Strona główna › Lektury szkolne › Liceum i technikum › Makbet
Tragedia · liceum i technikum · lektura obowiązkowa
„Makbet” Williama Szekspira: plan wydarzeń, przepowiednie i test
Szkocki wódz Makbet wraca z wygranej bitwy, a trzy czarownice zapowiadają mu, że zostanie królem. Namówiony przez żonę zabija króla Dunkana i zdobywa koronę. Żeby ją utrzymać, musi zabijać dalej. Poniżej masz plan wydarzeń z numerami aktów i scen, wszystkie przepowiednie, bohaterów i test.
- 5 aktów, 27 scen
- lektura obowiązkowa na maturze
- przekład Ulricha w Wolnych Lekturach
- Autor
- William Szekspir (Shakespeare)
- Gatunek
- tragedia
- Epoka
- renesans (dramat elżbietański)
- Czas i miejsce akcji
- średniowieczna Szkocja (Forres, Inverness, Dunsinane) i Anglia
- Budowa
- 5 aktów, 27 scen
- Gdzie przeczytać
- Wolne Lektury, przekład Leona Ulricha
O czym jest „Makbet”
Makbet, tan Glamis, to dzielny wódz króla Dunkana. Po zwycięskiej bitwie spotyka na stepie trzy czarownice, które witają go jako tana Kawdoru i przyszłego króla. Gdy pierwsza przepowiednia od razu się spełnia, Makbet zaczyna myśleć o zabójstwie. Lady Makbet zarzuca mu słabość i pomaga zaplanować zbrodnię. Makbet zabija śpiącego Dunkana i zostaje królem, ale od tej chwili nie zna spokoju. Każe zabić przyjaciela Banka, a potem rodzinę Makdufa. Lady Makbet popada w obłęd i umiera. Makbet ufa przepowiedniom, które wydają się zapewniać mu bezpieczeństwo, ale każda z nich spełnia się inaczej, niż myślał.
Plan wydarzeń
Czarownice na stepie (akt I, sc. I–III)
Wśród grzmotów trzy czarownice umawiają się, że spotkają Makbeta. Król Dunkan dowiaduje się o męstwie Makbeta w bitwie i o zdradzie tana Kawdoru: „Co Kawdor przegrał, Makbeta wygrana” (sc. II). Czarownice witają Makbeta jako tana Glamis, tana Kawdoru i przyszłego króla, a Bankowi mówią: „Ty królów spłodzisz, choć nie jesteś królem” (sc. III). Zaraz potem posłańcy przynoszą wieść, że król dał Makbetowi tytuł tana Kawdoru.
Następca tronu (akt I, sc. IV)
Dunkan ogłasza swojego syna Malkolma księciem Cumberlandu, czyli następcą. Makbet widzi w tym kamień, który „zawala mu drogę”.
Lady Makbet (akt I, sc. V–VII)
Lady Makbet czyta list męża o przepowiedni i postanawia, że Dunkan nie wyjdzie żywy z ich zamku w Inverness. Gdy Makbet się waha, ona zarzuca mu tchórzostwo i obmyśla plan: upić straż i zrzucić winę na nią.
Sztylet i zabójstwo (akt II, sc. I–II)
Przed zbrodnią Makbet widzi w powietrzu sztylet: „Czy to jest sztylet, co przede mną błyszczy”. Zabija śpiącego Dunkana, a potem słyszy głos, że „Makbet sen zabił”. Przynosi ze sobą sztylety, więc Lady Makbet sama odnosi je do komnaty i brudzi krwią śpiących pokojowców.
Rano w Inverness (akt II, sc. III–IV)
Do bramy stuka Makduf, otwiera mu pijany odźwierny. Makduf odkrywa ciało króla: „O zgrozo! zgrozo!”. Makbet zabija dwóch pokojowców, rzekomo w gniewie. Synowie Dunkana uciekają: Malkolm do Anglii, Donalbain do Irlandii. Podejrzenie pada na nich, a Makbet jedzie do Scone na koronację.
Banko i Fleance (akt III, sc. I–III)
Makbet boi się przepowiedni dla Banka i nasyła na niego morderców. Banko ginie, ale jego syn Fleance ucieka: „Trup jeden tylko; syn uciekł” (sc. III).
Uczta i duch Banka (akt III, sc. IV)
Na uczcie w pałacu na miejscu Makbeta siada duch Banka. Widzi go tylko Makbet, więc goście patrzą na króla, który krzyczy do pustego krzesła. Lady Makbet tłumaczy, że to dawna choroba męża, i każe gościom wyjść.
Trzy zjawy (akt IV, sc. I)
Makbet sam idzie do czarownic. Zjawy mówią mu: strzeż się Makdufa, tana Fife; „Człowiek, którego rodziła kobieta, nie zdoła zabić” Makbeta; nikt go nie pokona, póki las birnamski nie ruszy na Dunsinane. Potem przechodzi przed nim ośmiu królów, a za nimi uśmiechnięty Banko. Gdy Makbet słyszy, że Makduf uciekł do Anglii, postanawia wymordować jego rodzinę.
Rzeź w Fife i Makduf w Anglii (akt IV, sc. II–III)
Mordercy wpadają do zamku Makdufa w Fife i zabijają jego syna; ginie cała rodzina. W Anglii Malkolm sprawdza, czy Makduf jest mu wierny, a Ross przynosi Makdufowi wiadomość o śmierci żony i dzieci. Makduf przysięga zemstę.
Przeklęta plama (akt V, sc. I)
Lekarz i dama dworu patrzą, jak Lady Makbet chodzi we śnie i ciągle myje ręce: „Precz stąd, przeklęta plamo!” oraz „Wszystkie kadzidła Arabii nie uwonnią tej małej ręki”.
