Strona główna › Lektury szkolne › Liceum i technikum › Wiersze Norwida
Liryka romantyczna · liceum i technikum · lektura obowiązkowa (wybór)
Norwid całe dorosłe życie spędził na emigracji, w biedzie i samotności. W „Mojej piosnce” tęskni za krajem, gdzie z szacunku podnosi się z ziemi okruszynę chleba. W „Fortepianie Chopina” opisuje, jak żołnierze wyrzucają przez okno instrument wielkiego kompozytora, i pyta o los ideału w świecie. W „Bema pamięci żałobnym rapsodzie” prowadzi kondukt pogrzebowy bohatera. Jego wiersze są trudne, ale bardzo mądre. Poniżej omawiamy pięć utworów i dajemy test.
W „Mojej piosnce [II]” poeta tęskni do Polski, kraju prostych i dobrych obyczajów: tam podnosi się chleb z ziemi, nie niszczy się bocianich gniazd, a ludzie witają się słowami „Bądź pochwalony!”. Tęskni też do ludzi szczerych, którzy mówią „tak” albo „nie”. „Fortepian Chopina” zaczyna się wspomnieniem ostatnich dni chorego kompozytora i jego doskonałej muzyki, w której była Polska. Potem obraz przenosi się do Warszawy: żołnierze rosyjscy plądrują pałac i wyrzucają na bruk fortepian Chopina. Poeta widzi w tym los każdego ideału, który świat niszczy, ale który przez to „sięgnął bruku”, czyli wszedł w życie. „Bema pamięci żałobny rapsod” to wizja wielkiego pogrzebu generała Bema: orszak idzie przez noc i obudzi uśpione narody. „Pielgrzym” mówi o wędrowcu, który nie ma domu, ale jest wolny i bliski nieba. „Nad grobem Julii Capuletti” to wiersz o tym, że ludzie przestali wierzyć w miłość i łzy.
Krótkie streszczenia wszystkich opracowanych lektur zebraliśmy na jednej stronie: streszczenia lektur.
Każda zwrotka kończy się refrenem „Tęskno mi, Panie”. Poeta tęskni do kraju, „gdzie kruszynę chleba / Podnoszą z ziemi przez uszanowanie / Dla darów nieba”, gdzie nie wolno zepsuć bocianiego gniazda i gdzie ludzie pozdrawiają się „Bądź pochwalony!”. Tęskni też do ludzi, którzy mają „tak za tak, nie za nie”, czyli są szczerzy. To obraz Polski widzianej z emigracji: prostej, pobożnej, szanującej przyrodę i pracę.
„Byłem u Ciebie w te dni przedostatnie”. Poeta wspomina wizytę u umierającego Chopina. Kompozytor jest blady i delikatny, a w jego muzyce była „prostota / Doskonałości Peryklejskiéj”. W tej muzyce „była Polska”, piękna jak tęcza.
„Oto — patrz, Fryderyku! To Warszawa”. Żołnierze na koniach wpadają w zaułki, gmach płonie, wdowy są pchane kolbami. Przez kolumny ganku wynoszą „Sprzęt podobny do trumny”: „runął… runął… — Twój fortepian!”. Ideał, czyli doskonała sztuka, zostaje zniszczony przez gniew ludzi.
Mimo zniszczenia poeta woła: „Ciesz się, późny wnuku!”. Ideał „sięgnął bruku”, czyli zszedł na ziemię, do ludzi. To paradoks: przez upadek sztuka weszła w życie narodu.
„Czemu, cieniu, odjeżdżasz, ręce złamawszy na pancerz”. Poeta opisuje pogrzeb generała Józefa Bema, bohatera walk o wolność. Idą płaczki, chłopcy biją w tarcze, orszak niesie chorągwie. Kondukt nie zatrzyma się nad grobem: pójdzie dalej, aż „Serca zmdlałe ocucą, pleśń z oczu zgarną narody”. Śmierć bohatera ma obudzić innych do walki.
