Mitologia · liceum i technikum · lektura obowiązkowa
„Mitologia” Jana Parandowskiego: omówienie części I (Grecja) i test
„Mitologia” Jana Parandowskiego to najsłynniejsza polska książka o wierzeniach i podaniach starożytnych Greków i Rzymian. Pierwszy raz ukazała się w 1924 roku. W liceum lekturą obowiązkową jest część pierwsza, poświęcona Grecji: bogom Olimpu, powstaniu świata i ludzi oraz wielkim bohaterom, takim jak Herakles, Tezeusz, Edyp, Achilles i Odyseusz. Z tych opowieści wywodzi się wiele motywów, symboli i związków frazeologicznych, które znamy do dziś. Poniżej masz omówienie, najważniejsze mity z linkami do streszczeń i test.
Jan Parandowski (1895–1978), pisarz, eseista i tłumacz, znawca antyku
Pierwsze wydanie
Lwów 1924
Pełny tytuł późniejszych wydań
„Mitologia. Wierzenia i podania Greków i Rzymian”
Lektura w liceum
część I, Grecja
Gatunek
opracowanie mitów, proza popularnonaukowa o wartości literackiej
Ciekawostka
Parandowski zdobył też medal w olimpijskim konkursie sztuki (1936)
O czym jest „Mitologia” Parandowskiego
Parandowski nie pisze jednego ciągłego opowiadania. Zbiera i opowiada na nowo dawne mity, porządkując je tak, by czytelnik zobaczył cały świat wierzeń greckich. Zaczyna od tego, jak Grecy wyobrażali sobie bogów i powstanie świata, a potem przechodzi do opowieści o bogach, ludziach i bohaterach. Pisze pięknym, klarownym językiem, z szacunkiem dla starożytnych źródeł, i dodaje komentarze o tym, jak mity wpłynęły na sztukę i kulturę.
W części o Grecji czytelnik poznaje między innymi:
Powstanie świata i bogów. Od Chaosu, przez Gaję i Uranosa, Kronosa i tytanów, aż po zwycięstwo Zeusa. Streszczenie: mit o stworzeniu świata.
Bogów Olimpu. Zeus, Hera, Posejdon, Atena, Apollo, Artemida, Afrodyta, Ares, Hermes, Hefajstos, Demeter i inni, każdy z własnymi atrybutami i historiami.
Ludzi i ich los. Prometeusz kradnie ogień dla ludzi i zostaje ukarany. Pandora otwiera puszkę z nieszczęściami. Streszczenie: mit o Prometeuszu.
Cykle bohaterskie. Losy rodu tebańskiego, do których nawiązują „Król Edyp” i „Antygona”, oraz wojnę trojańską i powrót Odyseusza, znane z „Iliady” i „Odysei”.
Krótkie streszczenia wszystkich opracowanych lektur zebraliśmy na jednej stronie: streszczenia lektur.
Najważniejsze mity do powtórki
Stworzenie świata
Chaos, Gaja, Uranos, Kronos i walka Zeusa z tytanami.
Prometeusz i Pandora
Ogień dla ludzi i nieszczęścia z puszki Pandory.
Demeter i Kora
Porwanie Persefony przez Hadesa i powstanie pór roku.
Syzyf
Wieczna kara toczenia głazu pod górę.
Dedal i Ikar
Ucieczka z Krety na skrzydłach i upadek Ikara.
Herakles
Dwanaście prac największego z herosów.
Tezeusz
Pokonanie Minotaura dzięki nici Ariadny.
Ród Labdakidów
Tragiczne losy Edypa i jego dzieci.
Wojna trojańska i Odyseusz
Gniew Achillesa, upadek Troi i tułaczka Odyseusza.
Bogowie Olimpu
Bóg lub bogini
Za co odpowiada
Atrybut
Zeus
najwyższy bóg, władca nieba
piorun, orzeł
Hera
żona Zeusa, opiekunka małżeństwa
paw
Posejdon
bóg mórz
trójząb
Hades
władca podziemia
hełm niewidzialności
Atena
bogini mądrości i sprawiedliwej wojny
sowa, oliwka
Apollo
bóg światła, sztuki i poezji
lira, łuk
Artemida
bogini łowów
łuk, łania
Afrodyta
bogini miłości i piękna
gołąb, róża
Ares
bóg wojny
włócznia, hełm
Hermes
posłaniec bogów, opiekun kupców i podróżnych
skrzydlate sandały, kaduceusz
Hefajstos
bóg ognia i kowalstwa
młot, kowadło
Demeter
bogini urodzaju
kłos zboża
Dlaczego mity są ważne na maturze
Źródło motywów. Bunt Prometeusza, praca Syzyfa, lot Ikara czy nić Ariadny to motywy powracające w literaturze wszystkich epok.
Którą część „Mitologii” trzeba przeczytać w liceum?
Część I, poświęconą Grecji.
Kiedy ukazała się „Mitologia” Parandowskiego?
Pierwsze wydanie ukazało się we Lwowie w 1924 roku.
O czym jest „Mitologia”?
O wierzeniach i podaniach starożytnych Greków (i Rzymian): o bogach, powstaniu świata, ludziach i bohaterach.
Jakie związki frazeologiczne pochodzą z mitów?
Na przykład syzyfowa praca, puszka Pandory, nić Ariadny, pięta Achillesa, koń trojański i stajnia Augiasza.
Gdzie znajdę streszczenia poszczególnych mitów?
Na stronie mity greckie, gdzie każdy mit ma osobne streszczenie i test.
Źródła i metoda. Opracowanie własne redakcji. Książka Parandowskiego jest chroniona prawem autorskim, dlatego nie cytujemy jej, a mity streszczamy na podstawie tekstów z domeny publicznej (np. „Opowiadań z mitologii” Alberta Zippera w Wolnych Lekturach). Dane o wydaniu sprawdzone w katalogach i opracowaniach; życiorys autora w haśle „Jan Parandowski” w polskiej Wikipedii. Status według Dz.U. 2024 poz. 1019. Zasady redakcyjne · Zgłoś błąd
Stan prawny na 2026-10-12.
Mateusz Będkowski
nauczyciel matematyki i pedagog
Uczę matematyki od 13 lat, w tym 7 lat w szkole. Magister pedagogiki ze specjalnością terapia pedagogiczna, po studiach podyplomowych z matematyki. Wszystkie materiały na tej stronie przygotowuję sam. Poznaj moje podejście →