Literatura i kultura

Lektury obowiązkowe — zadania maturalne — strona 5

Zadania wymagające znajomości treści, bohaterów i problematyki najważniejszych lektur.

Ćwicz w pełnej bazie

90zadań przypisanych do tematu

Jak odpowiadać

Ustal dokładny zakres polecenia.
Oprzyj odpowiedź na tekście, lekturze albo wskazanym materiale.
Sformułuj wniosek i uzasadnij go konkretną obserwacją.
Porównaj zakres odpowiedzi z zasadami oceniania.

Najczęstsza pułapka

Odwołanie wyłącznie do fragmentu, gdy polecenie wymaga znajomości całego utworu.

Pełny zestaw · strona 5 z 9

Zadania, odpowiedzi i kryteria

Na tej stronie znajduje się 11 z 90 zadań. Odpowiedzi oraz zasady oceniania są ukryte do chwili rozwinięcia.

Lektury obowiązkowe

Zadanie 7

sierpień 2023podstawowy2 pkt

Przeczytaj fragment tekstu Pawła Stępnia i fragment Bogurodzicy. Tekst 1. Paweł Stępień Z literatury religijnego średniowiecza Wspólnota wszystkich wiernych nie śmie wznosić modłów z nizin grzesznego świata wprost do Boga-Człowieka, tronującego na wyżynach niebios. Szuka najpierw oparcia w pośrednikach – błogosławionej między niewiastami Matce Chrystusa i największym z mężów, Jego Chrzcicielu. Są oni najświętsi z ludzi i najwyżsi w hierarchii dworu niebiańskiego, stoją po prawicy i lewicy Pana, ale – tak jak ci, co proszą ich o orędownictwo – zrodzili się z człowieczych ojców i człowieczych matek. Zjednają zatem Boskiego Syna Dziewicy, Władcę i Sędziego, by zechciał wysłuchać modlitwy ich grzesznych sióstr i braci. Na podstawie: Paweł Stępień, Z literatury religijnej polskiego średniowiecza. Studia o czterech tekstach, Warszawa 2003. Tekst 2. Bogurodzica Bogurodzica1, dziewica, Bogiem sławiena2 Maryja! Twego syna, Gospodzina3, matko zwolena4 Maryja, Zyszczy5 nam, spuści6 nam. Kiryjelejzon7. Twego dziela krzciciela8, Bożyce9, Usłysz głosy, napełń myśli10 człowiecze. Słysz11 modlitwę, jąż nosimy12, A dać raczy13, jegoż14 prosimy, A na świecie zbożny15 pobyt, Po żywocie rajski przebyt16. Kiryjelejzon. Najdawniejsze zabytki języka polskiego, oprac. Witold Taszycki, Wrocław 1975. 1 Bogurodzica – Matka Boga (tu w funkcji wołacza, podobnie jak dalej formy: dziewica, Maryja). 2 Bogiem sławiena – przez Boga chwalona. 3 Gospodzina – Pana. 4 Zwolena – wybrana z wielu. 5 Zyszczy – pozyskaj. 6 Spuści – ześlij. 7 Kiryjelejzon – Panie, zmiłuj się. 8 Twego dziela krzciciela – dla (w sensie: ze względu na) Twego Chrzciciela. 9 Bożyce – Synu Boga. 10 Napełń myśli – spełń zamiary. 11 Słysz – słuchaj. 12 Jąż nosimy – którą zanosimy. 13 Raczy – racz. 14 Jegoż – czego. 15 Zbożny – pomyślny, szczęśliwy. 16 Rajski przebyt – przebywanie w raju. Na podstawie podanego fragmentu tekstu Pawła Stępnia wyjaśnij, na czym polega średniowieczna idea pośrednictwa, i wykaż, że w Bogurodzicy odzwierciedlono tę ideę.

Wskazówka do rozwiązania — opracowanie serwisu

Nazwij zjawisko lub mechanizm, a następnie opisz jego najważniejsze elementy albo przebieg. Oprzyj objaśnienie na szczególe z podanego materiału.

Odpowiedź lub przykład realizacji

Średniowieczna idea pośrednictwa polega na tym, że człowiek kieruje prośby do Boga za pośrednictwem Matki Boskiej i Jana Chrzciciela. W „Bogurodzicy” ludzie również proszą Boga o dobre/bogate życie na ziemi i życie wieczne, przez wstawiennictwo Matki Boskiej i Jana Chrzciciela.

Klucz i zasady oceniania

Zasady oceniania 2 pkt – poprawne wyjaśnienie, na czym polega średniowieczna idea pośrednictwa i trafne wykazanie, że w Bogurodzicy odzwierciedlono tę ideę. 1 pkt – poprawne wyjaśnienie, na czym polega średniowieczna idea pośrednictwa ALBO trafne wykazanie, że w Bogurodzicy odzwierciedlono tę ideę. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Przykładowa odpowiedź Średniowieczna idea pośrednictwa polega na tym, że człowiek kieruje prośby do Boga za pośrednictwem Matki Boskiej i Jana Chrzciciela. W „Bogurodzicy” ludzie również proszą Boga o dobre/bogate życie na ziemi i życie wieczne, przez wstawiennictwo Matki Boskiej i Jana Chrzciciela.

Wymagania podstawy programowej

Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024

Wymagania ogólneWymagania szczegółowe

I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 8) wykazuje się znajomością 7. Kształcenie umiejętności czytania, i zrozumieniem treści utworów wskazanych analizowania i interpretowania literatury […]. w podstawie programowej jako lektury obowiązkowe; 9) rozpoznaje tematykę i problematykę poznanych tekstów oraz jej związek z programami epoki literackiej, zjawiskami społecznymi, historycznymi, egzystencjalnymi […].

