Strona główna › ADHD › ADHD a matematyka › Tabliczka mnożenia a ADHD

Tabliczka mnożenia a ADHD — jak nauczyć dziecko tabliczki mnożenia w małych krokach: planer, trening dnia i karta tygodnia

Dziecko z ADHD nie ma gorszej pamięci do tabliczki. Ma gorszy dostęp do uwagi w czasie, gdy tabliczka ma wejść do głowy, i to właśnie tam trzeba zmienić metodę: nie „naucz się do piątku”, tylko jeden rząd na tydzień, trzy działania dziennie, pięć minut, bez zegara. Na tej stronie jest planer, który liczy, ile działań naprawdę zostało ($45$, nie $100$), wybiera następny rząd i dzieli go na dni, trening dnia w przeglądarce i karta tygodnia PDF. Strona jest częścią cyklu ADHD a matematyka, ale ta sama metoda działa dla każdego dziecka, które „nie może się nauczyć tabliczki”.

Dział: ADHDDla kogo: rodzice uczniów klas 2–5Online + PDF: planer, trening dnia, karta tygodnia

1Dlaczego wkuwanie nie działa

Zwykła nauka tabliczki to odpytywanie: „siedem razy osiem?”, cisza, „no przecież wczoraj umiałeś”. Przy ADHD ten schemat psuje się w trzech miejscach naraz. Po pierwsze, w chwili nauki uwaga jest gdzie indziej, więc „wczoraj umiał” często znaczy „wczoraj usłyszał”. Po drugie, długa sesja z całą tabliczką kończy się awanturą, a awantura jest jedyną rzeczą, którą dziecko z tej sesji zapamięta. Po trzecie, odpytywanie na czas mierzy tempo, a tempo jest przy ADHD objawem, nie miarą wiedzy.

Ważne, żeby wiedzieć, czego problemem nie jest. W badaniu 86 dzieci w wieku 6–10 lat (von Wirth i in., 2021) gorsze przywoływanie faktów arytmetycznych miały dzieci z trudnościami matematycznymi, a samo ADHD nie wiązało się z deficytem w tym zadaniu. Pamięć do „ile to $7 \cdot 8$” nie jest u dziecka z ADHD słabsza; słabsza jest uwaga w czasie, gdy ten fakt ma zostać zapisany. Dlatego metoda nie polega na „więcej powtórek”, tylko na takim ułożeniu nauki, żeby w krótkim oknie uwagi weszły do głowy trzy rzeczy, a nie jedna trzecia stu. We wpisie o ćwiczeniach na koncentrację jest to samo zdanie od drugiej strony: zanim zaczniesz walczyć o tabliczkę mnożenia, warto popracować nad samym skupieniem. A jeśli dziecko bierze leki: metaanaliza 34 badań (Kortekaas-Rijlaarsdam i in., 2019) pokazała, że metylofenidat zwiększa produktywność w matematyce o $7{,}8\,\%$ i dokładność o $3{,}0\,\%$, czyli pomaga, ale nauki nie zastępuje.

245 działań, nie 100

Tabliczka „do stu” wygląda na sto faktów, a jest ich $45$. Rzędy ×1 nie wymagają nauki, a $3 \cdot 8$ i $8 \cdot 3$ to jedno działanie zapisane dwa razy: przemienność mnożenia zabiera połowę tabliczki. Zostaje $9$ kwadratów ($2 \cdot 2$, $3 \cdot 3$ … $10 \cdot 10$) i $36$ par różnych liczb:

Dla dziecka z ADHD to nie ciekawostka, tylko narzędzie: licznik „zostało $45$” zamiast „zostało $100$” to inna rozmowa przy stole. Jest jeszcze jeden skutek: każdy opanowany rząd skraca też pozostałe. Kto umie rzędy ×2, ×5 i ×10, ma z głowy $24$ działania z $45$, a z rzędu ×3 zostaje mu do nauczenia tylko sześć ($3 \cdot 3$, $3 \cdot 4$, $3 \cdot 6$, $3 \cdot 7$, $3 \cdot 8$, $3 \cdot 9$), bo $3 \cdot 2$, $3 \cdot 5$ i $3 \cdot 10$ już zna. Planer niżej liczy to za ciebie.

