Strona główna › Lektury szkolne › Liceum i technikum › Odyseja
Epos · liceum i technikum · zakres rozszerzony
Po zdobyciu Troi wszyscy wodzowie wrócili do domów, tylko Odyseusz (Odys) od lat błąka się po morzach, bo ściga go gniew Posejdona. W tym czasie na Itace zalotnicy oblegają jego żonę Penelopę i trwonią majątek. Odyseusz opowiada o swoich przygodach: z Kyklopem, czarodziejką Kirką i Syrenami. W końcu wraca do domu przebrany za żebraka i rozprawia się z zalotnikami. Poniżej masz streszczenie pieśni, bohaterów, motywy i test.
Epos zaczyna się od wezwania: „Muzo! Męża wyśpiewaj, co święty gród Troi / Zburzywszy, długo błądził”. Odyseusza od lat więzi na wyspie nimfa Kalypso. Bogowie postanawiają, że może wrócić. Tymczasem na Itace jego syn Telemach, zachęcony przez Atenę, wyrusza szukać wieści o ojcu. Odyseusz buduje tratwę, rozbija się w burzy i trafia do Feaków. Na uczcie u króla Alkinoosa opowiada o przygodach: o Kyklopie Polyfemie, któremu przedstawił się jako „Nikt”, o czarodziejce Kirce, wyprawie do krainy zmarłych, Syrenach, Skylli i Charybdzie. Feakowie odwożą go na Itakę. Atena zmienia go w starego żebraka. Odyseusz ujawnia się synowi, a w pałacu znosi drwiny zalotników. Penelopa ogłasza próbę łuku. Tylko „żebrak” napina łuk Odyseusza i przestrzeliwuje topory, a potem razem z Telemachem zabija zalotników. Penelopa rozpoznaje męża po tajemnicy ich łoża. Na końcu Atena godzi Odyseusza z rodzinami zabitych.
Krótkie streszczenia wszystkich opracowanych lektur zebraliśmy na jednej stronie: streszczenia lektur.
Bogowie radzą o losie Odyseusza, którego „trzymała w skale wydrążonej / Nimfa Kalypso”. Atena w postaci gościa, Mentesa, zachęca Telemacha do działania. Telemach zwołuje zgromadzenie Itaki i skarży się na zalotników. Antinoj zarzuca Penelopie podstęp: obiecała wybrać męża, gdy utka całun dla teścia Laertesa, ale „w noc przy żagwiach pruła, co we dnie utkała”. Telemach potajemnie wypływa szukać wieści o ojcu.
Telemach odwiedza starego Nestora w Pylos, a potem Menelaosa i Helenę w Sparcie. Słyszy, że ojciec żyje i jest więziony przez Kalypso. Na Itace zalotnicy przygotowują zasadzkę na Telemacha.
Hermes przekazuje Kalypso wolę Zeusa. Nimfa obiecywała Odyseuszowi nieśmiertelność, ale ten tęskni za domem. Buduje tratwę. Posejdon rozbija ją burzą, a Odyseusz dopływa do kraju Feaków. Królewna Nausyka (Nausykaa), która przyszła nad rzekę prać bieliznę, prowadzi go do pałacu Alkinoosa. Na uczcie pieśniarz Demodok śpiewa o Troi, a Odyseusz ukrywa łzy.
Odyseusz ujawnia się: „Jam jest Odys Laertyd, z fortelów mych znany”. Opowiada o krainie Lotofagów i o Kyklopie Polyfemie, który zamknął jego ludzi w jaskini i zjadał. Odyseusz upija go winem i mówi: „Nikt — to moje nazwisko”. Gdy Kyklop zasypia, Odyseusz z towarzyszami wbija mu rozżarzony pal w oko. Rano uciekają z jaskini uczepieni pod brzuchami baranów. Od tej pory ściga ich gniew Posejdona, ojca Kyklopa.
Ajol, władca wiatrów, daje Odyseuszowi wór z wiatrami, ale towarzysze go rozwiązują i burza odpędza okręty. Lajstrygonowie, olbrzymy-ludożercy, niszczą prawie całą flotę. Na wyspie czarodziejki Kirki towarzysze zamieniają się w świnie. Hermes daje Odyseuszowi ziele „Moly”, które chroni go przed czarami. Kirka przywraca ludziom postać i gości ich przez rok.
Odyseusz schodzi do Hadesu, by zapytać wieszczka Tejresjasza o powrót. Spotyka duszę matki, Antiklei, i duszę Achillesa. Achilles mówi, że wolałby być „Na parobka” u biedaka na ziemi, „Niż tu panować nad tym cieniów marnych rojem”.
Kirka radzi Odyseuszowi: „zalep uszy towarzyszy / Woskiem”, a siebie każ przywiązać do masztu. Tak mijają Syreny. Potem okręt przepływa między potworną Skyllą a wirem Charybdy. Na wyspie boga Heliosa towarzysze zabijają jego święte bydło. Zeus niszczy okręt piorunem. Ginie cała załoga, a Odyseusz sam dociera do Kalypso.
Feakowie odwożą śpiącego Odyseusza na Itakę. Atena zmienia go w starca w łachmanach. Odyseusz zatrzymuje się u wiernego świniopasa Eumajosa. Wraca Telemach, a ojciec wyjawia mu: „Jam jest ten, co się długo miał błąkać i biedzić, / By po latach dwudziestu wrócił w kraj ojczysty”.