Lektury obowiązkowe

Zadanie 6

sierpień 2023podstawowy1 pkt

Przeczytaj poniższy fragment Antygony Sofoklesa. Sofokles Antygona CHÓR Szczęśliwy, kogo w życiu klęski nie dosięgły! Bo skoro bóg potrząśnie domowymi węgły, Z jednego gromu cały szereg nieci, Po ojcach godzi i w dzieci. Sofokles, Antygona, przeł. Kazimierz Morawski, Wrocław 1984. Jaką funkcję pełni przytoczona wypowiedź chóru w tragedii Antygona Sofoklesa? Zaznacz właściwą odpowiedź. A. Służy przekazaniu prawd uniwersalnych. B. Jest szczegółową relacją z wydarzeń. C. Wprowadza wypowiedź bohatera. D. Wskazuje na miejsce akcji.

Wskazówka do rozwiązania — opracowanie serwisu

Najpierw sformułuj odpowiedź własnymi słowami, dopiero potem porównaj ją z wariantami. Odrzucaj odpowiedzi częściowo prawdziwe, które nie obejmują całego sensu polecenia.

Odpowiedź lub przykład realizacji

Klucz i zasady oceniania

Zasady oceniania 1 pkt – odpowiedź poprawna. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Rozwiązanie A

Wymagania podstawy programowej

Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024

Wymagania ogólneWymagania szczegółowe

I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 8) wykazuje się znajomością 7. Kształcenie umiejętności czytania, i zrozumieniem treści utworów wskazanych analizowania i interpretowania literatury […]. w podstawie programowej jako lektury obowiązkowe; 9) rozpoznaje tematykę i problematykę poznanych tekstów […].

Lektury obowiązkowe

Zadanie 3

sierpień 2023podstawowy3 pkt

Przeczytaj poniższy fragment utworu literackiego. — Rozumiem to — odparł Wokulski — ale… Wybacz pan, pańskie odkrycia są tak nowe… […] — Posłuchaj mnie — przerwał mu Geist — a wnet zrozumiesz, na czym polega istota moich odkryć, chociaż, pośpieszam dodać, naśladować ich nie potrafisz. Tu nie ma ani cudów, ani oszustwa; tu są rzeczy tak proste, że pojąć je mógłby uczeń szkoły elementarnej. Wziął ze stołu stalowy sześcian i podawszy go Wokulskiemu, mówił: — Oto jest decymetr sześcienny, pełny, odlany ze stali; weź go w rękę — ile waży? — Z osiem kilogramów… Podał mu drugi sześcian tej samej wielkości, również stalowy, pytając: — A ten ile waży? — No, ten waży z pół kilograma… Ale on jest pusty… — odparł Wokulski. — Doskonale! A ta sześcienna klatka ze stalowego drutu ile waży? — spytał Geist, podając ją Wokulskiemu. — Ta waży kilkanaście gramów… — Otóż widzisz — przerwał Geist. — Mamy trzy sześciany tej samej wielkości i z tego samego materiału, które jednak są nierównej wagi. A dlaczego? Gdyż w pełnym sześcianie jest najwięcej cząstek stali, w pustym mniej, a w drucianym najmniej. Wyobraź więc sobie, że udało mi się zamiast pełnych cząstek budować klatkowate cząstki ciał, a zrozumiesz tajemnicę wynalazku. Polega on na zmianie budowy wewnętrznej materiałów, co nawet dla dzisiejszej chemii nie jest żadną nowością. 3.1. Podaj autora i tytuł utworu, z którego pochodzi zacytowany fragment. 3.2. Czy postawa Geista jest zbieżna z postawą naukowca opisaną w tekście Anny Brożek? Uzasadnij odpowiedź, odwołując się do podanego fragmentu oraz do tekstu Anny Brożek.

Wskazówka do rozwiązania — opracowanie serwisu

Najpierw podaj jednoznaczne rozstrzygnięcie, a następnie dowód z tekstu lub lektury. Samo powtórzenie tezy nie jest uzasadnieniem.

Odpowiedź lub przykład realizacji

3.1. Autor: Bolesław Prus. Tytuł: Lalka. 3.2. Tak. Anna Brożek opisuje naukowca jako osobę, która odkrywa i wyjaśnia prawidłowości. Geist również wykorzystuje znaną prawidłowość chemiczną: na jej podstawie tworzy klatkowate cząstki materiału, a następnie objaśnia Wokulskiemu zasadę swojego wynalazku.

Klucz i zasady oceniania

Opracowanie serwisu na podstawie odpowiedzi i zasad CKE. 3.1. Poprawna odpowiedź: Bolesław Prus, „Lalka”. 1 pkt — poprawne podanie nazwiska autora i tytułu utworu. 0 pkt — odpowiedź niepoprawna, niepełna albo brak odpowiedzi. Dopuszcza się zapis: B. Prus, Prus lub Aleksander Głowacki. Pomyłka w imieniu lub nazwisku autora skutkuje przyznaniem 0 pkt. 3.2. 2 pkt — rozstrzygnięcie oraz trafne uzasadnienie odwołujące się do tekstu Anny Brożek i do fragmentu „Lalki”. 1 pkt — rozstrzygnięcie oraz trafne uzasadnienie odwołujące się do fragmentu „Lalki”. 0 pkt — odpowiedź niepoprawna, uzasadniona wyłącznie tekstem Anny Brożek albo brak odpowiedzi. Błąd rzeczowy dotyczący „Lalki” skutkuje przyznaniem 0 pkt. Nazwisko Anny Brożek można pominąć, jeśli z odpowiedzi jasno wynika odwołanie do jej tekstu.

