Strona główna › Lektury szkolne › Liceum i technikum › Powrót posła
Komedia · liceum i technikum · lektura uzupełniająca
Młody poseł Walery wraca z Warszawy do domu rodziców, Podkomorstwa. Ma dwóch przeciwników: gadatliwego Starostę Gadulskiego, który tęskni za liberum veto i nie chce oddać mu córki Teresy, oraz modnego Szarmanckiego, który chce się z nią ożenić dla posagu. Ta komedia polityczna z czasów Sejmu Czteroletniego ośmiesza sarmackich konserwatystów i francuszczyznę, a chwali patriotów-reformatorów. Poniżej masz streszczenie aktami, bohaterów, problematykę i test.
W dworze Podkomorstwa wszyscy czekają na Walerego, syna gospodarzy, posła na Sejm Czteroletni. W gościnie są Starosta Gadulski, krewny Podkomorzyny, jego druga żona Starościna, jego córka Teresa, wychowana przez Podkomorstwo, oraz modny kawaler Szarmancki. Starosta przez cały dzień gada o polityce. Chwali dawne czasy, liberum veto i wolną elekcję, a reformy sejmu wyśmiewa. Podkomorzy spokojnie mu odpowiada. Walery i Teresa kochają się od dzieciństwa, ale Starosta i Starościna wolą za zięcia bogatego Szarmanckiego. Szarmancki pokazuje Waleremu kolekcję portretów zdobytych kobiet, a wśród nich portret Teresy. Okazuje się, że kazał go namalować potajemnie. Gdy Starosta ogłasza ślub, Szarmancki żąda na piśmie wysokości posagu. Skąpy Starosta jest oburzony i go odprawia. Teresa, Podkomorzyna, a w końcu Starościna proszą o zgodę na ślub z Walerym i Starosta ustępuje. Na koniec pobrać chcą się także służący Jakub i Agatka, a Podkomorzy daje wolność swoim chłopom.
Krótkie streszczenia wszystkich opracowanych lektur zebraliśmy na jednej stronie: streszczenia lektur.
Lokaj Jakub i pokojowa Agatka plotkują o gościach. Starosta do późna nudził wszystkich przy wieczerzy, Starościna całe dni wzdycha i narzeka, a Szarmancki zaczepia Agatkę. Jakub prosi Agatkę o rękę.
Przy śniadaniu Starosta przewiduje, że wojna potrwa „lat osiemnaście i dziewięć miesięcy”. Gdy przychodzi list od Walerego, Starosta narzeka na reformy: „Jak to Polak szczęśliwie żył pod Augustami!”. Płacze nad liberum veto, gdy poseł mógł powiedzieć „nie pozwalam” i uciec. Podkomorzy odpowiada, że to właśnie nierząd zgubił kraj: „Myśleliśmy o sobie, a nigdy o kraju”. Starosta grozi, że syn Podkomorstwa nie dostanie jego córki.
Starościna pisze bilet pełen kalek z francuskiego. Podkomorzy krytykuje wychowanie w obcym duchu: młody Polak „Wie dobrze kto jest Vestris, nie wie kto Batory”. Starosta przyznaje, że ożenił się ze Starościną dla posagu.
Teresa w samotności wyznaje, że kocha Walerego. Szarmancki opowiada jej o koniu kupionym w Anglii i obiecuje życie w Warszawie, modne meble i stroje z Paryża. Teresa odpowiada: „Waćpan widzę koniecznie chcesz się kochać konno”. Sam na sam Szarmancki zdradza, że chodzi mu o pieniądze: „Parę milijoników dobrze jest zacapić”.
Matka wita syna ze łzami, a ojciec cieszy się, że widzi w nim obywatela. Starosta drwi z sejmu i pyta, czy ustały już „Mądre prace waćpanów”.
Teresa daje Waleremu pas, który dla niego uszyła nocą. Szarmancki opowiada Waleremu o podróży do Paryża i Anglii, gdzie widział głównie sklepy i wyścigi konne. Walery radzi mu, by pamiętał, że jest Polakiem i obywatelem. Szarmancki wyciąga od Kozaka portrety, listy i pierścienie z włosów swoich „zdobyczy”, a potem pokazuje portret Teresy. Walery jest wstrząśnięty.
Starościna zwierza się Szarmanckiemu z żalu po zmarłym Szambelanie i każe mu czytać elegię „Płaczcie, małe amorki!”. Namawia męża, by oddał Teresę Szarmanckiemu, bo ten podobno nie chce posagu. Prosi też o zburzenie karczmy i zrobienie kaskady. Gdy Starosta odmawia, mdleje. Starosta ustępuje, bo boi się rozwodu i utraty jej majątku.