Na gnoju przy bramie leży stary pies Argos. Poznaje pana, kiwa ogonem i umiera. Zalotnicy szydzą z żebraka, a Odyseusz walczy na pięści z żebrakiem Irosem. Rozmawia z Penelopą, nie ujawniając się. Stara piastunka Eurykleja, myjąc mu nogi, poznaje go po bliźnie, którą „zadana / Niegdyś białym kłem dzika”.
Penelopa obiecuje wyjść za tego, kto napnie łuk Odyseusza i przestrzeli topory. Żaden zalotnik nie daje rady. Żebrak napina łuk i strzela tak, że grot „topory wszystkie trafił rzędem”. Pierwszą strzałę wypuszcza w Antinoja. Z pomocą Telemacha, Eumajosa i pasterza Filojtiosa zabija wszystkich zalotników.
Penelopa jeszcze nie wierzy. Każe przenieść łoże małżeńskie, a Odyseusz oburza się, bo sam zbudował je na pniu oliwki: czy ktoś „Odrąbał pniak oliwny spodem, od korzenia?”. To ich wspólna tajemnica, więc Penelopa rzuca mu się w objęcia. Odyseusz odwiedza ojca, Laertesa. Rodziny zalotników atakują, ale Atena przerywa walkę i godzi króla z ludem.
| Postać | Kim jest | Co warto zapamiętać |
|---|---|---|
| Odyseusz (Odys) | król Itaki | „z fortelów mych znany”: sprytny, wytrwały, tęskni za domem |
| Penelopa | żona Odyseusza | wierna i przebiegła; przez lata zwodzi zalotników |
| Telemach | syn Odyseusza | dorasta w czasie poszukiwań ojca; pomaga mu w walce |
| Atena (Pallas) | bogini mądrości | opiekunka Odyseusza i Telemacha |
| Posejdon | bóg morza | mści się za oślepienie syna, Kyklopa |
| Polyfem (Polifem) | Kyklop, syn Posejdona | olbrzym ludożerca, oślepiony przez Odyseusza |
| Kirka (Kirke) | czarodziejka | zamienia ludzi w świnie, potem pomaga Odyseuszowi |
| Kalypso | nimfa | latami zatrzymuje Odyseusza na wyspie |
| Nausyka (Nausykaa) | królewna Feaków | pomaga rozbitkowi dotrzeć do pałacu |
| Eumajos | świniopas | wierny sługa, pomaga w walce |
| Eurykleja | piastunka | poznaje Odyseusza po bliźnie |
| Antinoj (Antinoos), Eurymach | przywódcy zalotników | zuchwali i okrutni; giną pierwsi |
| Argos | pies Odyseusza | poznaje pana po 20 latach i umiera |
Wszystko na tej stronie zostaje darmowe. Gotowe kartkówki i sprawdziany z polskiego PDF z kluczami: grupa A za darmo, pozostałe grupy w sklepie.
Sprawdzian PDF · sklep
Sprawdzian z języka polskiego dla uczniów klasy I liceum i technikum: mitologia, Iliada, Antygona, Horacy, pojęcia kultury…
2,90 zł (grupy B, C, D i E)
Grupa A za darmo, bez logowania →Zobacz w sklepie →
Pakiet PDF · sklep
20 pakietów sprawdzianów i kartkówek z języka polskiego (liceum, klasa 1): antyk, Biblia, średniowiecze, renesans, barok…
34,90 zł
Zobacz w sklepie →
Sprawdzian PDF · sklep
Sprawdzian z języka polskiego dla maturzystów (liceum i technikum): zakres podstawowy: bohaterowie, autorzy, miejsca akcji…
2,90 zł (grupy B, C, D i E)
Grupa A za darmo, bez logowania →Zobacz w sklepie →Przedstawił się jako „Nikt”, upił Kyklopa winem i oślepił go rozżarzonym palem. Gdy Polyfem wołał innych Kyklopów, mówił, że krzywdzi go „Nikt”, więc nikt mu nie pomógł. Rano ludzie Odyseusza uciekli z jaskini pod brzuchami baranów (pieśń 9).
Na radę Kirki zalepił towarzyszom uszy woskiem, a siebie kazał przywiązać do masztu, żeby usłyszeć śpiew Syren i nie zginąć (pieśń 12).
Dwadzieścia: dziesięć lat trwała wojna trojańska, a drugie dziesięć tułaczka. Sam mówi do syna, że wrócił „po latach dwudziestu” (pieśń 16).
Po tajemnicy łoża małżeńskiego. Odyseusz zbudował je sam na pniu oliwki, więc nie dało się go przenieść. Wiedzieli o tym tylko oni (pieśń 23).
„Iliada” opowiada o kilku tygodniach wojny pod Troją i o gniewie Achillesa. „Odyseja” mówi o powrocie do domu po wojnie, o przygodach, sprycie i wierności.
Źródła i metoda. Tekst eposu w przekładzie Lucjana Siemieńskiego: wydanie Wolnych Lektur (24 pieśni); szczegóły i cytaty sprawdzone w tekście, w nawiasach numer pieśni. Imiona podajemy w brzmieniu tego przekładu (np. Odys, Kirka, Kyklop, Nausyka), z popularniejszą formą w nawiasie. Status według Dz.U. 2024 poz. 1019. Zasady redakcyjne · Zgłoś błąd
Stan prawny na 2026-10-11.
Mateusz Będkowski
nauczyciel matematyki i pedagog
Uczę matematyki od 13 lat, w tym 7 lat w szkole. Magister pedagogiki ze specjalnością terapia pedagogiczna, po studiach podyplomowych z matematyki. Wszystkie materiały na tej stronie przygotowuję sam. Poznaj moje podejście →
Ostatnia aktualizacja: 2026-10-11