„W pustyni i w puszczy”, lektura kl. 4–6 — 10 kart pracy PDF z kluczem
10 kart pracy z kluczem: trasa podróży, bohaterowie, kolejność wydarzeń. Z darmową próbką.
Strona główna › Lektury szkolne › Klasa 4 › W pustyni i w puszczy
Powieść przygodowa · klasy 4–6
„W pustyni i w puszczy” Henryka Sienkiewicza: plan wydarzeń, bohaterowie i test
Czternastoletni Staś i ośmioletnia Nel zostają porwani z Egiptu i wiezieni przez pustynię do obozu Mahdiego. Potem zaczyna się ucieczka przez afrykańską puszczę, z lwem, słoniem Kingiem, febrą i latawcami wysyłanymi po pomoc. Poniżej masz plan wydarzeń z numerami rozdziałów, bohaterów i test z wyjaśnieniami.
- 46 rozdziałów i zakończenie
- lista przykładowa po reformie
- tekst legalnie w Wolnych Lekturach
- Autor
- Henryk Sienkiewicz
- Gatunek
- powieść przygodowa (dla młodzieży)
- Czas akcji
- lata 80. XIX wieku, w czasie powstania Mahdiego w Sudanie
- Miejsce akcji
- Egipt (Port-Said, Medinet el-Fajum), Sudan (Omdurman, Faszoda), Afryka Wschodnia
- Budowa
- 46 rozdziałów i zakończenie
- Gdzie przeczytać legalnie
- Wolne Lektury
O czym jest „W pustyni i w puszczy”
Staś Tarkowski, syn polskiego inżyniera, i Nel Rawlison, córka Anglika, mieszkają w Port-Saidzie, gdzie ich ojcowie pracują przy Kanale Sueskim. W Sudanie trwa powstanie Mahdiego. Dzieci zostają porwane przez Idrysa, Gebhra i Chamisa, bo porywacze chcą je wymienić na krewnych Mahdiego. Przez pustynię trafiają do Omdurmanu, gdzie Staś odmawia przyjęcia wiary Mahdiego. Potem zabija lwa i porywaczy, uwalnia z niewoli Murzynów Kalego i Meę i zaczyna wędrówkę przez puszczę. Opiekuje się Nel, ratuje ją przed febrą, oswaja słonia Kinga i w końcu doprowadza całą karawanę do angielskiej wyprawy.
Plan wydarzeń z numerami rozdziałów
Port-Said i Fajum (rozdz. I–IV)
Staś opowiada Nel o Mahdim i o Fatmie, krewnej Mahdiego, która nie może opuścić Port-Saidu. Dzieci jadą z ojcami do Medinet el-Fajum. Ojcowie dają im w prezencie wielkiego psa Sabę (rozdz. IV).
Porwanie (rozdz. V–VI)
Idrys i Gebhr podstępem wywożą dzieci na wielbłądach. Staś rozumie, że zostali porwani (rozdz. V). Ojcowie rozpaczają i próbują ich ratować (rozdz. VI).
Przez pustynię do Mahdiego (rozdz. VII–XIX)
Długa jazda przez Saharę, burza piaskowa i głód. W Omdurmanie Mahdi proponuje Stasiowi przyjęcie swojej wiary. Chłopiec robi znak krzyża i odmawia: nie chce przyjąć wiary ze strachu (rozdz. XVIII). Dzieci zostają skazane na podróż do Faszody. Staś żebrze o jedzenie dla Nel, a Grek przynosi im proszki chininy (rozdz. XIX).
Lew i porywacze (rozdz. XX–XXII)
Gebhr wiezie dzieci dalej, razem z niewolnikami Kalim i Meą. W wąwozie drogę zastępuje lew. Staś dostaje strzelbę, zabija lwa, a potem Gebhra, Chamisa i dwóch Beduinów (rozdz. XXI). Odtąd jest odpowiedzialny za Nel, Kalego i Meę.
Puszcza i „Kraków” (rozdz. XXIII–XXXI)
Kali okazuje się synem króla plemienia Wa-hima. Dzieci zakładają obóz w dziupli olbrzymiego baobabu i nazywają go „Kraków”. Uwalniają z wąwozu słonia, któremu Nel nadaje imię King (rozdz. XXVIII). Staś puszcza latawce z prośbą o pomoc. Nel zapada na ciężką febrę (rozdz. XXX).
Linde i chinina (rozdz. XXXII–XXXIII)
Staś trafia do obozu umierającego Szwajcara Lindego, który daje mu dwa słoiki chininy. Dzięki nim Nel wraca do zdrowia.
