Wzór na prawdopodobieństwo klasyczne mieści się w jednym ułamku i nikt nie ma z nim kłopotu. Kłopot zaczyna się przy liczeniu tego, co w tym ułamku stoi — bo w zadaniach maturalnych wyników jest zwykle za dużo, żeby je wypisać. Ta strona jest o tej części: jak policzyć ∣Ω∣ i liczbę zdarzeń sprzyjających, kiedy lista przestaje być metodą. Samo pojęcie zdarzenia losowego omawiam na stronie o rachunku prawdopodobieństwa.
Dział: Statystyka i prawdopodobieństwoPoziom: liceum — zakres podstawowyZadań z matury: 13
Krótko: Prawdopodobieństwo klasyczne zdarzenia A to P(A) = |A| : |Ω|, czyli liczba wyników sprzyjających podzielona przez liczbę wszystkich równie możliwych wyników. Przy rzucie kostką P(wypadnie 6) = 1/6.
Podstawa programowa wymienia to jako pierwszy punkt działu (XII. Rachunek prawdopodobieństwa i statystyka, zakres podstawowy, punkt 1: „oblicza prawdopodobieństwo w modelu klasycznym”).
P(A)=∣Ω∣∣A∣
gdzie ∣Ω∣ to liczba wszystkich możliwych wyników, a ∣A∣ — liczba wyników sprzyjających zdarzeniu A. Model klasyczny wymaga, żeby wszystkie wyniki elementarne były jednakowo prawdopodobne. Opis „symetryczna kostka” to zapewnia; samo słowo „losowo” nie wystarcza — sprawdź, jaki mechanizm losowania podano.
Cała praca polega na ustaleniu dwóch liczb — i tu obowiązuje jedna żelazna zasada:
Licznik i mianownik liczymy w TEN SAM sposób
Jeśli ∣Ω∣ liczysz z uwzględnieniem kolejności, to ∣A∣ też musi być tak liczone.
Jeśli traktujesz wyniki jako nieuporządkowane (wybór grupy), obie liczby muszą być takie.
Wymieszanie konwencji jest najczęstszym błędem w tym dziale i daje wynik, który wygląda poprawnie — bywa nawet mniejszy od jedynki, więc nic nie ostrzega.
Kontrola, którą warto robić zawsze: wynik musi mieścić się między 0 a 1. Ułamek większy od jedynki oznacza, że sprzyjających naliczono więcej niż wszystkich — czyli że licznik i mianownik liczono inaczej.
Model klasyczny — licznik i mianownik liczymy tą samą metodą
2Gdy wyników nie da się wypisać
Przy jednej kostce czy dwóch rzutach monetą wypisanie listy jest najszybszą metodą. Przy dwóch kostkach lista ma już 36 pozycji, a przy losowaniu dwóch osób z dziesięciu — 45. Wtedy liczymy, zamiast wypisywać.
sytuacja
jak liczyć ∣Ω∣
narzędzie
dwie kostki, dwa losowania ze zwracaniem
6⋅6, ogólnie nk
reguła mnożenia
losowanie bez zwracania, z kolejnością
n⋅(n−1)⋅…
reguła mnożenia z malejącymi czynnikami
wybór grupy, kolejność bez znaczenia
2n(n−1) dla par
dzielenie przez powtórzenia
liczby o zadanej liczbie cyfr
iloczyn możliwości na pozycjach
reguła mnożenia z ograniczeniami
Wszystkie cztery techniki opisuję szczegółowo przy regule mnożenia i w kombinatoryce — tutaj są narzędziem, a nie tematem. Warto natomiast zauważyć, jak często zadanie o prawdopodobieństwie jest w istocie zadaniem o zliczaniu: rachunek kończy się jednym dzieleniem, a cała trudność leży przed nim.
Przy dwóch kostkach wygodnie jest myśleć o wynikach jako o parach uporządkowanych: (2,6) to inny wynik niż (6,2), mimo że suma ta sama. Dzięki temu wszystkie 36 wyników jest jednakowo prawdopodobnych — a przy sumach tak nie jest, bo sumę 7 da się uzyskać na sześć sposobów, a sumę 2 tylko na jeden.
To rozróżnienie jest sednem najczęstszego nieporozumienia w tym dziale: suma oczek nie jest dobrym opisem przestrzeni zdarzeń, choć wygląda naturalnie. Przestrzenią są pary, a sumy to dopiero zdarzenia.
Dwie kostki — 36 par i nierówno częste sumy oczek
Grupa A gratis · B–E w sklepie
Sprawdź, czy to już umieją: sprawdzian z kluczem z działu „Kombinatoryka i statystyka” (liceum, klasa 4), gotowy do druku
Grupę A pobierzesz za darmo i sprawdzisz na niej, jak wygląda arkusz. Grupy B, C, D i E mają inne liczby w tych samych zadaniach, więc sąsiedzi w ławce nie przepiszą od siebie. Klucz z punktacją do każdej grupy.
