Streszczenie i skracanie tekstu — zadania maturalne

Napisz streszczenie tekstu Michała Szułdrzyńskiego, liczące 40–60 wyrazów.

Napisz streszczenie tekstu Adama Zemełki, liczące 40–60 wyrazów. Tekst 2. Monika Gołda Dlaczego my mamy herbatę? Niemcy mają Tee, Francuzi – thé, Anglicy – tea, Norwedzy, Szwedzi, Duńczycy i Islandczycy – te. Z kolei Rosjanie piją czaj. Skąd my wzięliśmy swoją herbatę? Po pierwsze, myli się ten, kto bierze czaj (pol. herbata) za rdzennie rosyjskie słowo. W istocie ma ono chiński rodowód, tak jak i nasza herbata, a raczej część tego wyrazu. Po drugie, czaj i herbata wywodzą się od chińskich słów oznaczających herbatę, które zapisywane są tym samym znakiem. Ten znak jest różnie czytany w zależności od dialektu. W północnych dialektach – mandaryńskim i kantońskim – brzmi jak cha, w południowym dialekcie hokkien – jak te. Wariant cha stał się źródłem rosyjskiej nazwy czaj, a wariant te jest obecny w polskim wyrazie herbata jako ostatnia sylaba ta. Rzeczownik herbata jest więc osobliwą łacińsko-chińską hybrydą, zapożyczoną prawdopodobnie z holenderskiej handlowej nazwy herbaty herba thee. Historia holenderskiego thee sięga początków XVII wieku i wiąże się z debiutem herbaty jako napoju na kontynencie europejskim. To właśnie Holendrzy pierwsi przywieźli do Europy, drogą morską, herbatę w postaci suszu, a wraz z nim znaną nam już południowochińską nazwę herbaty te. Tę nazwę przejęły języki zachodnioeuropejskie, a za ich pośrednictwem – liczne inne języki świata. Początkowo w Europie herbaty nie traktowano jako napoju, który można pić dla samej przyjemności, lecz uważano ją za środek leczniczy. W naszym kraju herbatę długo można było kupić jedynie w aptekach i postrzeganie jej jako zioło niewątpliwie wpłynęło na to, że w jej polskiej nazwie jest też łacińskie herba (pol. zioło). Kiedyś mieliśmy nawet specjalne słowa nazywające miłośnika i miłośniczkę herbaty: herbaciarz i herbaciarka. O ile z herbaciarzem wciąż się możemy zetknąć w takim znaczeniu, o tyle herbaciarka zaczęła oznaczać coś innego: drewniane pudełko z przegródkami na herbatę w saszetkach. W połowie XIX wieku miłośnika herbaty określano również słowem herbatnik. Później tym słowem zaczęto nazywać naczynie do zaparzania herbaty. W takim znaczeniu herbatnik też się jednak nie utrzymał, został wyparty przez rosyjski czajnik. Powodem, dla którego zamieniliśmy herbatnik na czajnik, mogło być to, że ten pierwszy był wyrazem polisemicznym, czyli można mu było przypisać więcej niż jedno znaczenie. Sukcesu wyrazu czajnik w polszczyźnie nie powtórzył wyraz czaj. Nasi przodkowie nie czuli jednak potrzeby zamiany herbaty na czaj po tym, jak zamienili herbatnik na czajnik. Niemniej rosyjskie czaj zdołało przeniknąć do mowy Polaków i jest obecne do dziś w polszczyźnie gwarowej oraz slangowej. U mnie w domu tym słowem nazywało się zbyt mocną, niesmaczną herbatę. Na podstawie: Monika Gołda, Niemcy piją „Tee”, Anglicy – „tea”, Szwedzi – „te”. Dlaczego my mamy herbatę?, „Słówka. Magazyn o języku” 2023, www.wyborcza.pl

Napisz streszczenie tekstu Marka Kochana, liczące 40–60 wyrazów.

Napisz streszczenie tekstu Beaty Wrony, liczące 40–60 wyrazów.

Napisz streszczenie tekstu Marcina Nowackiego, liczące 40–60 wyrazów.

