Strona główna › Lektury szkolne › Liceum i technikum › Sonety krymskie
Liryka romantyczna · liceum i technikum · lektura obowiązkowa (wybór)
Młody Mickiewicz, zesłany w głąb Rosji, podróżuje po Krymie. Widzi step jak ocean, morze w ciszy i w burzy, ruiny pałaców chanów i grób Polki, która umarła na obczyźnie. Wszędzie jednak wraca myślą do Litwy. „Sonety krymskie” łączą zachwyt egzotyczną przyrodą z samotnością i tęsknotą wygnańca. Poniżej omawiamy osiem sonetów, które najczęściej czyta się w szkole, i dajemy test.
Cykl to poetycki dziennik podróży. W „Stepach akermańskich” Pielgrzym jedzie przez step jak przez ocean, a w ciszy nasłuchuje głosu z Litwy, który nie nadchodzi. W „Ciszy morskiej” spokojne morze przypomina mu, że w głębi duszy śpią bolesne wspomnienia. W „Żegludze” cieszy się pędem okrętu i czuje się jak ptak. W „Burzy” okręt tonie, wszyscy rozpaczają lub się modlą, a jeden samotny podróżny zazdrości tym, którzy mają z kim się pożegnać. „Bakczysaraj” pokazuje opuszczony pałac chanów: przyroda zabiera dzieło ludzi, a przetrwała tylko fontanna. „Grób Potockiej” to wiersz o Polce zmarłej na obczyźnie i o lęku poety przed podobnym losem. W „Pielgrzymie” bohater mówi wprost, że piękny Krym nie zastąpi mu Litwy. „Ajudah” kończy cykl porównaniem fal rozbijających się o brzeg do namiętności, z których poeta tworzy nieśmiertelne pieśni.
Krótkie streszczenia wszystkich opracowanych lektur zebraliśmy na jednej stronie: streszczenia lektur.
„Wpłynąłem na suchego przestwór oceanu”. Step to morze trawy, wóz płynie przez nie jak łódka, a zarośla są jak wyspy. O zmroku Pielgrzym widzi Dniestr i światło Akermanu. W ciszy słyszy żurawie, motyla i węża, a nawet słyszałby „głos z Litwy”. Puenta: „Jedźmy, nikt nie woła!”.
Morze jest spokojne jak śpiąca narzeczona, żagle drzemią na masztach. Ale jak w morzu na dnie śpi polip, tak w myślach poety jest „hydra pamiątek”, która budzi się, gdy serce jest spokojne.
Wiatr wieje, okręt pędzi i „Obłoki czołem sieka”. Poeta czuje się częścią tego ruchu i woła: „Lekko mi! rzeźwo! lubo! wiem co to być ptakiem”.
Żagle zdarte, ster złamany, okręt tonie. Ludzie mdleją, modlą się, żegnają z przyjaciółmi. Tylko jeden podróżny siedzi w milczeniu i myśli: szczęśliwy, kto „Albo modlić się umié, lub ma z kim się żegnać”. To obraz samotności romantycznego wygnańca.
Pałac chanów krymskich jest pusty: po sofach skacze szarańcza, ściany porasta powój, który pisze słowo „RUINA”. Fontanna haremu wciąż płacze. Puenta: miłość, potęga i chwała przeminęły, „a źródło zostało”.
Polka zmarła na Krymie, tęskniąc za ojczyzną. Poeta porównuje ją do „młodej róży” i myśli, że i on może umrzeć w samotności na obczyźnie. Prosi, by ktoś przy jego grobie rozmawiał po polsku.
Wokół jest piękny kraj, nad głową jasne niebo. A jednak serce ucieka do Litwy: „Litwo! piały mi wdzięczniéj twe szumiące lasy, / Niż słowiki Bajdaru”. Pielgrzym pyta, czy ukochana w kraju jeszcze o nim pamięta.
Poeta patrzy ze skały na fale, które rozbijają się o brzeg i zostawiają muszle, perły i korale. Tak samo namiętność wzburza serce młodego poety, ale gdy chwyci on lutnię, zostawia po sobie „nieśmiertelne pieśni”.
| Motyw | Sonety | Znaczenie |
|---|---|---|
| tęsknota za Litwą | „Stepy akermańskie”, „Pielgrzym”, „Grób Potockiej” | samotność wygnańca, utracona ojczyzna |
| natura | „Stepy”, „Cisza morska”, „Żegluga”, „Burza” | piękna, potężna, zmienna, odbija stany duszy |
| przemijanie | „Bakczysaraj” | natura trwa, dzieła ludzi giną |
| samotność | „Burza”, „Grób Potockiej” | romantyczny bohater jest wyobcowany |
| rola poety | „Ajudah” | z cierpienia rodzi się nieśmiertelna poezja |
| orientalizm | cały cykl | egzotyczne słowa i obrazy Wschodu |
Wszystko na tej stronie zostaje darmowe. Gotowe kartkówki i sprawdziany z polskiego PDF z kluczami: grupa A za darmo, pozostałe grupy w sklepie.
Kartkówka PDF · sklep
Kartkówka z języka polskiego dla uczniów klasy II liceum i technikum: sonet, orientalizm, pielgrzym, „Stepy akermańskie”.
2,90 zł (grupy B, C, D i E)
Grupa A za darmo, bez logowania →Zobacz w sklepie →
Sprawdzian PDF · sklep
Sprawdzian z języka polskiego dla uczniów klasy II liceum i technikum: Oda do młodości, ballady, Sonety krymskie, Dziady cz.
2,90 zł (grupy B, C, D i E)
Grupa A za darmo, bez logowania →Zobacz w sklepie →
Pakiet PDF · sklep
11 pakietów sprawdzianów i kartkówek z języka polskiego (liceum, klasa 2): romantyzm, pozytywizm i kształcenie językowe.
19,90 zł
Zobacz w sklepie →Do oceanu. Wóz płynie przez trawy jak łódka, a zarośla burzanu są jak koralowe wyspy.
„Jedźmy, nikt nie woła!”. Pielgrzym nasłuchuje głosu z Litwy, ale nikt go nie wzywa. To wyraz samotności i tęsknoty.
Samotnym człowiekiem, który nie umie się modlić i nie ma się z kim pożegnać. Zazdrości tym, którzy mają takie oparcie.
Roślina pnąca się po ścianach pałacu pisze je jak tajemnicza ręka na uczcie Baltazara. Przyroda ogłasza koniec potęgi chanów.
Osiemnaście. Każdy to sonet: 14 wersów w dwóch czterowierszach i dwóch trójwierszach.
Źródła i metoda. Teksty sonetów: wydanie Wolnych Lektur (18 sonetów z mottem i dedykacją); wszystkie omówione sonety przeczytane w całości, cytaty sprawdzone w tekście i podane w pisowni tego wydania. Okoliczności powstania według powszechnie przyjętej wiedzy historycznoliterackiej. Status według Dz.U. 2024 poz. 1019. Zasady redakcyjne · Zgłoś błąd
Stan prawny na 2026-10-11.
Mateusz Będkowski
nauczyciel matematyki i pedagog
Uczę matematyki od 13 lat, w tym 7 lat w szkole. Magister pedagogiki ze specjalnością terapia pedagogiczna, po studiach podyplomowych z matematyki. Wszystkie materiały na tej stronie przygotowuję sam. Poznaj moje podejście →
Ostatnia aktualizacja: 2026-10-11