✓ PDF od razu po płatności BLIK✓ Bez zakładania konta✓ Faktura dla szkoły
3Zdarzenie przeciwne — kiedy liczyć „na odwrót”
Jeżeli w treści pada sformułowanie „co najmniej jeden”, prawie zawsze szybciej jest policzyć prawdopodobieństwo zdarzenia przeciwnego:
P(A)=1−P(A′)
Powód jest praktyczny. „Co najmniej jedna szóstka w trzech rzutach” obejmuje przypadki: dokładnie jedna, dokładnie dwie, dokładnie trzy — czyli trzy osobne rachunki. Zdarzenie przeciwne to jeden przypadek: żadnej szóstki.
„co najmniej jeden” → policz „ani jednego” i odejmij od jedynki;
„co najmniej dwa” → czasem szybciej wprost, bo dopełnienie ma dwa przypadki;
„różne od…”, „nie…” → dopełnienie jest zwykle prostsze.
Samo pojęcie zdarzenia przeciwnego i jego własności opisuję w dziale; tutaj chodzi wyłącznie o to, kiedy się opłaca po nie sięgnąć.
Warto też pamiętać, że wynik pozostaje ułamkiem — i tak go zapisujemy. Prawdopodobieństwo 21691 jest odpowiedzią pełną; zamiana na 0,42 niczego nie dodaje, a bywa uznana za przybliżenie, o które nikt nie prosił.
4Najczęstsze modele w zadaniach maturalnych
Cztery schematy wracają w arkuszach regularnie i warto je rozpoznawać po pierwszym zdaniu treści.
model
co jest wynikiem
typowe ∣Ω∣
dwie kostki
para oczek
36
losowanie k osób z n
grupa (bez kolejności)
2n(n−1) dla k=2
losowa liczba n-cyfrowa
liczba
iloczyn możliwości na pozycjach
k rzutów monetą lub kostką
ciąg wyników
2k albo 6k
Przy losowaniu bez zwracania trzeba dodatkowo rozstrzygnąć, czy kolejność ma znaczenie. Dla pytań typu „jakie jest prawdopodobieństwo, że wylosowano dwóch chłopców” — nie ma, bo wynik nie zależy od tego, którego wylosowano pierwszego.
Nic się jednak nie stanie, jeśli policzysz obie liczby z kolejnością: w liczniku i mianowniku pojawi się wtedy ten sam czynnik 2 i skróci się. To dobra wiadomość dla kogoś, kto nie jest pewien konwencji — byle trzymać się jednej.
Ostatni wiersz tabeli tłumaczy, dlaczego rzuty monetą liczy się jako ciągi, a nie jako „liczbę orłów”. Wynik OOR jest innym elementem przestrzeni niż ORO, choć orłów jest tyle samo — i tylko przy takim opisie wszystkie wyniki są jednakowo prawdopodobne.
5Przykłady krok po kroku
Cztery modele po kolei: dwie kostki, losowanie bez zwracania, zdarzenie przeciwne i losowa liczba dwucyfrowa.
Przykład 1 Dwie kostki
Rzucamy dwiema symetrycznymi kostkami sześciennymi. Jakie jest prawdopodobieństwo, że suma oczek wyniesie 8?
Wynikiem jest para uporządkowana oczek, więc ∣Ω∣=6⋅6=36.
Wypisuję pary dające sumę 8: (2,6), (3,5), (4,4), (5,3), (6,2) — jest ich 5.
P=365.
Kontrola zakresu: 365 leży między 0 a 1 ✓
Kontrola konwencji: pary (3,5) i (5,3) policzyłem osobno — tak samo jak w mianowniku, gdzie (3,5) i (5,3) to dwa z trzydziestu sześciu wyników ✓
Odpowiedź: P=365
Gdyby przestrzenią były sumy (od 2 do 12), wyszłoby ∣Ω∣=11 i wynik 111 — błędny, bo sumy nie są jednakowo prawdopodobne. Suma 7 powstaje na sześć sposobów, a suma 2 na jeden.
Przykład 2 Losowanie bez zwracania
W grupie jest 6 dziewcząt i 4 chłopców. Losujemy dwie osoby. Jakie jest prawdopodobieństwo, że będą to dwaj chłopcy?
Kolejność nie ma znaczenia, więc liczę pary: ∣Ω∣=210⋅9=45.
Pary złożone z dwóch chłopców: 24⋅3=6.
P=456=152.
Kontrola drugą konwencją: licząc z kolejnością, mamy 10⋅94⋅3=9012=152 — ten sam wynik ✓
Kontrola sensu: chłopcy to mniej niż połowa grupy, więc szansa na dwóch naraz musi być wyraźnie mniejsza od 41 — i jest ✓
Odpowiedź: P=152
Czwarty krok pokazuje rzecz uspokajającą: obie konwencje dają ten sam wynik, o ile stosuje się je konsekwentnie w liczniku i mianowniku. Czynnik 2 skraca się sam.
Przykład 3 Co najmniej jedna szóstka
Rzucamy trzy razy symetryczną kostką. Jakie jest prawdopodobieństwo wyrzucenia co najmniej jednej szóstki?
Wynikiem jest ciąg trzech oczek, więc ∣Ω∣=63=216.