Napisz streszczenie tekstu Adrianny Siennickiej Retoryka i wizualność, liczące 40–60 wyrazów. Tekst 2. Ryszard Kapuściński Świat, w którym żyjemy1 Wiadomość o przyznaniu mi zaszczytnego tytułu doktora honoris causa Uniwersytetu Gdańskiego odebrałem w chwili, kiedy pisałem kolejny rozdział mojej nowej książki pt. Podróże z Herodotem. Herodot – tajemniczy Grek [z Halikarnasu] żyjący dwa i pół tysiąca lat przed nami. […] Co mnie w jego dziele, w jego dociekaniach zafascynowało? […] Porwała mnie […] jego wizja świata, jego rozumienie charakteru i natury społeczności zamieszkującej naszą planetę. Herodot rozumiał, że człowiek jest nie tylko częścią natury, ale i kultury, kultury, którą sam tworzy, w której żyje i z którą się utożsamia. Człowiek nie może żyć na zewnątrz kultury, poza nią, tak jak nie może żyć poza, na zewnątrz natury. Kultura jest jego najcenniejszą wartością, symbolem i treścią człowieczeństwa, tym, co stawia go ponad świat rzeczy i zwierząt […]. I więcej: ponieważ rodzina ludzka, nasi niezliczeni bracia i siostry, żyjąc rozproszeni po całej ziemi, w zależności od różnych warunków i okoliczności wytwarzają różne kultury, tym samym my wszyscy żyjemy w świecie wielokulturowym i ta właśnie wielokulturowość stanowi najbardziej charakterystyczną cechę społeczności planetarnej. […] Doszedłszy do takich stwierdzeń, Herodot zaczyna swoje podróże. Chce poznać inne kultury, zrozumieć je i opisać. Jest przekonany, że warunkiem współżycia ludzi różnych kultur, ras i religii jest wzajemna znajomość i zrozumienie. […] W tamtych czasach podróżowanie było zajęciem heroicznym i ryzykownym, wymagało samozaparcia i poświęcenia. A jednak nie waha się i dopóki pozwala mu zdrowie i wiek, stara się wypełnić swoją misję – poznania i zbliżenia kultur i cywilizacji świata. Ale podróżuje nie tylko po to, aby poznając inne kultury, przybliżać je swoim rodakom, sprawiać, by świat był dla nich bardziej zrozumiały i przyjazny. Chce także przez poznanie innych kultur mieć lepszą znajomość własnej. Pojmuje bowiem, że rozumie się ją najlepiej, znając kultury inne, bo właśnie w nich nasza odbija się jak w zwierciadle i dlatego bez ich znajomości nie możemy pojąć sensu i zgłębić istoty kultury własnej. […] Więc wszędzie, gdzie jest – bada i zapamiętuje te obyczaje, być może sporządza notatki […]. Aby w pamięci ludzkiej nie zatarło się – pisze w pierwszym zdaniu swoich Dziejów. Jest świadom słabości tej pamięci, słabości, którą jest właśnie – niepamięć, skłonność do amnezji, fałszywe przekonanie, że wszystko się zaczyna dopiero dzisiaj, że istnieje tylko czas teraźniejszy, że ludzie, których spotykamy, nie mają swojej historii, swoich wartości, które są im drogie, a niekoniecznie muszą być podobne do naszych. – Patrzcie, Grecy, zdaje się mówić – ludy, z którymi się stykamy, są starsze niż my, stąd winniśmy im zrozumienie i szacunek. To one, a nie my, wymyśliły bogów, których teraz czcimy. […] Myślę tedy, że najlepszą drogą do tego, aby na naszej planecie przybliżyć lepsze jutro i dać nowym pokoleniom tak bardzo twórczym i nowatorskim większe szanse spełnienia się i zaspokojenia swoich ambicji, jest lepsze poznanie Innego i Innych, ich kultur i wartości, jest dialog i wzajemna wola zrozumienia. Słowem – rację miał stary Grek z Halikarnasu, kiedy twierdził, już tak bardzo dawno temu, a jednocześnie jakby to było dzisiaj, że ten świat będzie doskonalszy, im lepiej będziemy się znali i okazywali sobie wzajemną życzliwość. Na podstawie: Ryszard Kapuściński, Świat, w którym żyjemy, www.arch.ug.edu.pl 1 Świat, w którym żyjemy – fragment wykładu wygłoszonego przez Ryszarda Kapuścińskiego w 2004 r. z okazji nadania mu tytułu doktora honoris causa Uniwersytetu Gdańskiego.

