Strona główna › Lektury szkolne › Liceum i technikum › Gloria victis

Autorka

Eliza Orzeszkowa

Gatunek

nowela (z cyklu „Gloria victis”), z elementami baśni i poematu prozą

Epoka

pozytywizm; nowela o powstaniu styczniowym (w tekście dopisek „r. 1863”)

Miejsce akcji

Polesie litewskie, las za Kanałem Królewskim

Narratorzy

wiatr, który pyta, oraz drzewa: dąb, świerk i brzoza, a także kwiaty przy mogile

Bohaterowie

Romuald Traugutt, Jagmin, Maryś i Anielka Tarłowscy

Gdzie przeczytać legalnie

Wolne Lektury

Streszczenie: o czym jest „Gloria victis”

Wiatr przylatuje po pół wieku do lasu na Polesiu i na polanie znajduje wielką mogiłę z maleńkim krzyżykiem. Pyta drzewa, kto w niej leży. Dąb, świerk i brzoza opowiadają o oddziale młodych powstańców 1863 r., którym dowodził Romuald Traugutt. Bohaterami opowieści są dwaj przyjaciele: przystojny, silny dowódca jazdy Jagmin i drobny, łagodny Maryś Tarłowski, młody uczony zakochany w przyrodzie. Maryś ratuje w bitwie życie wodzowi, a potem, ranny, ginie w namiocie dla rannych. Jagmin, który obiecał siostrze Marysia, Anielce, opiekować się jej bratem, ginie, gdy próbuje go ratować. Po latach Anielka przychodzi do mogiły i stawia mały krzyżyk. Wiatr niesie w świat okrzyk: „Gloria victis!”, czyli chwała zwyciężonym.

Krótkie streszczenia wszystkich opracowanych lektur zebraliśmy na jednej stronie: streszczenia lektur.

Streszczenie szczegółowe: plan wydarzeń

1. Wiatr i mogiła

   Wiatr leci nad Polesiem litewskim, przelatuje nad Kanałem Królewskim i wpada do lasu, w którym był pół wieku wcześniej. Na polanie wyczuwa krew i znajduje usypany przez ludzi pagórek z małym krzyżykiem. Drzewa odpowiadają: „To jest mogiła!”, mogiła bezimiennych bohaterów.

2. Oddział Traugutta (opowiada dąb)

   Do lasu przychodzi kilkuset młodych powstańców w czworokątnych czapkach. Dowodzi nimi Romuald Traugutt, który zostawił żonę, dzieci i majątek. Dąb porównuje jego głos do głosu Leonidasa pod Termopilami. Jazdą dowodzi Jagmin, młodzieniec „z kształtów” podobny do Herkulesa, syn zamożnego dworu.

3. Maryś i Anielka

   Najbardziej dąb kocha Marysia, którego w obozie nazywano „małym Tarłowskim”: wątłego, dwudziestoletniego młodzieńca o oczach jak niezapominajki. Maryś jest młodym uczonym, naturalistą. Przyjechał z siostrą Anielką do pobliskiego miasteczka, żeby uczyć dzieci. Rodzeństwo jest nierozłączne, a z czasem dołącza do nich Jagmin.

4. „Idź, Marysiu, idź! Trzeba!”

   Jagmin przynosi wiadomość: za dziesięć dni zbiórka w Dziatkowiczach, a potem marsz za Kanał Królewski. Anielka płacze, ale żegna brata słowami: „Idź, Marysiu, idź! Trzeba!”. Wieczorem prosi Jagmina, by pilnował brata, który jest „silny duchem, ale ciałem słaby”. Jagmin obiecuje: „Przyjacielem mu będę, bratem, w potrzebie obrońcą”.

5. Lew w dziecku (opowiada świerk)

   Oddział wraca z potyczek zwycięski. Pewnego dnia wódz przywołuje Marysia przed szeregi: „Życie mi dziś uratował”. Dodaje: „Dziw, że w tym dziecku mieszka taki lew!”. Wszyscy się cieszą, tylko Maryś jest smutny i zamyślony, bo nie był stworzony do wojny.

6. Przyjaciel przyrody (opowiada brzoza)

   W przerwach Maryś szuka rzadkich roślin i owadów i opowiada o nich towarzyszom. Nocami rozmawia z Jagminem o przyszłym świecie bez wojen. Cytuje Horacego o tym, że ludzkie serce zaprawiono „chciwością wilczą i wściekłością lwią”. Obaj zgadzają się jednak, że teraz „walka to powinność”.

7. Bitwa (opowiada dąb)

   Przybywa posłaniec poczty obywatelskiej z wiadomością, że nadciąga ogromne wojsko: „Sto strzelb na jedną strzelbę”. Hasło brzmi: „Z nadzieją czy przeciw nadziei!”, a okrzyk bojowy: „W imię Boga i ojczyzny!”. Przed bitwą Maryś dostaje od siostry malutki liścik. Walczy dzielnie, ale zostaje ranny w ramię i trafia do namiotu dla rannych.

8. Śmierć Marysia i Jagmina

   Oddział nieprzyjacielskiej jazdy z pikami napada na namiot z rannymi i lekarzami. Jagmin rusza na pomoc z okrzykiem „Na obronę rannych”, ale przybywa za późno. Umierający Maryś, podniesiony na pikach, rzuca mu zakrwawioną chustę i woła: „Jagmin! Siostrze!”. W tej samej chwili pada koń Jagmina, a on sam znika w tłoku.

9. Anielka przy mogile (opowiadają dzwonki)

   Po latach, jesienią, przychodzi do mogiły drobna kobieta w ciemnej sukni, postarzała i samotna. Długo płacze z twarzą w trawie, potem wbija w pagórek mały krzyżyk i odchodzi na zawsze. W mogile leżą Maryś i Jagmin.

10. „Gloria victis!”

    Przez lata strumień czasu szemrze nad mogiłą: „Vae victis!”, czyli „biada zwyciężonym”. Wiatr najpierw płacze, a potem wzbija się nad las i niesie w świat okrzyk: „Gloria victis!”.

Kto opowiada i co znaczy tytuł

„Gloria victis” to po łacinie „chwała zwyciężonym”. To odwrócenie dawnego powiedzenia „vae victis”, „biada zwyciężonym”. Orzeszkowa pisze o powstańcach, którzy przegrali i zostali zapomniani, ale mówi, że należy im się pamięć i cześć. Pamiętać ma przyroda, skoro ludzie zapomnieli: drzewa, kwiaty i wiatr, który niesie tę historię „w przestrzeń, w dal, w czas, w pamięci, w serca”.

Bohaterowie

Test i inne lektury

Najczęstsze pytania