Wa-himowie, Samburu i susza (rozdz. XXXIV–XLVI)
Staś i Kali zjednują sobie miejscowe plemiona: Kali przemawia do wojowników M'Ruy jako syn króla Wa-himów (rozdz. XXXVIII). Karawana wędruje dalej przez step i cierpi pragnienie, a kapłani złego Mzimu rozcinają worki z wodą (rozdz. XLV).
Zakończenie
Dzieci docierają do obozu kapitana Glena i doktora Clarego. Kali zostaje u swojego ludu jako król. Po latach Staś kończy politechnikę w Zurychu i żeni się z Nel. Podczas podróży po dawnych szlakach odwiedzają w Mombasie Kinga, a potem osiedlają się w Polsce.
Bohaterowie
| Postać | Kim jest | Co warto zapamiętać |
|---|---|---|
| Staś Tarkowski | 14-letni syn polskiego inżyniera | odważny, zaradny, czasem zarozumiały; opiekuje się Nel, odmawia zmiany wiary |
| Nel Rawlison | 8-letnia córka Anglika | delikatna i dobra; choruje na febrę, oswaja słonia Kinga |
| Władysław Tarkowski | ojciec Stasia, inżynier przy Kanale Sueskim | uczy syna odwagi i honoru |
| pan Rawlison | ojciec Nel, Anglik, jeden z dyrektorów Kanału | po powrocie zabiera Nel do Anglii |
| Idrys i Gebhr | porywacze z plemienia Dangali | wywożą dzieci do Mahdiego; Gebhr jest okrutny |
| Chamis | syn Chadigiego, pomocnik porywaczy | ginie razem z Gebhrem w wąwozie |
| Fatma | kuzynka Mahdiego | przyczyna porwania |
| Kali | syn Fumby, króla Wa-himów | wierny towarzysz dzieci, zostaje królem swego ludu |
| Mea | młoda Murzynka | opiekuje się Nel |
| Saba | mastif, pies dzieci | towarzyszy im w całej podróży |
| King | słoń | uwolniony przez dzieci z wąwozu, nosi Nel |
| Linde | Szwajcar z Zurychu | umierający podróżnik, daje chininę |
Test z „W pustyni i w puszczy”
testTest: 15 pytań z wyjaśnieniamiImiona, miejsca, zwierzęta i zwroty akcji, z numerem rozdziału przy każdej odpowiedzi.listaLektury w klasie 4Lista przykładowa nowej podstawy i teksty obowiązkowe.reformaNowa lista lektur 2026Dlaczego „W pustyni i w puszczy” nie jest już obowiązkowa.
Materiały do druku
Najczęstsze pytania
Ile lat mają Staś i Nel?
Na początku powieści Staś kończy czternaście lat, a Nel ma osiem. Narrator mówi, że Staś „kończył rok czternasty” i że jego towarzyszka jest „ośmioletnia” (rozdz. I).
Dlaczego porwano Stasia i Nel?
Porywacze chcieli wymienić dzieci na Fatmę i jej dzieci, krewnych Mahdiego, których władze nie wypuszczały z Port-Saidu. Mieli też zawieźć je do Mahdiego.
Jak nazywa się słoń z powieści?
King. Imię nadały mu dzieci, bo Nel uznała, że zanim słoń trafił do wąwozu, „był niezawodnie królem wszystkich słoni w Afryce” (rozdz. XXVIII).
Jak kończy się „W pustyni i w puszczy”?
Dzieci trafiają do obozu Anglików i wracają do ojców. Po dziesięciu latach Staś, już inżynier po politechnice w Zurychu, żeni się z Nel. Odwiedzają Kinga w Mombasie i osiedlają się w Polsce.
Czy „W pustyni i w puszczy” to lektura obowiązkowa?
Od 2024 r. nie. W dotychczasowej podstawie jest lekturą uzupełniającą, a w nowej podstawie (od 2026/2027 w klasie 4) jest na liście przykładowej. Na egzaminie ósmoklasisty do 2028 r. wolno się do niej odwołać w okresie przejściowym.
Źródła i metoda. Tekst powieści: wydanie Wolnych Lektur (domena publiczna); szczegóły sprawdzone w tekście, w nawiasach numer rozdziału. Status lektury według Dz.U. 2024 poz. 996, Dz.U. 2026 poz. 378 i informatora CKE (okres przejściowy E8). Zasady redakcyjne · Zgłoś błąd
Stan prawny na 2026-10-10.
