Lektury obowiązkowe — zadania maturalne — strona 3

Przeczytaj poniższy fragment utworu literackiego. William Szekspir Makbet ZJAWISKO Makbet! bądź mężny, nieugięty, srogi, 1 Las Birnam – las rosnący na wzgórzu Gardź siłą ludzką i skrytymi wrogi, w pobliżu Dunzynane. Z tych bowiem, których rodziła kobieta, 2 Dunzynańskie wzgórze – wzgórze Dunzynane, na którym znajdował się Nikt potężnego nie zmoże Makbeta. […] zamek Makbeta. Bądź jak lew śmiały, dumny, przedsiębiorczy; Nie tknie Makbeta żaden cios morderczy, Póki las Birnam1 ku dunzynańskiemu Wzgórzu2 nie pójdzie walczyć przeciw niemu. William Szekspir, Makbet, [w:] tegoż, Tragedie, tłum. Józef Paszkowski, Leon Ulrich, Warszawa 1980. Podaj dwa wydarzenia z Makbeta Williama Szekspira świadczące o tym, że spełniła się przepowiednia zawarta w zacytowanym fragmencie tego utworu. 1) 2)

Przeczytaj poniższy fragment utworu literackiego. Marek Nowakowski Górą „Edek” A „Edek”, bo on to był, sunął jak wieża oblężnicza i z wysokości swoich 180 przeszło centymetrów patrzył przed siebie – wcale nie widząc tego cherlaka w okularach. Wymusił i zdobył miejsce dla swego forda. Teraz parł do następnego celu. Zniknął w pobliskiej bramie, opatrzonej tabliczkami z nazwami firm i przedstawicielstw handlowych. Marek Nowakowski, Górą „Edek”, [w:] tegoż, Prawo prerii, Warszawa 1999. Wyjaśnij, jaką ocenę relacji społecznych zawiera opowiadanie Górą „Edek” Marka Nowakowskiego. Odpowiedź zilustruj sytuacją z tej lektury.

Wyjaśnij znaczenie tytułu powieści Stefana Żeromskiego Przedwiośnie, odwołując się do wizji niepodległego państwa polskiego zaprezentowanej przez Szymona Gajowca.

Przeczytaj poniższy fragment utworu literackiego. Władysław Stanisław Reymont Chłopi Szli gospodarze co biedniejsi, szły kobiety, szły parobki i dziewczyny, i komornicy1 też szli, a i biedota sama, najemnicy2 takoż ciągnęli, bo jarmark to był ten, na którym godzono się do robót i zmieniano służby. Kto co kupić, kto sprzedać, a jensi byle jarmarku użyć. Któren wiódł na postronku krowinę albo i ciołaka3, kto zaś gnał przed sobą maciorę z prosiętami, co ino pokwikiwały i rwały się tak, że trza je było cięgiem oganiać i stróżować, bych pod wozy nie wpadły; jenszy człapał się na szkapie; drugie oganiały wystrzyżone barany, gdzieniegdzie zaś bieliło się stadko gęsi z podwiązanymi skrzydłami, to grzebieniaste koguty wyzierały spod zapasek kobiecych… Władysław Stanisław Reymont, Chłopi, t.1, Kraków 2016. 1 Komornik – chłop niemający własnej ziemi ani domu, mieszkający u gospodarza i wykonujący dla niego różne prace. 2 Najemnik – w gospodarstwie: człowiek najmowany dla wykonania określonej pracy (np. do żniwa). 3 Ciołak, ciołek – młody byczek. Wyjaśnij, na czym polega i czemu służy dialektyzacja zastosowana w podanym fragmencie Chłopów Władysława Stanisława Reymonta.

Podaj nazwę epoki literackiej, w której jednym z haseł programowych była praca u podstaw.

Na podstawie powyższego fragmentu Lalki Bolesława Prusa wyjaśnij, na czym polegała praca u podstaw.

