Antyk
Antyk, czyli starożytność, to fundament kultury europejskiej: mitologia, teatr grecki, filozofia i Biblia. Z tej epoki pochodzi dziewięć pytań jawnych na maturę ustną.
Epoki literackie · Matura z polskiego
Epoki literackie po kolei – daty i lektury na maturę
Wszystkie epoki w literaturze po kolei — jedenaście epok od antyku do współczesności: kiedy trwały, w co wierzyli ich twórcy, jakie lektury z listy CKE z nich pochodzą i które pojęcia warto znać na maturze ustnej i pisemnej.
Epoki literackie w kolejności – tabela z datami
Tabela pokazuje umowne ramy czasowe epok w Europie i w Polsce oraz numery pytań jawnych z listy CKE na maturę ustną 2026–2028.
| Epoka | Europa | Polska | Pytania jawne |
|---|---|---|---|
| Antyk | ok. VIII w. p.n.e. – 476 r. n.e. | w Polsce brak — antyk to źródło całej kultury europejskiej | 1–9 |
| Średniowiecze | 476 – koniec XV w. | 966 (chrzest Polski) – początek XVI w. | 10–12 |
| Renesans | XIV–XVI w. (we Włoszech od XIV w.) | ok. 1500 – koniec XVI w. („złoty wiek”) | 13–15 |
| Barok | koniec XVI – połowa XVIII w. | ok. 1600 – lata 30.–60. XVIII w. | 16–17 |
| Oświecenie | XVIII w. | 1764 (koronacja Stanisława Augusta) – 1822 („Ballady i romanse”) | 18 |
| Romantyzm | koniec XVIII – połowa XIX w. | 1822 („Ballady i romanse”) – 1863/1864 (upadek powstania styczniowego) | 19–29 |
| Pozytywizm | połowa XIX w. | 1864 (upadek powstania styczniowego) – ok. 1890 | 30–41 |
| Młoda Polska | koniec XIX – początek XX w. (modernizm) | ok. 1890 – 1918 | 42–47 |
| Dwudziestolecie międzywojenne | 1918 – 1939 | 11 listopada 1918 – 1 września 1939 | 48–55 |
| Literatura wojny i okupacji | 1939 – 1945 (i literatura świadectwa po wojnie) | 1 września 1939 – 1945 | 56–69 |
| Współczesność | po 1945 | po 1945 (PRL i III Rzeczpospolita) | 70–76 |
Omówienia
Wybierz epokę
Przy każdej epoce: ramy czasowe, tło, światopogląd, pojęcia, twórcy, lektury z pytaniami jawnymi, motywy i najczęstsze błędy.
Średniowiecze
Średniowiecze to epoka, w której w centrum świata stoi Bóg. Na maturze ustnej są z niej trzy pytania jawne: „Lament świętokrzyski”, „Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią” i „Pieśń o Rolandzie”.
Renesans
Renesans to odrodzenie antyku i powrót człowieka do centrum świata. Na maturze ustnej są z niego trzy pytania jawne do „Makbeta” Szekspira, a Kochanowski to jeden z najważniejszych kontekstów.
Barok
Barok to epoka kontrastu, niepokoju i przemijania. W pytaniach jawnych reprezentuje go „Skąpiec” Moliera (klasycyzm francuski XVII w.), a w polskiej literaturze — sarmatyzm i poezja metafizyczna.
Oświecenie
Oświecenie to wiek rozumu i reform. Na maturze ustnej reprezentuje je satyra Ignacego Krasickiego, a w historii Polski — Konstytucja 3 Maja i rozbiory.
Romantyzm
Romantyzm to epoka uczucia, wyobraźni i walki o niepodległość. To najważniejsza epoka na maturze ustnej: aż jedenaście pytań jawnych dotyczy „Romantyczności” i ballad oraz III części „Dziadów”.
Pozytywizm
Pozytywizm to epoka pracy, nauki i realizmu. Na maturze ustnej to aż dwanaście pytań jawnych: „Lalka” Prusa, „Potop” Sienkiewicza i „Zbrodnia i kara” Dostojewskiego.
Młoda Polska
Młoda Polska, czyli polski modernizm, to epoka schyłku wieku, dekadentyzmu i symboli. Na maturze ustnej są z niej pytania jawne do „Wesela” Wyspiańskiego i „Chłopów” Reymonta.