Wymagania podstawy programowej

Zakres umiejętności — opracowanie serwisu: literatura, odbiór tekstów i argumentacja. Zadanie sprawdza rozpoznawanie autora i tytułu lektury oraz porównywanie postawy bohatera z modelem naukowca opisanym w tekście nieliterackim.

Lektury obowiązkowe

Zadanie 13

sierpień 2023podstawowy1 pkt

Wyjaśnij znaczenie tytułu Inny świat Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, odwołując się do sensu tego utworu.

Wskazówka do rozwiązania — opracowanie serwisu

Najpierw ustal dosłowne znaczenie tytułu, potem połącz je z głównym problemem lub kompozycją tekstu. Wskaż konkretny element materiału, który potwierdza tę interpretację.

Odpowiedź lub przykład realizacji

Tytuł „Inny świat” określa rzeczywistość sowieckiego łagru jako przestrzeń rządzoną prawami odmiennymi od świata ludzi wolnych. Głód, przemoc i terror odwracają w niej zwykłe normy moralne, prowadzą do uprzedmiotowienia człowieka i zmuszają więźniów do walki o biologiczne przetrwanie.

Klucz i zasady oceniania

Opracowanie serwisu na podstawie zasad CKE. 1 pkt — trafne wyjaśnienie znaczenia tytułu odwołujące się do rzeczywistości łagrowej przedstawionej w utworze. 0 pkt — odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Wymagania podstawy programowej

Wymagania egzaminacyjne 2023 i 20241

Wymagania ogólneWymagania szczegółowe

I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej i światowej oraz 5) interpretuje treści alegoryczne umiejętność mówienia o nich i symboliczne utworu literackiego; z wykorzystaniem potrzebnej terminologii. 8) wykazuje się znajomością 7. Kształcenie umiejętności czytania, i zrozumieniem treści utworów wskazanych analizowania i interpretowania literatury w podstawie programowej jako lektury oraz innych tekstów kultury, a także ich obowiązkowe; wzajemnej korespondencji. 9) rozpoznaje tematykę i problematykę 8. Kształcenie umiejętności świadomego poznanych tekstów oraz jej związek odbioru utworów literackich i tekstów kultury z programami epoki literackiej, zjawiskami na różnych poziomach: dosłownym, społecznymi, historycznymi, metaforycznym, symbolicznym, egzystencjalnymi i estetycznymi; poddaje aksjologicznym. ją refleksji; 10) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania: świata przedstawionego (fabuły, bohaterów, akcji, wątków, motywów), narracji, sytuacji lirycznej; interpretuje je i wartościuje; 11) rozumie pojęcie motywu literackiego i toposu, rozpoznaje podstawowe motywy i toposy oraz dostrzega żywotność motywów […] w utworach literackich; określa ich rolę w tworzeniu znaczeń uniwersalnych; 12) w interpretacji utworów literackich odwołuje się do tekstów poznanych w szkole podstawowej, w tym: bajek Ignacego Krasickiego, Dziadów cz. II oraz Pana Tadeusza Adama Mickiewicza, Balladyny Juliusza Słowackiego; 13) porównuje utwory literackie lub ich fragmenty, dostrzega kontynuacje i nawiązania w porównywanych utworach, określa cechy wspólne i różne; 14) przedstawia propozycję interpretacji utworu, wskazuje w tekście miejsca, które mogą stanowić argumenty na poparcie jego propozycji interpretacyjnej; 15) wykorzystuje w interpretacji utworów literackich potrzebne konteksty, szczególnie kontekst historycznoliteracki, 1 Rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z dnia 10 czerwca 2022 r. w sprawie wymagań egzaminacyjnych dla egzaminu maturalnego przeprowadzanego w roku szkolnym 2022/2023 i 2023/2024 (Dz.U. 2022 poz.1246).

Lektury obowiązkowe

Zadanie 12

sierpień 2023podstawowy1 pkt

W którym okresie literackim (A–C) powstały podane utwory literackie? Każdemu z okresów literackich A–C przyporządkuj po jednym utworze, wybranym spośród oznaczonych numerami 1–5. Wpisz właściwy numer utworu w odpowiednie miejsce w tabeli. Numer Okres literacki utworu A. dwudziestolecie międzywojenne B. literatura lat 1945–1989 C. literatura po 1989 r. Utwór literacki 1. Profesor Andrews w Warszawie, Olga Tokarczuk 2. Potop, Henryk Sienkiewicz 3. Przedwiośnie, Stefan Żeromski 4. Wesele, Stanisław Wyspiański 5. Ludzie, którzy szli, Tadeusz Borowski

Wskazówka do rozwiązania — opracowanie serwisu

Ustal cechę każdego elementu z pierwszego zbioru, a następnie dobierz odpowiednik spełniający tę samą funkcję lub relację. Na końcu sprawdź, czy żaden wariant nie został użyty niezgodnie z instrukcją.

Odpowiedź lub przykład realizacji

A3, B5, C1

Klucz i zasady oceniania

Zasady oceniania 1 pkt – poprawne wpisanie do tabeli numerów utworów. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Rozwiązanie A3, B5, C1

Wymagania podstawy programowej

Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024

Wymagania ogólneWymagania szczegółowe

I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 2. Rozumienie historii literatury i dziejów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: kultury jako procesu […]. 1) […] sytuuje utwory literackie w poszczególnych okresach: […] dwudziestolecie międzywojenne, literatura lat 1945–1989, literatura po 1989 r.

