonalne wykorzystanie znajomości tekstu oznacza przywołanie w wypracowaniu: 1) takich elementów fabuły, np. wydarzeń, bohaterów, wątków 2) sensów utworów, które istotnie wspierają tok rozumowania zdającego, albo dobrze ilustrują to, o czym zdający pisze. Funkcjonalność wykorzystania znajomości tekstów ocenia się w odniesieniu do tematu pracy. Jeżeli w części zasadniczej pracy w charakterze argumentów/przykładów wykorzystane są elementy fabuły lub sensy utworów, które nie są spójne np. ze stanowiskiem zdającego wyrażonym we wstępie do pracy – wówczas uwzględnia się tę niespójność w ocenie spójności. 3. Utwór literacki nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, ale nie wyciąga żadnego wniosku, nie formułuje żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem. 4. Jeżeli zdający w wypracowaniu napisze więcej niż o dwóch utworach literackich (np. o dwóch lekturach obowiązkowych i o dwóch innych tekstach literackich), o różnym stopniu funkcjonalności, do oceny stopnia realizacji kryterium bierze się pod uwagę dwa utwory wykorzystane w sposób najbardziej funkcjonalny, z których jeden musi być lekturą obowiązkową. Pozostałe utwory mogą być traktowane jako kontekst literacki. 5. Argumentacja to udowodnienie tezy/opinii/stanowiska przedstawionego przez zdającego za pomocą argumentów. Bogata argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi przykładami i szeroka/wieloaspektowa, uwzględniająca konteksty, stanowiąca – jako całość – wnikliwą analizę problemu sformułowanego w poleceniu; zawiera elementy refleksji / głębszego namysłu nad problemem. W sytuacji, gdy znajomość utworów literackich została wykorzystana częściowo funkcjonalnie, mówimy o argumentacji trafnej. Zadowalająca argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi przykładami. Powierzchowna argumentacja – to argumentacja oparta na uogólnieniach, niewnikająca w istotę rzeczy, poprzestająca na pobieżnych obserwacjach, mało dokładna, czasami niepoparta przykładami; również argumentacja, w której zdający podejmuje próbę zbudowania argumentu, dobierając jedynie środki językowe typowe dla struktur argumentacyjnych, np. Moim pierwszym argumentem jest... 6. Kontekst należy rozumieć jako odniesienie się przez zdającego w pracy do np.: 1) innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu 2) historii literatury 3) teorii literatury 4) charakteru epoki 5) biografii autora 6) filmu, spektaklu teatralnego 7) utworu muzycznego, dzieła plastycznego 8) mitologii 9) Biblii 10) religii 11) historii 12) filozofii 13) kwestii politycznych 14) kwestii społecznych, wybrane przez zdającego w sposób celowy, przydatne do osadzenia omawianego utworu w szerszej perspektywie i pogłębionego odczytania sensów utworu literackiego, do którego zdający odwołuje się w wypracowaniu. Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu polega na trafnym jego doborze ze względu na rozważany problem; kontekst pogłębia i rozwija omawiane zagadnienie. Pogłębienie i omówienie danego zagadnienia poprzez konteksty nie oznacza konieczności dogłębnej analizy samych kontekstów jako takich; w szczególności nie może prowadzić do dygresji stosowanej niefunkcjonalnie. 7. Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie to odniesienie wyłącznie na poziomie przywołania, np. informacji, wydarzenia; kontekst jest poprawny, ale ogranicza się tylko do funkcji informacyjnej, nie pogłębia i nie rozwija omawianego zagadnienia. 8. Kontekst poprzez odniesienie się przez zdającego do innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, ale nie wyciąga żadnego wniosku, nie formułuje żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem. 9. Erudycję należy rozumieć jako wiedzę przedmiotową zdającego, w tym wiedzę i umiejętność wykorzystania kontekstów, kodów kulturowych, terminologii, znajomości kultury, w tym literatury i sztuki. Wypowiedź świadcząca o erudycji zdającego to wypracowanie, w którym zdający, rozważając problem sformułowany w poleceniu, funkcjonalnie wykorzystał wiedzę przedmiotową. 10. W ocenie poziomu argumentacji wypowiedzi nie uwzględnia się fragmentów wypowiedzi zawierających błędy rzeczowe. 11. Błąd rzeczowy – to błąd świadczący o: • nieznajomości wskazanej w poleceniu lektury obowiązkowej (zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym), do której odwołuje się zdający, w zakresie innym niż w przypadku błędu kardynalnego, tj. np. błąd w nazwisku autora, w przypisaniu autorstwa, w nazwisku/imieniu bohatera (dopuszczalne błędy w zapisie, nieprowadzące do trudności w identyfikacji bohatera lub autora, np. *Russeau albo *Rouseau zamiast Rousseau – błędny zapis to błąd ortograficzny), dotyczący losów bohaterów drugoplanowych bądź wątków innych niż główne Zasady oceniania rozwiązań zadań • nieznajomości utworu literackiego lub tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, innego niż lektura obowiązkowa lub utwór literacki wskazany w poleceniu (każdy błąd merytoryczny) • nieuprawnionej interpretacji fragmentu lub fragmentów / części utworu literackiego, w tym poetyckiego, do którego odwołuje się zdający, będącej częściową lub całkowitą falsyfikacją danego utworu • nieznajomości zagadnień z zakresu teorii i historii literatury bądź języka, np. stosowanie pojęć typowych dla epiki w odniesieniu do liryki (np. *narrator wiersza; *wiersz „Ocalony” Różewicza opowiada). Nie są błędem rzeczowym sformułowania takie jak np. utwór pokazuje, wiersz ukazuje • braku wiedzy dotyczącej wybranego przez zdającego kontekstu, np. błędne przywołanie pojęć lub faktów historycznych. Jako błąd rzeczowy traktujemy również niepoprawne przywołanie cytatu z utworu literackiego, oznaczone cudzysłowem. 