Salamandry należą do płazów ogoniastych i to właśnie ogon jest ich najprostszym znakiem rozpoznawczym. Żaby i ropuchy tracą go, gdy z kijanki zamieniają się w dorosłego płaza — salamandry zachowują go przez całe życie. Mają też wydłużone ciało i cztery krótkie nogi, przez co bywają mylone z jaszczurkami, choć nie są z nimi blisko spokrewnione.

Różnica między nimi a gadem jest widoczna od pierwszego dotknięcia, choć akurat dotykać nie warto. Skóra salamandry jest naga i wilgotna, bez łusek, i bierze udział w oddychaniu — część tlenu przenika przez nią wprost do krwi. Dlatego salamandry potrzebują wilgoci i cienia, a wysychanie jest dla nich groźne. Z tego samego powodu lepiej ich nie brać do rąk: nasze dłonie są dla tej skóry zbyt suche i ciepłe.

Większość zaczyna życie w wodzie. Z jaj wykluwają się larwy z pierzastymi skrzelami po bokach głowy, które oddychają jak ryby. Z czasem skrzela zanikają, larwa wychodzi na ląd i zaczyna oddychać płucami oraz skórą. Salamandry słyną też z regeneracji — potrafią odtworzyć utraconą kończynę czy ogon, co u kręgowców jest umiejętnością rzadką.

Najbardziej niezwykły jest pod tym względem aksolotl. Ten meksykański płaz przez całe życie zostaje w wodzie i zachowuje larwalne skrzela, mimo że dojrzewa i może mieć potomstwo. Wygląda więc jak larwa, która nigdy nie dorosła. W naturze występuje na bardzo niewielkim obszarze i jest krytycznie zagrożony, choć jednocześnie hoduje się go w laboratoriach i akwariach na całym świecie.

W Polsce z płazów ogoniastych spotkamy salamandrę plamistą oraz traszki. Salamandra plamista to ta czarna w żółte plamy, którą można zobaczyć w wilgotnych lasach na południu kraju, najczęściej po deszczu. Jej jaskrawe ubarwienie nie jest ozdobą, tylko ostrzeżeniem: za oczami ma gruczoły wydzielające substancję o nieprzyjemnym smaku, która zniechęca drapieżniki.

Na tej stronie znajdziecie też krewnych z innych stron świata — od salamandry olbrzymiej, należącej do największych płazów naszej planety, po niewielkie gatunki górskie. Warto przy nich zwrócić dziecku uwagę na jedną rzecz: prawie wszystkie potrzebują czystej wody i wilgotnego lasu. To zwierzęta, po których najszybciej widać, czy dane miejsce jest zdrowe.