Przeczytaj fragment Dżumy Alberta Camusa. Albert Camus Dżuma Wiedział jednak, że ta kronika nie może być kroniką ostatecznego zwycięstwa. Może być tylko świadectwem tego, co należało wypełnić i co niewątpliwie powinni wypełniać nadal, wbrew terrorowi i jego niestrudzonej broni, mimo rozdarcia osobistego, wszyscy ludzie, którzy nie mogąc być świętymi i nie chcąc zgodzić się na zarazy, starają się jednak być lekarzami. Albert Camus, Dżuma, przeł. Joanna Guze, Warszawa 2021. Na przykładzie dwóch bohaterów Dżumy Alberta Camusa wyjaśnij, jakie różne postawy przyjmowali ludzie wobec dżumy.

Przeczytaj fragment Wesela Stanisława Wyspiańskiego. Stanisław Wyspiański Wesele AKT II SCENA 3 […] CHOCHOŁ […] Co się w duszy komu gra, co kto w swoich widzi snach: czy to grzech, czy to śmiech, czy to kapcan1, czy to pan, na Wesele przyjdzie w tan. Stanisław Wyspiański, Wesele, Wrocław 1977. 1 Kapcan – biedak, ktoś bez znaczenia. Na przykładzie jednego bohatera Wesela, wybranego spośród bohaterów podanych w ramce, wyjaśnij, jak w dramacie Stanisława Wyspiańskiego spełnia się zapowiedź Chochoła. Dziennikarz Poeta Pan Młody Dziad

Przeczytaj poniższy fragment Dziadów cz. III Adama Mickiewicza. Adam Mickiewicz Dziady cz. III Akt I Scena VIII […] BAL SCENA ŚPIEWANA DAMA (z prawej strony) Patrz, patrz starego, jak się wije, Jak sapie, oby skręcił szyję. (do Senatora) Jak ślicznie, lekko tańczysz Pan! (na stronę) Il crévera dans l'instant1. MŁODY CZŁOWIEK Patrz, jak on łasi się i liże, Wczora mordował, tańczy dziś; Patrz, patrz, jak on oczyma strzyże, Skacze jak w klatce ryś. DAMA Wczora mordował i katował, I tyle krwi niewinnej wylał; Patrz, dzisiaj on pazury schował I będzie się przymilał. […] LEWA STRONA, chórem DAMY Ah! quelle beauté, quelle grâce!2 MĘŻCZYŹNI Jaka to świetność, przepych jaki! PRAWA STRONA, chórem MĘŻCZYŹNI Ach, łotry, szelmy, ach, łajdaki! Żeby ich piorun trzasł. […] LEWA STRONA, chórem Jaka muzyka, jaki śpiew, Jak pięknie meblowany dóm. PRAWA STRONA, chórem Te szelmy z rana piją krew, A po obiedzie rum. Adam Mickiewicz, Dziady drezdeńskie (część III), Wrocław 2012. 1 Il crévera dans l'instant (j. franc.) – On pęknie za chwilę. 2 Ah! quelle beauté, quelle grâce! (j. franc.) – Ach, co za piękność, co za wdzięk. Na podstawie znajomości problematyki Dziadów cz. III Adama Mickiewicza wyjaśnij znaczenie podziału na strony lewą i prawą w podanym fragmencie tego utworu.

