Strona główna › Lektury szkolne › Liceum i technikum › Lament świętokrzyski
Liryka religijna · liceum i technikum · lektura obowiązkowa (fragmenty)
„Posłuchajcie, bracia miła”: tak zaczyna się skarga Matki Bożej, która stoi pod krzyżem i patrzy na mękę jedynego Syna. To jeden z najpiękniejszych średniowiecznych wierszy po polsku. Maryja nie jest tu dostojną królową, tylko cierpiącą matką, która chciałaby podeprzeć Synowi głowę i dać Mu pić. Poniżej wyjaśniamy treść, trudne słowa i to, dlaczego ten utwór tak porusza.
Mówi Maryja, która stoi pod krzyżem w Wielki Piątek. Zwraca się do ludzi: „Posłuchajcie, bracia miła”, i chce im opowiedzieć o swoim cierpieniu. Prosi starych i młodych o współczucie, bo miała tylko jednego Syna i właśnie Go traci. Widzi, jak Syn jest bity i męczony, a krew spływa z Jego ran. Prosi Go, by podzielił się z nią swoimi ranami i przemówił do niej choć słowo. Chciałaby Mu pomóc: podeprzeć głowę, otrzeć krew, dać pić, ale nie może dosięgnąć krzyża. Z żalem przypomina archanioła Gabriela, który obiecywał jej radość, a teraz jest pełna smutku. Prosi matki, by modliły się, aby nie musiały patrzeć na taką mękę swoich dzieci. Kończy wyznaniem, że nie ma i nie będzie miała nikogo poza Synem przybitym do krzyża.
Krótkie streszczenia wszystkich opracowanych lektur zebraliśmy na jednej stronie: streszczenia lektur.
Maryja zwraca się do wszystkich: „Posłuchajcie, bracia miła”. Chce się poskarżyć na swój ból, który przyszedł na nią w Wielki Piątek. Prosi: „Pożałuj mię, stary, młody”.
„Jednegociem Syna miała / I tegociem ożalała”. Maryja patrzy na swoje „miłe narodzenie”, czyli Syna, całego we krwi.
„Synku miły i wybrany, / Rozdziel z matką swoją rany”. Matka przypomina, że nosiła Go w sercu i wiernie Mu służyła. Prosi, by przemówił do niej choć słowo.
Najbardziej znana zwrotka: gdyby mogła, podparłaby Mu zwieszoną głowę, otarłaby krew i dałaby pić, ale „nie lza dosiąc twego świętego ciała”.
Maryja przypomina zwiastowanie. Anioł obiecywał jej radość, a teraz jest „pełna smutku i żałości”.
Maryja prosi matki, by modliły się, aby nie przeżyły tego, co ona. Kończy: „Nie mam ani będę mieć jinego, / Jedno ciebie, Synu, na krzyżu rozbitego”.
| Słowo z utworu | Co znaczy |
|---|---|
| bracia miła | drodzy bracia, drodzy ludzie |
| skorżyć | poskarżyć się, opowiedzieć z żalem |
| zamętek, zamęt | smutek, cierpienie |
| krwawe gody | krwawe święto, czyli męka |
| ożalała | straciłam z żalem, opłakuję |
| żena | kobieta |
| miłe narodzenie | ukochane dziecko |
| nie lza | nie można |
| dosiąc | dosięgnąć |
| maciory | matki |
| ninie | teraz |
| Środek | Przykład | Co daje |
|---|---|---|
| apostrofa | „Posłuchajcie, bracia miła”, „O anjele Gabryjele” | bezpośredni zwrot do słuchaczy i postaci |
| zdrobnienia | „Synku”, „główka” | czułość matki |
| epitety | „krwawa godzina”, „miłe narodzenie” | wzmacniają emocje |
| pytanie retoryczne | „Gdzie jest ono twe wesele” | żal i rozczarowanie |
| tryb przypuszczający | „podparła”, „utarła”, „dała” | pragnienie pomocy, której nie da się udzielić |
| rymy | „miała / ożalała” | ułatwiają śpiewanie i zapamiętanie |
Wszystko na tej stronie zostaje darmowe. Gotowe kartkówki i sprawdziany z polskiego PDF z kluczami: grupa A za darmo, pozostałe grupy w sklepie.
Kartkówka PDF · sklep
Kartkówka z języka polskiego dla uczniów klasy I liceum i technikum: deesis, archaizmy, Matka Bolesna, teocentryzm.
2,90 zł (grupy B, C, D i E)
Grupa A za darmo, bez logowania →Zobacz w sklepie →
Sprawdzian PDF · sklep
Sprawdzian z języka polskiego dla uczniów klasy I liceum i technikum: Bogurodzica, Lament świętokrzyski, Rozmowa Mistrza…
2,90 zł (grupy B, C, D i E)
Grupa A za darmo, bez logowania →Zobacz w sklepie →
Pakiet PDF · sklep
20 pakietów sprawdzianów i kartkówek z języka polskiego (liceum, klasa 1): antyk, Biblia, średniowiecze, renesans, barok…
34,90 zł
Zobacz w sklepie →Maryja, matka Jezusa, która stoi pod krzyżem w Wielki Piątek i patrzy na mękę Syna.
Bo zachował się w rękopisie z klasztoru na Świętym Krzyżu, czyli na Łysej Górze w Górach Świętokrzyskich.
Matka Bolesna, czyli Maryja cierpiąca z powodu męki Syna. To ważny motyw sztuki średniowiecza.
W „Bogurodzicy” jest dostojną Matką Boga i pośredniczką. W „Lamencie” jest zwykłą, cierpiącą matką, która chce pomóc dziecku i nie może.
Podeprzeć Mu głowę, otrzeć krew i dać pić. Nie może jednak dosięgnąć Jego ciała na krzyżu.
Źródła i metoda. Tekst utworu: wydanie Wolnych Lektur; cytaty sprawdzone w tekście. Dzieje rękopisu według powszechnie przyjętej wiedzy historycznoliterackiej. Status według Dz.U. 2024 poz. 1019. Zasady redakcyjne · Zgłoś błąd
Stan prawny na 2026-10-11.
Mateusz Będkowski
nauczyciel matematyki i pedagog
Uczę matematyki od 13 lat, w tym 7 lat w szkole. Magister pedagogiki ze specjalnością terapia pedagogiczna, po studiach podyplomowych z matematyki. Wszystkie materiały na tej stronie przygotowuję sam. Poznaj moje podejście →
Ostatnia aktualizacja: 2026-10-12