Strona główna › Lektury szkolne › Liceum i technikum › Satyry Krasickiego
Satyra oświeceniowa · liceum i technikum · lektura obowiązkowa (wybrana satyra)
Krasicki wyśmiewa wady szlachty: modę na wszystko, co francuskie, pijaństwo, zbytki, pogoń za pieniędzmi i brak szacunku dla dobrego króla. Robi to dowcipnie, często przez ironię: mówi jedno, a myśli coś przeciwnego. Poniżej omawiamy cztery satyry, które najczęściej czyta się w szkole: „Żonę modną”, „Do króla”, „Świat zepsuty” i „Pijaństwo”, a na końcu dajemy test.
W „Żonie modnej” pan Piotr opowiada przyjacielowi, jak ożenił się dla posagu z kobietą wychowaną w mieście. Żona zmienia jego wiejski dworek według mody, wydaje pieniądze, urządza bale, a w końcu przenosi się z nim do miasta, gdzie żyją ponad stan. „Do króla” to pozorna krytyka Stanisława Augusta: autor wymienia jego „wady”, a naprawdę chwali króla i ośmiesza szlachtę, która go nie szanuje. „Świat zepsuty” to poważne oskarżenie współczesnych: zanikła cnota, prawda i szacunek dla przodków, a kraj, jak okręt w burzy, może zatonąć. „Pijaństwo” to rozmowa dwóch szlachciców. Jeden opowiada, jak zaczął leczyć ból głowy wódką i skończył bijatyką, a drugi poucza go o zaletach trzeźwości, po czym idzie... napić się wódki.
Krótkie streszczenia wszystkich opracowanych lektur zebraliśmy na jednej stronie: streszczenia lektur.
Przyjaciel winszuje panu Piotrowi ślubu, ale ten odpowiada chłodno. Ożenił się dla czterech wsi w posagu z piękną kobietą wychowaną w mieście. Już w intercyzie, czyli umowie przedślubnej, żona zastrzegła sobie mieszkanie w mieście, karetę i osobne pokoje. W drodze do domu zabiera suczkę, kotkę, srokę, kanarka i mysz na łańcuszku, a mężowi zostaje klatka pod pachą. W dworku wszystko krytykuje: zamiast parkanu chce „sztakiety”, zamiast bukszpanu w ogrodzie altanki i meczecik. Urządza bale, w czasie fajerwerku płonie stodoła. Na koniec wracają do miasta i żyją ponad stan. Pan Piotr wzdycha: „Próżny żal, jak mówią, po szkodzie”.
„Im wyżej, tym widoczniej”: satyra zaczyna się od zapowiedzi, że ocenia króla. Autor wylicza „wady” Stanisława Augusta: jest Polakiem, a nie cudzoziemcem, nie jest synem króla, jest za młody, jest dobry i łagodny, lubi książki i uczonych. To ironia: te „wady” są zaletami. Naprawdę wyśmiana zostaje szlachta, która zazdrości królowi, woli obcych władców i ceni tylko tego, kto rozdaje majątki.
„Wolno szaleć młodzieży, wolno starym zwodzić”, a satyrykowi nie wolno o tym mówić? Krasicki pyta: „Gdzieżeś, cnoto? gdzieś, prawdo?”. Synowie wstydzą się prostoty przodków, małżeństwa zawiera się dla zysku, prawo jest w poniewierce. Przypomina, że Rzym upadł przez własne zbrodnie. Kończy obrazem okrętu w burzy: uczciwy człowiek nie ucieka z okrętu, tylko zostaje, by go ratować albo z nim zginąć.
Szlachcic ledwo chodzi po imieninach żony. Opowiada, jak „leczył” kaca wódką, potem winem przy obiedzie, przy którym wszyscy chwalili trzeźwość. Przy kolejnych butelkach rozmawiali o ojczyźnie, aż się pokłócili i oberwał butelką w głowę. Jego rozmówca wygłasza długie kazanie o zaletach trzeźwości. Puenta: „«Bądź zdrów!» «Gdzież idziesz?» «Napiję się wódki»”.
| Satyra | Wada | Jak ją pokazuje |
|---|---|---|
| „Żona modna” | ślepe naśladowanie mody francuskiej, zbytki, małżeństwo dla pieniędzy | scenki z życia, przesada, dialog |
| „Do króla” | nieufność i zawiść szlachty wobec dobrego króla | ironia: zalety nazwane wadami |
| „Świat zepsuty” | upadek obyczajów, egoizm, nierząd w państwie | patos, pytania retoryczne, alegoria okrętu |
| „Pijaństwo” | pijaństwo i obłuda | dialog, humor sytuacyjny, zaskakująca puenta |
Wszystko na tej stronie zostaje darmowe. Gotowe kartkówki i sprawdziany z polskiego PDF z kluczami: grupa A za darmo, pozostałe grupy w sklepie.
Kartkówka PDF · sklep
Kartkówka z języka polskiego dla uczniów klasy I liceum i technikum: „Hymn do miłości ojczyzny”, „Świat zepsuty”, „Żona modna”…
2,90 zł (grupy B, C, D i E)
Grupa A za darmo, bez logowania →Zobacz w sklepie →
Sprawdzian PDF · sklep
Sprawdzian z języka polskiego dla uczniów klasy I liceum i technikum: Krasicki: satyry i Hymn do miłości ojczyzny, pojęcia epoki.
2,90 zł (grupy B, C, D i E)
Grupa A za darmo, bez logowania →Zobacz w sklepie →
Pakiet PDF · sklep
20 pakietów sprawdzianów i kartkówek z języka polskiego (liceum, klasa 1): antyk, Biblia, średniowiecze, renesans, barok…
34,90 zł
Zobacz w sklepie →Dla posagu: dostał cztery wsie, które graniczyły z jego majątkiem. Szybko tego pożałował.
Autor wylicza „wady” króla, ale są to zalety: polskie pochodzenie, młodość, dobroć, miłość do nauki. Naprawdę krytykuje szlachtę, która nie szanuje dobrego władcy.
Obrazem okrętu w burzy. Krasicki mówi, że uczciwy człowiek zostaje na okręcie, by go ratować albo zginąć razem z nim.
Szlachcic, który wygłosił kazanie o trzeźwości, kończy rozmowę słowami: „Napiję się wódki”.
Satyra krytykuje konkretne wady ludzi i obyczajów, często przez scenki z życia i dialog. Bajka przedstawia wady przez zwierzęta i kończy się morałem.
Źródła i metoda. Teksty satyr: wydanie Wolnych Lektur („Satyry”, część pierwsza); wszystkie omówione satyry przeczytane w całości, cytaty sprawdzone w tekście i podane w pisowni tego wydania. Daty wydania według powszechnie przyjętej wiedzy historycznoliterackiej. Status według Dz.U. 2024 poz. 1019. Zasady redakcyjne · Zgłoś błąd
Stan prawny na 2026-10-11.
Mateusz Będkowski
nauczyciel matematyki i pedagog
Uczę matematyki od 13 lat, w tym 7 lat w szkole. Magister pedagogiki ze specjalnością terapia pedagogiczna, po studiach podyplomowych z matematyki. Wszystkie materiały na tej stronie przygotowuję sam. Poznaj moje podejście →
Ostatnia aktualizacja: 2026-10-12