12. Dokładnie ten sam błąd rzeczowy (np. konsekwentne stosowanie błędnego imienia bohatera, którego da się w jednoznaczny sposób zidentyfikować, a fakty opisane w wypracowaniu świadczą o znajomości lektury) powtórzony kilkakrotnie jest liczony jako jeden błąd. 13. Jeżeli dane sformułowanie stosowane/uznawane jest w nauczaniu zwyczajowo za „termin” (np. apokalipsa spełniona), ale nie jest terminem w rozumieniu encyklopedycznym oraz/lub nie jest wymienione w podstawie programowej, to błędu w takim sformułowaniu (np. *apokalipsa przepowiadana) nie traktuje się jako błędu rzeczowego, a jako błąd językowy. 3. Kompozycja wypowiedzi: struktura, spójność i styl (maksymalnie 7 punktów) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy: 1. w zakresie struktury wypowiedzi: • kompozycja wypowiedzi jest funkcjonalna, tzn. czy układ i sposób przedstawienia treści pomaga w zrozumieniu wypowiedzi • podział wypowiedzi – zarówno w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie), jak i w zakresie struktury akapitów – jest poprawny i funkcjonalny 2. w zakresie spójności wypowiedzi: • wypowiedź jest spójna, tzn. złożona z elementów, które tworzą logiczną i uporządkowaną całość • w wypowiedzi spójność jest zachowana zarówno wewnątrz zdań, jak również między zdaniami i akapitami • w wypowiedzi użyte zostały odpowiednie środki językowe, np. wskaźniki zespolenia tekstu, struktury metatekstowe, leksykalne wykładniki spójności, które ułatwiają śledzenie toku rozumowania autora 3. w zakresie stylu wypowiedzi: • styl wypowiedzi jest stosowny, tzn. czy zdający konsekwentnie posługuje się jednym, wybranym stylem, a jeżeli miesza różne style w wypowiedzi – to czy jest to uzasadnione (czy czemuś to służy, jest funkcjonalne) oraz czy zdający nie napisał wypowiedzi, stosując słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej. 3a. Struktura wypowiedzi Uporządkowanie Liczba elementów treściowych Podział wypowiedzi punktów wypowiedzi Elementy treściowe Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, 3 pkt wypowiedzi w całości lub część zasadnicza, zakończenie), jak w przeważającej części i w zakresie struktury akapitów; sposób A pracy są zorganizowane podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez problemowo. zdającego. Dopuszczalna 1 usterka. Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 2 pkt (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) B ALBO w zakresie struktury akapitów. Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 1 pkt (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) C ORAZ w zakresie struktury akapitów. • W pracy podjęta jest Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, 2 pkt próba organizacji część zasadnicza, zakończenie), jak elementów treściowych i w zakresie struktury akapitów; sposób D wypowiedzi podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez problemowo. zdającego. Dopuszczalna 1 usterka. • Elementy treściowe Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 1 pkt wypowiedzi (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) E zorganizowane w pracy ALBO w zakresie struktury akapitów. częściowo problemowo, częściowo wyłącznie Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 0 pkt pod względem (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) formalnym. ORAZ w zakresie struktury akapitów. • Elementy treściowe wypowiedzi w całości lub w przeważającej części pracy F zorganizowane wyłącznie pod względem formalnym, np. wg kolejno omawianych tekstów literackich. Elementy treściowe wypowiedzi niezorganizowane; wypowiedź stanowi 0 pkt G zbiór w znacznej mierze niezależnych elementów. Zasady oceniania rozwiązań zadań Wyjaśnienia (kryterium 3a – Struktura wypowiedzi) 1. Elementy treściowe wypowiedzi to – najogólniej rzecz ujmując – „bloki”, na które podzielone jest wypracowanie (w najprostszej formie: wstęp – część zasadnicza (rozwinięcie) – zakończenie, ale „część zasadnicza” zazwyczaj jest dzielona na kolejne „bloki”, tj. akapity). 1) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane problemowo (w toku problemowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej wypracowania omawia np. jeden aspekt tematu. Omawiając wybrany aspekt, zdający przywołuje argumentację i przykłady z różnych tekstów literackich / kontekstów; czynnikiem organizującym dany „blok” jest właśnie problem („ponadtekstowo”, „międzytekstowo”), a nie dany tekst literacki. 2) Możliwa jest sytuacja, w której zorganizowanie problemowe „pokrywa się” ze zorganizowaniem według kolejno omawianych tekstów literackich, jeżeli w pracy widoczny jest zamysł kompozycyjny wskazujący na tematyczne ustrukturyzowanie wypowiedzi, np. kolejny tekst literacki stanowi przykład umożliwiający np. uszczegółowienie wcześniej omawianego zagadnienia. 3) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane wyłącznie pod względem formalnym (w toku liniowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej wypracowania dotyczy innego tekstu literackiego / kontekstu, a jedynym identyfikowalnym czynnikiem organizującym taki układ jest po prostu omawianie w następujących po sobie „blokach” zagadnień dotyczących kolejnych tekstów / kontekstów; tekst jest zorganizowany wg tekstów „jeden po drugim” (np. zmiana kolejności akapitów nie wpływa na strukturę tekstu). 2. Ocena podziału wypowiedzi w skali ogólnej wymaga rozważenia proporcji i funkcjonalności zasadniczych „bloków” pracy, tj. wstępu – części zasadniczej – zakończenia. Usterki w podziale wypowiedzi w skali ogólnej mogą wynikać z np. nieproporcjonalnie i niefunkcjonalnie długiego wstępu, ze zbyt krótkiego (lakonicznego) zakończenia lub z braku jednego z tych „bloków”. 3. Ocena podziału wypowiedzi na akapity wymaga rozważenia, czy logika wywodu została odzwierciedlona w podziale na graficznie wyodrębnione i funkcjonalne akapity. Usterki w podziale wypowiedzi na akapity mogą wynikać np. z faktu, że w pracy występują wyodrębnione graficznie akapity, które nie stanowią zwartej myślowo całości, albo występują akapity, które powinny zostać podzielone na mniejsze bloki, ponieważ taki akapit zawiera kilka wątków (każdy z takich wątków stanowi sam w sobie zwartą myślowo całość). 