Strona główna › Lektury szkolne › Liceum i technikum › Bogurodzica
Pieśń religijna · liceum i technikum · lektura obowiązkowa
„Bogurodzica” to najstarsza zachowana polska pieśń religijna i jeden z najważniejszych zabytków naszego języka. Śpiewający prosi Matkę Bożą i Jana Chrzciciela, by wstawili się u Chrystusa za ludźmi: o dobre życie na ziemi i o raj po śmierci. Pieśń śpiewało rycerstwo przed bitwą, dlatego nazywa się ją pierwszym polskim hymnem. Poniżej wyjaśniamy treść, trudne słowa i znaczenie utworu.
Pieśń zaczyna się od zwrócenia się do Maryi, Matki Boga, wybranej przez Boga: „Bogurodzica dziewica, Bogiem sławiena Maryja”. Lud prosi, by wyjednała u Syna łaskę i zesłała ją ludziom. W drugiej zwrotce śpiewający zwracają się do Chrystusa i proszą Go, by przez wzgląd na Jana Chrzciciela wysłuchał ich modlitwy. Proszą o dwie rzeczy: „A na świecie zbożny pobyt, / Po żywocie rajski przebyt”, czyli o pobożne i dostatnie życie na ziemi, a po śmierci o raj. Dalsze, młodsze zwrotki mówią o tym, że Chrystus zmartwychwstał, pokonał diabła i odkupił ludzi swoją krwią, a nie srebrem i złotem. Na końcu wierni znów proszą Maryję, by Jej Syn uchronił ich od złego, i kończą życzeniem: „Bychom szli szwyćcy w raj”, czyli abyśmy wszyscy poszli do raju.
Krótkie streszczenia wszystkich opracowanych lektur zebraliśmy na jednej stronie: streszczenia lektur.
Maryja jest „Bogurodzicą”, czyli Matką Boga, „U twego syna Gospodzina matko zwolena”, czyli wybraną matką Pana. Lud prosi: „Zyszczy nam, spuści nam”, czyli zjednaj nam łaskę u Syna i ześlij ją nam. Zwrotkę zamyka „Kyrieleison”.
Teraz śpiewający mówią do Chrystusa („bożycze”, czyli Synu Boży) i proszą o wysłuchanie przez wzgląd na Jana Chrzciciela. Chcą dobrego życia na ziemi i raju po śmierci.
„Nas dla wstał z martwych syn boży”. Chrystus przez swoją mękę uwolnił lud spod władzy diabła i „Starostę skował pkielnego”, czyli spętał władcę piekła. Adam, pierwszy człowiek, siedzi już u Boga i ma przyprowadzić tam swoje dzieci, czyli wszystkich ludzi.
Chrystus dał sobie przebić ręce i nogi, a krew z Jego boku popłynęła na zbawienie człowieka. Odkupił ludzi „Ni śrebrem, ni złotem”, ale swoją mocą i krwią.
Wierni znów proszą Maryję, by uprosiła Syna, Króla niebieskiego, aby chronił ich od wszelkiego zła. Ostatnie słowa to krótka modlitwa o to, by wszyscy poszli do raju.
| Słowo z pieśni | Co znaczy |
|---|---|
| Bogurodzica | ta, która urodziła Boga, Matka Boża |
| sławiena | sławiona, wychwalana |
| Gospodzin | Pan, Bóg |
| zwolena | wybrana |
| zyszczy, spuści | zdobądź (wyjednaj), ześlij |
| Kyrieleison | Panie, zmiłuj się (z języka greckiego) |
| bożycze | Synu Boży (forma wołacza) |
| Krzciciela | Chrzciciela, czyli przez wzgląd na Jana Chrzciciela |
| zbożny pobyt | pobożne i dostatnie życie |
| rajski przebyt | przebywanie w raju |
| szwyćcy | wszyscy |
Dwie najstarsze zwrotki mają układ zwany deesis (z greki: prośba). Tak w sztuce średniowiecznej przedstawiano Chrystusa na tronie, a po bokach Maryję i Jana Chrzciciela, którzy wstawiają się za ludźmi. W pieśni modlitwa idzie właśnie tą drogą: od ludzi przez pośredników do Chrystusa. Pokazuje to średniowieczne wyobrażenie hierarchii: człowiek nie mówi do Boga wprost, tylko prosi o wstawiennictwo.