Napisz streszczenie tekstu Marcina Maciołka U źródeł słów, liczące 40–60 wyrazów. Tekst 2. Robert Piłat Kultura i kształtowanie samego siebie Posługujemy się wyrażeniem „kultura wysoka”, choć unikamy na ogół wyrażenia „kultura niska” – zamiast tego mówimy „kultura popularna”. Wyrażenie „kultura popularna” jest opisowe – odwołuje się do cech funkcjonalnych kultury, takich jak rozpowszechnienie i dostępność. W kulturze popularnej ma się uczestniczyć bez przygotowania, jedynie na mocy rozumienia języka i kodów występujących w danym społeczeństwie. Rozróżnianie kultury wysokiej i popularnej ma sens. Własnością kultury popularnej jest powielanie. Książka, komiks, film czy piosenka – jeśli tylko zadomowią się w kulturze popularnej, to pojawią się w postaci mnóstwa kopii, naśladownictw, podobnych wersji. Ta własność wynika z zakorzenienia kultury popularnej w ludzkich potrzebach. Podobnie jak potrzebujemy jeść i pić, tak samo potrzebujemy form wyrażania uczuć, obcowania z własną pamięcią, rozumienia zakresu i mocy więzi z innymi, przedstawiania sobie własnego życia jako całości, a wreszcie zdolności do rozwiązywania problemów moralnych i siły w opieraniu się złu i nieszczęściu. Tych form dostarcza nam kultura popularna. Kultura popularna żyje również z pragnień: nadaje im formę, tworzy nowe przedmioty zainteresowania, wzruszenia. Wybitni twórcy kultury popularnej odnosili sukces wtedy, gdy nie tylko zaspokajali pewną potrzebę swojej publiczności, lecz także pokazywali jej nowe rodzaje i przedmioty pragnień. Pragnienie łączy kulturę popularną i kulturę wysoką. Jednak ta ostatnia skupia się nie tyle na przedmiotach potrzeb i pragnień, ile na ich podmiocie. Kultura wysoka objawia naturę podmiotu zdolnego do tego tworzenia i samo-tworzenia i pokazuje ten właśnie podmiot jako właściwy podmiot pragnień i potrzeb. Kompozytor popularny tworzy piękne dźwięki, cieszące ucho, ożywione przeżyciem, doświadczeniami, wywołujące całe bogactwo stanów: wzruszenie, radość, melancholię. Zakłada jednak naturę człowieka taką, jak ją widzi. Kompozytor muzyki awangardowej (w odniesieniu do swojej epoki) skupia się na materii dźwiękowej, aby wciągnąć w nią słuchacza tak, że odkryje on w niej nową formę własnego istnienia – widzi, jak tworzą się w nim całkowicie nowe stany pragnienia i nowa możliwa tożsamość. W ten sposób, jako uczestnik kultury wysokiej, tworzy sam siebie. Podobnie awangardowy malarz zmusza nas do patrzenia w nowy sposób, nie zważając na to, czy nam się to podoba – nie schlebia naszej potrzebie, lecz nakłania nas do zastanowienia się nad nową postacią własnego życia – taką, która mogłaby wyrazić się w jego dziele. Możemy – oczywiście – odrzucić to zaproszenie, lecz ten, kto uczestniczy w kulturze wysokiej, wie, że został postawiony przed osobliwym zadaniem samowychowania, wręcz samo-tworzenia: stania się innym, niż był (stąd tak ważna rola kultury wysokiej w edukacji). Gdy już zrozumie to zadanie, poczuje się sam twórcą uczestniczącym w odwiecznej rozmowie o tym, kim mamy być jako ludzie. Na podstawie: Robert Piłat, Kultura i kształtowanie samego siebie, „Filozofuj!”, 2016 nr 5 (11).

Napisz streszczenie tekstu Darii Chibner Czym jest i do czego służy pismo?, liczące 40–60 wyrazów.