4. W ocenie struktury wypowiedzi nie uwzględnia się niezrealizowania przez zdającego któregoś z elementów tematu, np. nieodwołania się w ogóle do jednego z tekstów wskazanych w temacie jako obowiązkowy. 3b. Spójność wypowiedzi Wypowiedź jest w całości spójna lub występują w niej nie więcej niż 2 zaburzenia 3 pkt w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. W wypowiedzi występuje 3–5 zaburzeń w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) 2 pkt na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. • W wypowiedzi występuje 6–8 zaburzeń w spójności (tj. logice, 1 pkt uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. LUB • Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ALBO z zakończeniem pracy. ALBO • Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ALBO częścią zasadniczą pracy. • W wypowiedzi występuje 9 lub więcej zaburzeń w spójności (tj. logice, 0 pkt uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. LUB • Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ORAZ z zakończeniem pracy. ALBO • Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ORAZ częścią zasadniczą pracy. Wyjaśnienia (kryterium 3b – Spójność wypowiedzi) 1. Wypowiedź jest spójna, jeżeli elementy, które ją tworzą, stanowią logiczną i uporządkowaną całość. 2. Wywód jest uporządkowany, jeśli każdy kolejny akapit wynika z poprzedniego, a np. przestawienie akapitów zaburzyłoby tok rozumowania przyjęty przez zdającego. 3. Zaburzenia w spójności mogą wynikać m.in. z: a) błędów logicznych, w tym ze zbyt daleko idących uogólnień, nieuzasadnionych wniosków (np. wnioski w zakończeniu pracy nie wynikają z przeprowadzonego rozumowania), sprzecznych stwierdzeń b) odstępstw od podporządkowania wywodu myśli przewodniej, np. wypracowanie zawiera niefunkcjonalne fragmenty stanowiące niezwiązane z tematem wątki poboczne c) zredagowaniu wstępu lub rozwinięcia, lub zakończenia, lub akapitu, które nie pasują logicznie do pozostałej części wypracowania, nie łączą się logicznie z poprzedzającą je częścią / poprzedzającym je akapitem d) rozwijania jednocześnie więcej niż jednego wątku („zazębiania” się wątków) e) pomijania pośrednich ogniw rozumowania, tzw. skróty myślowe f) wprowadzenie treści nieistotnych, zbędnych dla pracy, bez związku / pozostających w wątpliwym związku z tematem/wywodem Zasady oceniania rozwiązań zadań g) wprowadzania dygresji stosowanych niefunkcjonalnie h) przerywania toku myślenia zbędnymi zdaniami. 4. Błędy w spójności wewnątrz akapitów oznaczają np. nielogiczne połączenia zdań w akapicie oraz brak zastosowania w nim wskaźników zespolenia. 5. Błędy w spójności między akapitami oznaczają nielogiczne powiązanie danego akapitu z poprzednim lub poprzednimi akapitami oraz brak zastosowania wskaźników zespolenia między akapitami. 6. Błąd w składni prowadzący do błędu w spójności jest traktowany zarówno jako błąd językowy, jak i błąd w spójności. 3c. Styl wypowiedzi Styl w całości lub w przeważającej części stosowny, tj. adekwatny do odmiany 1 pkt pisanej języka oraz do sytuacji komunikacyjnej (jednorodny albo funkcjonalnie niejednorodny). Wypracowanie nie spełnia warunków określonych w kategorii „1 pkt”. 0 pkt Wyjaśnienia (kryterium 3c – Styl wypowiedzi) 1. Styl wypowiedzi – co do zasady – powinien być: jasny, prosty (nie: zawiły, pretensjonalny), zwięzły, jednolity. Dodatkowo może być żywy, obrazowy. 2. Wypracowanie powinno być napisane stylem stosownym do sytuacji komunikacyjnej, jaką jest egzamin maturalny, co oznacza, że nie należy redagować go, stosując słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej. Styl uznaje się za stosowny w przeważającej części, jeżeli jest stosowany w orientacyjnie 2/3 pracy. Styl jest niestosowny do sytuacji komunikacyjnej, jeżeli orientacyjnie ok. 2/3 wypracowania zredagowane jest przy użyciu struktur językowych charakterystycznych dla stylu potocznego w odmianie mówionej. 3. Styl wypracowania jest jednorodny, jeśli zdający konsekwentnie posługuje się jednym, wybranym stylem, odpowiednim dla treści i formy wypowiedzi, lub miesza różne style w wypowiedzi, ale jest to uzasadnione i celowe. 4. Indywidualne upodobania stylistyczne egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę stylu pracy zdającego. 4. Język wypowiedzi (maksymalnie 11 punktów) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał: 1. w odniesieniu do zakresu i poprawności środków językowych: • czy zdający poprawnie użył w wypowiedzi różnych rodzajów zdań i bogatej leksyki (np. frazeologizmów, wyrazów rzadziej używanych w języku polskim), czy też ograniczył się do najprostszych środków językowych • czy środki językowe, których użył zdający, pozwalają mu zrealizować temat w sposób swobodny i precyzyjny, czy też pobieżny, sprawiający trudność w zrozumieniu tekstu • ile błędów językowych, w tym błędów stylistycznych, zdający popełnił w pracy 2. w odniesieniu do poprawności ortograficznej: • ile błędów ortograficznych zdający popełnił w pracy 3. w odniesieniu do poprawności interpunkcyjnej: • ile błędów interpunkcyjnych zdający popełnił w pracy. 4a. Zakres i poprawność środków językowych Oceniając język wypowiedzi, egzaminator najpierw oceni zakres użytych środków językowych, a następnie – ich poprawność. Ostateczną liczbę punktów ustali na podstawie oceny obu tych aspektów wypowiedzi, zgodnie z poniższą tabelą. Poprawność środków Nie 18 lub więcej 4–5 6–7 8–9 10–11 12–14 15–17 więcej niż 3 błędów błędów błędów błędów błędów błędów błędów Zakres środków błędy jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. A B C D E F G H 1. Szeroki zakres środków językowych, tzn. • zróżnicowana składnia, • zróżnicowana leksyka, w tym np. 7 pkt 6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt bogata frazeologia, precyzyjne słownictwo, umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu. 2. Zadowalający zakres środków językowych, tzn. składnia i leksyka 6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt 0 pkt stosowne/odpowiednie do realizacji tematu. 