Agatka zdradza, że Szarmancki sprowadził malarza z Warszawy, który potajemnie namalował Teresę, a potem mu nie zapłacił. Walery przeprasza Teresę. Podkomorzyna i Walery proszą Starostę o zgodę na ślub, a Walery zrzeka się posagu. Starosta odmawia, bo Walery myśli inaczej niż on i zna „logikę”.
Starosta ogłasza ślub Teresy z Szarmanckim. Szarmancki pyta jednak, „Jak wielki będzie posag, i czyli gotowy?”. Oburzony Starosta go odprawia, a Walery odbiera mu portret Teresy. Teresa na kolanach prosi ojca o zgodę na ślub z Walerym. Gdy prosi też Starościna, Starosta mówi: „Róbcie sobie, co chcecie”. Jakub i Agatka także dostają zgodę na ślub, a Podkomorzy uwalnia chłopów: „Ciebie i włość mą całą wolnością nadaję”.
| Postać | Kim jest | Co warto zapamiętać |
|---|---|---|
| Walery | poseł na sejm, syn Podkomorstwa | patriota i reformator, kocha Teresę, zrzeka się posagu |
| Podkomorzy | ojciec Walerego | oświecony szlachcic, zwolennik reform, uwalnia chłopów |
| Podkomorzyna | matka Walerego | czuła matka, wychowała Teresę jak córkę |
| Starosta Gadulski | ojciec Teresy | gaduła i skąpiec, sarmata tęskniący za liberum veto |
| Starościna | druga żona Starosty | sentymentalna, mówi pół po francusku, czyta romanse |
| Teresa | córka Starosty | skromna i wierna, kocha Walerego |
| Szarmancki | modny kawaler | fircyk, zna tylko mody i konie, chce posagu |
| Agatka i Jakub | służba Podkomorstwa | uczciwi; na końcu się zaręczają |
Wszystko na tej stronie zostaje darmowe. Gotowe kartkówki i sprawdziany z polskiego PDF z kluczami: grupa A za darmo, pozostałe grupy w sklepie.
Sprawdzian PDF · sklep
Sprawdzian z języka polskiego dla uczniów klasy I liceum i technikum: Krasicki: satyry i Hymn do miłości ojczyzny, pojęcia epoki.
2,90 zł (grupy B, C, D i E)
Grupa A za darmo, bez logowania →Zobacz w sklepie →
Pakiet PDF · sklep
20 pakietów sprawdzianów i kartkówek z języka polskiego (liceum, klasa 1): antyk, Biblia, średniowiecze, renesans, barok…
34,90 zł
Zobacz w sklepie →
Sprawdzian PDF · sklep
Sprawdzian z języka polskiego dla maturzystów (liceum i technikum): zakres podstawowy: bohaterowie, autorzy, miejsca akcji…
2,90 zł (grupy B, C, D i E)
Grupa A za darmo, bez logowania →Zobacz w sklepie →To Walery, syn Podkomorstwa, poseł na Sejm Czteroletni. Wraca do domu w czasie przerwy w obradach. Jest wzorem patrioty i rozsądnego reformatora.
Starostę Gadulskiego, czyli szlachcica, który tęskni za liberum veto i wolną elekcją, Starościnę, która żyje romansami i mówi pół po francusku, oraz Szarmanckiego, fircyka goniącego za posagiem.
Szarmancki zażądał przed ślubem, by na piśmie ustalić wysokość posagu. Starosta, który nie chciał dać córce nic, uznał, że kawalerowi chodzi tylko o pieniądze.
Starosta zgadza się na ślub Teresy z Walerym. Jakub i Agatka też dostają zgodę na ślub, a Podkomorzy daje wolność chłopom ze swojej wsi.
Zasada, według której sprzeciw jednego posła zrywał obrady sejmu. Starosta mówi z żalem, że dawniej poseł „Powiedział: nie pozwalam, i uciekł na Pragę”.
Źródła i metoda. Tekst komedii: wydanie Wolnych Lektur; cytaty sprawdzone w tekście. Tło historyczne według powszechnie przyjętej wiedzy o Sejmie Czteroletnim. Status według Dz.U. 2024 poz. 1019. Zasady redakcyjne · Zgłoś błąd
Stan prawny na 2026-10-11.
Mateusz Będkowski
nauczyciel matematyki i pedagog
Uczę matematyki od 13 lat, w tym 7 lat w szkole. Magister pedagogiki ze specjalnością terapia pedagogiczna, po studiach podyplomowych z matematyki. Wszystkie materiały na tej stronie przygotowuję sam. Poznaj moje podejście →
Ostatnia aktualizacja: 2026-10-11