Napisz streszczenie tekstu Tomasza Kozłowskiego Od Homo sapiens do Homo videns, liczące 40–60 wyrazów.

Napisz streszczenie tekstu Władysława Tatarkiewicza O szczęściu, liczące 40–60 wyrazów.

Napisz streszczenie tekstu Krzysztofa A. Wieczorka Serce czy rozum? Emocje w argumentacji i perswazji, liczące 40–60 wyrazów. Kolejne zadania egzaminacyjne są wydrukowane na następnych stronach. Tekst 2. Grzegorz Jankowicz Życie na poczytaniu Życie na poczytaniu tym różni się od życia na poczekaniu, że to pierwsze upływa w rytmie lektury, czyli nigdy ponad miarę nie przyśpiesza ani też za bardzo nie zwalnia, to drugie zaś jest gonitwą, w której często uczestniczymy bez przyjemności i bez przekonania, dając się nieść zdarzeniom w nieprzewidywalną stronę. Ta „nieprzewidywalna strona” ma posmak czegoś przygodowego i właśnie obietnicą przygody usprawiedliwiamy gotowość do udziału w szaleńczym wyścigu. Ale daremnie. Bez powodzenia. Prędzej czy później – jak nie po chwili, to po miesiącu czy po roku – dociera do nas, że gnaliśmy za szybko, by cokolwiek zauważyć, by coś zrozumieć, by się rozgościć w świecie. Powtórzę: życie na poczytaniu nie jest z definicji życiem spowolnionym! Nie jest tak, że cały czas tkwimy w miejscu, unieruchomieni przez książkę, od której nie możemy się oderwać. Chodzi tu bowiem nie tylko o lekturę, ale także o to, co dzieje się „po” czytaniu. A co się dzieje? Myślimy o tym, co przeczytaliśmy. Wyobrażamy sobie świat, do którego zostaliśmy zaproszeni. Nadajemy mu kształt. Meblujemy go po swojemu. Przy tym cały czas poruszamy się w naszej rzeczywistości, która wygląda już jednak nieco inaczej, a przynajmniej inaczej nam się jawi. Zaszła bowiem zmiana: najpierw w nas – dzięki literaturze, a potem w świecie – za naszą sprawą. I wtedy budzi się w nas potrzeba rozmowy. Jest to potrzeba tak silna, tak intensywnie odczuwana, że nie sposób jej zignorować. Czytanie powoduje, że chcemy rozmawiać o literaturze i o reszcie świata, przy czym resztę należy tu rozumieć dosłownie: jako coś, co zostaje, gdy odejmiemy od rzeczywistości jej istotną część, gdy usuniemy spod niej fundament, na którym się wspiera. Tak, tak, właśnie to chcę powiedzieć: fundamentem świata jest według mnie literatura, co wcale nie znaczy, że w otaczającej nas rzeczywistości nie ma prawdziwych ludzi, a wszystko, co się wydarza, ma charakter fikcyjny! Przeciwnie – dzięki literaturze niemal wszystko jest prawdziwsze (a ściśle: bardziej prawdopodobne). Na pierwszy rzut oka widać, że literatury nie traktuję obojętnie. Ba! Z nieobojętności wobec literatury czynię wyjątkowy oręż, za pomocą którego – jak sądzę – można żyć lepiej (mądrzej, uważniej i rozkoszniej). I to nie w pojedynkę, ale wspólnie z innymi czytelniczkami i czytelnikami. Każdy, kto choć odrobinę interesuje się literaturą, dobrze wie, że miłości nie wyznaje się raz a dobrze, lecz raz za razem i coraz lepiej. Chwaląc literaturę, sławiąc jej zbawienny wpływ na nasze życie i afirmując jej sprawczą moc, należy jednak zawsze odwoływać się do przykładów. Nie ma bowiem nic gorszego niż literatura ujęta w sidła teorii, złapana w kleszcze akademickich pojęć, przyszpilona filozoficznym wywodem. Na podstawie: Grzegorz Jankowicz, Życie na poczytaniu & Rozmowy o literaturze i reszcie świata, Wrocław 2016.