| Środek | Przykład | Co daje |
|---|---|---|
| apostrofa | „Bogurodzica dziewica…”, „Adamie, ty boży kmieciu” | bezpośrednie zwrócenie się do adresata modlitwy |
| rym | „pobyt / przebyt” | ułatwia śpiewanie i zapamiętanie |
| paralelizm | „Zyszczy nam, spuści nam” | rytm i powaga prośby |
| antyteza | życie na ziemi i życie w raju | pokazuje dwa cele człowieka |
| refren | „Kyrieleison” | łączy pieśń z liturgią |
| archaizmy | „Gospodzin”, „zwolena”, „szwyćcy” | ślad najstarszej polszczyzny |
Wszystko na tej stronie zostaje darmowe. Gotowe kartkówki i sprawdziany z polskiego PDF z kluczami: grupa A za darmo, pozostałe grupy w sklepie.
Kartkówka PDF · sklep
Kartkówka z języka polskiego dla uczniów klasy I liceum i technikum: deesis, archaizmy, Matka Bolesna, teocentryzm.
2,90 zł (grupy B, C, D i E)
Grupa A za darmo, bez logowania →Zobacz w sklepie →
Sprawdzian PDF · sklep
Sprawdzian z języka polskiego dla uczniów klasy I liceum i technikum: Bogurodzica, Lament świętokrzyski, Rozmowa Mistrza…
2,90 zł (grupy B, C, D i E)
Grupa A za darmo, bez logowania →Zobacz w sklepie →
Pakiet PDF · sklep
20 pakietów sprawdzianów i kartkówek z języka polskiego (liceum, klasa 1): antyk, Biblia, średniowiecze, renesans, barok…
34,90 zł
Zobacz w sklepie →To modlitwa ludu do Maryi i Chrystusa. Wierni proszą o pobożne i dostatnie życie na ziemi i o raj po śmierci. Dalsze zwrotki przypominają mękę i zmartwychwstanie Chrystusa.
Układ, w którym Maryja i Jan Chrzciciel wstawiają się u Chrystusa za ludźmi. W „Bogurodzicy” pierwsza zwrotka to prośba do Maryi, a druga do Chrystusa przez wzgląd na Jana Chrzciciela.
Bo śpiewało ją rycerstwo przed bitwami, według Długosza także pod Grunwaldem, i podczas koronacji królów. W 1506 roku otworzyła drukowany zbiór praw Królestwa.
To greckie wezwanie „Panie, zmiłuj się”, znane z mszy. W pieśni pełni rolę refrenu.
Autor jest nieznany. Dawna tradycja przypisywała pieśń świętemu Wojciechowi (tak nazywa ją też Sienkiewicz w „Krzyżakach”), ale badacze uważają, że powstała później, prawdopodobnie w XIII wieku.
Źródła i metoda. Tekst pieśni: wydanie Wolnych Lektur według edycji Jana Łosia (1922); cytaty sprawdzone w tekście. Dzieje zabytku według powszechnie przyjętej wiedzy historycznoliterackiej (zapis z początku XV wieku, kronika Długosza, Statut Łaskiego). Status według Dz.U. 2024 poz. 1019. Zasady redakcyjne · Zgłoś błąd
Stan prawny na 2026-10-11.
Mateusz Będkowski
nauczyciel matematyki i pedagog
Uczę matematyki od 13 lat, w tym 7 lat w szkole. Magister pedagogiki ze specjalnością terapia pedagogiczna, po studiach podyplomowych z matematyki. Wszystkie materiały na tej stronie przygotowuję sam. Poznaj moje podejście →
Ostatnia aktualizacja: 2026-10-11