3Kolejność rzędów

Kolejność nie jest obojętna, bo pierwsze rzędy mają dać dziecku szybki sukces i „materiał” do powtórek. We wpisie o objawach dyskalkulii i pomocy dziecku jest zasada, która działa tak samo przy ADHD: buduj po jednym rzędzie, ×2, ×5, ×10 najpierw, i korzystaj z tego, że $3 \cdot 8 = 8 \cdot 3$. Dalej planer proponuje:

Rząd „siedzi”, gdy dziecko odpowiada bez liczenia na palcach przez trzy kolejne dni. Wtedy zaznaczasz go w planerze, a on przelicza resztę. Jeśli szkoła jest już w rzędzie ×7, a dziecko nie ma ×3, to i tak zaczynasz od ×3: w ×7 i tak połowa działań to $7 \cdot 2$, $7 \cdot 3$, $7 \cdot 5$, $7 \cdot 10$.

4Planer: trzy działania dziennie

Zasada z wpisu o ADHD w szkole brzmi: zamiast „naucz się tabliczki mnożenia” — „dziś robimy dwujki i trójki”. Planer robi z niej plan na tydzień. Zaznacz rzędy, które dziecko umie, ustaw, ile nowych działań dziennie (dla ADHD: $3$, nie więcej) i ile powtórek, a dostaniesz tabelę dzień po dniu. Nowe działania są z wynikiem, bo dziecko ma je przeczytać, powiedzieć na głos i zapisać, a nie zgadywać. Powtórki są bez wyniku i losowane z tego, co już umie, żeby każdy dzień kończył się czymś, co wyszło.

Ile czasu? Dziesięć–piętnaście minut dziennie, ale regularnie: krótka codzienna praca utrwala lepiej niż długie sesje raz na jakiś czas i nie zniechęca dziecka. Przy ADHD ustaw minutnik na widoku i kończ, gdy zadzwoni, nawet jeśli zostało jedno działanie. Rytm dłuższych bloków (dwadzieścia minut pracy, pięć minut aktywnego ruchu) jest na pracę domową, nie na tabliczkę; tabliczka ma być najkrótszą rzeczą dnia.

5Trening dnia bez zegara

Tryb „trening dnia” w planerze pokazuje jedno działanie naraz: trzy nowe z bieżącego rzędu i dwie powtórki. Nie ma zegara, nie ma paska postępu, nie ma dźwięku przy błędzie. Po odpowiedzi dziecko od razu widzi, czy dobrze, a przy pomyłce dostaje działanie z wynikiem i podpowiedź, żeby policzyć grupami ($4 \cdot 3$ to cztery grupy po trzy). Na końcu jest wynik dnia i lista działań na jutro. Pięć działań to celowo mało: chodzi o to, żeby dziecko z ADHD skończyło, a nie żeby „przerobiło”.

• Rodzic siedzi obok, ale nie podpowiada. Przy błędzie dziecko czyta działanie z wynikiem na głos; ty tylko potwierdzasz.
• Jeden trening dziennie. Drugi tego samego dnia daje więcej błędów, nie więcej nauki. Jeśli dziecko chce jeszcze, niech zagra w bingo, w którym wynik jest częścią gry, a nie odpytywaniem.
• Chwal to, co zrobiło. „Powiedziałeś na głos”, „policzyłeś grupami”, a nie „brawo, pięć na pięć”. Chwalenie strategii, a nie tylko końcowego wyniku, to jedna z rzeczy, o które warto prosić także szkołę.

6Karta tygodnia i siatka rzędów (PDF)

Do wydruku na lodówkę: karta tygodnia z miejscem na trzy nowe działania i dwie powtórki dziennie, kratką „zrobione” i kratką „bez palców”, oraz siatka rzędów 2–10, na której dziecko samo wpisuje wyniki i zakreśla rząd, który już siedzi. Siatka pokazuje przemienność lepiej niż tłumaczenie: po zakreśleniu rzędu ×5 widać, że kolumna ×5 też jest gotowa. Wersję online (z liczeniem, ile zostało) masz w planerze wyżej.

Tabliczka w małych krokach — karta tygodnia + siatka rzędów

2 strony A4 · klasy 2–5

Strona 1: rząd tygodnia, 7 dni po 3 nowe działania i 2 powtórki, pięć zasad karty. Strona 2: siatka 2–10 do wpisywania wyników i zakreślania gotowych rzędów.