Zdarzenie przeciwne: ani jednej szóstki. Na każdej pozycji zostaje 5 możliwości, czyli 53=125 wyników.
P(A′)=216125.
P(A)=1−216125=21691.
Kontrola liczenia wprost: dokładnie jedna szóstka daje 3⋅25=75, dokładnie dwie 3⋅5=15, trzy 1 — razem 91 ✓
Kontrola zakresu: 21691 leży między 0 a 1, i to poniżej połowy, bo 91<108 ✓
Odpowiedź: P=21691
Piąty krok to ta sama liczba policzona trzema rachunkami zamiast jednym — i właśnie dlatego opłaca się zdarzenie przeciwne. Wynik zostawiamy ułamkiem; nikt nie prosił o postać dziesiętną.
Przykład 4 Losowa liczba dwucyfrowa
Losujemy liczbę dwucyfrową. Jakie jest prawdopodobieństwo, że obie jej cyfry będą nieparzyste?
Liczb dwucyfrowych jest 99−10+1=90, więc ∣Ω∣=90.
Pierwsza cyfra nieparzysta: 1,3,5,7,9 — pięć możliwości. Druga tak samo — pięć.
∣A∣=5⋅5=25.
P=9025=185.
Kontrola mianownika inaczej: pierwsza cyfra to 9 możliwości (bez zera), druga 10, czyli 9⋅10=90 ✓
Kontrola sensu: gdyby zero nie psuło pierwszej pozycji, odpowiedź brzmiałaby 41; wyszło nieco więcej, bo pierwszych cyfr jest tylko dziewięć ✓
Odpowiedź: P=185
Ostatni krok jest wart uwagi: 185 to więcej niż 41, choć „połowa cyfr jest nieparzysta” sugerowałoby dokładnie ćwiartkę. Różnica bierze się z zakazu zera na pierwszej pozycji.
6Najczęstsze błędy
Pierwsze trzy błędy dotyczą przestrzeni zdarzeń, dwa ostatnie — zapisu i kontroli.
Przyjęcie sum oczek za przestrzeń zdarzeń przy dwóch kostkach.
Skąd się bierze: Sum jest jedenaście i wyglądają na naturalne wyniki rzutu.
Jak zrobić dobrze: Przestrzenią są pary oczek, bo tylko one są jednakowo prawdopodobne. Sumy to zdarzenia złożone z różnej liczby par.
Liczenie licznika z kolejnością, a mianownika bez niej.
Skąd się bierze: Każdą z liczb wyznacza się osobno i łatwo zmienić konwencję po drodze.
Jak zrobić dobrze: Wybierz jedną konwencję i trzymaj się jej w obu liczbach. Przy parach czynnik 2 i tak się skróci.
Liczenie „co najmniej jednego” wprost, przypadek po przypadku.
Skąd się bierze: Treść wymienia zdarzenie sprzyjające, więc odruch podpowiada liczyć je bezpośrednio.
Jak zrobić dobrze: Policz zdarzenie przeciwne i odejmij od jedynki. Trzy rachunki zamieniają się wtedy w jeden.
Zamiana wyniku na liczbę dziesiętną bez polecenia.
Skąd się bierze: Ułamek 21691 wygląda na nieprzyjazny.
Jak zrobić dobrze: Ułamek jest odpowiedzią pełną i dokładną. Postać dziesiętną podajemy tylko wtedy, gdy zadanie o nią prosi.
Brak kontroli, czy wynik mieści się w przedziale od zera do jedynki.
Skąd się bierze: Rachunek bywa długi, a wynik po prostu się zapisuje.
Jak zrobić dobrze: Sprawdź ułamek. Wartość większa od jedynki oznacza, że sprzyjających naliczono więcej niż wszystkich — czyli że konwencje się rozjechały.
Zadania maturalne — prawdopodobieństwo w modelu klasycznym
Prawdziwe zadania z arkuszy matury z matematyki (CKE) — przy każdym podano sesję egzaminacyjną. Pod każdym zadaniem znajdziesz rozwiązanie krok po kroku wraz ze wskazówką i typowym błędem.
Zielone jest to, co dane w treści. Czerwone — liczby, które wyliczamy: sprzyjające i wszystkie możliwe. Model klasyczny to jeden ułamek: sprzyjające przez wszystkie — cała trudność polega na tym, żeby dobrze policzyć obie liczby, a nie na samym dzieleniu.
Sprawdź się bez zaglądania do odpowiedzi. Wylosuję 8 zadań zamkniętych z tego zestawu — klucz i rozwiązania schowam do czasu sprawdzenia. Pula liczy 8 zadań, więc za każdym razem dostaniesz inny zestaw.
Zadania zamknięte
Zadanie 1(maj 2025)1 pktłatwe
Doświadczenie losowe polega na dwukrotnym rzucie symetryczną sześcienną kostką do gry, która na każdej ściance ma inną liczbę oczek — od jednego oczka do sześciu oczek. Zdarzenie A polega na tym, że suma liczb wyrzuconych oczek będzie równa 11. Prawdopodobieństwo zdarzenia A jest równe
A.361
B.366
C.3611
D.362
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Odpowiedź: D
Wszystkie możliwe wyniki. Dwa rzuty, w każdym 6 możliwości, więc par jest 6⋅6=36.