3. Wąski zakres środków językowych, tzn. składnia i leksyka 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt 0 pkt 0 pkt proste/ograniczone, utrudniające realizację tematu. Przykładowo: za wypowiedź, w której zakres środków językowych wykorzystanych przez zdającego jest zadowalający i w której znajdują się 4 błędy językowe, egzaminator przyzna 5 pkt w tym kryterium. Zasady oceniania rozwiązań zadań Wyjaśnienia (kryterium 4a – Zakres i poprawność środków językowych) 1. Nie każde nieprecyzyjne sformułowanie jest niepoprawne językowo (stanowi błąd językowy); może być przejawem nieporadności językowej. Błędem jest nieporadność językowa będąca oczywistym nieuzasadnionym naruszeniem obowiązującej normy językowej. 2. Indywidualne upodobania językowe egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę poprawności środków językowych w pracy zdającego. 3. W wypracowaniu występuje zróżnicowana składnia, jeżeli w pracy zdający wykorzystał poprawnie co najmniej 4 różne struktury składniowe, np.: zdanie pojedyncze, zdanie złożone, zdanie wielokrotnie złożone, równoważnik zdania, imiesłowowy równoważnik zdania, strona bierna, paralelizm składniowy, poprawne wprowadzanie cytatu, zdanie pytające, zdanie wtrącone. 4. W wypracowaniu występuje zróżnicowana leksyka, jeżeli w pracy zdający np. stosuje wyrazy/wyrażenia synonimiczne, stosuje bogatą frazeologię, używa precyzyjnego słownictwa, w tym np. terminologii. 5. W ocenie zróżnicowania leksyki nie uwzględnia się nieuzasadnionych powtórzeń wyrazów, zwrotów. Nieuzasadnione powtórzenia są uwzględniane w liczbie błędów językowych. 4b. Poprawność ortograficzna Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 1 błąd ortograficzny. 2 pkt Praca zawiera 2–3 błędy ortograficzne. 1 pkt Praca zawiera 4 lub więcej błędów ortograficznych. 0 pkt Uwaga: Ten sam wyraz zapisany niepoprawnie ortograficznie, powtórzony w wypracowaniu, jest liczony jako jeden błąd ortograficzny. 4c. Poprawność interpunkcyjna Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 4 błędy interpunkcyjne. 2 pkt Praca zawiera 5–8 błędów interpunkcyjnych. 1 pkt Praca zawiera 9 lub więcej błędów interpunkcyjnych. 0 pkt INFORMACJA O ZASADACH OCENIANIA NA EGZAMINIE MATURALNYM Z JĘZYKA POLSKIEGO NA POZIOMIE PODSTAWOWYM I ROZSZERZONYM WYPRACOWAŃ ZDAJĄCYCH ZE STWIERDZONYMI DYSFUNKCJAMI Poprawność ortograficzna 1. W ocenie poprawności ortograficznej wypracowania (na poziomie zdającego, u którego stwierdzono dysleksję i dysortografię, egzaminator będzie uwzględniał następujące błędy (tzn. liczył je jako błędy ortograficzne): • błędy w zapisie wyrazów z u – ó, ż – rz, h – ch • łamanie zasady pisania wielką literą na początku zdania. 2. W ocenie poprawności ortograficznej wypracowania zdającego, u którego stwierdzono dysleksję i dysortografię, egzaminator nie będzie uwzględniał innych niż wymienione w pkt 1. błędów w zapisie (tzn. nie będzie liczył ich jako błędy ortograficzne), w tym: • dodawania, opuszczania, przestawiania liter, sylab lub całych wyrazów • mylenia liter – o podobnym kształcie (a – o, l – ł – t, n – r, m – n, u – w, e – ę, a – ą, i – j, u – y) – dużych i małych (z wyjątkiem początku zdania) – odpowiedników głosek zbliżonych fonetycznie (b – p, d – t, w – f, g – k, dz – c, sz – s, i – y, ę – em – en, ą – om– on, ś – ź, ć – dź) – różniących się w położeniu w stosunku do osi pionowej (p – b, d – b) lub poziomej (m – w, n – u, b – p, d – g, p – g) • ominięcia drobnych elementów graficznych, w tym – oznaczania miękkości nad literami – kropek (dż, ż, i, j) – „ogonków” przy literach ą lub ę i kreski (wężyka) przy literach ó, t lub ł • błędów dotyczących podziału wyrazu • utraty dźwięczności (kóska zamiast kózka, proźba zamiast prośba) • błędów wynikających ze schematycznego stosowania zasad ortografii, np. startóje bo startować • mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno • niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny zamiast skośny. Wyrazy z błędami, których nie uwzględnia się w ocenie poprawności ortograficznej, egzaminator podkreśli w wypracowaniu i nad każdym z nich zapisze literę D – oznaczającą dysleksję. Praca zawiera nie więcej niż 4 błędy ortograficzne. 2 pkt Praca zawiera 5–6 błędów ortograficznych. 1 pkt Praca zawiera 7 lub więcej błędów ortograficznych. 0 pkt Uwaga: Ten sam wyraz zapisany niepoprawnie ortograficznie, powtórzony w wypracowaniu, jest liczony jako jeden błąd ortograficzny. Zasady oceniania rozwiązań zadań Poprawność interpunkcyjna Praca zawiera nie więcej niż 7 błędów interpunkcyjnych. 2 pkt Praca zawiera 8–11 błędów interpunkcyjnych. 1 pkt Praca zawiera 12 i więcej błędów interpunkcyjnych. 0 pkt

Zasady oceniania rozwiązań Rodzaj dokumentu: zadań Egzamin maturalny Egzamin: Przedmiot: Poziom: EPOP-P1_P2-100-2208, EPOP-P1_P2-300-2208, Formy arkusza: EPOP-P1_P2-400-2208, EPOU-P1_P2-100-2208 Termin egzaminu: Termin poprawkowy – 23 sierpnia 2022 r. Data publikacji 9 września 2022 r. Uwaga. Akceptowane są wszystkie odpowiedzi merytorycznie poprawne, spełniające warunki zadania. Nr Poprawne odpowiedzi Zasady oceniania zadania 1.1. Przykładowe odpowiedzi 1 pkt – sformułowanie trafnego • Dzięki krytyce literackiej czytelnik wie, które książki argumentu. warto przeczytać. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna • Krytyka literacka pomaga czytelnikowi zrozumieć dzieło albo brak odpowiedzi. literackie. • Krytyka literacka rejestruje na bieżąco nowe zjawiska w życiu literackim i je ocenia. • Krytyka literacka pomaga odkrywać możliwości kreacyjne literatury. • Krytyka literacka rozwija naszą wiedzę o literaturze. • Krytyka literacka pomaga człowiekowi pojąć bogactwo zjawisk literackich (jest przewodnikiem po świecie literatury). 