Płazy to zwierzęta żyjące na granicy dwóch światów — wody i lądu. Większość z nich zaczyna życie w wodzie jako kijanki oddychające skrzelami, a dopiero po niezwykłej przemianie wychodzi na ląd i zaczyna oddychać płucami. Ich cienka, wilgotna skóra nie tylko chroni ciało, ale też pomaga oddychać, dlatego płazy trzymają się blisko wody i wilgotnych kryjówek.

W tej części encyklopedii poznacie trzy grupy płazów. Żaby — zwinne skoczki o mocnych, długich nogach, od maleńkiej rzekotki po ogromną żabę goliat. Ropuchy, ich krewne o suchszej, brodawkowatej skórze, które wolą chodzić niż skakać. Oraz salamandry i traszki, wyglądające trochę jak jaszczurki, ale należące do zupełnie innej, płazowej rodziny.

Najbardziej niezwykłą chwilą w życiu płaza jest przeobrażenie. Kijanka, która na początku wygląda jak mała rybka z ogonkiem i skrzelami, stopniowo zapuszcza nogi, traci ogon i skrzela, a zaczyna oddychać płucami. Z wodnego stworzenia powstaje zwierzę zdolne żyć na lądzie — to jedna z najpiękniejszych przemian, jakie można pokazać dziecku w całej przyrodzie.

Płazy są niezwykle pożyteczne — zjadają mnóstwo owadów i komarów, a ich obecność świadczy o tym, że woda w okolicy jest czysta. Wiele z nich potrafi zadziwić: kumak pokazuje w obronie jaskrawy brzuch, drzewołaz ostrzega barwami, że jest trujący, a niektóre żaby przesypiają suszę zakopane w ziemi. To temat pełen małych cudów natury.

Ich cienka skóra łatwo wchłania szkodliwe substancje, dlatego płazy są też ważnym znakiem zdrowia przyrody. Tam, gdzie znikają żaby i traszki, coś zwykle jest nie tak z wodą lub środowiskiem. Dbając o czyste stawy i mokradła, pomagamy nie tylko płazom, ale i całej okolicznej przyrodzie.

Wiosną warto wybrać się z dzieckiem nad pobliski staw albo rozlewisko i po prostu posłuchać. Rechot żab, plusk skaczącej ropuchy czy widok kijanek przy brzegu to najlepsza lekcja przyrody — żywa, prawdziwa i za darmo. Wystarczy pamiętać, żeby patrzeć z bliska, ale niczego nie zabierać do domu.

Płazy przypominają nam, że woda i ląd to nie dwa osobne światy, lecz jeden wspólny dom — a drobne stworzenie znad stawu potrafi nauczyć dziecko o przyrodzie więcej niż niejeden podręcznik.

Płazy właściwie nie piją. Wodę pobierają przez skórę, wystarczy więc, że posiedzą chwilę w wilgotnym miejscu albo w płytkiej kałuży. Ta sama cecha, która im to umożliwia, jest jednak ich słabym punktem: skóra przepuszcza w obie strony, więc w suchym i ciepłym miejscu płaz szybko traci wodę. Stąd prosta zasada przy spotkaniu — nie bierzemy płaza do rąk, bo nasze dłonie są dla niego za suche i za ciepłe.

Zimę płazy przesypiają, ale każda grupa robi to inaczej. Żaby wodne zapadają w odrętwienie na dnie zbiorników i przez całe miesiące pobierają tlen wprost z wody, przez skórę. Ropuchy i traszki wolą ląd — zakopują się w ziemi, wchodzą pod stertę liści albo do szczeliny w murku. Dlatego jesienne sprzątanie ogrodu do gołej ziemi potrafi im zaszkodzić, a zostawiony w kącie stos liści bywa czyimś schronieniem na całą zimę.

Wybierzcie grupę poniżej, a przejdziecie do konkretnych płazów — każdy ze zdjęciem, prostym opisem i ciekawostkami do wspólnego czytania. Wiosenny koncert żab nad stawem brzmi znacznie ciekawiej, gdy wie się, kto tak śpiewa i po co.