Analiza i interpretacja poezji — zadania maturalne — strona 5

Przeczytaj wiersz Ulica Tadeusza Peipera oraz zapoznaj się z reprodukcją obrazu Kameleon Pawła Jarodzkiego. Tekst 1. Tadeusz Peiper Ulica Ulica. Dwa prostokąty z cegły na prostokącie z betonu. Hymn pionu. Przez rogatkę z dachów światło się przemyca, złodziejom dnia – kara. Tramwaj, paw z blachy, … gl-gl… próżność swą rozgęgla. Słońce = tylko benzyna lub para. Człowiek = ptak z węgla. Tadeusz Peiper, Ulica, [w:] Poezja polska okresu międzywojennego. Antologia, Wrocław 1997. Tekst 2. Paweł Jarodzki Kameleon1 1 Obraz przedstawia bryłę wrocławskiego domu handlowego Kameleon nocą. Pierwotnie był to dom towarowy. Został zaprojektowany w 1927 roku przez Ericha Mendelsohna i był wówczas przykładem nowatorskich rozwiązań technicznych; www.zacheta.art.pl. Data powstania obrazu: 2006 r., www.zacheta.art.pl. Oceń prawdziwość podanych stwierdzeń odnoszących się do przytoczonego wiersza Tadeusza Peipera Ulica oraz do obrazu Pawła Jarodzkiego Kameleon. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.

Przeczytaj fragment wiersza Widok ze Świnicy do Doliny Wierchcichej Kazimierza Przerwy- -Tetmajera. Kazimierz Przerwa-Tetmajer Widok ze Świnicy do Doliny Wierchcichej1 (fragment) Taki tam spokój... Na gór zbocza światła się zlewa mgła przezrocza, na senną zieleń gór. Szumiący z dala wśród kamieni w słońcu się potok skrzy i mieni w srebrnotęczowy sznur. Ciemnozielony w mgle złocistej wśród ciszy drzemie uroczystej głuchy smrekowy2 las. […] Patrzę ze szczytu w dół: pode mną przepaść rozwarła paszczę ciemną – patrzę w dolinę, w dal: i jakaś dziwna mię pochwyca bez brzegu i bez dna tęsknica, niewysłowiony żal... Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Widok ze Świnicy do Doliny Wierchcichej, [w:] tegoż, Poezje, Warszawa 1980. 1 Świnica – szczyt w Tatrach Wysokich, z którego widać górną część Doliny Cichej, zwanej Doliną Wierchcichą. 2 Smrekowy – świerkowy. Czy podany fragment wiersza Kazimierza Przerwy-Tetmajera wpisuje się w nastrój końca XIX wieku? Uzasadnij odpowiedź.

Przeczytaj bajkę Kruk i lis Ignacego Krasickiego. Ignacy Krasicki Kruk i lis Z Ezopa Bywa często zwiedzionym, Kto lubi być chwalonym. Kruk miał w pysku ser ogromny. Lis, niby skromny, Przyszedł do niego i rzekł: „Miły bracie, Nie mogę się nacieszyć, kiedy patrzę na cię. Cóż to za oczy, Ich blask aż mroczy, Czyż można dostać Takową postać? A pióra jakie Szklniące1, jednakie. A jeśli nie jestem w błędzie, Pewnie i głos śliczny będzie”. Więc kruk w kantaty2; skoro pysk rozdziawił, Ser wypadł, lis go porwał i kruka zostawił. Ignacy Krasicki, Kruk i lis, [w:] tegoż, Dzieła zebrane, tom 2., Zbiory wierszy, Poznań 2019. 1 Szklniący – błyszczący. 2 W kantaty – zaczął śpiewać; od kantata (z wł.): uroczysty utwór muzyczny. Wyjaśnij, na czym polega alegoryczność bajki Kruk i lis Ignacego Krasickiego.

Przeczytaj fragment utworu Kiedy ludzie będą braćmi Krzysztofa Kamila Baczyńskiego. Krzysztof Kamil Baczyński Kiedy ludzie będą braćmi […] Chcę pieśni jak burza i ogień, i gest ręki płowego dziecka […]. Nie chcę pieśni o sobie, biję w pieśń i werbel na trwogę, na trwogę zbrodni. Krzysztof Kamil Baczyński, Kiedy ludzie będą braćmi, [w:] tegoż, Ten czas. Wiersze zebrane, Warszawa 2018. Na podstawie podanego fragmentu utworu Kiedy ludzie będą braćmi Krzysztofa Kamila Baczyńskiego wyjaśnij, jaki cel wyznacza poezji podmiot liryczny wiersza.