Lektury obowiązkowe

Zadanie 17

maj 2023podstawowy1 pkt

Przeczytaj fragment Tanga Sławomira Mrożka. Sławomir Mrożek Tango AKT III ARTUR Czy już rozumiecie, jaki jest wniosek ostateczny? Ach, wy nie rozumiecie, wy, cielesne stworzenia, zajęte swoimi gruczołami, drżące o nieśmiertelność swoją. Ale ja rozumiem, ja! Ja jestem waszym odkupicielem, wy, bydło bezmyślne. Ja wznoszę się ponad doczesność, ja ogarniam was wszystkich, bo ja mam mózg, który wyzwolił się od wnętrzności. Ja! […] STOMIL Bredzi. Nie zwracajcie na niego uwagi. […] ARTUR Trzeba tylko być silnym i zdecydowanym. Ja jestem silny. Spójrzcie na mnie, jam jest koroną waszych marzeń! Wuju, będzie porządek! Ojcze, ty zawsze się buntowałeś, ale twój bunt prowadził tylko do chaosu, aż sam siebie strawił. A spójrz na mnie! Czy władza nie jest także buntem? Buntem w formie porządku, buntem góry przeciwko dołom, wyższości przeciwko niższości? […] Siłą jestem! Znajduję się ponad, wewnątrz i obok wszystkiego. Dziękujcie mi, ja spełniłem waszą młodość. To dla was! A dla siebie też mam coś w podarunku: formę, jaką tylko zechcę, nie jedną, ale tysiąc możliwych, mogę stworzyć i zburzyć, co zechcę. […] Wszystko jest we mnie, tu! uderza się w pierś. Zebrani patrzą na niego z przerażeniem Sławomir Mrożek, Tango, Kraków 1973. Jaką postawę – typową dla bohatera romantycznego – przejawia Artur w zacytowanym fragmencie Tanga Sławomira Mrożka? W uzasadnieniu odpowiedzi odnieś się zarówno do postawy Artura, jak i do postawy wybranego bohatera dramatu romantycznego.

Wskazówka do rozwiązania — opracowanie serwisu

Najpierw podaj jednoznaczne rozstrzygnięcie, a następnie dowód z tekstu lub lektury. Samo powtórzenie tezy nie jest uzasadnieniem.

Odpowiedź lub przykład realizacji

• Bunt. Artur sprzeciwia się zasadom obowiązującym w jego rodzinnym domu. Podobną postawę przyjmuje Konrad z Dziadów cz. III, który buntuje się przeciwko niesprawiedliwości świata oraz przeciwko Bogu. • Duma. Artur czuje się lepszy (mądrzejszy i silniejszy) od domowników. Podobną postawę przyjmuje Konrad z Dziadów cz. III – jest przekonany o wspaniałości swojej poezji, nazywa siebie mistrzem. • Artur wywyższa się ponad innych i kreuje się na zbawcę świata. Podobną postawę przyjmuje Konrad z Dziadów cz. III. Jest gotów cierpieć za ojczyznę i jest przekonany, że wie, co jest dobre dla jego narodu. • Autor przedstawia postawę indywidualisty, który jest przekonany o własnej inności i sile. W powyższym fragmencie Artur nazywa siebie odkupicielem, podkreśla swą wyższość nad resztą ludzi i wierzy w swoją siłę. Podobną postawę reprezentuje Kordian, który na górze Mont Blanc postanawia się poświęcić dla dobra narodu. Jako indywidualista wierzy, że sam może pokonać cara. Obaj – Artur oraz Kordian – są gotowi poświęcić się dla wyższego dobra.

Klucz i zasady oceniania

Zasady oceniania 1 pkt – określenie postawy wspólnej dla Artura i bohatera wybranego dramatu romantycznego ORAZ uzasadnienie odpowiedzi. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Bunt. Artur sprzeciwia się zasadom obowiązującym w jego rodzinnym domu. Podobną postawę przyjmuje Konrad z Dziadów cz. III, który buntuje się przeciwko niesprawiedliwości świata oraz przeciwko Bogu. • Duma. Artur czuje się lepszy (mądrzejszy i silniejszy) od domowników. Podobną postawę przyjmuje Konrad z Dziadów cz. III – jest przekonany o wspaniałości swojej poezji, nazywa siebie mistrzem. • Artur wywyższa się ponad innych i kreuje się na zbawcę świata. Podobną postawę przyjmuje Konrad z Dziadów cz. III. Jest gotów cierpieć za ojczyznę i jest przekonany, że wie, co jest dobre dla jego narodu. • Autor przedstawia postawę indywidualisty, który jest przekonany o własnej inności i sile. W powyższym fragmencie Artur nazywa siebie odkupicielem, podkreśla swą wyższość nad resztą ludzi i wierzy w swoją siłę. Podobną postawę reprezentuje Kordian, który na górze Mont Blanc postanawia się poświęcić dla dobra narodu. Jako indywidualista wierzy, że sam może pokonać cara. Obaj – Artur oraz Kordian – są gotowi poświęcić się dla wyższego dobra.

