Strona główna › Lektury szkolne › Liceum i technikum › Państwo
Dialog filozoficzny · liceum i technikum · lektura uzupełniająca (fragmenty)
Sokrates rozmawia z młodymi Ateńczykami o tym, czym jest sprawiedliwość. Żeby ją zobaczyć „w dużym”, buduje w wyobraźni idealne państwo: z rządzącymi, strażnikami i wytwórcami, w którym każdy „robi swoje”. Władzę mają w nim mieć filozofowie. Najsłynniejszy fragment to mit jaskini: ludzie przykuci w podziemiu biorą cienie za prawdę. Poniżej masz streszczenie najczęściej czytanych fragmentów, problematykę i test.
Sokrates wraca z uroczystości w Pireusie i trafia do domu starego Kefalosa. Rozmowa schodzi na pytanie, czym jest sprawiedliwość. Sofista Trazymach twierdzi, że sprawiedliwe jest to, co leży w interesie mocniejszego. Glaukon opowiada o pierścieniu Gygesa, który czynił niewidzialnym, i pyta, czy ktoś byłby uczciwy, gdyby nikt go nie widział. Sokrates proponuje zobaczyć sprawiedliwość „w dużym”, czyli w państwie. Buduje w myśli państwo idealne z trzech stanów: rządzących, pomocników (strażników) i wytwórców. Sprawiedliwość polega na tym, że każdy robi swoje. Tak samo dusza ma trzy części: rozum, temperament i pożądliwość. Rządzić powinni filozofowie, bo tylko oni znają prawdziwe dobro. Ilustruje to mit jaskini. Sokrates opisuje też ustroje gorsze od idealnego i każe usunąć z państwa poetów, którzy naśladują złe wzory.
Krótkie streszczenia wszystkich opracowanych lektur zebraliśmy na jednej stronie: streszczenia lektur.
Sokrates pyta, czym jest sprawiedliwość. Trazymach przekonuje, że to, co sprawiedliwe, jest korzystne dla rządzącego, a szkodliwe dla poddanego. Sokrates odpowiada, że prawdziwy rządzący, jak lekarz czy sternik, dba o dobro tych, którymi się opiekuje.
Glaukon opowiada o pasterzu, który znalazł pierścień. Gdy obracał oczko do wnętrza dłoni, stawał się niewidzialny. Wykorzystał to, by przejąć władzę. Glaukon pyta: czy ktokolwiek byłby sprawiedliwy, gdyby mógł bezkarnie czynić zło?
Strażników trzeba starannie wychowywać, a opowieści dla dzieci dobierać. Sokrates proponuje mit: bóg „wmieszał trochę złota” w tych, którzy są zdolni do rządów, srebro w pomocników, a żelazo i brąz w rolników i rzemieślników. Dziecko może jednak urodzić się z innym metalem niż rodzice.
Państwo ma trzy warstwy: zarobników, pomocników i strażników. Sprawiedliwe jest wtedy, gdy każda z nich wykonuje swoje zadanie. Podobnie dusza ma rozum, temperament i pożądliwość, a rozum ma nimi rządzić.
Sokrates mówi, że zło nie ustanie, póki władcy nie zaczną się „w mądrości kochać uczciwie i należycie” albo miłośnicy mądrości nie obejmą władzy. Filozof to ten, kto pragnie wiedzy i nigdy nie ma jej dość.
Ludzie od dziecka siedzą w podziemnej jaskini, przykuci tak, że widzą tylko ścianę. Za nimi płonie ogień, a wzdłuż murku ktoś nosi przedmioty. Więźniowie widzą jedynie cienie i biorą je za prawdę. Gdy jeden zostaje uwolniony i wyprowadzony na słońce, najpierw jest oślepiony, potem poznaje prawdziwy świat. Kiedy wraca do jaskini, inni wyśmiewają go, a gdyby próbował ich wyzwalać, mogliby go zabić.
Poeta, który naśladuje wszystko, także złe wzory, nie ma miejsca w idealnym państwie. Sokrates proponuje odesłać go do innego miasta, „wylawszy mu perfumy na głowę i uwieńczywszy go przepaską wełnianą”. Zostać mogą tylko pieśni, które uczą dobrego.
| Element obrazu | Co oznacza |
|---|---|
| jaskinia | świat zmysłów, w którym żyjemy na co dzień |
| kajdany | nawyki, niewiedza i przesądy |
| cienie na ścianie | pozory, odbicia rzeczy, a nie same rzeczy |
| ogień w jaskini | słońce naszego świata widzialnego |
| wyjście na górę | wznoszenie się duszy do świata myśli (idei) |
| słońce | idea Dobra, źródło prawdy i rozumu |
| powrót do jaskini | zadanie filozofa: uczyć innych mimo niechęci |
Wszystko na tej stronie zostaje darmowe. Gotowe kartkówki i sprawdziany z polskiego PDF z kluczami: grupa A za darmo, pozostałe grupy w sklepie.
Sprawdzian PDF · sklep
Sprawdzian z języka polskiego dla uczniów klasy I liceum i technikum: mitologia, Iliada, Antygona, Horacy, pojęcia kultury…
2,90 zł (grupy B, C, D i E)
Grupa A za darmo, bez logowania →Zobacz w sklepie →
Pakiet PDF · sklep
20 pakietów sprawdzianów i kartkówek z języka polskiego (liceum, klasa 1): antyk, Biblia, średniowiecze, renesans, barok…
34,90 zł
Zobacz w sklepie →
Sprawdzian PDF · sklep
Sprawdzian z języka polskiego dla maturzystów (liceum i technikum): zakres podstawowy: bohaterowie, autorzy, miejsca akcji…
2,90 zł (grupy B, C, D i E)
Grupa A za darmo, bez logowania →Zobacz w sklepie →Ludzie żyją jak więźniowie, którzy widzą tylko cienie rzeczy i biorą je za prawdę. Filozof to ktoś, kto wyszedł na światło, poznał prawdziwy świat idei i wraca, by uczyć innych.
Jako stan, w którym każda część państwa i duszy „robi swoje”: rządzący rządzą, strażnicy bronią, wytwórcy pracują, a w duszy rozum panuje nad temperamentem i pożądliwością.
Filozofowie, czyli miłośnicy mądrości, albo władcy, którzy naprawdę zaczną się kochać w mądrości.
Pierścień, który czynił właściciela niewidzialnym. Glaukon pyta, czy ktoś byłby uczciwy, gdyby mógł bezkarnie czynić zło.
Bo poeci naśladują wszystko, także złe postacie i zachowania, a to psuje wychowanie obywateli. W państwie mają zostać tylko utwory uczące dobra.
Źródła i metoda. Tekst: wydanie Wolnych Lektur, przekład Władysława Witwickiego (dziesięć ksiąg); omówione fragmenty przeczytane w całości, cytaty sprawdzone w tekście przekładu. Daty życia autora według encyklopedii. Status według Dz.U. 2024 poz. 1019. Zasady redakcyjne · Zgłoś błąd
Stan prawny na 2026-10-11.
Mateusz Będkowski
nauczyciel matematyki i pedagog
Uczę matematyki od 13 lat, w tym 7 lat w szkole. Magister pedagogiki ze specjalnością terapia pedagogiczna, po studiach podyplomowych z matematyki. Wszystkie materiały na tej stronie przygotowuję sam. Poznaj moje podejście →
Ostatnia aktualizacja: 2026-10-11