1.2. Przykładowe odpowiedzi 1 pkt – poprawne podanie • Nauka jest obiektywna, a krytyka literacka różnicy. subiektywna. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna • Nauka opisuje rzeczywistość, ale jej nie ocenia. albo brak odpowiedzi. Krytyka literacka zajmuje się ocenianiem dzieł literackich. 2. Przykładowe odpowiedzi 2 pkt – trafne podanie dwóch • Kierowanie się przez krytyka własnymi upodobaniami pułapek i poprawne powoduje subiektywizm w ocenie dzieła literackiego. wyjaśnienie, na czym każda z nich polega. • Wyrażanie schematycznych i oczywistych dla 1 pkt – trafne podanie jednej odbiorców poglądów na temat książek, co może pułapki i poprawne spowodować, że krytyk straci na popularności, bo wyjaśnienie, na czym ta odbiorcy będą w stanie przewidzieć jego reakcję na pułapka polega. nową książkę / jak oceni nową książkę. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna • Odbieranie i wartościowanie literatury w sposób albo brak odpowiedzi. schematyczny/ według stałego klucza interpretacyjnego, co może utrudnić odkrycie Uwaga. nowatorskich książek. Żeby wyjaśnić, na czym polega pułapka zawodowa, na jaką narażony jest krytyk, zdający musi podać skutki działania krytyka, które uznaje za pułapkę. 3. Przykładowe odpowiedzi 1 pkt – poprawne wyjaśnienie. • Przedmiotem oceny krytyka literackiego jest literatura, 0 pkt – odpowiedź niepełna lub dlatego wyspa oznacza wyjątkową książkę, którą niepoprawna albo brak napotkał. odpowiedzi. • Oryginalne dzieło literackie, które przeczytał krytyk literacki i które spowodowało, że zmienił swoje założenia dotyczące wartościowania dzieł literackich. • Tekst literacki, który przekroczył dotychczasowe wyobrażenia krytyka o literaturze. Zasady oceniania rozwiązań zadań • Wyspa to zjawisko literackie lub doświadczenie czytelnicze krytyka, które zmusiło go do przewartościowania poglądów czy upodobań. 4. Poprawna odpowiedź 2 pkt – trzy poprawne PRAWDA odpowiedzi. PRAWDA 1 pkt – dwie poprawne FAŁSZ odpowiedzi. 0 pkt – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi. 5. Poprawna odpowiedź 1 pkt – odpowiedź poprawna. A 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. 6. Przykładowa odpowiedź 3 pkt – ze streszczenia wynika, Małgorzata Łukasiewicz w tekście mówi o funkcji i wartości jaki jest temat tekstu i co krytyki literackiej. Autorka tekstu wskazuje cechy, które na ten temat powinny charakteryzować dobrego krytyka i przekonuje, że powiedziano w tekście; pełni on funkcje służebne wobec literatury i jej odbiorców. adekwatny poziom Dlatego musi się wyróżniać wysokimi kompetencjami uogólnienia; czytelniczymi i ustalonymi poglądami na tematy literackie. streszczenie logicznie Jednak osiąga mistrzostwo dopiero wtedy, gdy potrafi spójne; właściwa liczba zakwestionować swoje poglądy, natknąwszy się na słów. wyjątkową książkę. [60 wyrazów] 2 pkt – ze streszczenia wynika, jaki jest temat tekstu i co Inne przykładowe określenia tematu tekstu: na ten temat • specyfika pracy krytyka literackiego powiedziano w tekście; • wartościowanie literatury przez krytykę literacką ALE zaburzenia • specyfika czytania literatury przez krytyka. dotyczące poziomu uogólnienia LUB logicznej spójności streszczenia. 1 pkt – ze streszczenia wynika, jaki jest temat tekstu i co na ten temat powiedziano w tekście; ALE zaburzenia dotyczące poziomu uogólnienia ORAZ logicznej spójności streszczenia. 0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi. 7. Poprawna odpowiedź 2 pkt – trzy poprawne FAŁSZ odpowiedzi. PRAWDA 1 pkt – dwie poprawne PRAWDA odpowiedzi. 0 pkt – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi. 8. Przykładowe odpowiedzi 1 pkt – poprawne wyjaśnienie. • Narracyjność gier komputerowych polega na tym, że 0 pkt – odpowiedź niepoprawna gry stanowią opowieść. albo brak odpowiedzi. • Polega na tym, że gry komputerowe mają fabułę. • Narracyjność gier polega na ich tekstowości (tekstowym charakterze). 9. Przykładowe odpowiedzi 1 pkt – poprawne wyjaśnienie. • Historia w grze komputerowej jest opowiadana 0 pkt – odpowiedź niepoprawna dynamicznie – poprzez zmianę planów, podobnie jak lub niepełna albo brak w filmie. odpowiedzi. • Gry komputerowe jako opowieść są wynikiem czyjegoś montażu, podobnie jak filmy. 10. Przykładowe odpowiedzi 1 pkt – poprawne wyjaśnienie. • W fabule gier komputerowych wykorzystują – 0 pkt – odpowiedź niepoprawna najczęściej zapośredniczone z filmów lub komiksów – albo brak odpowiedzi. motywy literackie. • W fabule gier komputerowych wykorzystują wątki kultury popularnej. • W grach komputerowych pojawiają się bohaterowie literaccy zapośredniczeni z adaptacji filmowych książek. • Budują fabułę gry w oparciu o audiowizualną lub komiksową wersję utworu literackiego. • Zapożyczają z literatury narracyjność jako sposób mówienia. 11.1. Poprawna odpowiedź 1 pkt – poprawne podanie Autor: Bolesław Prus nazwiska autora i tytułu Tytuł: „Lalka” utworu. 0 pkt – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi. Uwagi. • Uznaje się odpowiedzi B. Prus, Prus, Aleksander Głowacki. • Pomyłka w imieniu lub nazwisku autora skutkuje przyznaniem 0 pkt. Zasady oceniania rozwiązań zadań 11.2. Przykładowa odpowiedź 2 pkt – poprawne określenie • Narracja służy nakreśleniu kontekstu wydarzeń, dwóch funkcji narracji ponieważ podane daty oraz przytoczone wydarzenia wraz uzasadnieniem polityczne pozwalają na umieszczenie wydarzeń każdej z nich. z powieści w określonym czasie historycznym. 