Wymagania podstawy programowej

Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024

Wymagania ogólneWymagania szczegółowe

I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej [...] oraz umiejętność 8) wykazuje się znajomością mówienia o nich z wykorzystaniem i zrozumieniem treści utworów wskazanych potrzebnej terminologii. w podstawie programowej jako lektury 7. Kształcenie umiejętności czytania, obowiązkowe; analizowania i interpretowania literatury […]. 9) rozpoznaje tematykę i problematykę 8. Kształcenie umiejętności świadomego poznanych tekstów […]; odbioru utworów literackich […] na różnych 13) porównuje utwory literackie lub ich poziomach [...]. fragmenty, dostrzega kontynuacje i nawiązania w porównywanych utworach, określa cechy wspólne […].

Lektury obowiązkowe

Zadanie 14

maj 2023podstawowy2 pkt

Przeczytaj fragment Wesela Stanisława Wyspiańskiego oraz zapoznaj się z plakatem, którego autorem jest Piotr Kunce. Tekst 1. Stanisław Wyspiański Wesele AKT III SCENA 19 Poprzedni, Gospodarz […] CZEPIEC 1 Byśwa – byśmy. Zbierajcie się, poki czas, 2 Kiep – człowiek głupi; dureń. byśwa1 byli radzi z was, 3 Som (gw.) – są. 4 Jeno – tylko. a nie stojcie jak te ćmy albo kpy2; co kto ma, do ręki brać, na podwórze wyjść i stać; tam już ludzie som3, co sie sami rwiom: chłopi, tak! A chłopi, tak! POETA – Jakiś znak. GOSPODARZ Jakiś znak! CZEPIEC Panowie, jakeście som, jeźli nie pójdziecie z nami, to my na was – i z kosami! GOSPODARZ Wy, a jako – ? POETA Wiecież, kto my!? Co wy o nas wiecie – nic. CZEPIEC O, pon, widno, niewidomy; widać, że nie znacie nas. PAN MŁODY Widzę, żeście krwi łakomy; jeno4 że na krew nie czas. Stanisław Wyspiański, Wesele, Wrocław 1977. Tekst 2. Piotr Kunce www.artsandculture.google.com Czy na plakacie przedstawiono taką samą relację między inteligencją a chłopami, jaką ukazano w Weselu? Uzasadnij odpowiedź, odwołując się do plakatu i do podanego fragmentu Wesela albo do plakatu i do całego dramatu Stanisława Wyspiańskiego.

Materiał graficzny stanowiący część zadania 14, maj 2023, poziom podstawowy, formuła 2023 — Materiał graficzny z arkusza CKE: maj 2023, poziom podstawowy.

Wskazówka do rozwiązania — opracowanie serwisu

Najpierw podaj jednoznaczne rozstrzygnięcie, a następnie dowód z tekstu lub lektury. Samo powtórzenie tezy nie jest uzasadnieniem.

Odpowiedź lub przykład realizacji

• Podobna. Na plakacie przedstawiono dwie nogi założone jedna na drugą. Ta na wierzchu jest w stroju inteligenta, a ta pod nią – w stroju chłopa. Oznacza to, że inteligencja stoi ponad chłopami i nimi dowodzi. We fragmencie Wesela chłopi domagają się od inteligencji dowodzenia akcją zbrojną – a więc uznają ich zwierzchność. Jednak inteligencja nie rozumie, o czym mówi Czepiec – z fragmentu wynika, że te dwie warstwy społeczne niczego o sobie nie wiedzą. • Jest różna. Dwie różne nogi na plakacie można odczytać jako symbole inteligencji i chłopów. Ułożenie nóg sugeruje, że te dwie warstwy społeczne tworzą całość, rozumieją się. We fragmencie Wesela jest inaczej. Chłopi są gotowi do powstania, a inteligencja nie jest. Czepiec grozi, że chłopi zaatakują inteligentów, jeżeli ci nie staną z nimi ramię w ramię do walki.

Klucz i zasady oceniania

Zasady oceniania 2 pkt – rozstrzygnięcie i trafne uzasadnienie, uwzględniające symbolikę plakatu ORAZ wymowę fragmentu Wesela ALBO symbolikę plakatu ORAZ wymowę całego dramatu Stanisława Wyspiańskiego. 1 pkt – trafna interpretacja relacji między inteligencją a chłopami na plakacie ALBO we fragmencie Wesela Stanisława Wyspiańskiego, ALBO w całym dramacie Stanisława Wyspiańskiego. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi ocenione na 2 pkt • Podobna. Na plakacie przedstawiono dwie nogi założone jedna na drugą. Ta na wierzchu jest w stroju inteligenta, a ta pod nią – w stroju chłopa. Oznacza to, że inteligencja stoi ponad chłopami i nimi dowodzi. We fragmencie Wesela chłopi domagają się od inteligencji dowodzenia akcją zbrojną – a więc uznają ich zwierzchność. Jednak inteligencja nie rozumie, o czym mówi Czepiec – z fragmentu wynika, że te dwie warstwy społeczne niczego o sobie nie wiedzą. • Jest różna. Dwie różne nogi na plakacie można odczytać jako symbole inteligencji i chłopów. Ułożenie nóg sugeruje, że te dwie warstwy społeczne tworzą całość, rozumieją się. We fragmencie Wesela jest inaczej. Chłopi są gotowi do powstania, a inteligencja nie jest. Czepiec grozi, że chłopi zaatakują inteligentów, jeżeli ci nie staną z nimi ramię w ramię do walki. Zasady oceniania rozwiązań zadań

Wymagania podstawy programowej

Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024

Wymagania ogólneWymagania szczegółowe

I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […] oraz umiejętność 8) wykazuje się znajomością mówienia o nich z wykorzystaniem i zrozumieniem treści utworów wskazanych potrzebnej terminologii. w podstawie programowej jako lektury 7. Kształcenie umiejętności czytania, obowiązkowe; analizowania i interpretowania literatury 9) rozpoznaje tematykę i problematykę oraz innych tekstów kultury, a także ich poznanych tekstów […]. wzajemnej korespondencji. 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: 8. Kształcenie umiejętności świadomego 6) odczytuje pozaliterackie teksty kultury, odbioru utworów literackich i tekstów kultury stosując kod właściwy w danej dziedzinie na różnych poziomach: dosłownym, sztuki. metaforycznym, symbolicznym […]. SP 2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń: 11) interpretuje dzieła sztuki ([…] grafika […]); 15) znajduje w tekstach współczesnej kultury […] nawiązania do tradycyjnych wątków literackich i kulturowych.

