Strona główna › Lektury szkolne › Liceum i technikum › Przedwiośnie
Powieść · liceum i technikum · lektura obowiązkowa
„Przedwiośnie” Stefana Żeromskiego: streszczenie, bohaterowie i test
Cezary Baryka dorasta w Baku, przeżywa tam rewolucję i rzeź, traci matkę, a potem ojca w drodze do Polski. Ojciec obiecywał mu kraj pełen szklanych domów. Cezary zastaje błoto, biedę i ludzi, którzy kłócą się o to, jaka ma być nowa Polska. Poniżej masz plan wydarzeń część po części, bohaterów, najważniejsze idee i test.
- wstęp i 3 części
- lektura obowiązkowa na maturze
- tekst w Wolnych Lekturach
- Autor
- Stefan Żeromski
- Gatunek
- powieść (powieść polityczna, powieść o dojrzewaniu)
- Epoka
- dwudziestolecie międzywojenne
- Czas i miejsce akcji
- lata ok. 1914–1924; Baku, Rosja, Warszawa, dwór w Nawłoci
- Budowa
- „Rodowód” i trzy części: „Szklane domy”, „Nawłoć”, „Wiatr od wschodu”
- Gdzie przeczytać
- Wolne Lektury
Streszczenie: o czym jest „Przedwiośnie”
To powieść o młodym człowieku, który szuka swojego miejsca w odrodzonej Polsce. Cezary Baryka, syn Polaków mieszkających w Baku, poznaje kolejno rewolucję w Rosji, życie szlacheckiego dworu i spory polityków w Warszawie. Każdy świat coś mu obiecuje i każdy go rozczarowuje. Ojciec opowiadał mu o „szklanych domach”, czystych i tanich, które buduje się w Polsce. Cezary szybko odkrywa, że to tylko marzenie. Na końcu staje przed wyborem między powolnymi reformami, o których mówi Szymon Gajowiec, a rewolucją, do której namawia komunista Antoni Lulek. Powieść urywa się, zanim wiemy, co wybierze.
Krótkie streszczenia wszystkich opracowanych lektur zebraliśmy na jednej stronie: streszczenia lektur.
Streszczenie szczegółowe: plan wydarzeń
Rodowód (wstęp)
Seweryn Baryka, urzędnik na polach naftowych w Baku, dorabia się majątku. Jego żona Jadwiga tęskni za Polską i Siedlcami. Ich jedynak, Cezary („Czaruś”), dorasta w dobrobycie. Gdy wybucha wielka wojna, ojciec idzie na front w armii rosyjskiej i przez lata nie ma od niego wieści.
Rewolucja w Baku (cz. I „Szklane domy”)
Wybucha rewolucja. Cezary jest nią zachwycony: bawi się wolnością, uderza szpicrutą dyrektora gimnazjum, przekonuje matkę, że rewolucja to „prawo moralne”. Matka trafia do przymusowych robót w porcie, wyczerpana choruje i umiera. Cezary zostaje sam.
Rzeź (cz. I)
W 1918 r. w Baku dochodzi do rzezi między Ormianami a Tatarami. Cezary pod przymusem wywozi i grzebie zwłoki. Wśród nich widzi piękną martwą młodą kobietę i wydaje mu się, że słyszy jej oskarżenie. Tak wygląda rewolucja z bliska.
Powrót ojca i szklane domy (cz. I)
Ojciec wraca wycieńczony, w łachmanach. Odnajduje syna i postanawia jechać z nim do Polski. W pociągu opowiada mu o „szklanych domach”: tanich, czystych domach ze szkła, które buduje się w Polsce dzięki wynalazkowi człowieka o nazwisku Baryka.
Droga do Polski (cz. I)
Podróż przez Rosję trwa tygodnie, w Charkowie kradną im walizkę z dokumentami i lekarstwami. Ojciec umiera w wagonie, zanim dojeżdżają do granicy. Cezary sam przechodzi do Polski i w nędznym przygranicznym miasteczku pyta siebie: „Gdzież są twoje szklane domy?”.
Warszawa i wojna 1920 (cz. II „Nawłoć”)
W Warszawie Cezary nie znajduje szklanych domów. Pomaga mu Szymon Gajowiec, dawny przyjaciel rodziców i wysoki urzędnik w Ministerium Skarbu. Gdy wybucha wojna z bolszewikami, Cezary idzie do wojska i walczy m.in. pod Radzyminem. Ratuje rannego kolegę, Hipolita Wielosławskiego.