Przeczytaj fragment Mitologii Jana Parandowskiego oraz Tren X Jana Kochanowskiego. Tekst 1. Jan Parandowski Mitologia W poszarpanej szacie, z rozwiązanymi włosami, pełnymi prochu i popiołu, idzie […] Demeter. […] Przymglone oczy, w których już łez nie ma, wloką się z przedmiotu na przedmiot, zawiedzione i bezradne. Matka szuka zaginionej córki. Oto zostawiła ją na łące, nad brzegiem Oceanu, bawiącą się z nimfami. Odchodząc, zabroniła jej zbierać narcyzów, kwiatów zwodniczych, poświęconych bóstwom podziemnym. […] Persefona obejrzała się wokoło, czy jej nikt nie widzi, i prędko zerwała kwiat. Upiła się jego zapachem, oczy jej zaszły mgłą i ciemność ogarnęła duszę. Wtedy rozwarła się ziemia i Hades, bóg piekieł, porwał Persefonę na wozie zaprzężonym w czarne rumaki. Gdy się ocknęła, wołała, krzyczała. Żaden bóg nie słyszał jej głosu, żadna z nimf, z którymi bawiła się na łące, nie nadbiegła z pomocą. […] Na próżno matka pytała o nią każdego przechodnia. Ani bóg, ani człowiek, ani ptak żaden nie podał jej wieści o córce. Jan Parandowski, Mitologia, Warszawa 1979. Tekst 2. Jan Kochanowski Tren X 1 Na szcześliwe wyspy – mityczne wyspy, na których panowała Orszulo moja wdzięczna, gdzieś mi sie podziała? wieczna radość. W którą stronę, w którąś sie krainę udała? 2 Teskliwe […] jeziora – smutne Czyś ty nad wszystki nieba wysoko wzniesiona jeziora, właściwie wszelkie wody, bagna i rzeki podziemne. I tam w liczbę aniołków małych policzona? 3 Człowieka zrzuciwszy – Czyliś do raju wzięta? Czyliś na szcześliwe pozbywszy się ludzkiej postaci. Wyspy1 zaprowadzona? Czy cię przez teskliwe 4 Postawa – tu: postać. Charon jeziora2 wiezie i napawa zdrojem 5 W onej dawnej swej całości – z duszą i z ciałem. Niepomnym, że ty nie wiesz nic o płaczu mojem? 6 Mara nikczemna – złudne Czy, człowieka zrzuciwszy3 i myśli dziewicze, widziadło, zjawa. Wzięłaś na się postawę4 i piórka słowicze? Czyli sie w czyścu czyścisz, jesli z strony ciała Jakakolwiek zmazeczka na tobie została? Czyś po śmierci tam poszła, kędyś pierwej była, Niżeś sie na mą ciężką żałość urodziła? Gdzieśkolwiek jest, jesliś jest, lituj mej żałości. A nie możesz li w onej dawnej swej całości5, Pociesz mię, jako możesz, a staw sie przede mną Lubo snem, lubo cieniem, lub marą nikczemną6. Jan Kochanowski, Tren X, [w:] tegoż, Treny, Wrocław 2019. Czy postawa podmiotu lirycznego w Trenie X Jana Kochanowskiego jest podobna do postawy Demeter? W uzasadnieniu odpowiedzi odwołaj się do Trenu X oraz do zacytowanego fragmentu Mitologii Jana Parandowskiego.

Przeczytaj fragment reportażu Zdążyć przed Panem Bogiem Hanny Krall. Hanna Krall Zdążyć przed Panem Bogiem – W klinice, w której potem pracowałem, była wielka palma. Stawałem czasem pod nią – i widziałem sale, na których leżeli moi pacjenci. To były dawne czasy, kiedy nie mieliśmy dzisiejszych lekarstw ani zabiegów, ani aparatów, i większość ludzi w owych salach skazana była na śmierć. Moje zadanie polegało na tym, żeby możliwie najwięcej spośród nich ocalić – i uprzytomniłem sobie kiedyś pod palmą, że właściwie to jest to samo zadanie, co tam. Na Umschlagplatzu. Wtedy też stałem przy bramie i wyciągałem jednostki z tłumu skazanych. – I tak stoisz przy tej bramie przez całe życie? – Właściwie tak. A kiedy nic już nie mogę zrobić, pozostaje mi jedno: zapewnić im komfortową śmierć. Żeby nie wiedzieli, nie cierpieli, nie bali się. Żeby się nie poniżali. Hanna Krall, Zdążyć przed Panem Bogiem, Kraków 2020. Na podstawie podanego fragmentu Zdążyć przed Panem Bogiem oraz całego reportażu Hanny Krall wyjaśnij, jaką rolę w powojennym życiu Marka Edelmana odgrywała pamięć o wydarzeniach na Umschlagplatzu. W odpowiedzi uwzględnij sens tytułu reportażu.