Lektury obowiązkowe

Zadanie 13

maj 2023podstawowy1 pkt

W poniższej tabeli przedstawiono wybrane założenia dwóch epok literackich: pozytywizmu i Młodej Polski. Do każdej epoki dobierz odpowiedni cytat z utworu poetyckiego, wybrany spośród cytatów 1–3, ilustrujący założenia danej epoki. Wpisz właściwy numer cytatu w odpowiednie miejsce w tabeli. Epoka literacka – założenia Numer cytatu Pozytywizm Założenia filozofii pozytywizmu […] dostosowywano do szczególnych polskich warunków, wyciągając z niej przede wszystkim konsekwencje praktyczne: konieczność A. upowszechnienia oświaty, popularyzacji nauki i laickiego światopoglądu. Na podstawie: Słownik terminów literackich, red. Janusz Sławiński, Wrocław 2002. Młoda Polska W pierwszej fazie swego rozwoju [ta epoka] skłaniała się ku tendencjom dekadenckim […], zwłaszcza w liryce kreowała bohatera biernie przeżywającego świat B. i przekonanego o schyłkowym charakterze kultury, w której żyje. Na podstawie: Słownik terminów literackich, red. Janusz Sławiński, Wrocław 2002. Cytaty z utworów poetyckich 1. Nieście więc wiedzy pochodnię na czele I nowy udział bierzcie w wieków dziele, Przyszłości podnoście gmach! 2. A gawiedź wierzy głęboko; Czucie i wiara silniej mówi do mnie Niż mędrca szkiełko i oko. 3. Jutro?... Nie wierzę, aby lepiej było, i nie zazdroszczę już tej wiary – dzieciom… Po co się łudzić?

Wskazówka do rozwiązania — opracowanie serwisu

Umieść cytat w kontekście wypowiedzi: ustal, kto i po co go przywołuje, a następnie wyjaśnij, jak wspiera tok rozumowania lub charakterystykę postaci.

Odpowiedź lub przykład realizacji

A. pozytywizm — 1; B. Młoda Polska — 3.

Klucz i zasady oceniania

Opracowanie serwisu na podstawie zasad CKE. 1 pkt — poprawne przyporządkowanie obu cytatów: A–1, B–3. 0 pkt — odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Wymagania podstawy programowej

Wymagania egzaminacyjne 2023 i 20241

Wymagania ogólneWymagania szczegółowe

I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej i światowej oraz 5) interpretuje treści alegoryczne umiejętność mówienia o nich i symboliczne utworu literackiego; z wykorzystaniem potrzebnej terminologii. 8) wykazuje się znajomością 7. Kształcenie umiejętności czytania, i zrozumieniem treści utworów wskazanych analizowania i interpretowania literatury w podstawie programowej jako lektury oraz innych tekstów kultury, a także ich obowiązkowe; wzajemnej korespondencji. 9) rozpoznaje tematykę i problematykę 8. Kształcenie umiejętności świadomego poznanych tekstów oraz jej związek odbioru utworów literackich i tekstów kultury z programami epoki literackiej, zjawiskami na różnych poziomach: dosłownym, społecznymi, historycznymi, metaforycznym, symbolicznym, egzystencjalnymi i estetycznymi; poddaje aksjologicznym. ją refleksji; 10) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania: świata przedstawionego (fabuły, bohaterów, akcji, wątków, motywów), narracji, sytuacji lirycznej; interpretuje je i wartościuje; 11) rozumie pojęcie motywu literackiego i toposu, rozpoznaje podstawowe motywy i toposy oraz dostrzega żywotność motywów […] w utworach literackich; określa ich rolę w tworzeniu znaczeń uniwersalnych; 12) w interpretacji utworów literackich odwołuje się do tekstów poznanych w szkole podstawowej, w tym: bajek Ignacego Krasickiego, Dziadów cz. II oraz Pana Tadeusza Adama Mickiewicza, Balladyny Juliusza Słowackiego; 13) porównuje utwory literackie lub ich fragmenty, dostrzega kontynuacje i nawiązania w porównywanych utworach, określa cechy wspólne i różne; 14) przedstawia propozycję interpretacji utworu, wskazuje w tekście miejsca, które mogą stanowić argumenty na poparcie jego propozycji interpretacyjnej; 15) wykorzystuje w interpretacji utworów literackich potrzebne konteksty, szczególnie kontekst historycznoliteracki, 1 Rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z dnia 10 czerwca 2022 r. w sprawie wymagań egzaminacyjnych dla egzaminu maturalnego przeprowadzanego w roku szkolnym 2022/2023 i 2023/2024 (Dz.U. 2022 poz.1246).

