Strona główna › Lektury szkolne › Klasy 7–8 › Krzyżacy

Autor

Henryk Sienkiewicz

Gatunek

powieść historyczna

Czas akcji

od ok. 1399 r. do bitwy pod Grunwaldem w 1410 r.

Miejsce akcji

Kraków, Mazowsze (Spychów, Ciechanów), Bogdaniec, ziemie krzyżackie (Szczytno), Żmudź, Grunwald

Budowa

tom I (32 rozdziały) i tom II (52 rozdziały) w wydaniu Wolnych Lektur

Gdzie przeczytać

Wolne Lektury, tom I i tom II

O czym są „Krzyżacy”

Maćko z Bogdańca i jego bratanek Zbyszko wracają z wojny na Litwie. W gospodzie pod Krakowem Zbyszko poznaje Danusię, córkę Juranda ze Spychowa, i ślubuje jej zdobyć trzy pawie czuby z hełmów krzyżackich. Matka Danusi zginęła z winy Krzyżaków. Porywczy Zbyszko napada na posła krzyżackiego Kunona Lichtensteina i zostaje skazany na śmierć. Ratuje go Danusia, która na szafocie okrywa mu głowę swoją zasłoną. Później Zbyszko potajemnie poślubia Danusię, ale Krzyżacy ją porywają, a jej ojca, Juranda, który przybył po córkę do Szczytna, okrutnie torturują. Zbyszko odbija Danusię, ale ona, chora i obłąkana, umiera. Zbyszko żeni się później z Jagienką, sąsiadką z Bogdańca. Powieść kończy się zwycięstwem nad Krzyżakami pod Grunwaldem.

Plan wydarzeń

1. W gospodzie pod Lutym Turem (tom I, rozdz. I–II)

   W Tyńcu, w gospodzie „Pod Lutym Turem”, Maćko z Bogdańca opowiada o wojnie na Litwie. Zbyszko poznaje dwór księżnej Anny Danuty i małą Danusię, córkę Juranda ze Spychowa. Ślubuje „kilka takich pawich czubów ze łbów niemieckich zedrzeć i pod nogi mojej pani położyć”.

2. Napad na posła (tom I, rozdz. III–IV)

   W drodze do Krakowa Zbyszko widzi rycerza z pawimi piórami na hełmie i rzuca się na niego z kopią. To krzyżacki poseł Kuno Lichtenstein, a napaść na posła to poważna zbrodnia.

3. Szafot i „Mój ci jest!” (tom I, rozdz. V–VI)

   Zbyszko zostaje skazany na ścięcie. Na szafocie Danusia zrywa z głowy zasłonę i okrywa nią głowę Zbyszka, wołając: „Mój ci jest! Mój ci jest!”. Był „stary, polski i słowiański obyczaj, mocny jak prawo”: zasłona rzucona przez dziewczynę na skazańca na znak, że chce go poślubić, ratowała go od śmierci. Sposób obmyśliła księżna Anna Danuta.

4. Bogdaniec i Jagienka (tom I, rozdz. VII–XVIII)

   Maćko, chory po wojnie, wraca ze Zbyszkiem do Bogdańca. Sąsiadka Jagienka, córka Zycha ze Zgorzelic, opiekuje się nim i zakochuje się w Zbyszku. Zbyszko jednak pamięta o ślubowaniu Danusi.

5. Ślub z Danusią (tom I, rozdz. XIX–XXV)

   Zbyszko jedzie na Mazowsze, na dwór księcia Janusza. Podczas łowów razem z rycerzem de Lorche broni księżnej i jej dwórek przed rozwścieczonym turem i zostaje ciężko ranny. Księżna doprowadza do tajnego ślubu Zbyszka z Danusią, mimo sprzeciwu Juranda.

6. Porwanie Danusi (tom I, rozdz. XXV–XXXII)

   Krzyżacy podstępem wysyłają do księżnej rzekomych wysłanników Juranda z listem „z pieczęcią od Juranda” i zabierają Danusię z dworu. Jurand jedzie do Szczytna, żeby odzyskać córkę.

7. Jurand w Szczytnie (tom II, rozdz. I–VII)

   Krzyżacy upokarzają Juranda, a potem na rozkaz starego komtura Zygfryda kat Diederich oślepia go, wycina mu język i odrąbuje prawą rękę. Zbyszko wyzywa na pojedynek Rotgiera i zabija go (tom II, rozdz. V).

8. Poszukiwania i wojna na Żmudzi (tom II, rozdz. VIII–XXIV)

   Maćko i Zbyszko szukają Danusi na ziemiach krzyżackich i na Żmudzi, gdzie walczą przeciw Zakonowi. Zbyszkowi towarzyszy wierny giermek, Czech Hlawa.

9. Danusia odnaleziona (tom II, rozdz. XXV–XXVII)

   Hlawa i towarzysze odbijają Danusię i chwytają Zygfryda. Jurand, choć okaleczony, przebacza Zygfrydowi i puszcza go wolno, a Zygfryd potem się wiesza. Danusia jest obłąkana i umiera pod samym Spychowem: „Na ręku mi skonała” — mówi Zbyszko.

10. Jagienka i Bogdaniec (tom II, rozdz. XXVIII–XLVIII)

    Po latach Zbyszko żeni się z Jagienką. Maćko buduje w Bogdańcu nowy dwór, a w rodzinie przychodzą na świat dzieci. Stosunki z Zakonem są coraz gorsze.

11. Grunwald (tom II, rozdz. XLIX–LII)

    15 lipca 1410 r. wojska króla Jagiełły i Witolda pokonują Krzyżaków pod Grunwaldem. Ginie wielki mistrz Ulryk von Jungingen. Maćko pokonuje w walce Kunona Lichtensteina, a jego ciało przynoszą potem przed króla.

Bohaterowie

Test i inne lektury

Najczęstsze pytania