Strona główna › Lektury szkolne › Liceum i technikum › Król Edyp
Tragedia grecka · liceum i technikum · lektura uzupełniająca
Teby niszczy zaraza. Wyrocznia mówi, że miasto ocaleje, gdy zostanie ukarany zabójca dawnego króla Lajosa. Król Edyp prowadzi śledztwo z pełnym zapałem i krok po kroku odkrywa, że szuka samego siebie: zabił własnego ojca i poślubił własną matkę. To najsłynniejszy przykład ironii tragicznej w literaturze. Poniżej masz streszczenie części tragedii, bohaterów, interpretację i test.
Edyp jest królem Teb, odkąd uwolnił miasto od Sfinksa i poślubił wdowę po królu Lajosie, Jokastę. Teraz w Tebach panuje zaraza. Kreon, brat Jokasty, przywozi z Delf odpowiedź Apollina: trzeba ukarać zabójców Lajosa. Edyp obiecuje, że znajdzie winnego. Wróżbita Tyrezjasz mówi mu wprost: „Którego szukasz, ty jesteś mordercą”. Edyp mu nie wierzy i oskarża Kreona o spisek. Jokasta, chcąc go uspokoić, opowiada, że Lajos zginął na rozstajach trzech dróg. Edyp przypomina sobie, że właśnie w takim miejscu zabił starca na wozie. Posłaniec z Koryntu przynosi wieść, że Polybos, którego Edyp uważał za ojca, wcale nim nie był: Edyp jest przybranym dzieckiem. Stary pasterz Lajosa potwierdza, że oddał je z litości, zamiast zabić. Prawda wychodzi na jaw. Jokasta odbiera sobie życie, a Edyp oślepia się sprzączkami z jej szaty i prosi o wygnanie.
Krótkie streszczenia wszystkich opracowanych lektur zebraliśmy na jednej stronie: streszczenia lektur.
Kapłan z mieszkańcami błaga Edypa o ratunek. Przypomina, że Edyp kiedyś miasto „Od strasznych ofiar dla Sfinksa wyzwolił”. Teraz bóg „Zaciążył srogą nad miastem zarazą”. Edyp wysłał już szwagra Kreona „Do Apollina pytyjskich wyroczni”. Kreon wraca z odpowiedzią: „Tych więc, co jego zabili, rozkazał Bóg nam ukarać i pomścić stanowczo”. Edyp przyrzeka, że wyjaśni sprawę śmierci Lajosa.
Chór starców tebańskich modli się do bogów o ratunek dla miasta.
Edyp rzuca klątwę na nieznanego zabójcę: nikt nie może go przyjąć ani z nim rozmawiać. Na jego wezwanie przychodzi ślepy wróżbita Tyrezjasz. Najpierw nie chce mówić, ale rozgniewany Edyp oskarża go o udział w zbrodni. Wtedy Tyrezjasz mówi: „Którego szukasz, ty jesteś mordercą”. Edyp podejrzewa, że to intryga Kreona, który chce przejąć władzę. Tyrezjasz odpowiada: „Nie Kreon, lecz ty sam sobie zatratą”.
Edyp oskarża Kreona o spisek i mówi mu: „chcę śmierci twojej, nie wygnania”. Kłótnię przerywa Jokasta. Żeby uspokoić męża, mówi, że wyroczniom nie trzeba wierzyć. Lajos usłyszał kiedyś, że zginie z ręki syna, a zabili go obcy zbóje „w troistym rozdrożu”. Synka, którego miał z Jokastą, kazał porzucić w górach „Przebiwszy u nóg kosteczki”. Edyp blednie. Opowiada swoją historię: w Koryncie pijany biesiadnik „w twarz mi rzucił, że jestem podrzutkiem”. W Delfach usłyszał wróżbę, „Że matkę w łożu ja skalam” i „że własnego rodzica zabiję”. Uciekł więc z Koryntu i na drodze „Do troistego zbliżył się rozdroża”, gdzie w kłótni zabił starca jadącego wozem i jego towarzyszy. Ma jeszcze nadzieję, bo świadek mówił o kilku zbójach: „Jeden i wielu, to przecież nie równym”. Każe wezwać tego świadka, pasterza.
Przybywa posłaniec z Koryntu: zmarł król Polybos, a Koryntianie chcą Edypa za króla. Edyp czuje ulgę, bo nie zabił ojca, ale wciąż boi się drugiej części wróżby, o matce Meropie. Posłaniec chce go uspokoić i zdradza, że Polybos nie był jego ojcem: „Wiedz, iż z rąk moich otrzymał cię w darze”. Dziecko dostał od pasterza Lajosa na górze Kiteron. Jokasta już rozumie. Błaga Edypa, by przestał szukać: „Nieszczęsny, niech byś nie wiedział, kim jesteś”. Edyp się nie zgadza, a ona wybiega z rozpaczą.
Przyprowadzają starego sługę Lajosa. Nie chce mówić, ale Edyp go zmusza. Sługa wyznaje, że dostał dziecko od Jokasty, by je zabić, bo wróżba mówiła, że zabije ojca. Oddał je jednak posłańcowi „Z litości, panie”. Edyp wie już wszystko: jest synem Lajosa i Jokasty.