Materiał do podpunktów

Zadanie 9

Tekst źródłowy

W 200. rocznicę urodzin Adama Mickiewicza, w 1998 roku, Poczta Polska wydała serię znaczków zawierających motywy graficzne związane z utworami poety. Poniżej zamieszczono znaczek dotyczący Dziadów cz. III – zapoznaj się z tą grafiką. www.katalogznaczkow.net

Lektury obowiązkowe

Zadanie 9.1

grudzień 2023podstawowy2 pkt

Wspólny materiał do zadania 9Podpunkty: 9.1, 9.2

Zinterpretuj obraz na powyższym znaczku w kontekście problematyki Dziadów cz. III Adama Mickiewicza. W odpowiedzi uwzględnij dwa elementy graficzne widoczne na tym obrazie.

Materiał graficzny stanowiący część zadania 9.1, grudzień 2023, poziom podstawowy, formuła 2023 — Materiał graficzny z arkusza CKE: grudzień 2023, poziom podstawowy.

Wskazówka do rozwiązania — opracowanie serwisu

Najpierw dokładnie opisz wybrany element wizualny, a następnie połącz jego kształt, układ lub symbolikę z konkretnym motywem, bohaterem albo problemem utworu.

Odpowiedź lub przykład realizacji

• Ten obraz można odnieść do widzenia ks. Piotra. Świece na znaczku mogą symbolizować kaźń polskiej młodzieży, a krzyż może stanowić nawiązanie do idei mesjanizmu. • Widoczny na znaczku krzyż może być nawiązaniem do idei narodowowyzwoleńczej. Mickiewicz w swoim utworze porusza problem mesjanizmu. Z kolei płonące świeczki mogą oznaczać ofiary represyjnego systemu władzy carskiej.

Klucz i zasady oceniania

Zasady oceniania 2 pkt – trafna interpretacja obrazu widocznego na znaczku w kontekście problematyki Dziadów cz. III, uwzględniająca dwa elementy graficzne. 1 pkt – trafna interpretacja obrazu widocznego na znaczku w kontekście problematyki Dziadów cz. III, uwzględniająca jeden element graficzny. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi ocenione na 2 pkt • Ten obraz można odnieść do widzenia ks. Piotra. Świece na znaczku mogą symbolizować kaźń polskiej młodzieży, a krzyż może stanowić nawiązanie do idei mesjanizmu. • Widoczny na znaczku krzyż może być nawiązaniem do idei narodowowyzwoleńczej. Mickiewicz w swoim utworze porusza problem mesjanizmu. Z kolei płonące świeczki mogą oznaczać ofiary represyjnego systemu władzy carskiej.

Wymagania podstawy programowej

Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024

Wymagania ogólneWymagania szczegółowe

I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […] oraz umiejętność 8) wykazuje się znajomością mówienia o nich z wykorzystaniem i zrozumieniem treści utworów wskazanych potrzebnej terminologii. w podstawie programowej jako lektury 7. Kształcenie umiejętności czytania, obowiązkowe; analizowania i interpretowania literatury 9) rozpoznaje tematykę i problematykę oraz innych tekstów kultury, a także ich poznanych tekstów […]. wzajemnej korespondencji. 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: 8. Kształcenie umiejętności świadomego 6) odczytuje pozaliterackie teksty kultury, odbioru utworów literackich i tekstów kultury stosując kod właściwy w danej dziedzinie na różnych poziomach: dosłownym, sztuki. metaforycznym, symbolicznym […]. SP I. Kształcenie literackie i kulturowe. 2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń: 11) interpretuje dzieła sztuki ([…] grafika […]); 15) znajduje w tekstach współczesnej kultury […] nawiązania do tradycyjnych wątków literackich i kulturowych.

Lektury obowiązkowe

Zadanie 9.2

grudzień 2023podstawowy1 pkt

Wspólny materiał do zadania 9Podpunkty: 9.1, 9.2

Na znaczku zamieszczono cytat z Dziadów cz. III: Nazywam się Milijon. Te słowa wypowiada Konrad. Przeczytaj dłuższy fragment jego wypowiedzi zamieszczony poniżej. Adam Mickiewicz Dziady cz. III (fragment) Teraz duszą jam w moję ojczyznę wcielony; Ciałem połknąłem jej duszę, Ja i ojczyzna to jedno. Nazywam się Milijon – bo za milijony Kocham i cierpię katusze. Patrzę na ojczyznę biedną, Jak syn na ojca wplecionego w koło; Czuję całego cierpienia narodu, Jak matka czuje w łonie bole swego płodu. Cierpię, szaleję – a Ty mądrze i wesoło Zawsze rządzisz, Zawsze sądzisz, I mówią, że Ty nie błądzisz! […] Milczysz! – Jam Ci do głębi serce me otworzył, Zaklinam, daj mi władzę – jedna część jej licha, Część tego, co na ziemi osiągnęła pycha, Z tą jedną cząstką ileż ja bym szczęścia stworzył! Adam Mickiewicz, Dziady drezdeńskie (część III), Wrocław 2012. Do kogo i w jakim celu zwraca się Konrad w powyższym fragmencie Dziadów cz. III Adama Mickiewicza?

Wskazówka do rozwiązania — opracowanie serwisu

Najpierw nazwij efekt, który autor chce osiągnąć, a następnie połącz go z konkretnym zabiegiem w tekście. Odpowiedź powinna wyjaśniać cel użycia elementu, a nie tylko go opisywać.

Odpowiedź lub przykład realizacji

• Konrad zwraca się do Boga i żąda od niego władzy. • Konrad zwraca się do Boga. Zarzuca mu, że jest obojętny na jego cierpienia i na cierpienia Polaków. • Zwraca się do Boga, żeby podkreślić własną wyjątkowość.