Sprzyjające. Wypisuję pary o sumie 11: (5,6) oraz (6,5).
Innych nie ma — największa możliwa suma to 12, a 11 da się rozbić tylko na 5+6.
liczba sprzyjających: 2
Model klasyczny.P(A)=362.
Odpowiedź:362, czyli D.
💡 Wskazówka: Pary (5,6) i (6,5) to dwa różne wyniki, bo kostki rzucamy kolejno. Gdyby rzucać nimi jednocześnie i nie odróżniać ich od siebie, przestrzeń zdarzeń byłaby inna — ale zadanie mówi wprost o dwukrotnym rzucie.
⚠ Najczęstszy błąd to odpowiedź A (361) — policzenie tylko jednej pary, bez uwzględnienia, że kolejność rozróżnia (5,6) i (6,5). Odpowiedź C (3611) jest pułapką czysto wzrokową: liczba 11 z treści trafia do licznika, choć nie jest liczbą zdarzeń.
Zadanie 2(czerwiec 2024)1 pktśrednie
W pudełku znajdują się wyłącznie kule białe i czarne. Kul czarnych jest 18. Z tego pudełka w sposób losowy wyciągamy jedną kulę. Prawdopodobieństwo zdarzenia polegającego na tym, że wyciągniemy kulę czarną, jest równe 53. Liczba kul białych w pudełku, przed wyciągnięciem jednej kuli, była równa
A.9
B.12
C.15
D.30
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Odpowiedź: B
To zadanie odwrotne: znamy prawdopodobieństwo, szukamy liczby kul.
Oznaczam przez n liczbę wszystkich kul. Sprzyjające to kule czarne, czyli 18.
n18=53
Mnożę na krzyż:3n=5⋅18=90, więc n=30.
Kule białe to reszta:30−18=12.
Odpowiedź:12, czyli B.
💡 Wskazówka: Kontrola w jednej linijce: przy 30 kulach czarne stanowią 3018=53 ✓, a białe 3012=52 — oba ułamki sumują się do 1.
⚠ Odpowiedź D (30) to liczba wszystkich kul, a nie białych — czyli zatrzymanie się o krok za wcześnie. To najczęstsza pomyłka w zadaniach odwrotnych: policzone jest wszystko, tylko nie ta wielkość, o którą pytano.
Zadanie 3(grudzień 2023)1 pktśrednie
Doświadczenie losowe polega na dwukrotnym rzucie symetryczną sześcienną kostką do gry, która na każdej ściance ma inną liczbę oczek — od jednego oczka do sześciu oczek. Prawdopodobieństwo zdarzenia polegającego na tym, że iloczyn liczb wyrzuconych oczek jest liczbą nieparzystą, jest równe
A.21
B.51
C.41
D.43
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Odpowiedź: C
Kluczowa obserwacja: iloczyn jest nieparzysty tylko wtedy, gdy oba czynniki są nieparzyste. Wystarczy jedna liczba parzysta, żeby cały iloczyn stał się parzysty.
Nieparzyste oczka:1, 3, 5 — trzy z sześciu.
Sprzyjające pary:3⋅3=9.
Wszystkie pary:6⋅6=36.
P=369=41
Odpowiedź:41, czyli C.
💡 Wskazówka: Ten sam wynik wychodzi szybciej przez niezależność: w każdym rzucie szansa na nieparzystą liczbę oczek wynosi 21, a rzuty są niezależne, więc 21⋅21=41.
⚠ Odpowiedź A (21) bierze się z rozumowania „połowa liczb jest nieparzysta, więc połowa iloczynów też”. To nieprawda: warunek dotyczy obu rzutów naraz, więc prawdopodobieństwa się mnożą. Odpowiedź D (43) to prawdopodobieństwo zdarzenia przeciwnego — iloczynu parzystego.
Zadanie 4(grudzień 2022)1 pktłatwe
Na loterii stosunek liczby losów wygrywających do liczby losów przegrywających jest równy 2:7. Zakupiono jeden los z tej loterii. Prawdopodobieństwo zdarzenia polegającego na tym, że zakupiony los jest wygrywający, jest równe
A.91
B.21
C.92
D.72
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Odpowiedź: C
Stosunek to nie prawdopodobieństwo. Zapis 2:7 mówi, że na każde 2 losy wygrywające przypada 7 przegrywających.
Wprowadzam wspólną miarę: wygrywających jest 2k, przegrywających 7k.
Wszystkich losów:2k+7k=9k.
P=9k2k=92 — litera k się skraca, więc wynik nie zależy od wielkości loterii.
Odpowiedź:92, czyli C.
💡 Wskazówka: Przy stosunku a:b mianownikiem jest zawsze sumaa+b, a nie drugi składnik. Kontrola: prawdopodobieństwa wygranej i przegranej muszą dać razem 1, a 92+97=1 ✓
⚠ Odpowiedź D (72) to wprost przepisany stosunek z treści — najczęstszy błąd w tym typie zadania. Ułamek 72 nie jest prawdopodobieństwem wygranej, bo 7 to liczba losów przegrywających, a nie wszystkich.
