Strona główna › Lektury szkolne › Liceum i technikum › Opis obyczajów
Pamiętnik obyczajowy · liceum i technikum · lektura uzupełniająca (fragmenty)
Jak bawiła się szlachta w XVIII wieku? Kitowicz opisuje uczty, na których pito zdrowie każdego gościa, a słudzy pod stołem dolewali wina, spór polskiego kontusza z modą niemiecką i kuligi, w czasie których sąsiedzi objadali się nawzajem do ostatniego ziarnka w spiżarni. To barwny, często zabawny obraz życia szlachty w czasach saskich. Poniżej omawiamy najczęściej czytane fragmenty i dajemy test.
Kitowicz w osobnych rozdziałach opisuje wszystko, co widział w czasach Augusta III. W rozdziale o trunkach i pijatykach pokazuje ucztę szlachecką: gospodarz pije zdrowie każdego gościa, wszyscy wstają i siadają przy każdym toaście, a słudzy z flaszami pilnują, żeby nikt nie zostawił wina w kielichu. Największą radością gospodarza jest wiadomość, że żaden gość nie wyszedł trzeźwy. W rozdziale o strojach opisuje spór dwóch „narodów”: Polaków w kontuszu i Polaków w niemieckiej sukni. Młodzi przebierali się po niemiecku, bo damy wolały kawalerów bez wąsów. Kitowicz dokładnie opisuje kontusz, żupan, pas i nadziak. W rozdziale o zapustach i kuligach pokazuje, jak sąsiedzi zjeżdżali bez zaproszenia do jednego domu i jedli, póki nie opróżnili spiżarni, a potem zabierali gospodarza i jechali dalej. Opisuje też modę na tabakę i wiele innych zwyczajów.
Krótkie streszczenia wszystkich opracowanych lektur zebraliśmy na jednej stronie: streszczenia lektur.
Gospodarz najpierw pije zdrowie każdego gościa po kolei. Przy każdym ważnym toaście wszyscy wstają, aż „drugi osłabł od niego wprzód jeszcze, nim się upił”. U niektórych panów służący z flaszami siedzą dookoła stołu, a nawet pod stołem, i dolewają temu, kto nie wypił. Gościa, który chce uciec, gonią i poją „przy ostatnim progu, na schodach, na wsiadaniu do karety”. Kitowicz opisuje też słynnych pijaków swoich czasów, np. księcia Janusza Sanguszkę.
Po koronacji Augusta III panowie zaczęli przebierać się „w niemiecką suknią”. Na zjazdach widać było „dwa narody: jeden polski, drugi niemiecki”. Damy wolały kawalerów w modzie cudzoziemskiej, bo polski strój wymagał wąsów. Kitowicz z dumą opisuje kontusz: „Kontusz, żupan, pas, spodnie i buty, czapka, to było całym ubiorem publicznym Polaka szlachcica i mieszczanina”. Szlachcic nosił też szablę i obuch, a mieszczanin trzcinę.
Najwięcej zabaw było od tłustego czwartku do Środy Popielcowej. Mniej zamożna szlachta urządzała kuligi: kilka rodzin zjeżdżało bez zapowiedzi do sąsiada i jadło u niego, „póki do szczętu nie wypróżnili mu piwnicy, śpiżarni i spichlerza”. Potem zabierali gospodarza i jechali do następnego. W ostatnie dni karnawału przebierano się za Cyganów, chłopów i dziadów.
W Warszawie pewna Włoszka wymyśliła tabakę proszkową, która szybko stała się modna w całym kraju. Na jej sprzedaży dorobiła się kamienicy i posagów dla córek.
| Obyczaj | Co opisuje Kitowicz | Jak ocenia |
|---|---|---|
| uczty i toasty | picie zdrowia każdego gościa, przymus picia | z humorem, ale krytycznie |
| stroje | kontusz i moda niemiecka | z sentymentem do polskiego stroju |
| kuligi | objadanie sąsiadów, przebieranki | jako zabawę połączoną z pijatyką |
| mody | tabaka, zagraniczne zwyczaje | jak kronikarz ciekawostek |
Wszystko na tej stronie zostaje darmowe. Gotowe kartkówki i sprawdziany z polskiego PDF z kluczami: grupa A za darmo, pozostałe grupy w sklepie.
Sprawdzian PDF · sklep
Sprawdzian z języka polskiego dla uczniów klasy I liceum i technikum: Krasicki: satyry i Hymn do miłości ojczyzny, pojęcia epoki.
2,90 zł (grupy B, C, D i E)
Grupa A za darmo, bez logowania →Zobacz w sklepie →
Pakiet PDF · sklep
20 pakietów sprawdzianów i kartkówek z języka polskiego (liceum, klasa 1): antyk, Biblia, średniowiecze, renesans, barok…
34,90 zł
Zobacz w sklepie →
Sprawdzian PDF · sklep
Sprawdzian z języka polskiego dla maturzystów (liceum i technikum): zakres podstawowy: bohaterowie, autorzy, miejsca akcji…
2,90 zł (grupy B, C, D i E)
Grupa A za darmo, bez logowania →Zobacz w sklepie →Pamiętnik księdza Jędrzeja Kitowicza, w którym autor opisał życie codzienne, zabawy, stroje, sądy, wojsko i zwyczaje szlachty w czasach saskich.
Pito zdrowie każdego gościa, wszyscy wstawali przy toastach, a słudzy dolewali wina, nawet spod stołu. Gospodarz cieszył się, gdy żaden gość nie wyszedł trzeźwy.
Kilka rodzin zjeżdżało bez zaproszenia do sąsiada, jadło i piło, aż opróżniło jego zapasy, a potem zabierało go ze sobą do następnego domu.
Bo moda cudzoziemska była uważana za elegancką, a damy, jak pisze Kitowicz, wolały kawalerów bez wąsów, których wymagał polski strój.
Z kontusza, żupana, pasa, spodni, butów i czapki. Szlachcic nosił też szablę i obuch.
Źródła i metoda. Tekst: wydanie Wolnych Lektur; omówione rozdziały (o trunkach i pijatykach, o strojach, o zapustach i kuligach, o tabace) przeczytane w całości, cytaty sprawdzone w tekście i podane w pisowni tego wydania. Dane o autorze według wstępu do tego wydania. Status według Dz.U. 2024 poz. 1019. Zasady redakcyjne · Zgłoś błąd
Stan prawny na 2026-10-11.
Mateusz Będkowski
nauczyciel matematyki i pedagog
Uczę matematyki od 13 lat, w tym 7 lat w szkole. Magister pedagogiki ze specjalnością terapia pedagogiczna, po studiach podyplomowych z matematyki. Wszystkie materiały na tej stronie przygotowuję sam. Poznaj moje podejście →
Ostatnia aktualizacja: 2026-10-11