Strona główna › Lektury szkolne › Liceum i technikum › Poetyka
Traktat o sztuce poetyckiej · liceum i technikum · lektura uzupełniająca (fragmenty)
Arystoteles tłumaczy, skąd bierze się poezja i jak powinna być zbudowana dobra tragedia. Sztuka to dla niego naśladowanie (mimesis), które daje ludziom radość i wiedzę. Tragedia ma budzić litość i trwogę, a przez to przynosić oczyszczenie uczuć (katharsis). Najważniejsza jest w niej fabuła z przełomem i rozpoznaniem, a bohater popada w nieszczęście przez błąd. Poniżej masz streszczenie najczęściej czytanych rozdziałów, słowniczek pojęć i test.
Arystoteles zaczyna od tego, że cała poezja jest naśladowaniem. Ludzie naśladują od dziecka i lubią oglądać dzieła naśladowcze, bo przy tym się uczą. Poeci o szlachetniejszym usposobieniu naśladowali czyny szlachetne i tak powstała tragedia, a ci o umyśle pospolitszym naśladowali ludzi gorszych i tak powstała komedia. Potem autor podaje słynną definicję tragedii i wylicza jej sześć części. Najważniejsza jest fabuła, czyli układ zdarzeń, która ma mieć początek, środek i koniec. Dobra fabuła zawiera przełom (perypetię) i rozpoznanie. Poeta różni się od historyka tym, że opowiada, co mogłoby się zdarzyć, więc poezja jest „bardziej filozoficzna” od historii. Bohater tragiczny nie jest ani bardzo dobry, ani bardzo zły: wpada w nieszczęście przez błąd. Najlepszym przykładem jest „Król Edyp”. Na końcu Arystoteles porównuje tragedię z epopeją.
Krótkie streszczenia wszystkich opracowanych lektur zebraliśmy na jednej stronie: streszczenia lektur.
Poezja powstała z dwóch naturalnych przyczyn. Pierwsza: „Naśladowanie mianowicie wrodzone jest ludziom od dziecka”. Druga: wszyscy czerpią przyjemność z dzieł naśladowczych. Dlatego z przyjemnością patrzymy nawet na wierne obrazy rzeczy, które w rzeczywistości są przykre, np. trupów. Autor opisuje też, jak rozwijała się tragedia: Ajschylos wprowadził drugiego aktora, a Sofokles trzeciego.
Komedia naśladuje ludzi gorszych, ale śmieszność to ułomność, która nie sprawia cierpienia, jak brzydka maska komiczna. Tragedia, w odróżnieniu od epopei, stara się zmieścić akcję „w ciągu jednego dnia albo niewiele nad to”.
„Jest zatem tragedia naśladowaniem akcji poważnej i w sobie skończonej”, przedstawionej przez osoby działające, a nie przez opowiadanie, która przez litość i trwogę prowadzi do oczyszczenia takich uczuć. Tragedia ma sześć części: fabułę, charaktery, wysłowienie, sposób rozwijania myśli, wystawę sceniczną i muzykę. Najważniejszy jest „układ zdarzeń”, bo bez akcji tragedii nie ma.
Fabuła ma być całością: „A całością jest wszystko, co ma początek i środek i koniec”. Ma mieć taką długość, by widz mógł ją objąć, i prowadzić od szczęścia do nieszczęścia albo odwrotnie.
Historyk opowiada, co się zdarzyło, a poeta, co mogłoby się zdarzyć według prawdopodobieństwa lub konieczności. Dlatego poezja jest „bardziej filozoficzna i głębsza niż historia”, bo ujmuje to, co ogólne.
Przełom to nagła zmiana biegu zdarzeń w przeciwną stronę. Rozpoznanie to „przejście z niewiedzy w poznanie”. Najpiękniejsze jest wtedy, gdy oba zdarzają się naraz, jak w „Królu Edypie”: posłaniec chce Edypa uspokoić, a ujawnia straszną prawdę.
Nie wzrusza nas upadek człowieka zupełnie dobrego ani zupełnie złego. Bohater tragiczny to ktoś pośrodku, kto popada w nieszczęście „przez błąd jakiś”, a nie przez niegodziwość, i pochodzi z ludzi „w wielkim poważaniu i szczęściu”, jak Edyp.
| Pojęcie | Grecka nazwa | Znaczenie |
|---|---|---|
| naśladowanie | mimesis | sztuka przedstawia rzeczywistość, ludzi i ich działania |
| oczyszczenie | katharsis | ukojenie i zrównoważenie uczuć dzięki litości i trwodze |
| przełom | perypetia | nagła zmiana losu bohatera w przeciwną stronę |
| rozpoznanie | anagnoryzm | przejście od niewiedzy do wiedzy, np. kim ktoś jest |
| błąd tragiczny | hamartia | pomyłka bohatera, która prowadzi do nieszczęścia |
| litość i trwoga | eleos i fobos | uczucia, które ma budzić tragedia |
Wszystko na tej stronie zostaje darmowe. Gotowe kartkówki i sprawdziany z polskiego PDF z kluczami: grupa A za darmo, pozostałe grupy w sklepie.
Sprawdzian PDF · sklep
Sprawdzian z języka polskiego dla uczniów klasy I liceum i technikum: mitologia, Iliada, Antygona, Horacy, pojęcia kultury…
2,90 zł (grupy B, C, D i E)
Grupa A za darmo, bez logowania →Zobacz w sklepie →
Pakiet PDF · sklep
20 pakietów sprawdzianów i kartkówek z języka polskiego (liceum, klasa 1): antyk, Biblia, średniowiecze, renesans, barok…
34,90 zł
Zobacz w sklepie →
Sprawdzian PDF · sklep
Sprawdzian z języka polskiego dla maturzystów (liceum i technikum): zakres podstawowy: bohaterowie, autorzy, miejsca akcji…
2,90 zł (grupy B, C, D i E)
Grupa A za darmo, bez logowania →Zobacz w sklepie →Jako naśladowanie akcji poważnej i skończonej, przedstawionej przez osoby działające, a nie przez opowiadanie, która przez litość i trwogę prowadzi do oczyszczenia tych uczuć (katharsis).
Oczyszczenie uczuć. W przekładzie Siedleckiego tragedia dokonuje „ukojenia i zrównoważenia uczuć tego rodzaju”, czyli litości i trwogi.
Historyk opowiada, co się zdarzyło, a poeta, co mogłoby się zdarzyć. Dlatego poezja jest według Arystotelesa bardziej filozoficzna niż historia.
Ani zupełnie dobry, ani zupełnie zły. Popada w nieszczęście przez błąd, a nie przez niegodziwość. Wzorem jest Edyp.
Fabuła, czyli układ zdarzeń. Arystoteles pisze, że bez akcji nie ma tragedii, a bez wyrazistych charakterów może być.
Źródła i metoda. Tekst: wydanie Wolnych Lektur, przekład Stanisława Siedleckiego; omówione rozdziały przeczytane w całości, cytaty sprawdzone w tekście przekładu. Greckie nazwy pojęć według słowników terminów literackich. Status według Dz.U. 2024 poz. 1019. Zasady redakcyjne · Zgłoś błąd
Stan prawny na 2026-10-11.
Mateusz Będkowski
nauczyciel matematyki i pedagog
Uczę matematyki od 13 lat, w tym 7 lat w szkole. Magister pedagogiki ze specjalnością terapia pedagogiczna, po studiach podyplomowych z matematyki. Wszystkie materiały na tej stronie przygotowuję sam. Poznaj moje podejście →
Ostatnia aktualizacja: 2026-10-11