Zadanie 5(czerwiec 2022)1 pktśrednie
W pudełku są tylko kule białe, czarne i zielone. Kul białych jest dwa razy więcej niż czarnych, a czarnych jest trzy razy więcej niż zielonych. Z pudełka losujemy jedną kulę. Prawdopodobieństwo wylosowania kuli białej jest równe
A.32
B.92
C.61
D.53
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Odpowiedź: D
Zaczynam od koloru najrzadszego, bo do niego odnoszą się pozostałe. Zielonych niech będzie z.
Czarnych jest 3 razy więcej:3z.
Białych jest 2 razy więcej niż czarnych:2⋅3z=6z.
Wszystkich kul:z+3z+6z=10z.
P=10z6z=53
Odpowiedź:53, czyli D.
💡 Wskazówka: Wybór punktu wyjścia decyduje o tym, czy pojawią się ułamki. Gdyby zacząć od białych, zielonych byłoby 6b i rachunek byłby brzydszy. Zaczynaj od tej wielkości, przez którą wyrażone są pozostałe.
⚠ Odpowiedź A (32) powstaje z pominięcia kul zielonych — liczone są tylko białe i czarne, czyli 9z6z. Warto na koniec sprawdzić, czy w mianowniku uwzględniono wszystkie kolory wymienione w treści.
Zadanie 6(czerwiec 2021)1 pktśrednie
W pudełku znajdują się płytki z literami. Na każdej płytce jest wydrukowana jedna litera — spółgłoskowa albo samogłoskowa. Płytek z literami spółgłoskowymi jest o 25% więcej niż płytek z literami samogłoskowymi. Losujemy jedną płytkę. Prawdopodobieństwo wylosowania płytki z literą samogłoskową jest równe
A.0,75
B.0,25
C.94
D.95
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Odpowiedź: C
„O 25% więcej” liczy się od samogłoskowych, bo to one są punktem odniesienia w zdaniu.
Samogłoskowych niech będzie s. Spółgłoskowych: s+25%⋅s=1,25s.
Żeby uniknąć ułamków, biorę s=4k: wtedy spółgłoskowych jest 5k, bo 1,25⋅4k=5k.
Wszystkich płytek:4k+5k=9k.
P(samogłoska)=9k4k=94
Odpowiedź:94, czyli C.
💡 Wskazówka: Sprawdzian doboru liczb: przy 4 samogłoskowych i 5 spółgłoskowych różnica wynosi 1, a 41=25% ✓ — czyli warunek z treści jest spełniony.
⚠ Odpowiedzi A i B (0,75 i 0,25) biorą się z potraktowania 25% jako gotowego prawdopodobieństwa. Procent z treści opisuje różnicę między dwiema grupami, a nie udział jednej z nich w całości. Odpowiedź D (95) to prawdopodobieństwo wylosowania spółgłoski — czyli poprawny rachunek dla złego pytania.
Zadanie 7(maj 2021)1 pkttrudniejsze
Z wierzchołków sześcianu ABCDEFGH losujemy jednocześnie dwa różne wierzchołki. Prawdopodobieństwo tego, że wierzchołki te będą końcami przekątnej sześcianu ABCDEFGH, jest równe
A.71
B.74
C.141
D.73
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Odpowiedź: A
Wszystkie możliwości. Wybieramy 2 wierzchołki z 8, bez kolejności (losujemy jednocześnie):
28⋅7=28 par
Sprzyjające. Przekątna sześcianu łączy wierzchołki leżące najdalej od siebie — po przekątnej przez środek bryły. Każdy wierzchołek ma dokładnie jeden taki „przeciwległy”, a par jest o połowę mniej niż wierzchołków:
28=4 przekątne
P=284=71
Odpowiedź:71, czyli A.
💡 Wskazówka: Trzy rodzaje odcinków między wierzchołkami sześcianu warto rozróżniać: krawędzie (12), przekątne ścian (12, po dwie na każdej z sześciu ścian) oraz przekątne sześcianu (4). Razem 12+12+4=28 ✓ — a to jest właśnie liczba wszystkich par.
⚠ Najczęstsza pomyłka to policzenie przekątnych ścian zamiast przekątnych bryły, co daje 2812=73, czyli odpowiedź D. Druga pułapka to odpowiedź C (141) — powstaje, gdy par policzy się 56, czyli z kolejnością, mimo że losujemy jednocześnie.
Zadanie 8(marzec 2021)1 pktśrednie
Ze zbioru liczb naturalnych dwucyfrowych losujemy jedną liczbę. Prawdopodobieństwo zdarzenia polegającego na tym, że wylosowana liczba jest podzielna przez 5, jest równe
A.52
B.1005
C.905
D.9018
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Odpowiedź: D
Wszystkie możliwości. Liczby dwucyfrowe to 10,11,…,99, czyli 99−10+1=90 liczb.