Las idzie na Dunsinane (akt V, sc. IV–V)
Malkolm każe każdemu żołnierzowi uciąć gałąź w lesie birnamskim i nieść ją przed sobą, żeby ukryć liczbę wojska. Seyton przynosi wieść: „Królowa umarła”. Makbet mówi wtedy o życiu, które „od dnia do dnia czołga się” bez sensu. Posłaniec melduje, że las zaczął się ruszać.
Makduf (akt V, sc. VI–VII)
Makbet walczy, bo wierzy, że nie zabije go nikt „z kobiety zrodzony”. Makduf odpowiada, że „przed czasem ze swojej matki wydarty był łona”. Zabija Makbeta i przynosi jego głowę. Malkolm zostaje królem Szkocji.
Przepowiednie i jak się spełniły
| Przepowiednia | Kto ją wygłasza | Jak się spełnia |
|---|---|---|
| Makbet będzie tanem Kawdoru | czarownica druga (akt I, sc. III) | od razu: król daje mu tytuł zdrajcy Kawdoru |
| Makbet będzie królem | czarownica trzecia (akt I, sc. III) | po zabójstwie Dunkana, koronacja w Scone |
| Banko spłodzi królów, choć sam nim nie będzie | czarownica trzecia (akt I, sc. III) | Fleance ucieka; w akcie IV przechodzi ośmiu królów z rodu Banka |
| Strzeż się Makdufa | pierwsza zjawa: głowa w hełmie (akt IV, sc. I) | to Makduf zabija Makbeta |
| Nie zabije go nikt zrodzony z kobiety | druga zjawa: krwawe dziecko (akt IV, sc. I) | Makduf „przed czasem” został wydarty z łona matki |
| Nikt go nie pokona, póki las birnamski nie ruszy na Dunsinane | trzecia zjawa: dziecko w koronie z drzewem (akt IV, sc. I) | żołnierze Malkolma niosą przed sobą gałęzie |
Bohaterowie
| Postać | Kim jest | Co warto zapamiętać |
|---|---|---|
| Makbet | tan Glamis, potem Kawdoru, potem król | dzielny wódz, którego ambicja prowadzi od jednej zbrodni do kolejnych |
| Lady Makbet | żona Makbeta | silniejsza na początku, popycha męża do zbrodni; na końcu dręczy ją wina |
| Dunkan | król Szkocji | ufny i hojny; ginie we śnie w zamku Makbeta |
| Banko | wódz, przyjaciel Makbeta | słyszy przepowiednię o swoich potomkach; ginie z rozkazu Makbeta |
| Fleance | syn Banka | ucieka mordercom |
| Malkolm | starszy syn Dunkana | ucieka do Anglii, wraca z wojskiem i zostaje królem |
| Donalbain | młodszy syn Dunkana | ucieka do Irlandii |
| Makduf | tan Fife | odkrywa ciało króla; traci rodzinę; zabija Makbeta |
| Lady Makduf | żona Makdufa | ginie wraz z dziećmi z rozkazu Makbeta |
| trzy czarownice | wieszczki | ich przepowiednie są prawdziwe, ale podstępne |
Najważniejsze motywy
- Władza i ambicja: przepowiednia nie każe Makbetowi zabijać, ale budzi w nim pragnienie, któremu nie umie się oprzeć.
- Wina i sumienie: Makbet „zabił sen”, widzi ducha Banka, a Lady Makbet nie może zmyć z rąk wyobrażonej krwi.
- Zło, które rodzi zło: pierwsza zbrodnia wymusza następne: pokojowcy, Banko, rodzina Makdufa.
- Przeznaczenie i wolna wola: czarownice mówią, co się stanie, ale to Makbet wybiera, jak do tego dojść.
- Pozór i prawda: przepowiednie, które brzmią jak gwarancja bezpieczeństwa, okazują się pułapką.
Test i inne lektury
Najczęstsze pytania
Co przepowiedziały Makbetowi czarownice?
Że zostanie tanem Kawdoru i królem. Bankowi powiedziały, że spłodzi królów, choć sam królem nie będzie (akt I, sc. III). W akcie IV zjawy dodają trzy przestrogi: o Makdufie, o człowieku „zrodzonym z kobiety” i o lesie birnamskim.
Kto zabił króla Dunkana?
Makbet, w nocy, w swoim zamku w Inverness. Lady Makbet uśpiła straż i podrzuciła zakrwawione sztylety pokojowcom (akt II, sc. II).
Dlaczego Makduf mógł zabić Makbeta?
Bo zjawa obiecała, że Makbeta nie zabije nikt zrodzony z kobiety, a Makduf „przed czasem ze swojej matki wydarty był łona”, czyli nie urodził się w zwykły sposób (akt V, sc. VII).
Jak umiera Lady Makbet?
Na scenie tego nie widzimy. Seyton mówi tylko: „Królowa umarła” (akt V, sc. V). Malkolm na końcu wspomina, że, „jak mówią”, sama odebrała sobie życie.
Czy „Makbet” jest na maturze?
Tak, może być. To lektura obowiązkowa w zakresie podstawowym, więc może się pojawić na egzaminie ustnym, w teście historycznoliterackim i jako lektura w wypracowaniu.
Źródła i metoda. Tekst tragedii w przekładzie Leona Ulricha: wydanie Wolnych Lektur (według wydania krakowskiego z 1895 r.); szczegóły sprawdzone w tekście, w nawiasach akt i scena. W innych przekładach cytaty brzmią inaczej. Status według Dz.U. 2024 poz. 1019 i informatora CKE o maturze z języka polskiego. Zasady redakcyjne · Zgłoś błąd
Stan prawny na 2026-10-10.
