Salamandra meksykańska, znana jako aksolotl, to niezwykły płaz z jezior Meksyku. W odróżnieniu od innych salamander przez całe życie zachowuje wygląd larwy — nie wychodzi na ląd i oddycha pierzastymi skrzelami wokół głowy.

Słynie z niesamowitej zdolności odrastania — potrafi odtworzyć utraconą nogę, ogon, a nawet fragmenty narządów. Dlatego badają go naukowcy na całym świecie; w naturze jest niestety bardzo rzadki.

Salamandra meksykańska to nikt inny jak aksolotl — ten sam płaz opisywany pod nazwą nawiązującą do miejsca pochodzenia. Ma krępe, bladawe ciało, szeroką głowę z drobnymi oczami i płetwowaty ogon, a po bokach głowy trzy pary pierzastych, gałązkowatych skrzeli zewnętrznych.

Charakterystyczny jest jej wyraz „uśmiechu”, wynikający z szerokiego pyska i drobnych oczu. W naturze bywa ciemna i cętkowana, natomiast w hodowlach spotyka się głównie odmiany jasne — różowawe z czerwonymi skrzelami, białe i złociste. Skóra jest gładka i wilgotna, a całe zwierzę przystosowane do stałego życia w wodzie.

Nazwa bywa myląca: „salamandra meksykańska” sugeruje zwykłą, lądową salamandrę, tymczasem to wiecznie wodny płaz zachowujący wygląd larwy. Od lądowych salamander odróżnia ją brak stadium życia poza wodą i stale obecne skrzela zewnętrzne, których tamte po przeobrażeniu nie mają.

Ponieważ to po prostu aksolotl, różni się od salamandry plamistej wszystkim, co najważniejsze: pozostaje w wodzie, nosi pierzaste skrzela i nie wychodzi na ląd. Jeśli więc ktoś mówi o „salamandrze meksykańskiej” z gałązkowatymi skrzelami, ma na myśli dobrze znanego aksolotla.

Salamandra meksykańska, czyli aksolotl, jest hodowana w akwariach na całym świecie i ceniona za łagodny wygląd oraz spokojne usposobienie. Jednocześnie w swoim rodzimym środowisku — resztkach dawnego systemu wodnego w rejonie miasta Meksyk — jest skrajnie rzadka, bo jej naturalne siedliska mocno się skurczyły.

Jest też ważnym zwierzęciem w nauce ze względu na wyjątkową zdolność odtwarzania utraconych części ciała. Ta różnica losów — pospolita w hodowlach, a rzadka w naturze — czyni ją symbolem tego, jak zwierzę może być kochane przez ludzi, a mimo to zagrożone tam, gdzie żyje dziko.