Sprzyjające. Podzielne przez 5 są 10,15,20,…,95.
To ciąg arytmetyczny o różnicy 5; jego wyrazów jest 595−10+1=17+1=18.
P=9018
Odpowiedź:9018, czyli D.
💡 Wskazówka: Liczby podzielne przez 5 to co piąta liczba, więc wśród 90 liczb powinno ich być około 590=18 — i dokładnie tyle wychodzi. Ta kontrola działa zawsze, gdy przedział zaczyna się i kończy „równo”.
⚠ Odpowiedź B (1005) bierze się z policzenia liczb dwucyfrowych jako 100 — a liczb od 0 do 9 do zbioru nie zaliczamy. Odpowiedź C (905) ma poprawny mianownik i licznik przepisany z treści: piątka nie jest liczbą zdarzeń sprzyjających, tylko dzielnikiem.
Odpowiedzi
Sam wynik do szybkiego sprawdzenia. Pełne rozwiązanie — z drogą dojścia, wskazówką i typowym błędem — rozwija się pod każdym zadaniem, więc nie trzeba wracać na górę.
1. D
2. B
3. C
4. C
5. D
6. C
7. A
8. D
Treści zadań pochodzą z arkuszy matury z matematyki (Centralna Komisja Egzaminacyjna, cke.gov.pl) — pochodzenie każdego zadania podano przy jego numerze. Rozwiązania, wskazówki i omówienia błędów są autorstwa redakcji „Nie każ mu liczyć”.
Zadania maturalne otwarte — prawdopodobieństwo klasyczne
Prawdziwe zadania z arkuszy matury z matematyki (CKE) — przy każdym podano sesję egzaminacyjną. Pod każdym zadaniem znajdziesz rozwiązanie krok po kroku wraz ze wskazówką i typowym błędem.
Zielone jest to, co dane w treści. Czerwone — to, co wyliczamy. Zawsze zaczynaj od jednego pytania: ile jest wszystkich możliwości. Dopiero potem licz sprzyjające — i pilnuj, czy losowanie jest ze zwracaniem, czy bez.
Zadania otwarte
Zadanie 1(sierpień 2025)2 pktśrednie
Doświadczenie losowe polega na dwukrotnym rzucie symetryczną sześcienną kostką do gry. Zapisujemy kolejno liczby wyrzuconych oczek i w ten sposób otrzymujemy liczbę dwucyfrową, przy czym pierwsza wyrzucona liczba oczek jest cyfrą dziesiątek, a druga — cyfrą jedności tej liczby. Oblicz prawdopodobieństwo zdarzenia A polegającego na tym, że otrzymana liczba dwucyfrowa będzie nieparzysta i podzielna przez 3.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Odpowiedź: P(A)=61
Przestrzeń zdarzeń. Każdy rzut daje 6 wyników, a rzuty są dwa i kolejność ma znaczenie:
∣Ω∣=6⋅6=36
Warunek pierwszy — nieparzystość. Decyduje o niej wyłącznie cyfra jedności, czyli drugi rzut: musi wypaść 1, 3 albo 5.
Warunek drugi — podzielność przez 3. Liczba dzieli się przez 3 wtedy, gdy dzieli się przez 3suma jej cyfr.
Sprawdzamy trzy przypadki drugiego rzutu:
cyfra jedności
warunek na cyfrę dziesiątek
możliwości
1
suma podzielna przez 3
2, 5
3
suma podzielna przez 3
3, 6
5
suma podzielna przez 3
1, 4
Razem ∣A∣=2+2+2=6.
P(A)=366=61
💡 Wskazówka: Cecha podzielności przez 3 oszczędza tu całą robotę: zamiast wypisywać liczby dwucyfrowe, patrzysz tylko na sumę oczek. Sprawdziłem programowo wszystkie 36 wyników — sprzyjających jest dokładnie sześć.
⚠ Uznanie, że o nieparzystości decyduje pierwszy rzut. Cyfra dziesiątek nie wpływa na parzystość liczby — rozstrzyga wyłącznie cyfra jedności, czyli drugi wynik.
Zadanie 2(czerwiec 2025)2 pktśrednie
Dane są dwa zbiory: X={−3,−2,−1,0,1,2} oraz Y={−2,−1,0,1}. Losujemy jedną liczbę ze zbioru X, a następnie jedną ze zbioru Y, i tworzymy parę (x,y). Oblicz prawdopodobieństwo zdarzenia A polegającego na tym, że wylosowana para spełni warunek x⋅y≥0.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Odpowiedź: P(A)=2417
Przestrzeń zdarzeń. Zbiory mają 6 i 4 elementy, a losujemy po jednej liczbie z każdego:
∣Ω∣=6⋅4=24
Warunek x⋅y≥0 jest nieostry, więc rozbijamy go na dwa przypadki.
Iloczyn równy zeru — wystarczy, żeby któraś liczba była zerem:
par z x=0 jest 4, par z y=0 jest 6, ale parę (0,0) policzyliśmy dwa razy, więc 4+6−1=9.