Pielgrzym nie ma stałego domu, jego dom to namiot „Z wielbłądziej skóry”. A jednak jest panem, bo trwa „aż w nieba łonie” i ma tyle ziemi, ile pokryje jego stopa. Wędrowiec, czyli też emigrant i artysta, jest bogaty duchem.
Nad zrujnowanymi domami Kapuletich i Montekich z nieba spada gwiazda. Cyprysy mówią, że to łza dla Julii i Romea. A ludzie mówią „uczenie”, że to tylko kamienie i „że nikt na nie nie czeka!”. Wiersz pokazuje, że świat stracił wiarę w miłość.
| Motyw | Wiersz | Co mówi poeta |
|---|---|---|
| tęsknota za ojczyzną | „Moja piosnka [II]” | Polska jako kraj prostych, dobrych obyczajów |
| ideał i jego los | „Fortepian Chopina” | świat niszczy doskonałość, ale ideał wchodzi w życie |
| bohater i pamięć | „Bema pamięci żałobny rapsod” | śmierć bohatera budzi naród |
| artysta emigrant | „Pielgrzym” | ubogi wędrowiec jest wolny i bogaty duchem |
| utrata wiary w miłość | „Nad grobem Julii” | rozum zabił wzruszenie |
Wszystko na tej stronie zostaje darmowe. Gotowe kartkówki i sprawdziany z polskiego PDF z kluczami: grupa A za darmo, pozostałe grupy w sklepie.
Kartkówka PDF · sklep
Kartkówka z języka polskiego dla uczniów klasy II liceum i technikum: „Testament mój”, „Grób Agamemnona”, „Moja piosnka [II]”…
2,90 zł (grupy B, C, D i E)
Grupa A za darmo, bez logowania →Zobacz w sklepie →
Sprawdzian PDF · sklep
Sprawdzian z języka polskiego dla uczniów klasy II liceum i technikum: Oda do młodości, ballady, Sonety krymskie, Dziady cz.
2,90 zł (grupy B, C, D i E)
Grupa A za darmo, bez logowania →Zobacz w sklepie →
Pakiet PDF · sklep
11 pakietów sprawdzianów i kartkówek z języka polskiego (liceum, klasa 2): romantyzm, pozytywizm i kształcenie językowe.
19,90 zł
Zobacz w sklepie →Za Polską, w której szanuje się chleb, przyrodę i Boga, oraz za szczerymi ludźmi, którzy mówią „tak” albo „nie”.
Najpierw poeta wspomina umierającego Chopina i jego doskonałą muzykę. Potem opisuje, jak w Warszawie żołnierze wyrzucają fortepian Chopina na bruk. Na koniec mówi, że ideał „sięgnął bruku”, czyli zszedł do ludzi.
Generałem Józefem Bemem, bohaterem walk o wolność Polski i Węgier. Zmarł w 1850 roku. Norwid w rapsodzie przedstawia jego symboliczny pogrzeb.
To paradoks. Zniszczenie fortepianu jest tragedią, ale zarazem ideał przestał być daleki: zszedł na ziemię i stał się częścią życia narodu.
Bo używa skrótów myślowych, przemilczeń, myślników, kursywy i nowych słów. Chce, by czytelnik sam myślał i dopowiadał.
Źródła i metoda. Teksty wierszy: wydanie Wolnych Lektur; wszystkie omówione wiersze przeczytane w całości, cytaty sprawdzone w tekście. Okoliczności powstania (emigracja, zrzucenie fortepianu Chopina w Warszawie w 1863 roku, śmierć gen. Bema w 1850 roku) według powszechnie przyjętej wiedzy historycznoliterackiej. Status według Dz.U. 2024 poz. 1019. Zasady redakcyjne · Zgłoś błąd
Stan prawny na 2026-10-11.
Mateusz Będkowski
nauczyciel matematyki i pedagog
Uczę matematyki od 13 lat, w tym 7 lat w szkole. Magister pedagogiki ze specjalnością terapia pedagogiczna, po studiach podyplomowych z matematyki. Wszystkie materiały na tej stronie przygotowuję sam. Poznaj moje podejście →
Ostatnia aktualizacja: 2026-10-11