Strona główna › Lektury szkolne › Liceum i technikum › Wesele

Autor

Stanisław Wyspiański

Gatunek

dramat w trzech aktach, pisany wierszem (dramat symboliczny)

Epoka

Młoda Polska

Czas i miejsce akcji

noc listopadowa 1900 r., izba w chacie Gospodarza na wsi pod Krakowem

Budowa

akt I (38 scen), akt II (30 scen), akt III (37 scen)

Gdzie przeczytać

Wolne Lektury

O czym jest „Wesele”

W listopadzie 1900 r. krakowski poeta Lucjan Rydel ożenił się z Jadwigą Mikołajczykówną, córką chłopa z Bronowic. Wesele odbyło się w domu malarza Włodzimierza Tetmajera, który wcześniej sam ożenił się z chłopką. Wyspiański był jednym z gości i z tej nocy zrobił dramat. Na scenie spotykają się dwa światy: inteligencja z Krakowa i chłopi. Rozmawiają, flirtują i przekomarzają się, ale prawie się nie rozumieją. Gdy na wesele zostaje zaproszony chochoł, w drugim akcie do gości przychodzą zjawy, które przypominają im ich winy, marzenia i lęki. Wernyhora daje Gospodarzowi złoty róg, którym ma zwołać lud do powstania. Rano chłopi z kosami są gotowi, ale róg przepadł, a wszyscy zastygają w sennym, chocholim tańcu.

Plan wydarzeń

1. Co w polityce? (akt I, sc. I)

   Czepiec zaczepia Dziennikarza: „Cóz tam, panie, w polityce? Chińcyki trzymają się mocno!?”. Dziennikarz ma dość polityki i kpi, że chłopi nawet nie wiedzą, gdzie leżą Chiny. Czepiec odpowiada, że na wsi też czytają gazety. Od pierwszej sceny widać, że panowie z miasta nie traktują chłopów poważnie.

2. Rozmowy weselnych gości (akt I, sc. II–XXIII)

   Dziennikarz flirtuje z Zosią, Radczyni wypytuje Kliminę, Poeta próbuje uwodzić Marynę. Pan Młody pyta świeżo poślubioną żonę: „Kochasz ty mnie?”, a ona odpowiada: „Moze, moze — cięgiem ino godos o tem” (sc. XII). Do izby przychodzi Żyd, karczmarz, z córką Rachel, która zachwyca się poezją i weselem.

3. Czepiec gotów do bitki (akt I, sc. XXV)

   Gospodarz i Poeta rozmawiają z chłopami. Czepiec zapewnia, że gdyby ktoś chciał chłopów „użyć”, to kosy wiszą gotowe: „kosy wissom nad boiskiem”.

4. Zaproszenie chochoła (akt I, sc. XXXVI–XXXVIII)

   Rachel namawia Poetę, żeby zaprosić na wesele „wszystkie dziwy”. Poeta dorzuca: „I chochoła!”, czyli krzak róży owinięty na zimę słomą, który stoi w sadzie. Pan Młody wesoło zaprasza chochoła na gody.

5. Chochoł przychodzi (akt II, sc. III)

   Chochoł pojawia się przed Isią, córeczką Gospodarzy. Zapowiada, że na wesele przyjdzie „co się w duszy komu gra, co kto w swoich widzi snach”. Od tej chwili każdy z gości spotyka swoją zjawę.

6. Widmo i Stańczyk (akt II, sc. V–VII)

   Marysi, siostrze Panny Młodej, ukazuje się Widmo: jej zmarły narzeczony. Do Dziennikarza przychodzi Stańczyk, dawny królewski błazen, i wręcza mu „kaduceus polski”, błazeńską laskę: „mąć nim wodę, mąć”.

7. Rycerz i Hetman (akt II, sc. IX–XIII)

   Poecie ukazuje się Rycerz w czarnej zbroi i pyta go: „Wiesz ty, czym ty mogłeś być?”. Panu Młodemu ukazuje się Hetman, którego chór nazywa „panie Branecki”. Pan Młody wytyka mu: „Hetmaniłeś ty, hetmanie, chocia byłeś łotr”.

8. Upiór (akt II, sc. XV)

   Dziadowi ukazuje się Upiór, zakrwawiony przywódca chłopskiej rzezi szlachty w Galicji w 1846 r.: „ja Szela!!”.

9. Wernyhora i złoty róg (akt II, sc. XXIV–XXVII)

   Do Gospodarza przychodzi Wernyhora, legendarny lirnik. Każe mu rozesłać wici przed świtem, zgromadzić lud przed kościołem i nasłuchiwać, czy od Krakowskiego gościńca nie słychać tętentu. Daje mu złoty róg: „Możesz nim powołać chór”. Gospodarz powierza róg Jaśkowi, który ma objechać okolicę (sc. XXVI). Staszek przynosi znalezioną u progu złotą podkowę (sc. XXVII).

10. Gdzie jest Polska? (akt III, sc. XVI)

    Panna Młoda opowiada Poecie sen, w którym diabły wiozą ją „do Polski”, i pyta: „A kaz tyz ta Polska, a kaz ta?”. Poeta każe jej położyć rękę na sercu: „A to Polska właśnie”.

11. Kosy o świcie (akt III, sc. XVIII–XXXII)

    Gospodarz po nocy zasnął. Czepiec przychodzi z kosą i budzi go: we wsi jest „ze dwiedzieście” chłopów z kosami i cepami. Gospodarz ledwo pamięta, co mu kazano. Do izby wchodzą chłopi z kosami, gotowi do drogi.

12. Zgubiony róg i chocholi taniec (akt III, sc. XXXIV–XXXVII)

    Jasiek wraca bez rogu: zgubił go, gdy schylił się po czapkę z pawimi piórami. Został mu tylko sznur. Pieje kogut, Jasiek woła: „chyćcie broni, chyćcie koni!!”, ale nikt go nie słyszy. Chochoł przygrywa: „Miałeś, chamie, złoty róg”, a wszyscy, jak zaczarowani, wolno tańczą w kółko wokół stołu.

Kto komu się ukazuje

Osoby dramatu i ich pierwowzory

Najważniejsze symbole

• Złoty róg: wezwanie do czynu, szansa na wspólne powstanie. Jasiek gubi go, bo schyla się po czapkę.
• Czapka z pawimi piórami: próżność i własna korzyść, które wygrywają ze sprawą wspólną.
• Sznur: to, co zostało po zmarnowanej szansie („Ostał ci sie ino sznur”).
• Chochoł: uśpienie i bezwład, ale też okryty na zimę krzew róży, który może odżyć.
• Chocholi taniec: zbiorowa niemoc. Wszyscy kręcą się w kółko jak we śnie, zamiast działać.
• Złota podkowa: znak szczęścia. Gospodyni chowa ją do skrzyni, zamiast pokazać ludziom.
• Kosy: chłopi są gotowi do walki, ale nie ma kto ich poprowadzić.

Test i inne lektury

Najczęstsze pytania