Ptaki to jedyne żyjące dziś zwierzęta pokryte piórami — i to właśnie pióra, a nie samo latanie, najlepiej je definiują. Choć większość ptaków potrafi wzbić się w powietrze, są i takie, które tego nie robią: struś i emu biegają, pingwiny „latają” pod wodą, a kazuar przemierza leśne ostępy pieszo. Wspólne dla wszystkich są za to lekkie, wypełnione powietrzem kości, dziób bez zębów oraz to, że wszystkie wykluwają się z jaj.

W tej części encyklopedii spotkacie ptaki z bardzo różnych światów. Drapieżne — jak orzeł, sokół czy sowa — polują dzięki znakomitemu wzrokowi i mocnym szponom. Śpiewające, do których należą wróbel, zięba i słowik, wypełniają ogrody i lasy trelami, zwłaszcza wiosną. Wodne i brodzące, takie jak bocian, czapla czy kaczka, żyją blisko rzek, jezior i mokradeł. A w grupie „inne” traficie na ptaki, które nie mieszczą się w żadnej z powyższych — od kolorowych papug po nielotnego strusia.

Ptaki łączy z ludźmi wyjątkowa więź: wracające na wiosnę bociany, jaskółki pod dachem, gołębie na miejskim placu. Wiele z nich to nasi sąsiedzi, których można obserwować z okna, a zimą dokarmiać w karmniku. Dla dziecka to świetny pierwszy krok w stronę przyrody — ptaka łatwo zauważyć, usłyszeć i rozpoznać, a potem sprawdzić w encyklopedii, kogo się widziało.

Wiele ptaków odbywa co roku niezwykłe wędrówki. Gdy w Polsce robi się zimno, bociany, jaskółki i żurawie lecą tysiące kilometrów na południe, a wiosną wracają w te same okolice, z których odleciały. Inne, jak sikorki czy wróble, zostają z nami przez cały rok i to właśnie zimą najbardziej potrzebują pomocy w postaci karmnika z nasionami i słoniną.

Najprostszym sposobem, żeby zacząć przygodę z ptakami, jest zwykłe patrzenie przez okno. Wystarczy zawiesić karmnik, żeby już po kilku dniach obserwować sikory, wróble i mazurki z bliska — a potem sprawdzać w encyklopedii, kto właśnie przyleciał na obiad.

Dziób ptaka zdradza jego jadłospis lepiej niż cokolwiek innego, więc warto nauczyć dziecko na niego patrzeć. Krótki i stożkowaty, jak u zięby czy trznadla, służy do rozłupywania nasion. Zakrzywiony hak drapieżnika jest narzędziem do rozrywania mięsa. Długi i cienki, jak u czapli czy ostrygojada, pozwala sięgać w błoto i szczeliny. Ptaki nie mają zębów, więc cała robota, którą u ssaków wykonuje uzębienie, spada właśnie na kształt dzioba.

Śpiew też nie bierze się stamtąd, skąd u nas głos. Ptaki mają własny narząd głosowy, położony głębiej niż nasza krtań, w miejscu, gdzie tchawica rozdziela się na oskrzela. Dzięki niemu niektóre gatunki potrafią wydawać dwa dźwięki jednocześnie. Śpiewają przede wszystkim samce, i to nie dla przyjemności: głos wyznacza granice terytorium i przywabia partnerkę, dlatego najwięcej słychać go wiosną, wcześnie rano.

Klikając poniższe grupy, przejdziecie do konkretnych rodzin ptaków, a stamtąd do pojedynczych gatunków — każdy ze zdjęciem, prostym opisem i ciekawostkami do wspólnego czytania. Nie trzeba znać się na przyrodzie, żeby zacząć: wystarczy ciekawość i chwila spokoju.