Pobierz (PDF, 2 strony)

7Co nie działa

• Odpytywanie na czas. Wynik „$20$ działań w minutę” mierzy szybkość przetwarzania, która przy ADHD jest objawem. Dziecko, które zna $7 \cdot 8$, ale potrzebuje trzech sekund, dostaje informację, że nie umie, choć umie. Jeśli szkoła robi ćwiczenia na czas, trenuj to osobno i krótko, nie przy nauce nowych rzędów.
• „Jeszcze pięć minut, prawie skończyliśmy”. Przy ADHD ostatnie pięć minut wyciśniętych po dzwonku minutnika kosztuje jutrzejsze siadanie. Lepiej skończyć w połowie planu i wrócić jutro.
• Cała tabliczka naraz. Plakat ze stoma działaniami nad biurkiem to sto rzeczy do zapamiętania; siatka, na której zakreśla się gotowe rzędy, to lista, która się skraca.
• Zabieranie palców. Palce, patyczki, liczman, oś liczbowa, tabliczka mnożenia, kartka pomocnicza czy rysunek nie są oszustwem; to rusztowanie, które pomaga dziecku utrzymać sens zadania. Kratka „bez palców” na karcie tygodnia jest po to, żeby zobaczyć, kiedy rusztowanie samo przestaje być potrzebne, a nie żeby je zabrać.
• Kara za „wczoraj umiałeś”. Przy ADHD „umiał wczoraj, nie umie dziś” jest normalnym przebiegiem nauki, nie lenistwem. Działanie wraca do powtórek i tyle.

8Sztuczki, gry i pomoce

• Przez grupy, nie przez wkuwanie. $4 \cdot 3$ to cztery grupy po trzy: kubki z nakrętkami, klocki, siatka rzędów i kolumn. Jeden rząd naraz. To metoda ze wpisu o ćwiczeniach przy dyskalkulii i działa u każdego dziecka, które jeszcze nie wie, co to mnożenie.
• Rząd ×9 na palcach. Jedyna sztuczka, która zastępuje pamięć w całym rzędzie: tabliczka mnożenia na palcach.
• Sąsiednie działanie. $6 \cdot 7$ jako $6 \cdot 6 + 6$: tak liczy ponad połowa dorosłych, więc dziecko, które „kombinuje zamiast pamiętać”, robi to, co dorośli. Szczegóły w rankingu najtrudniejszych działań.
• Bingo zamiast odpytywania. Mnożeniowe bingo online daje powtórki bez pytania „ile to jest”, co przy ADHD ma znaczenie: dziecko gra, nie zdaje.
• Karty do druku. Gdy rząd już siedzi, jedna karta z tego rzędu na tydzień: tabliczka mnożenia do druku. Jedna kartka na stole, reszta w szufladzie.
• Hub tabliczki. Tabela do 100, wierszyki, w której klasie i wszystkie strony klastra: tabliczka mnożenia.

9Kiedy to nie tylko ADHD

Metoda z tej strony zakłada, że dziecko rozumie, co to mnożenie, a problemem jest uwaga. Jeśli po trzech tygodniach planera rząd ×2 nadal „nie siedzi”, dziecko nie widzi, że $2 \cdot 4$ to dwie grupy po cztery, albo liczy na palcach każde dodawanie, to sygnał, że kłopot może być w samych liczbach. We wpisie o objawach dyskalkulii jest to nazwane wprost: sygnałem do konsultacji może być również sytuacja, w której dziecko bardzo długo uczy się tabliczki mnożenia, prostych faktów arytmetycznych lub schematów działań, ale szybko je traci. Jak odróżnić jedno od drugiego i gdzie iść po diagnozę: ADHD czy dyskalkulia. Przy dyskalkulii tabliczka może być dozwoloną pomocą w szkole: dostosowania przy dyskalkulii.

10Gdzie dalej

• ADHD i matematyka: hub tematu · 12 zasad + checklista PDF · karty „jedno zadanie na stronę” · błędy z nieuwagi · ADHD czy dyskalkulia.
• Uwaga i szkoła: ćwiczenia na koncentrację · ADHD w szkole: co może zrobić rodzic · oceny i motywacja.
• Tabliczka: hub tabliczki mnożenia · tabliczka do 100 · w której klasie · wierszyki (czy działają).

11Pytania i odpowiedzi

Czytaj dalej

Mateusz Będkowski

nauczyciel matematyki, autor „Nie każ mu liczyć”

Uczę matematyki od 13 lat, w tym 7 lat w szkole — dziś w dwóch szkołach w Kaliszu. Magister pedagogiki ze specjalnością terapia pedagogiczna, po studiach podyplomowych z matematyki. Rozwiązania na tej stronie liczę sam, krok po kroku, i zapisuję dokładnie tak, jak tłumaczę je uczniowi na kartce.

Ostatnia aktualizacja: 2026-09-28. Tekst redakcji „Nie każ mu liczyć”.