Posłaniec domowy opowiada, co stało się w pałacu. Jokastę znaleziono „Chustą zdławiona”. Edyp zdjął z jej szaty złote sprzączki i „wraził w swych oczu źrenice”. Ślepy Edyp wychodzi przed pałac: „Apollo, on to sprawił, przyjaciele”, ale „Na oczy własne targnęły się ręce”. Prosi Kreona, nowego władcę: „Wyrzuć co żywo mnie z tej tu krainy”. Żegna się z córkami, Antygoną i Ismeną. Chór kończy tragedię przestrogą: „Śmiertelnika tu żadnego zwać szczęśliwym nie należy / Aż bez cierpień i bez klęski krańców życia nie przebieży.”
| Postać | Kim jest | Co warto zapamiętać |
|---|---|---|
| Edyp | król Teb | mądry i dumny, rozwiązał zagadkę Sfinksa; nieświadomie zabił ojca i poślubił matkę; sam się oślepia |
| Jokasta | królowa, wdowa po Lajosie, żona Edypa | matka Edypa; nie wierzy wyroczniom, ale pierwsza odgaduje prawdę; odbiera sobie życie |
| Kreon | brat Jokasty | przywozi wyrocznię z Delf; niesłusznie oskarżony o spisek; na końcu przejmuje władzę |
| Tyrezjasz | ślepy wróżbita | widzi prawdę, której nie widzi Edyp, choć ten ma zdrowe oczy |
| Lajos | dawny król Teb | ojciec Edypa; nie występuje na scenie, zginął z ręki syna |
| posłaniec z Koryntu | dawny pasterz | kiedyś dostał niemowlę od sługi Lajosa i oddał je Polybosowi |
| sługa Lajosa | stary pasterz | miał zabić dziecko, oddał je z litości; jedyny świadek śmierci Lajosa |
| Chór | starcy tebańscy | komentuje wydarzenia, modli się, na końcu wypowiada przestrogę |
| Antygona i Ismena | córki Edypa | pojawiają się na końcu jako małe dzieci |
Wszystko na tej stronie zostaje darmowe. Gotowe kartkówki i sprawdziany z polskiego PDF z kluczami: grupa A za darmo, pozostałe grupy w sklepie.
Sprawdzian PDF · sklep
Sprawdzian z języka polskiego dla uczniów klasy I liceum i technikum: mitologia, Iliada, Antygona, Horacy, pojęcia kultury…
2,90 zł (grupy B, C, D i E)
Grupa A za darmo, bez logowania →Zobacz w sklepie →
Pakiet PDF · sklep
20 pakietów sprawdzianów i kartkówek z języka polskiego (liceum, klasa 1): antyk, Biblia, średniowiecze, renesans, barok…
34,90 zł
Zobacz w sklepie →
Sprawdzian PDF · sklep
Sprawdzian z języka polskiego dla maturzystów (liceum i technikum): zakres podstawowy: bohaterowie, autorzy, miejsca akcji…
2,90 zł (grupy B, C, D i E)
Grupa A za darmo, bez logowania →Zobacz w sklepie →W Delfach Edyp usłyszał, „Że matkę w łożu ja skalam” i „że własnego rodzica zabiję”. Uciekł z Koryntu, bo myślał, że jego rodzicami są Polybos i Meropa (epejsodion II).
Edyp, nie wiedząc, że to jego ojciec. Spotkał go na rozstajach trzech dróg w Focydzie, gdzie drogi z Delf i Daulidy łączą się w jedną. W kłótni o przejazd zabił starca i jego towarzyszy. Ocalał tylko jeden sługa, który potem opowiadał o kilku zbójach.
Jokasta odbiera sobie życie. Edyp oślepia się sprzączkami z jej szaty, oddaje władzę Kreonowi i prosi o wygnanie. Chór mówi na końcu, że nikogo nie można nazwać szczęśliwym, póki nie dożyje końca życia bez nieszczęścia.
Bohater nie wie tego, co wie widz, i jego słowa obracają się przeciw niemu. Edyp przeklina zabójcę Lajosa, czyli samego siebie, i szydzi ze ślepoty Tyrezjasza, choć to on nie widzi prawdy.
Obie tragedie Sofoklesa opowiadają o rodzie Labdakidów. Antygona to córka Edypa, a Kreon, który w „Królu Edypie” przejmuje władzę, w „Antygonie” jest królem Teb.
Źródła i metoda. Tekst tragedii w przekładzie Kazimierza Morawskiego: wydanie Wolnych Lektur (prolog, parodos, cztery epejsodia ze stasimonami, exodos); szczegóły i cytaty sprawdzone w tekście, w nawiasach część tragedii. Wiadomości o budowie tragedii według powszechnie przyjętej wiedzy o literaturze antycznej. Status według Dz.U. 2024 poz. 1019. Zasady redakcyjne · Zgłoś błąd
Stan prawny na 2026-10-11.
Mateusz Będkowski
nauczyciel matematyki i pedagog
Uczę matematyki od 13 lat, w tym 7 lat w szkole. Magister pedagogiki ze specjalnością terapia pedagogiczna, po studiach podyplomowych z matematyki. Wszystkie materiały na tej stronie przygotowuję sam. Poznaj moje podejście →
Ostatnia aktualizacja: 2026-10-11