Do jakich ksiąg biblijnych nawiązują podane fragmenty wierszy? Każdemu z fragmentów wierszy A–C przyporządkuj po jednym tytule księgi biblijnej wybranej spośród 1–4. Wpisz wybrany numer księgi biblijnej w odpowiednie miejsce w tabeli. Księga Fragment biblijna Zacność, uroda, moc, pieniądze, sława, A. Wszystko to minie jako polna trawa Jan Kochanowski, O żywocie ludzkim Panie dziękuję Ci że stworzyłeś świat piękny i bardzo B. różny Zbigniew Herbert, Modlitwa Pana Cogito – podróżnika Sądź, Sprawiedliwy! C. Krusz światów posady Jan Kasprowicz, Dies irae Tytuł księgi biblijnej 1. Księga Rodzaju 2. Księga Koheleta 3. Pieśń nad Pieśniami 4. Apokalipsa św. Jana

Przeczytaj fragment Poetyki Arystotelesa. Arystoteles Poetyka Tragedia jest to naśladowcze przedstawienie akcji poważnej […], które przez wzbudzenie litości i trwogi doprowadza do „oczyszczenia” [gr. kátharsis] [od] tych uczuć. […] Litość i trwogę może […] wzbudzić albo oprawa sceniczna, albo też – co jest rzeczą doskonalszą i świadectwem wyższego talentu poetyckiego – mogą być one wynikiem samego układu zdarzeń. Fabuła dramatyczna powinna być bowiem tak ułożona, aby – nawet nie oglądając sztuki w teatrze – słuchacz odczuwał trwogę i litość w wyniku samego rozwoju zdarzeń. […] Nie należy bowiem w tragedii szukać wszelkiej przyjemności, lecz tylko takiej, która jest dla niej właściwa. Skoro więc poeta poprzez naśladowcze przedstawienie ma sprawić przyjemność płynącą z przeżycia litości i trwogi, jest rzeczą oczywistą, że to przeżycie musi wynikać z układu zdarzeń. […] Tego rodzaju akcja musi z natury rzeczy rozgrywać się bądź między osobami bardzo sobie bliskimi, bądź wrogami lub też między osobami, których nie łączy ani przyjaźń, ani wrogość. Jeśli więc wróg wystąpi przeciw wrogowi, to ani sam jego czyn, ani też zamiar wykonania tego czynu nie wzbudzi litości, lecz tylko wrażenie cierpienia. Nie wzbudzą jej też czyny ludzi sobie obojętnych. Kiedy natomiast bolesne zdarzenia są spowodowane przez osoby sobie bliskie i np. brat zabija lub zamierza zabić brata, syn ojca, matka syna, czy też syn matkę, […] są to sytuacje, których należy poszukiwać dla tragedii. Arystoteles, Poetyka, [w:] Retoryka. Retoryka dla Aleksandra. Poetyka, przeł. i oprac. Henryk Podbielski, Wrocław 2014. 7.1. Na podstawie podanego fragmentu Poetyki Arystotelesa wyjaśnij, na czym polega 7.1. przeżycie katharsis. 7.2. Czy fabuła Antygony umożliwia odbiorcy przeżycie katharsis? Odpowiedź 7.2. uzasadnij, odwołując się do podanego fragmentu Poetyki Arystotelesa oraz do tragedii Sofoklesa. W uzasadnieniu przywołaj sytuację z Antygony.

Przeczytaj podaną definicję wyrazu kontrast oraz fragment wiersza Z głową na karabinie Krzysztofa Kamila Baczyńskiego. kontrast «ostra sprzeczność między zestawionymi przedmiotami, zjawiskami itp.» www.sjp.pwn.pl Krzysztof Kamil Baczyński Z głową na karabinie Nocą słyszę, jak coraz bliżej drżąc i grając krąg się zaciska. A mnie przecież zdrój rzeźbił chyży1, wyhuśtała mnie chmur kołyska. A mnie przecież wody szerokie na dźwigarach2 swych niosły płatki bzu dzikiego; bujne obłoki były dla mnie jak uśmiech matki. […] I mnie przecież jak dymu laska wytryskała gołębia młodość; teraz na dnie śmierci wyrastam ja – syn dziki mego narodu. […] 4 XII 1943 r. Krzysztof Kamil Baczyński, Z głową na karabinie, [w:] tegoż, Wybór poezji, Wrocław 1989. 1 Chyży – prędki, szybki. 2 Dźwigar – poziomy element konstrukcyjny podtrzymujący stropy, mosty itp. Wyjaśnij, na czym polega kontrast w zacytowanym fragmencie wiersza Z głową na karabinie Krzysztofa Kamila Baczyńskiego i jak zastosowanie tego zabiegu wpływa na rozumienie sensu tego fragmentu wiersza.

Czy koncepcja ludzkiego losu ukazana we fragmencie Księgi Hioba oraz w wierszu Mikołaja Sępa-Szarzyńskiego jest podobna? Uzasadnij odpowiedź, odwołując się do obu przytoczonych tekstów.

