Strona główna › Lektury szkolne › Liceum i technikum › Konrad Wallenrod

Autor

Adam Mickiewicz

Gatunek

powieść poetycka (podtytuł: „Powieść historyczna. Z dziejów litewskich i pruskich”)

Epoka

romantyzm; dedykacja dla Bonawentury i Joanny Zaleskich z 1827 r.

Motto

z Machiavellego, po włosku: są dwa sposoby walki, trzeba być lisem i lwem

Miejsce akcji

Malbork (Maryjenburg), stolica zakonu krzyżackiego; we wspomnieniach Litwa i Kowno

Budowa

wstęp i sześć części: Obiór, II, III, Uczta, Wojna, Pożegnanie

Gdzie przeczytać legalnie

Wolne Lektury

Streszczenie: o czym jest „Konrad Wallenrod”

Akcja dzieje się w XIV wieku w Malborku, stolicy zakonu krzyżackiego, który od stu lat najeżdża Litwę. Krzyżacy wybierają na wielkiego mistrza Konrada Wallenroda, rycerza sławnego z walk z Maurami. Konrad zwleka jednak z wojną, a nocami rozmawia przy narożnej wieży z zamurowaną w niej pustelnicą. Na uczcie stary wajdelota śpiewa o Walterze Alfie, Litwinie wychowanym przez Krzyżaków, który uciekł na Litwę, ożenił się z Aldoną, córką księcia Kiejstuta, a potem ją opuścił, żeby zemścić się na zakonie. Z tej opowieści czytelnik domyśla się, że Konrad to Walter, a pustelnica to Aldona. Konrad prowadzi krzyżacką wyprawę na Wilno do klęski. Tajny trybunał skazuje go na śmierć, więc Konrad wypija truciznę.

Krótkie streszczenia wszystkich opracowanych lektur zebraliśmy na jednej stronie: streszczenia lektur.

Streszczenie szczegółowe: plan wydarzeń

1. Wstęp: Niemen

   Od stu lat zakon krzyżowy walczy z pogańskimi Prusami i Litwą. Niemen dzieli Litwinów od Niemców. Narrator zapowiada historię dwojga ludzi, których złączy tylko pieśń wajdeloty.

2. I. Obiór

   W Malborku kapituła wybiera wielkiego mistrza. Wszyscy myślą o Konradzie Wallenrodzie. To cudzoziemiec sławny z walk z Maurami i Turkami, pobożny i skromny, ale ponury. Czasem pije samotnie wino i śpiewa w obcym języku. Jego jedynym przyjacielem i spowiednikiem jest stary mnich Halban.

3. II. Głos z wieży

   Po modłach arcykomtur, Halban i rycerze przechodzą koło narożnej wieży. Mieszka w niej zamurowana od dziesięciu lat pustelnica. Słyszą jej głos: „Tyś Konrad!… (…) Ty masz być mistrzem, abyś ich zabijał!”. Halban uznaje to za proroctwo i Konrad zostaje mistrzem. Halban śpiewa pieśń o Wilii, która płynie do Niemna, jak Litwinka do obcego kochanka.

4. III. Rozmowy przy wieży

   Mija rok bez wojny. Konrad narzuca zakonowi posty i pokutę, a Litwini palą wsie pod samym Malborkiem. Książę Witold prosi zakon o pomoc przeciw Jagielle. Konrad co noc rozmawia z pustelnicą. Ona śpiewa o tym, jak młodzieniec opowiedział jej o Bogu i świecie. On wyznaje: „Konrad płakał — ażeby mordować”.

5. IV. Uczta

   Na uczcie w dzień patrona siedzi też Witold. Konrad każe śpiewać, a stary wajdelota śpiewa o pieśni ludowej, która przechowuje pamięć narodu: „O wieści gminna! Ty arko przymierza / Między dawnymi i młodszymi laty”. Potem opowiada „Powieść Wajdeloty” o Walterze Alfie. Wzburzony Konrad sam śpiewa balladę „Alpuhara” i upija się do nieprzytomności. Rycerze mówią, że wajdelotą był przebrany Halban.

6. Powieść Wajdeloty

   Walter Alf jako dziecko zostaje porwany przez Krzyżaków z płonącego litewskiego miasta. Wychowuje go mistrz Winrych, ale stary wajdelota w niewoli uczy go miłości do Litwy i zemsty. Mówi mu: „Tyś niewolnik: jedyna broń niewolników jest zdrada”. W pierwszej bitwie Walter ucieka z wajdelotą do Litwinów. Książę Kiejstut przyjmuje go i daje mu za żonę córkę, Aldonę. Gdy Walter widzi, że Litwa w otwartej walce przegra, opuszcza żonę i rusza z wajdelotą do Niemców. Aldona idzie do klasztoru.

7. V. Wojna

   Witold zdradza zakon i niszczy krzyżackie zamki. Zakon ogłasza krucjatę, a Konrad prowadzi ją pod Wilno. Oblega miasto długo i bezczynnie, armia ginie z głodu i mrozu. Mistrz pierwszy ucieka z pola bitwy. Tajny trybunał dwunastu zamaskowanych sędziów słyszy oskarżenie: ten człowiek nie jest Wallenrodem, a z pustelnicą rozmawia po litewsku. Wyrok brzmi: „biada”.

8. VI. Pożegnanie

   Konrad przychodzi pod wieżę i namawia Aldonę do ucieczki na Litwę. Ona odmawia, bo przysięgła nie opuścić wieży aż do śmierci. Umawiają znak: rano czarna chustka, wieczorem lampa w oknie Konrada. Wieczorem do Konrada przychodzą wysłannicy trybunału. Konrad wypija truciznę, depcze płaszcz mistrza i przypomina, że zniszczył potęgę zakonu. Halban zostaje, by opiewać jego czyn. Konrad zrzuca lampę z okna. Lampa gaśnie, a z wieży słychać krzyk Aldony, jej ostatni głos.

Kim jest Konrad Wallenrod

Wallenrodyzm, czyli zdrada w słusznej sprawie

„Wallenrodyzm” to postawa człowieka, który udaje sojusznika wroga, żeby zniszczyć go od środka. Konrad nie może walczyć z zakonem w otwartym polu, bo Litwa jest za słaba, więc wybiera podstęp. Podpowiada to motto z Machiavellego: trzeba być lisem i lwem. Cena jest ogromna. Konrad traci szczęście, żonę i honor rycerza, staje się samotny, pije i nie może żyć ze sobą. W pożegnaniu z Aldoną mówi: „Już dosyć zemsty — i Niemcy są ludzie!”. Pytanie, które stawia utwór, brzmi: czy w obronie ojczyzny wolno użyć zdrady i czy ten, kto to robi, może pozostać szczęśliwy.

Ballada „Alpuhara”

Konrad śpiewa na uczcie balladę o Almanzorze, ostatnim królu Maurów. Hiszpanie zdobywają jego twierdzę, a on przychodzi do zwycięzców, prosi o łaskę i ściska ich na powitanie. Tymczasem jest chory na dżumę i pocałunkiem przenosi ją na wrogów. Ballada to opowieść o Konradzie w miniaturze: przegrany udaje przyjaciela, żeby zniszczyć zwycięzców razem ze sobą.

Bohaterowie

Test i inne lektury

Najczęstsze pytania