Dwudziestolecie międzywojenne
Dwudziestolecie międzywojenne to dwadzieścia jeden lat wolnej Polski i literatury, która szuka nowej formy. Na maturze ustnej są z niego pytania jawne do „Przedwiośnia” Żeromskiego i „Ferdydurke” Gombrowicza.
Literatura wojny i okupacji
Literatura wojny i okupacji (literatura wojenna) to świadectwo ludzi, którzy przeżyli obozy, łagry i getto, a także powieści o złu i totalitaryzmie pisane tuż po wojnie. Na liście CKE to blok czternastu pytań jawnych: Borowski, Herling-Grudziński, Hanna Krall, Camus i Orwell.
Współczesność
Współczesność to literatura po II wojnie światowej: egzystencjalizm, groteska, proza o przemianach i reportaż. Na maturze ustnej to siedem pytań jawnych — „Tango” Mrożka i cztery teksty współczesnych autorów.
Epoki na maturze ustnej i pisemnej
Na maturze ustnej każde pytanie jawne wymaga odwołania do lektury i do wybranego kontekstu. Najprostszy kontekst to epoka: jej idee, pojęcia i inne utwory z tego samego czasu. Dlatego warto wiedzieć, z której epoki pochodzi lektura i czym ta epoka różni się od sąsiednich.
Na maturze pisemnej znajomość epok przydaje się w testach (rozpoznanie nurtu, pojęcia, gatunku) i w wypracowaniu, gdzie kontekst historycznoliteracki jest jednym z dwóch wymaganych kontekstów.
Sprawdź się na kartce
Wszystko na tej stronie zostaje darmowe. Gotowe kartkówki i sprawdziany z polskiego PDF z kluczami: grupa A za darmo, pozostałe grupy w sklepie.
Sprawdzian PDF · sklep
Test historycznoliteracki: epoki — sprawdzian, polski matura
Sprawdzian z języka polskiego dla maturzystów (liceum i technikum): od antyku do literatury po 1945 roku — utwory, twórcy…
2,90 zł (grupy B, C, D i E)
Grupa A za darmo, bez logowania →Zobacz w sklepie →
Sprawdzian PDF · sklep
Lektury obowiązkowe na maturze — sprawdzian, polski matura
Sprawdzian z języka polskiego dla maturzystów (liceum i technikum): zakres podstawowy: bohaterowie, autorzy, miejsca akcji…
2,90 zł (grupy B, C, D i E)
Grupa A za darmo, bez logowania →Zobacz w sklepie →
Kartkówka PDF · sklep
Argumentacja i erystyka — kartkówka, polski matura
Kartkówka z języka polskiego dla maturzystów (liceum i technikum): rodzaje argumentów, teza i argument, chwyty erystyczne…
2,90 zł (grupy B, C, D i E)
Grupa A za darmo, bez logowania →Zobacz w sklepie →
Pakiet PDF · sklep
Matura z polskiego — wszystkie sprawdziany i kartkówki
20 pakietów sprawdzianów i kartkówek z języka polskiego (matura): test historycznoliteracki, lektury obowiązkowe, język w użyciu…
34,90 zł
Zobacz w sklepie →Najczęstsze pytania
Jaka jest kolejność epok literackich?
Antyk, średniowiecze, renesans, barok, oświecenie, romantyzm, pozytywizm, Młoda Polska, dwudziestolecie międzywojenne, literatura wojny i okupacji oraz literatura współczesna.
Czy na maturze trzeba znać daty epok?
Nie trzeba uczyć się dat na pamięć, ale warto znać wydarzenia otwierające i zamykające epokę — pomagają osadzić lekturę w kontekście historycznoliterackim.
Z której epoki jest najwięcej pytań jawnych?
Z literatury wojny i okupacji (14 pytań, razem z „Dżumą” i „Rokiem 1984”), pozytywizmu (12) i romantyzmu (11).
Czym jest kontekst historycznoliteracki?
To odwołanie do epoki, jej idei i pojęć — np. pokazanie, że Konrad z „Dziadów” to bohater romantyczny, a Wokulski łączy cechy romantyka i pozytywisty.
Epoki literackie
Lektury obowiązkowe
Środki stylistyczne i teoria literatury
Wypracowanie
Język i komunikacja
Gramatyka w zadaniach maturalnych