Strona główna › Lektury szkolne › Liceum i technikum › Kandyd
Powiastka filozoficzna · liceum i technikum · lektura uzupełniająca (fragmenty)
Młody Kandyd wierzy nauczycielowi Panglossowi, że żyjemy „na najlepszym ze światów”. Potem wyrzucają go z zamku, trafia do wojska, przeżywa trzęsienie ziemi w Lizbonie, Inkwizycję, podróż do Ameryki i krainę Eldorado. Wszędzie widzi okrucieństwo, chciwość i głupotę. Na końcu odkrywa prostą mądrość: „trzeba uprawiać nasz ogródek”. To najsłynniejsza powiastka filozoficzna oświecenia, pełna ironii. Poniżej masz streszczenie, bohaterów i test.
Kandyd wychowuje się na zamku barona Thunder-ten-tronckh w Westfalii. Nauczyciel Pangloss uczy go, że wszystko dzieje się na najlepszym ze światów. Gdy Kandyd całuje córkę barona, Kunegundę, zostaje wyrzucony z zamku. Trafia do armii bułgarskiej, ucieka przed okrucieństwem wojny, w Holandii spotyka zubożałego Panglossa i dowiaduje się, że zamek zniszczono. W Lizbonie przeżywa trzęsienie ziemi, a potem Inkwizycja ćwiczy go batogami i wiesza Panglossa. Odnajduje Kunegundę, zabija jej prześladowców i ucieka z nią i starą służącą do Ameryki. Tam traci Kunegundę, w Paragwaju rani jej brata, cudem uchodzi z rąk ludożerców i trafia do Eldorado, kraju złota i mądrości. Wyjeżdża z owcami objuczonymi skarbami, ale stopniowo je traci. W podróży towarzyszy mu pesymista Marcin. Przez Paryż i Wenecję dociera do Konstantynopola, gdzie wykupuje Kunegundę, która zbrzydła, a także żywych jeszcze Panglossa i barona. Zamieszkują na małym folwarku i odkrywają, że praca chroni od nudy, występku i ubóstwa.
Krótkie streszczenia wszystkich opracowanych lektur zebraliśmy na jednej stronie: streszczenia lektur.
Pangloss dowodzi, że „na tym najlepszym z możliwych światów zamek JW. Pana barona jest najpiękniejszym z zamków”. Kandyd całuje Kunegundę za parawanem i zostaje wyrzucony z zamku kopniakiem.
Kandyda wcielają do armii bułgarskiej i ćwiczą kijami. W bitwie Bułgarów z Abarami ginie po kilka tysięcy ludzi z każdej strony. Kandyd ucieka przez spalone wsie.
Pomaga mu dobry anabaptysta Jakub. Kandyd spotyka chorego, biednego Panglossa, który opowiada, że zamek zniszczono, a Kunegundę zabito. Mimo to Pangloss twierdzi, że wszystko jest konieczne i dobre.
Statek tonie, a Jakub ginie. W Lizbonie trzęsienie ziemi niszczy miasto. Inkwizycja urządza pokazową karę: Kandyda ćwiczą batogami, a Panglossa wieszają. Stara kobieta prowadzi Kandyda do Kunegundy, która przeżyła.
Kandyd zabija dwóch prześladowców Kunegundy. Ucieka z nią i starą, która opowiada, że jest „córką papieża Urbana X”. W Buenos Aires gubernator zatrzymuje Kunegundę, a Kandyd z wiernym sługą Kakambo ucieka do jezuitów w Paragwaju. Tam spotyka brata Kunegundy, który nie zgadza się na ich ślub. Kandyd przebija go i myśli, że go zabił; rozdział nosi tytuł „Jako Kandyd zabił brata Kunegundy”, ale baron przeżyje.
Kandyd i Kakambo cudem uchodzą od plemienia Uszaków i trafiają do Eldorado. Złoto i drogie kamienie leżą tam na drogach, ludzie są szczęśliwi i nie potrzebują sądów ani więzień. Kandyd tęskni jednak za Kunegundą i odjeżdża z owcami objuczonymi skarbami.
W Surinamie spotyka niewolnika bez ręki i nogi, który mówi: „Oto cena, za którą jadacie cukier w Europie”. Kandyd traci wiarę w optymizm. Bierze na towarzysza pesymistę Marcina. Po kolei traci skarby i owce.
