Strona główna › Lektury szkolne › Klasy 7–8 › Śmierć Pułkownika

Autor

Adam Mickiewicz

Gatunek

wiersz epicko-liryczny, ballada z elementami epiki

Epoka

romantyzm (wiersz z 1832 r.)

Kontekst

powstanie listopadowe 1830–1831, walki na Litwie

Bohaterka

Emilia Plater, w wierszu „Pułkownik”, „Wódz Powstańców”

Budowa

pięć strof, 36 wersów, wersy dziesięciozgłoskowe, przeważnie rymy krzyżowe

Gdzie przeczytać

Wolne Lektury

Streszczenie: o czym jest „Śmierć Pułkownika”

W puszczy, przed chatką leśnika, stoi oddział strzelców. W środku umiera ich dowódca. Ze wsi zbiegają się chłopi i płaczą, bo „Wódz to był wiélkiej mocy i sławy”. Pułkownik każe przyprowadzić konia, przynieść mundur i broń, żeby się z nimi pożegnać. Ksiądz przychodzi z ostatnim sakramentem, a nawet starzy żołnierze Kościuszki płaczą. Rano wojsko musi odejść, bo w okolicy są już Rosjanie. Ludzie przychodzą zobaczyć zmarłego i wtedy okazuje się, że wódz w żołnierskim mundurze to kobieta: „Wódz Powstańców — Emilija Plater!”.

Krótkie streszczenia wszystkich opracowanych lektur zebraliśmy na jednej stronie: streszczenia lektur.

Treść wiersza strofa po strofie

1. Strofa 1: chatka w puszczy

   „W głuchéj puszczy, przed chatką leśnika, / Rota strzelców stanęła zielona”. W izbie „Pułkownik ich kona”. Z wiosek zbiegają się chłopi, a po ich płaczu widać, że wódz był wielki i sławny.

2. Strofa 2: pożegnanie z koniem i bronią

   Pułkownik każe wprowadzić do izby swojego konia, „w każdéj sławnego potrzebie”. Chce zobaczyć mundur strzelecki, „kordelas i pas i ładunki”. Jak stary żołnierz, „on chce, jak Czarniecki, / Umierając, swe żegnać rynsztunki”.

3. Strofa 3: ksiądz i płacz żołnierzy

   Do chaty wchodzi „ksiądz z Panem Bogiem”, czyli z ostatnią komunią. Lud modli się na kolanach. Płaczą nawet „starzy Kościuszki żołnierze”, którzy wcześniej nie uronili łzy.

4. Strofa 4: rano, po śmierci

   O świcie dzwonią w kaplicy, a żołnierze odeszli, „Bo już Moskal był w téj okolicy”. Zmarły leży „Na pastuszym tapczanie”, z krzyżem w ręku, siodłem i burką w głowach, kordelasem i dwururką u boku.

5. Strofa 5: puenta

   Ludzie dziwią się, że wódz w żołnierskiej odzieży ma „piękne dziewicze” lica. „Ach, to była dziewica, / To Litwinka, dziewica-bohater, / Wódz Powstańców — Emilija Plater!”.

Kontekst historyczny

• Emilia Plater (1806–1831) pochodziła z rodziny szlacheckiej na Litwie. W powstaniu listopadowym zorganizowała oddział i walczyła w nim w męskim przebraniu.
• Po klęsce oddziałów na Litwie zachorowała i zmarła w grudniu 1831 r. Mickiewicz pokazuje jej śmierć w leśnej chatce, wśród żołnierzy i chłopów. To obraz poetycki, nie dokładny opis zdarzeń.
• W wierszu jest „Pułkownikiem”. W rzeczywistości otrzymała w powstaniu stopień kapitana.
• Mickiewicz nie walczył w powstaniu, a po jego upadku pisał utwory, które miały podtrzymać pamięć o bohaterach. „Śmierć Pułkownika” powstała w 1832 r., podobnie jak „Reduta Ordona”.

Interpretacja: co wiersz mówi

• Hołd dla bohaterki. Mickiewicz oddaje cześć kobiecie, która walczyła za ojczyznę jak mężczyźni. Słowo „dziewica-bohater” łączy delikatność z męstwem.
• Wódz kochany przez lud. O wielkości Pułkownika świadczy to, że płacze po nim „lud prosty”, a nawet weterani Kościuszki. To obraz jedności żołnierzy i chłopów w powstaniu.
• Śmierć żołnierza. Pożegnanie z koniem, mundurem i bronią to rycerski obyczaj. Porównanie do hetmana Czarnieckiego włącza bohaterkę w tradycję polskich wodzów.
• Wiara. Pułkownik umiera pojednany z Bogiem, „W ręku krzyż”. Śmierć za ojczyznę jest tu święta.
• Zaskoczenie. Przez cały wiersz narrator mówi o Pułkowniku w rodzaju męskim. Prawda wychodzi na jaw dopiero w ostatniej strofie, co sprawia, że puenta mocno zapada w pamięć.

Najważniejsze środki stylistyczne

Test i inne lektury

Najczęstsze pytania