Iloczyn dodatni — oba czynniki tego samego znaku:
obie ujemne: 3⋅2=6, obie dodatnie: 2⋅1=2, razem 8.
∣A∣=9+8=17
P(A)=2417
💡 Wskazówka: Przy zliczaniu par z zerem konieczna jest zasada włączeń i wyłączeń — bez odjęcia pary (0,0) wyszłoby 10 zamiast 9, a końcowy wynik 2418, czyli 43.
⚠ Potraktowanie warunku jako ostrego (x⋅y>0). Wyszłoby wtedy 248=31 — sprawdziłem to programowo. Znak „równa się” w nierówności odpowiada tu za dziewięć z siedemnastu przypadków, czyli za większość zdarzenia.
Zadanie 3(maj 2024)2 pktśrednie
Dany jest pięcioelementowy zbiór K={5,6,7,8,9}. Ze zbioru K losujemy ze zwracaniem kolejno dwa razy po jednej liczbie i zapisujemy je w kolejności losowania. Oblicz prawdopodobieństwo zdarzenia A polegającego na tym, że suma wylosowanych liczb jest parzysta.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Odpowiedź: P(A)=2513
Przestrzeń zdarzeń. Losowanie jest ze zwracaniem, więc za drugim razem znów mamy pięć możliwości:
∣Ω∣=5⋅5=25
Suma dwóch liczb jest parzysta, gdy obie są parzyste albo obie nieparzyste.
W zbiorze K liczby nieparzyste to 5, 7, 9 — jest ich 3; parzyste to 6 i 8 — są 2.
∣A∣=3⋅3+2⋅2=9+4=13
P(A)=2513
💡 Wskazówka: Wynik 2513 jest nieskracalny i tylko odrobinę większy od połowy — to ma sens, bo nieparzystych liczb jest w zbiorze więcej niż parzystych.
⚠ Policzenie przestrzeni jak przy losowaniu bez zwracania, czyli 5⋅4=20. Wyszłoby wtedy 208=52 — inny wynik. Zwrot „ze zwracaniem” zmienia oba składniki ułamka naraz.
Zadanie 4(sierpień 2023)2 pktłatwe
Ze zbioru pięciu liczb {1,2,3,4,5} losujemy bez zwracania kolejno dwa razy po jednej liczbie. Oblicz prawdopodobieństwo zdarzenia A polegającego na tym, że obie wylosowane liczby są nieparzyste.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Odpowiedź: P(A)=103
Przestrzeń zdarzeń. Losowanie jest bez zwracania, więc za drugim razem zostaje o jedną liczbę mniej:
∣Ω∣=5⋅4=20
Liczby nieparzyste w tym zbiorze to 1, 3, 5 — jest ich 3.
Pierwszą nieparzystą wybieramy na 3 sposoby, drugą — na 2 pozostałe:
∣A∣=3⋅2=6
P(A)=206=103
💡 Wskazówka: Zwróć uwagę, że oba czynniki maleją o jeden: w mianowniku 5→4, w liczniku 3→2. To charakterystyczny ślad losowania bez zwracania.
⚠ Zapomnienie o skróceniu ułamka. Wynik 206 jest poprawny i CKE nie odbiera za niego punktu — postaci nieskracalnej nie wymaga. Skrócić warto dla czytelności.
Zadanie 5(maj 2023)2 pkttrudniejsze
Ze zbioru ośmiu liczb {2,3,4,5,6,7,8,9} losujemy ze zwracaniem kolejno dwa razy po jednej liczbie. Oblicz prawdopodobieństwo zdarzenia A polegającego na tym, że iloczyn wylosowanych liczb jest podzielny przez 15.
Zobacz rozwiązanie krok po kroku
Odpowiedź: P(A)=323
Przestrzeń zdarzeń. Losowanie ze zwracaniem z ośmioelementowego zbioru:
∣Ω∣=8⋅8=64
Rozkładamy dzielnik na czynniki pierwsze: 15=3⋅5. Iloczyn musi więc zawierać i trójkę, i piątkę.
W zbiorze jest tylko jedna liczba wnosząca czynnik 5 — sama piątka. Zatem jedna z wylosowanych liczb musi być piątką.
Druga musi wnieść czynnik 3, czyli być jedną z liczb 3, 6, 9 — mamy 3 możliwości.
Kolejność ma znaczenie, więc piątka może wypaść za pierwszym albo za drugim razem:
∣A∣=3+3=6
P(A)=646=323
💡 Wskazówka: Sprawdziłem programowo wszystkie 64 pary: sprzyjające to 3⋅5, 5⋅3, 5⋅6, 6⋅5, 5⋅9 i 9⋅5. W każdej z nich występuje piątka — i to jest sedno zadania.
⚠ Pominięcie kolejności i policzenie tylko trzech par zamiast sześciu. Losowanie „kolejno dwa razy” daje pary uporządkowane, więc 5⋅3 i 3⋅5 to dwa różne wyniki doświadczenia — tak samo jak w mianowniku, gdzie liczymy 8⋅8, a nie kombinacje.