Wypisz z tekstu Mikołaja Sępa-Szarzyńskiego dwie peryfrazy. Określ, kogo dotyczy każda z nich. 1) 2)

Przeczytaj poniższe fragmenty tekstów. Fragment A. Znaczył wiele. Znaczył także przez paradoksalność swej kondycji: choć bogiem nigdy być nie przestał, skazany został na cierpienia większe (bo nieznające kresu) od tych, które były udziałem śmiertelnych. Był bohaterem nie tylko przez swe czyny, ale również – przez swą mękę. Stał się uosobieniem buntu, buntu podejmowanego w odosobnieniu, z myślą o innych. Był więc […] dobroczyńcą ludzkości, ale – według innych wersji mitu – także tym, który sprowadził na nią wielkie nieszczęście […]. Michał Głowiński, Mity przebrane, Kraków 1994. Fragment B. Ariadna daje […] nić nie tylko jako sposób na ocalenie. To akt magiczny, który ma również ukryty sens. Jego los, jego życie jest przez chwilę w jej rękach. I przez tę chwilę właśnie przyjmuje na siebie rolę mojry, Przeznaczenia. […] Co się jednak stało, że […] porzucił Ariadnę i to tak szybko po tym, jak go uratowała? Skąd ta niewdzięczność? Czemu nagle miłosna nić się zerwała? Jerzy Piechowski, Symbol i mit starożytnej Grecji, Warszawa 1995. Fragment C. Postać w lwiej skórze przerzuconej przez ramię, z maczugą w dłoni, z kołczanem pełnym strzał i łukiem to największy bohater mitów starożytności, przedstawiany w dziełach sztuki – w rzeźbie, w malarstwie również wtedy, gdy już dawno skończył się antyk. […] Praca nad stajnią Augiasza dobitnie podkreśla cechy, którymi w mitach się odznacza bohater zwycięzca […]. Toteż nadejdzie czas, gdy zasiądzie on na Olimpie wśród nieśmiertelnych bogów: będzie to największa nagroda, najbardziej wyjątkowe wyróżnienie, jakie może spotkać człowieka. Jerzy Piechowski, Symbol i mit starożytnej Grecji, Warszawa 1995. O kim mowa w powyższych fragmentach? Do każdego fragmentu dopisz imię mitologicznego bohatera, którego dany fragment dotyczy, wybrane spośród podanych. Syzyf Prometeusz Odyseusz Tezeusz Herakles Achilles Hefajstos Fragment A. – Fragment B. – Fragment C. –

Przeczytaj wiersz Stanisława Barańczaka N.N. przekręca gałkę radia i fragment wypowiedzi tego poety na temat własnej twórczości. Tekst 1. Stanisław Barańczak N.N.1 przekręca gałkę radia – W dniu dzisiejszym – zawiadamia go piersiowy głos – zanotowano huragan w Australii, katastrofalne opady w Indiach i trzęsienie ziemi w Meksyku. Tyle o kaprysach aury na świecie. Natomiast u nas pogoda wciąż bez większych zmian, niebo bezchmurne, powietrze świeże i zdrowe, wiatry słabe z kierunków zmiennych. W sprzyjającym klimacie, w twórczej atmosferze wzajemnego zaufania odniesiemy dziś z pewnością niejeden sukces. Nad krajem rozciąga się zatoka zwiększonego ciśnienia, ilość atmosfer na głowę mieszkańca przekracza zaplanowaną normę. To osiągnięcie sprawi, że będą państwo czuć się świeżo i pogodnie, dziarsko i zdrowo, że państwo też będzie świeże, pogodne, dziarskie, zdrowe, pełną piersią wdychające twórczy klimat oraz atmosferę. A teraz gimnastyka poranna. Nie wyjdzie dziś na dwór. Przeraża go już samo powietrze. Te słupy wbijane młotem nieba w każdą głowę. Konieczność oddychania tym płynnym betonem. Trzeba zostać w pokoju. Zastanowić się. Trzeba uporządkować wiele spraw. Przemyśleć wszystko. Dziś. Wyjątkowo dziś. Stanisław Barańczak, N.N. przekręca gałkę radia, [w:] tegoż, Wiersze zebrane, Kraków 2007. 1 N.N. – osoba nieznana, tu: określenie bohatera, na miejscu którego może się postawić każdy odbiorca; bohater o uniwersalnych cechach. Tekst 2. Stanisław Barańczak tak mówił o swojej twórczości: Nie odrzucam polityki czy spraw społecznych jako tematu wiersza, raczej staram się zawsze widzieć je jako fragment wszystkich tych uwikłań, w których się człowiek znajduje. www.polskieradio.pl Wyjaśnij, w jakich uwikłaniach znajduje się podmiot liryczny w wierszu Stanisława Barańczaka N.N. przekręca gałkę radia i jak na te uwikłania reaguje.