1 pkt – poprawne określenie • Narracja wprowadza również w akcję powieści, jednej funkcji narracji ponieważ poprzez opis zachowania i wypowiedzi wraz uzasadnieniem. mieszkańców Krakowskiego Przedmieścia czytelnik 0 pkt – odpowiedź niepoprawna poznaje głównego bohatera, Stanisława Wokulskiego, albo brak odpowiedzi. i dowiaduje się, że jego losy są dla rozmówców równie ważne, jak wydarzenia polityczne na świecie. Uwagi. • Narracja pełni funkcję informacyjną. Z podanego • W przypadku błędu fragmentu czytelnik dowiaduje się, kiedy rozpoczyna się rzeczowego dotyczącego akcja utworu, uzyskuje także informacje na temat „Lalki” Bolesława Prusa kontrowersyjności postępowania Stanisława przyznaje się 0 punktów. Wokulskiego. • Jeżeli w zadaniu 11.1. zdający poda niewłaściwy tytuł utworu, to za zadanie 11.2 przyznaje się 0 pkt. Jeżeli w zadaniu 11.1. zdający poda właściwy tytuł, ale błędnie określi autora ALBO nie wypełni części 11.1, to sprawdza się i ocenia rozwiązanie zadania 11.2. 12. Poprawna odpowiedź 1 pkt – trzy poprawne 1A przyporządkowania. 2C 0 pkt – odpowiedź niepoprawna 3D lub niepełna albo brak odpowiedzi. Razem: 20 Zadanie 13. (0–50) Temat 1. Czy w życiu możliwe jest zadośćuczynienie za popełnione przewinienia? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do fragmentu Pana Tadeusza, całego utworu Adama Mickiewicza oraz do wybranego tekstu kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. Wskazówki do tematu nr 1. • Teza musi być zgodna z poleceniem, fragmentem Pana Tadeusza, odniesieniem do całości utworu oraz z przywołanym tekstem kultury. • Uzasadnienie powinno wynikać z interpretacji załączonego fragmentu, odwołania do całości Pana Tadeusza i wybranego tekstu kultury, a odwołania te muszą być funkcjonalne dla argumentacji, nie mogą być prostym streszczeniem. • W przypadku Pana Tadeusza i innych utworów oznaczonych gwiazdką w podstawie programowej błąd rzeczowy może mieć charakter błędu kardynalnego. Temat 2. Czy człowiek marzy o piękniejszym świecie, czy stara się zmieniać ten, w którym żyje? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do fragmentów Ludzi bezdomnych Stefana Żeromskiego oraz do wybranych tekstów kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. Wskazówki do tematu nr 2. • Teza musi być zgodna z poleceniem, fragmentem tekstu oraz z przywołanymi tekstami kultury. • Uzasadnienie powinno wynikać z interpretacji załączonego fragmentu i odwołania do wybranych tekstów kultury, a odwołania te muszą być funkcjonalne dla argumentacji, nie mogą być prostym streszczeniem. • W przypadku utworów oznaczonych gwiazdką w podstawie programowej błąd rzeczowy może mieć charakter błędu kardynalnego. Zasady oceniania rozwiązań zadań Kryteria oceny rozprawki Sformułowanie stanowiska wobec Uzasadnienie Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność A B C D E F Styl tekstu G H problemu stanowiska rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu podanego w poleceniu Uzasadnienie Pełna trafne, Zapis Stanowisko jest 18 spójność szerokie Brak błędów w pełni adekwatne wypowiedzi i pogłębione Brak błędów Kompozycja Styl lub nieliczne poprawny 6 do problemu 4 6 2 lub 4 6 4 rzeczowych funkcjonalna stosowny błędy lub nieliczne podanego Uzasadnienie nieznaczne nierażące błędy w poleceniu 12 trafne zaburzenia nierażące i szerokie spójności Stanowisko jest Uzasadnienie częściowo 8 trafne, Nie więcej Liczne błędy Liczne błędy Zaburzenia Znaczne Styl adekwatne ale wąskie niż jeden nierażące nierażące 3 2 3 funkcjonalności 1 zaburzenia 2 częściowo 3 2 do problemu błąd lub nieliczne lub nieliczne Uzasadnienie kompozycji spójności stosowny podanego 4 rzeczowy błędy rażące błędy rażące częściowe w poleceniu Stanowisko jest Brak nieadekwatne Błędy Brak zamysłu Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy 0 0 uzasadnienia 0 0 0 0 0 0 lub brak rzeczowe kompozycyjnego niespójna niestosowny rażące rażące stanowiska stanowiska UWAGA Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli praca składa się z mniej niż 250 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C. Pojawienie się rzeczowego błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów. Objaśnienia dotyczące kryteriów oceny rozprawki A. Sformułowanie stanowiska (np. w postaci tezy lub hipotezy). Zdający powinien zrozumieć problem postawiony w poleceniu i sformułować stanowisko będące rozwiązaniem problemu. Stanowisko jest oceniane ze względu na to, czy jest udaną próbą rozwiązania problemu. Adekwatność to odpowiedniość (zgodność, współmierność) stanowiska i problemu (zdający może się zgodzić, nie zgodzić, zachować postawę ambiwalentną wobec istoty problemu). Sformułowanie stanowiska będącego częściowo udaną próbą rozwiązania problemu jest skutkiem niepełnego zrozumienia problemu lub niepełnego zrozumienia tekstu. Wypowiedź argumentacyjna, w której brak stanowiska, może zawierać jedynie streszczenie tekstu, biografię autora itp. lub rozwijać myśli niezwiązane z poleceniem. Sformułowanie stanowiska nie musi stanowić wyodrębnionej części rozprawki. B. Uzasadnienie stanowiska jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne, czy jest szerokie i czy jest pogłębione. Uzasadnienie nie musi być graficznie wyodrębnioną częścią rozprawki. Uzasadnienie: – pogłębione to uzasadnienie, w którym zdający wnikliwie odniósł się w rozwinięciu do wszystkich elementów polecenia, – trafne zawiera logicznie poprawne argumenty (czyli stwierdzenia poparte przykładami) za przyjętym rozwiązaniem problemu. Szerokość uzasadnienia ocenia się na podstawie tego, czy zdający w swojej wypowiedzi odniósł się do wszystkich elementów wskazanych w poleceniu. Uzasadnienie jest: – szerokie, jeśli zdający trafnie odniósł się do wszystkich elementów wskazanych w poleceniu, – wąskie, jeśli zdający trafnie odniósł się tylko do niektórych elementów wskazanych w poleceniu (np. nie odniósł się do podanego w zadaniu tekstu lub nie przywołał innego tekstu kultury), – częściowe, jeżeli (a) niektórych argumentów nie można uznać za logicznie poprawne wobec przyjętego stanowiska lub (b) niektóre argumenty są niepoparte przykładami, lub (c) niektóre argumenty są wzajemnie sprzeczne. Wypowiedź argumentacyjna, w której brak uzasadnienia, nie zawiera logicznie poprawnych argumentów za przyjętym rozwiązaniem problemu lub rozwija myśli niezwiązane ze stanowiskiem. C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na uzasadnienie stanowiska wobec problemu uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego. D. Kompozycja oceniana jest ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity niezbędne dla jasnego Zasady oceniania rozwiązań zadań przedstawienia stanowiska i uzasadniających je argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie oraz konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń). Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna. E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń). F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność. Styl uznaje się za: – stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszczalne są drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności, – częściowo stosowny, jeśli w wypowiedzi zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne. – niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy. Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora. G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych. Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne. H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego. Temat 3. Zinterpretuj podany utwór. Postaw tezę interpretacyjną i ją uzasadnij. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. (Zbigniew Herbert, Pan Cogito a ruch myśli) Wskazówki do tematu 3. • Koncepcja interpretacyjna musi być widoczna w pracy, choć nie musi być wyrażona w formie tezy, może wynikać pośrednio z wywodu. • Przywołany przez zdającego kontekst powinien być sfunkcjonalizowany (nawiązujący do tekstu i pogłębiający koncepcję interpretacyjną). Nie wystarczy samo wskazanie lub hasłowe odwołanie się do niego. • Proste odczytanie (parafrazowanie, streszczanie) utworu nie jest jego interpretacją. Zasady oceniania rozwiązań zadań Kryteria oceny interpretacji utworu poetyckiego Uzasadnienie Koncepcja Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność A B tezy C D E F Styl tekstu G H interpretacyjna rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu interpretacyjnej Koncepcja Pełna Zapis niesprzeczna spójność Brak błędów w pełni z utworem, Uzasadnienie wypowiedzi Brak błędów Kompozycja Styl lub nieliczne poprawny 9 spójna 15 trafne 4 6 2 lub 4 6 4 rzeczowych funkcjonalna stosowny błędy lub nieliczne i obejmująca i pogłębione nieznaczne nierażące błędy sensy zaburzenia nierażące niedosłowne spójności Koncepcja niesprzeczna z utworem, Uzasadnienie ale niespójna 6 10 trafne, ale i/lub obejmująca niepogłębione Liczne błędy Liczne błędy w większości Nie więcej Zaburzenia Znaczne Styl nierażące nierażące znaczenia 2 niż jeden 3 funkcjonalności 1 zaburzenia 2 częściowo 3 2 lub nieliczne lub nieliczne dosłowne błąd rzeczowy kompozycji spójności stosowny błędy rażące błędy rażące Koncepcja Uzasadnienie częściowo 3 5 częściowo sprzeczna trafne z utworem Brak koncepcji Brak trafnych lub koncepcja Brak zamysłu argumentów Błędy Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy 0 całkowicie 0 0 0 kompozycyjneg 0 0 0 0 uzasadniających rzeczowe niespójna niestosowny rażące rażące sprzeczna o interpretację z utworem UWAGA Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. Jeśli praca składa się z mniej niż 250 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C. Pojawienie się rzeczowego błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów Objaśnienia dotyczące kryteriów oceny interpretacji utworu poetyckiego A. Koncepcja interpretacyjna jest efektem poszukiwania przez zdającego całościowego sensu utworu, tzn. jest pomysłem na jego odczytanie (wyrażonym np. w postaci tezy lub hipotezy interpretacyjnej). Ocenia się ją ze względu na to, czy jest niesprzeczna z utworem i czy jest spójna, a także czy zdający dociera do sensów niedosłownych interpretowanego utworu, czy czyta go jedynie na poziomie dosłownym. Koncepcja może być: – częściowo sprzeczna z utworem, jeśli jedynie we fragmentach (lub fragmencie) znajduje potwierdzenie w tekście. – całkowicie sprzeczna z utworem, jeśli nawet we fragmentach (lub fragmencie) nie znajduje potwierdzenia w tekście. – spójna, gdy obejmuje i łączy w całość odszukane przez piszącego sensy utworu. – niespójna, gdy jest fragmentaryczna, tzn. rekonstruuje pojedyncze sensy cząstkowe (np. z poszczególnych strof tekstu) bez wskazania całościowego sensu utworu, oraz gdy zawiera luźno powiązane, niepowiązane lub wzajemnie wykluczające się odczytania sensu utworu (niesprzeczne z interpretowanym utworem). Brak koncepcji to brak śladów poszukiwania sensu utworu (całościowego i/lub sensów cząstkowych) – praca nie jest interpretacją, a np. streszczeniem. Koncepcja interpretacyjna nie musi stanowić wyodrębnionej części pracy, może wynikać z jej całościowej wymowy. B. Uzasadnienie interpretacji jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne i czy jest pogłębione. Uzasadnienie może być: – trafne, jeśli zawiera wyłącznie powiązane z tekstem argumenty za odczytaniem sensu utworu. Argumenty muszą wynikać ze sfunkcjonalizowanej analizy, to znaczy wywodzić się z formy lub/i treści tekstu. – częściowo trafne, jeśli w pracy – oprócz argumentów niepowiązanych z tekstem lub/i niewynikających ze sfunkcjonalizowanej analizy – został sformułowany przynajmniej jeden argument powiązany z tekstem i wynikający ze sfunkcjonalizowanej analizy. – pogłębione, jeśli znajduje potwierdzenie nie tylko w tekście, ale także w kontekstach (np. biograficznym, historycznoliterackim, filozoficznym, kulturowym). Uczeń powinien choć częściowo rozwinąć przywołany kontekst, aby uzasadnić jego pojawienie się. – niepogłębione, gdy zdający przywołuje argumenty tylko z tekstu albo tylko z kontekstu. Wszystkie argumenty muszą być sfunkcjonalizowane. C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na koncepcję interpretacyjną uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego. D. Kompozycja jest oceniana ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z wybranym przez ucznia gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity Zasady oceniania rozwiązań zadań niezbędne dla jasnego przedstawienia koncepcji interpretacyjnej i uzasadniających ją argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie oraz konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń). Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna. E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń). F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność. Styl uznaje się za: – stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszcza się drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności. – częściowo stosowny dotyczy wypowiedzi, w której zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne. – niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy. Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora. G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych. Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne. I. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego. USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW ORTOGRAFICZNYCH W PRACACH MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO Komisja Dydaktyczna Rady Języka Polskiego ustaliła, że podstawą podziału błędów ortograficznych na błędy rażące i błędy drugorzędne są reguły ortograficzne. Do błędów ortograficznych rażących zaliczono: – błędy w zakresie pisowni wyrazów z ó-u, rz-ż (w tym wyjątki od pisowni rz po spółgłoskach), ch-h; – błędy w zakresie pisowni nie z różnymi częściami mowy; – błędy pisowni zakończeń -ji, -ii, -i; – błędy w pisowni wielką i małą literą (z wyjątkiem pisowni przymiotników dzierżawczych); – błędy w zakresie pisowni cząstki -by z osobowymi formami czasownika; – błędy w zapisie przedrostków roz-, bez-, wes-, wz-, ws-; – błędy w pisowni nosówek (ą, ę) oraz połączeń om, on, em, en. Pozostałe odstępstwa od reguł ortograficznych, w tym m.in.: pisownię wyrażeń przyimkowych, dzielenie wyrazów przy przenoszeniu do nowej linii, pisownię zakończeń -ski, -cki, -dzki, -stwo, -wstwo; pisownię przedrostków z-, s-, ś-; pisownię -by z pozostałymi częściami mowy postanowiono traktować jako błędy drugorzędne. USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW INTERPUNKCYJNYCH W PRACACH MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO 1. Rażące błędy interpunkcyjne: a) postawienie jakiegokolwiek znaku interpunkcyjnego na początku wiersza b) brak znaku interpunkcyjnego (głównie: kropki, wykrzyknika, pytajnika) na końcu wypowiedzenia pojedynczego lub złożonego c) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym, w którym części składowe są połączone bezpośrednio (np. On idzie do kina, ja zostaję w domu.) d) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie – przed spójnikiem (również z przyimkiem), zaimkiem, a także przed częścią nadrzędną (np. Idź tam, dokąd ci każą.) e) pominięcie przecinka przed imiesłowem zakończonym na -ąc, -szy f) pominięcie pierwszego przecinka (lub obu) w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie z częścią składową wplecioną (z tzw. zdaniem albo wyrażeniem wtrąconym) (np. Auto, które oglądał, było za drogie.) g) w wypowiedzeniu złożonym współrzędnie – pominięcie przecinka przed spójnikami przeciwstawnymi, wynikowymi, synonimicznymi (czyli włącznymi), np. ale, lecz, jednak, więc, dlatego, czyli, to jest, to znaczy, a także postawienie przecinka przed spójnikami łącznymi, rozłącznymi, wyłączającymi, np. i, oraz, albo, lub, ani, ni. Te same przepisy obowiązują w wypowiedzeniu pojedynczym – między składnikami połączonymi spójnikami h) pominięcie przecinka w zdaniu złożonym porównawczym (np. Jest mądrzejszy, niż myślałam.) i) postawienie dwukropka, przecinka lub średnika po skrócie, po którym należy postawić kropkę, także po takim skrócie, po którym kropki się nie stawia j) brak kropki po skrócie, po którym należy ją postawić, lub postawienie kropki po skrócie, po którym jej się nie stawia k) brak przecinka między jednorodnymi (równorzędnymi) składnikami (częściami zdania) szeregu, którego części składowe nie są połączone spójnikami, a także brak spójnika między składnikami powtórzonymi (np. Kupiła w sklepie mąkę, cukier i inne produkty.) l) brak dwukropka przed przytoczeniem cudzych lub własnych słów m) brak dwukropka przy wymienianiu tytułu dzieła, nazwy, terminu, jeżeli nie są one w tekście w inny sposób wyróżnione (np. kursywą lub cudzysłowem) n) brak myślnika (otwierającego i zamykającego), ujmującego wyrazy lub wypowiedzenia wtrącone (Uwaga: tę samą funkcję pełnią nawiasy albo przecinki) o) brak myślników (lub myślnika) wydzielających człony wtrącone w cytowany tekst oraz tekst odautorski w partiach dialogowych p) brak cudzysłowu w tytułach publikacji, cytowanych wyrazach, zdaniach i wyrażeniach, jeżeli nie są one wyróżnione inaczej (np. kursywą). 2. Trzy błędy interpunkcyjne drugorzędne liczone są jako jeden błąd rażący. INFORMACJA O ZASADACH OCENIANIA PRAC Z JĘZYKA POLSKIEGO UCZNIÓW ZE STWIERDZONYMI DYSFUNKCJAMI W pracy maturalnej z języka polskiego autorstwa zdającego, u którego stwierdzono dysleksję i dysortografię, nie należy uwzględniać w ocenie następujących błędów: a) zmienionej kolejności liter w wyrazach, b) wstawionych dodatkowo liter w wyrazie, opuszczonych lub przestawionych liter, c) opuszczonego początku lub końca wyrazu, d) występowania w wyrazach głosek dźwięcznych zamiast bezdźwięcznych i odwrotnie, e) mylenia głosek „i” i „j”, głosek nosowych z końcówką fleksyjną, np.: ę-em, ą-om, f) mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno, g) niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny zamiast skośny, h) błędnego stosowania lub niestosowania znaków interpunkcyjnych.