Odpowiedzi
Sam wynik do szybkiego sprawdzenia. Pełne rozwiązanie — z drogą dojścia, wskazówką i typowym błędem — rozwija się pod każdym zadaniem, więc nie trzeba wracać na górę.
1.P(A)=61
2.P(A)=2417
3.P(A)=2513
4.P(A)=103
5.P(A)=323
Treści zadań pochodzą z arkuszy matury z matematyki (Centralna Komisja Egzaminacyjna, cke.gov.pl) — pochodzenie każdego zadania podano przy jego numerze. Rozwiązania, wskazówki i omówienia błędów są autorstwa redakcji „Nie każ mu liczyć”.
Sprawdź się na kartce
Wszystko na tej stronie zostaje darmowe. Gotowe kartkówki i sprawdziany PDF z kluczami: grupa A za darmo, pozostałe grupy w sklepie.
Płatny materiał · sklep
Prawdopodobieństwo klasyczne — sprawdzian, liceum klasa 4
Jedno losowanie z pudełka, losowanie liczby z przedziału, zdarzenie przeciwne.
Dlaczego przy dwóch kostkach jest 36 wyników, a nie 21?
Bo wyniki (2,6) i (6,2) traktujemy jako różne. Tylko przy takim opisie wszystkie są jednakowo prawdopodobne, a to warunek stosowania wzoru klasycznego. Wersja z 21 nieuporządkowanymi parami tego warunku nie spełnia.
Czy przy losowaniu dwóch osób kolejność ma znaczenie?
Dla wyniku nie, bo wylosowana para jest ta sama niezależnie od kolejności. Można jednak liczyć z kolejnością, byle w liczniku i mianowniku jednakowo — wspólny czynnik się skróci.
Kiedy opłaca się zdarzenie przeciwne?
Prawie zawsze, gdy w treści pada „co najmniej jeden”. Zdarzenie sprzyjające rozpada się wtedy na kilka przypadków, a jego dopełnienie jest jednym prostym rachunkiem.
Czy prawdopodobieństwo trzeba skracać?
Warto, bo skrócony ułamek jest czytelniejszy i tak zapisuje się odpowiedzi w kluczu. Nieskrócony nie jest błędem, ale 456 czyta się gorzej niż 152.
Co zrobić, gdy wyników jest za dużo, żeby je wypisać?
Policzyć je regułą mnożenia albo dzieleniem przez powtórzenia — dokładnie tak, jak w zadaniach kombinatorycznych. Zadanie o prawdopodobieństwie jest wtedy zadaniem o zliczaniu zakończonym jednym dzieleniem.
Jak obliczyć prawdopodobieństwo?
Policz wszystkie możliwe wyniki ∣Ω∣ i wyniki sprzyjające zdarzeniu ∣A∣, a potem podziel: P(A)=∣Ω∣∣A∣. Na przykład 6 wyników sprzyjających na 36 możliwych przy rzucie dwiema kostkami daje P(A)=366=61. Wynik większy od 1 oznacza, że licznik i mianownik policzono inaczej.
Uczę matematyki od 13 lat, w tym 7 lat w szkole — dziś w dwóch szkołach w Kaliszu. Magister pedagogiki ze specjalnością terapia pedagogiczna, po studiach podyplomowych z matematyki. Rozwiązania na tej stronie liczę sam, krok po kroku, i zapisuję dokładnie tak, jak tłumaczę je uczniowi na kartce.
Ostatnia aktualizacja: 2026-07-31. Zadania egzaminacyjne pochodzą z arkuszy CKE (cke.gov.pl); teoria, przykłady i rozwiązania są autorstwa redakcji „Nie każ mu liczyć”.
Mateusz Będkowski
nauczyciel matematyki i pedagog
Uczę matematyki od 13 lat, w tym 7 lat w szkole. Magister pedagogiki ze specjalnością terapia pedagogiczna, po studiach podyplomowych z matematyki. Wszystkie materiały na tej stronie przygotowuję sam. Poznaj moje podejście →
Ostatnia aktualizacja: 2026-11-09
Nie każ mu liczyć!
KOLOR I KOD
Kolorowy kod
Sprawdź kod. Pokoloruj każdą figurę tak, jak pokazuje wzór.
2
=
=
=
=
Nie każ mu liczyć!niekazmuliczyc.pl
Nie każ mu liczyć!NIEKAZMULICZYC.PL
KARTY PRACY
Koncentracja krok po kroku
30 ćwiczeń, które uczą uważnego patrzenia, porównywania i kończenia tego, co się zaczęło. Po jednym dziennie — bez pośpiechu.
TA KSIĄŻECZKA NALEŻY DO
DATA ROZPOCZĘCIA
AUTORMateusz Będkowski
SPOSTRZEGAWCZOŚĆ
Połącz te same kolory
Połącz linią kropki w tym samym kolorze.
1
Nie każ mu liczyć!niekazmuliczyc.pl
Nowość · za darmo
Koncentracja krok po kroku
30 kart pracy, które uczą dziecko uważnego patrzenia i kończenia tego, co zaczęło. Cały PDF wrzucam za darmo do grupy na Facebooku — bez zapisów.