W Paryżu Kandyda oszukują i okradają. W Wenecji poznaje bogacza Prokuranta, którego nic nie cieszy, i sześciu zdetronizowanych królów przy jednym stole.
Kandyd wykupuje z galer barona i Panglossa, którzy przeżyli, a potem Kunegundę, która zbrzydła. Żeni się z nią. Zamieszkują na małym folwarku. Stary Turek uczy ich, że praca oddala „trzy wielkie niedole: nudę, występek i ubóstwo”. Kandyd odpowiada Panglossowi: „trzeba uprawiać nasz ogródek”.
| Postać | Kim jest | Co warto zapamiętać |
|---|---|---|
| Kandyd | naiwny młodzieniec | jego imię znaczy „szczery, prostoduszny”; przechodzi od optymizmu do mądrości pracy |
| Pangloss | nauczyciel filozofii | mimo nieszczęść twierdzi, że świat jest najlepszy z możliwych |
| Kunegunda | córka barona, ukochana Kandyda | przechodzi wiele nieszczęść, na końcu jest brzydka |
| stara | służąca Kunegundy | córka papieża, opowiada jeszcze straszniejsze przygody |
| Kakambo | wierny sługa Kandyda | roztropny towarzysz w Ameryce |
| Marcin | uczony pesymista | uważa, że świat jest zły, i radzi pracować bez rozmyślania |
Wszystko na tej stronie zostaje darmowe. Gotowe kartkówki i sprawdziany z polskiego PDF z kluczami: grupa A za darmo, pozostałe grupy w sklepie.
Sprawdzian PDF · sklep
Sprawdzian z języka polskiego dla uczniów klasy I liceum i technikum: Krasicki: satyry i Hymn do miłości ojczyzny, pojęcia epoki.
2,90 zł (grupy B, C, D i E)
Grupa A za darmo, bez logowania →Zobacz w sklepie →
Pakiet PDF · sklep
20 pakietów sprawdzianów i kartkówek z języka polskiego (liceum, klasa 1): antyk, Biblia, średniowiecze, renesans, barok…
34,90 zł
Zobacz w sklepie →
Sprawdzian PDF · sklep
Sprawdzian z języka polskiego dla maturzystów (liceum i technikum): zakres podstawowy: bohaterowie, autorzy, miejsca akcji…
2,90 zł (grupy B, C, D i E)
Grupa A za darmo, bez logowania →Zobacz w sklepie →Że wszystko dzieje się na najlepszym z możliwych światów, a każde zło ma swój dobry cel. Wolter ośmiesza w nim filozofię optymizmu.
Kraina w Ameryce Południowej, w której złoto i kamienie szlachetne leżą na drogach, a ludzie żyją mądrze i szczęśliwie. To utopia, czyli kraj idealny.
Kandyd, Kunegunda, Pangloss, Marcin i inni osiedlają się na małym folwarku pod Konstantynopolem i pracują. Kandyd mówi: „trzeba uprawiać nasz ogródek”.
Pesymistą, który towarzyszy Kandydowi w drugiej części podróży. Uważa, że świat jest zły, i radzi: „Pracujmy, nie rozumując”.
Krótka, często ironiczna opowieść z przygodami, która służy udowodnieniu albo ośmieszeniu jakiejś tezy filozoficznej.
Źródła i metoda. Tekst: wydanie Wolnych Lektur, przekład Tadeusza Boya-Żeleńskiego; utwór przejrzany w całości, kluczowe sceny przeczytane w całości, cytaty sprawdzone w tekście. Daty według przedmowy tłumacza i powszechnie przyjętej wiedzy historycznoliterackiej. Status według Dz.U. 2024 poz. 1019. Zasady redakcyjne · Zgłoś błąd
Stan prawny na 2026-10-11.
Mateusz Będkowski
nauczyciel matematyki i pedagog
Uczę matematyki od 13 lat, w tym 7 lat w szkole. Magister pedagogiki ze specjalnością terapia pedagogiczna, po studiach podyplomowych z matematyki. Wszystkie materiały na tej stronie przygotowuję sam. Poznaj moje podejście →
Ostatnia aktualizacja: 2026-10-11