Strona główna › Lektury szkolne › Klasy 7–8 › Balladyna

Autor

Juliusz Słowacki

Gatunek

dramat romantyczny (tragedia)

Budowa

5 aktów i epilog

Czas i miejsce akcji

„za czasów bajecznych”, nad jeziorem Gopłem

Napisany i wydany

napisany w 1834 r., wydany w 1839 r.

Gdzie przeczytać legalnie

Wolne Lektury (domena publiczna)

O czym jest „Balladyna”

Rycerz Kirkor szuka żony i za radą Pustelnika postanawia poślubić ubogą dziewczynę. Trafia do chaty Wdowy, która ma dwie córki: dobrą Alinę i dumną Balladynę. Matka wymyśla próbę: Kirkor poślubi tę, która pierwsza przyniesie z lasu pełny dzban malin. Alina zbiera szybciej, więc Balladyna zabija ją nożem i wraca jako zwyciężczyni. Zbrodnia zostawia na jej czole krwawą plamę, której nie da się zmyć, a każda kolejna próba ukrycia prawdy wymaga następnego morderstwa. Balladyna zostaje w końcu królową. Na pierwszym sądzie trzy razy wydaje wyrok śmierci na sprawców zbrodni, które sama popełniła, i ginie od uderzenia pioruna.

Obok ludzi działają istoty fantastyczne: Goplana, nimfa i królowa jeziora Gopła, oraz jej sługi Skierka i Chochlik. To one w dużej mierze plączą losy bohaterów.

Plan wydarzeń akt po akcie

1. Akt I: Kirkor szuka żony

   Kirkor radzi się Pustelnika, czyli wygnanego króla Popiela III. Pustelnik każe mu pojąć ubogą pannę (sc. I). Goplana kocha Grabca, który zaleca się do Balladyny, więc każe Skierce zaprowadzić Kirkora do chaty ubogiej wdowy, żeby rycerz wziął za żonę jedną z jej córek (sc. II). Kirkorowi podobają się obie siostry, więc Wdowa wymyśla próbę: wygra ta, która pierwsza przyniesie pełny dzban malin (sc. III).

2. Akt II: zbrodnia w lesie

   Goplana, zazdrosna o nocne spotkanie Grabca z Balladyną, zamienia go w płaczącą wierzbę. Alina pierwsza napełnia dzbanek, a Balladyna zabija ją nożem (sc. I). Ciało Aliny znajduje pasterz Filon. Goplana zapowiada, że krwawa plama na czole Balladyny nie zejdzie. W domu Balladyna mówi matce, że Alina uciekła z jakimś młodzieńcem (sc. II), i zostaje narzeczoną Kirkora.

3. Akt III: kolejne ofiary

   Goplana przywraca Grabcowi ludzką postać, ale jako „króla dzwonkowego” z kart (sc. IV). Gralon, rycerz Kirkora, przybywa do zamku z wiadomością od pana. Balladyna zdejmuje miecz ze ściany i zabija go od tyłu (sc. V). Jej wspólnikiem zostaje Fon Kostryn, naczelnik straży.

4. Akt IV: uczta, matka i korona

   Na uczcie w zamku Grabiec udaje króla. Zjawia się Wdowa, a Balladyna wypiera się własnej matki i każe wyrzucić ją za bramę, w burzę (sc. I). Gdy na uczcie pojawia się widmo Aliny z dzbankiem, Balladyna mdleje. W nocy idzie z nożem na wieżę, gdzie śpi Grabiec, zabija go i zabiera koronę (sc. IV–V).

5. Akt V: królowa i wyrok

   Kirkor ginie w walce z wojskiem Balladyny. Balladyna pozbywa się Kostryna: przecina chleb nożem zatrutym tylko z jednej strony, a Kostryn umiera otruty (sc. III–IV). Jako królowa zasiada do sądu. Trzy razy wydaje wyrok śmierci: na truciciela, na zabójczynię siostry i na córkę, która wypędziła matkę. Po trzecim wyroku piorun zabija królową (sc. IV).

Bohaterowie

Motywy i problematyka

• Zbrodnia i kara. Pierwsze morderstwo pociąga za sobą następne, a winowajczyni sama wydaje na siebie wyrok.
• Żądza władzy. Balladyna chce bogactwa i tronu za wszelką cenę.
• Sumienie. Plama na czole i widmo Aliny pokazują, że zbrodni nie da się wymazać.
• Relacja matki i dziecka. Wyparcie się matki to jedna z najcięższych win Balladyny.
• Baśń i ballada. Malinowa próba, nimfy, czarodziejskie przemiany i zbrodnia ukarana przez naturę (piorun) to elementy znane z ludowych ballad.

Test z „Balladyny”

Na egzaminie: jak wykorzystać „Balladynę” w wypracowaniu

„Balladyna” dobrze sprawdza się jako przykład w tematach o winie i karze, żądzy władzy, wyborach i ich konsekwencjach oraz o relacji z rodzicami. Zamiast streszczać fabułę, wybierz jedną scenę i powiąż ją z tezą:

• teza „zło niszczy także sprawcę” → plama na czole, widmo Aliny na uczcie, wyrok wydany na samą siebie;
• teza „władza zdobyta zbrodnią nie daje szczęścia” → Balladyna po koronacji nie może zaznać spokoju i ginie w dniu sądu;
• teza „rodzina to wartość” → wyparcie się matki (akt IV) jako moment całkowitego upadku bohaterki.

Karty pracy do „Balladyny”

„Balladyna”, lektura kl. 7–8 — 10 kart pracy PDF z kluczem

10 kart pracy z kluczem: bohaterowie, wydarzenia, motywy, krótkie formy wypowiedzi. Z darmową próbką.

7,90 złZobacz w sklepie↓ Darmowa próbka PDF

Najczęstsze pytania