Klucz i zasady oceniania

Zasady oceniania 1 pkt – poprawne podanie adresata i celu wypowiedzi Konrada. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Konrad zwraca się do Boga i żąda od niego władzy. • Konrad zwraca się do Boga. Zarzuca mu, że jest obojętny na jego cierpienia i na cierpienia Polaków. • Zwraca się do Boga, żeby podkreślić własną wyjątkowość.

Wymagania podstawy programowej

Wymagania egzaminacyjne 2023 i 2024

Wymagania ogólneWymagania szczegółowe

Lektury obowiązkowe

Zadanie 13

grudzień 2023podstawowy1 pkt

Przeczytaj poniższy fragment Dżumy Alberta Camusa. Albert Camus Dżuma (fragment) Wówczas Paneloux wyprostował się, odetchnął głęboko i ciągnął z coraz większym naciskiem: „Jeśli dziś dotknęła was dżuma, to znaczy, że chwila zastanowienia nadeszła. Sprawiedliwi mogą być bez obawy, ale słusznie drżą źli. W ogromnej stodole świata nieubłagany bicz wybije zboże ludzkie, aż słoma zostanie oddzielona od ziarna. Będzie więcej słomy jak ziarna, więcej powołanych niż wybranych i tego nieszczęścia nie chciał Bóg. Zbyt długo ten świat paktował ze złem, zbyt długo liczył na miłosierdzie boskie. Wystarczyła skrucha i wszystko było dozwolone. A do skruchy każdy czuł się mocny. Dozna jej w odpowiedniej chwili. A zatem najłatwiej było popuszczać sobie cugli, miłosierdzie boskie uczyni resztę. Tak! To nie mogło trwać. Bóg, który tak długo pochylał nad ludźmi tego miasta twarz pełną litości, zmęczony czekaniem, zawiedziony w swej wiekuistej nadziei, odwrócił oczy. Pozbawieni światła bożego, na długo znaleźliśmy się w ciemnościach dżumy!”. Albert Camus, Dżuma, przeł. Joanna Guze, Warszawa 2020. Na podstawie podanego fragmentu Dżumy lub całej powieści Alberta Camusa wyjaśnij sens sformułowania użytego przez ojca Paneloux: znaleźliśmy się w ciemnościach dżumy.

Wskazówka do rozwiązania — opracowanie serwisu

Przeformułuj wskazaną myśl własnymi słowami, zachowując jej sens. Następnie dopowiedz, jak odnosi się ona do problemu omawianego w tekście.

Odpowiedź lub przykład realizacji

Sformułowanie „znaleźliśmy się w ciemnościach dżumy” oznacza, że mieszkańcy Oranu zostali pogrążeni w cierpieniu, lęku i chaosie wywołanych epidemią. W kazaniu ojca Paneloux ciemność oznacza również oddalenie od Boga, które duchowny interpretuje jako skutek grzechu i odrzucenia Bożego miłosierdzia.

Klucz i zasady oceniania

Opracowanie serwisu na podstawie zasad CKE. 1 pkt — poprawne wyjaśnienie metafory zgodne z podanym fragmentem lub sensem całej powieści. 0 pkt — odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Wymagania podstawy programowej

Wymagania egzaminacyjne 2023 i 20241

Wymagania ogólneWymagania szczegółowe

I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej i światowej oraz 5) interpretuje treści alegoryczne umiejętność mówienia o nich i symboliczne utworu literackiego; z wykorzystaniem potrzebnej terminologii. 8) wykazuje się znajomością 7. Kształcenie umiejętności czytania, i zrozumieniem treści utworów wskazanych analizowania i interpretowania literatury w podstawie programowej jako lektury oraz innych tekstów kultury, a także ich obowiązkowe; wzajemnej korespondencji. 9) rozpoznaje tematykę i problematykę 8. Kształcenie umiejętności świadomego poznanych tekstów oraz jej związek odbioru utworów literackich i tekstów kultury z programami epoki literackiej, zjawiskami na różnych poziomach: dosłownym, społecznymi, historycznymi, metaforycznym, symbolicznym, egzystencjalnymi i estetycznymi; poddaje aksjologicznym. ją refleksji; 10) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania: świata przedstawionego (fabuły, bohaterów, akcji, wątków, motywów), narracji, sytuacji lirycznej; interpretuje je i wartościuje; 11) rozumie pojęcie motywu literackiego i toposu, rozpoznaje podstawowe motywy i toposy oraz dostrzega żywotność motywów […] w utworach literackich; określa ich rolę w tworzeniu znaczeń uniwersalnych; 12) w interpretacji utworów literackich odwołuje się do tekstów poznanych w szkole podstawowej, w tym: bajek Ignacego Krasickiego, Dziadów cz. II oraz Pana Tadeusza Adama Mickiewicza, Balladyny Juliusza Słowackiego; 13) porównuje utwory literackie lub ich fragmenty, dostrzega kontynuacje i nawiązania w porównywanych utworach, określa cechy wspólne i różne; 14) przedstawia propozycję interpretacji utworu, wskazuje w tekście miejsca, które mogą stanowić argumenty na poparcie jego propozycji interpretacyjnej; 15) wykorzystuje w interpretacji utworów literackich potrzebne konteksty, szczególnie kontekst historycznoliteracki, 1 Rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z dnia 10 czerwca 2022 r. w sprawie wymagań egzaminacyjnych dla egzaminu maturalnego przeprowadzanego w roku szkolnym 2022/2023 i 2023/2024 (Dz.U. 2022 poz.1246).