Dwór w Nawłoci (cz. II)
Wdzięczny Hipolit zabiera Cezarego do rodzinnego dworu w Nawłoci. Cezary poznaje wygodne, beztroskie życie ziemian: biesiady, polowania, zabawy. Zaczyna widzieć, ile pracy chłopów stoi za tym dostatkiem.
Laura, Karusia, Wanda (cz. II)
Cezary zakochuje się w Laurze Kościenieckiej, młodej wdowie z sąsiedniego Leńca, zaręczonej z Barwickim. Jednocześnie flirtuje z Karoliną (Karusią) Szarłatowiczówną, kuzynką Hipolita, a patrzy na to z rozpaczą zazdrosna Wanda Okszyńska. Karusia umiera, w jej ciele znaleziono strychninę i Wandę aresztowano.
Odjazd z Nawłoci (cz. II)
Cezary w napadzie zazdrości bije Barwickiego i uderza Laurę. Musi opuścić Nawłoć. Hipolit odwozi go saniami, a Cezary płacze, patrząc ostatni raz na okno Laury.
Studia i rozmowy (cz. III „Wiatr od wschodu”)
Cezary wraca na medycynę do Warszawy i mieszka z kolegą Buławnikiem. Przychodzi do nich Antoni Lulek, student prawa i komunista, który zachęca Cezarego do rewolucji. Gajowiec przekonuje go z kolei do powolnej, cierpliwej przebudowy państwa. Cezary spotyka się jeszcze raz z Laurą, już żoną Barwickiego.
Marsz na Belweder (cz. III)
Cezary idzie w pierwszym szeregu robotniczej manifestacji pod Belweder, obok Lulka. Gdy drogę zagradza oddział piechoty, „Baryka wyszedł z szeregów robotników i parł oddzielnie, wprost na ten szary mur żołnierzy”. Na tym powieść się kończy.
Bohaterowie
| Postać | Kim jest | Co warto zapamiętać |
|---|---|---|
| Cezary Baryka | syn Polaków z Baku | szuka swojej drogi: od fascynacji rewolucją przez dwór po marsz na Belweder |
| Seweryn Baryka | ojciec Cezarego | opowiada o „szklanych domach”; umiera w pociągu do Polski |
| Jadwiga Barykowa | matka Cezarego | tęskni za Polską; umiera po przymusowych robotach w Baku |
| Szymon Gajowiec | wysoki urzędnik w Warszawie | dawny przyjaciel matki; zwolennik powolnych reform |
| Antoni Lulek | student prawa | komunista; namawia Cezarego do rewolucji |
| Hipolit Wielosławski | kolega z wojska | zabiera Cezarego do Nawłoci |
| Laura Kościeniecka | młoda wdowa z Leńca | wielka miłość Cezarego; wychodzi za Barwickiego |
| Karolina (Karusia) Szarłatowiczówna | kuzynka Hipolita | flirtuje z Cezarym; umiera otruta strychniną |
| Wanda Okszyńska | panna w Nawłoci | gra na fortepianie, zazdrosna o Cezarego; aresztowana po śmierci Karusi |
| Barwicki | narzeczony, potem mąż Laury | rywal Cezarego |
Najważniejsze idee
- Szklane domy: mit lepszej Polski, który ojciec przekazuje synowi. Zderza się z nędzą, którą Cezary widzi po przekroczeniu granicy.
- Rewolucja z bliska: w Baku Cezary widzi, że rewolucja oznacza też głód, przymusowe roboty i rzeź.
- Dwór i wieś: Nawłoć pokazuje beztroskie życie ziemiaństwa obok biedy chłopów.
- Spór o przyszłość Polski: Gajowiec i Lulek reprezentują dwie drogi, ewolucję i rewolucję.
- Przedwiośnie: czas przełomu, gdy stare już się kończy, a nowe jeszcze się nie zaczęło. Tak wygląda i Polska, i dojrzewający Cezary.
Test i inne lektury
Najczęstsze pytania
Czym są „szklane domy”?
To opowieść ojca Cezarego o Polsce, w której dzięki wynalazkowi pewnego Baryki buduje się tanie, czyste i zdrowe domy ze szkła. Cezary szybko przekonuje się, że to tylko marzenie (cz. I „Szklane domy”).
Jak umiera ojciec Cezarego?
Chory i wycieńczony umiera w wagonie pociągu, którym jadą do Polski. Obcy ludzie wynoszą jego zwłoki na jednym z postojów (cz. I).
Kto otruł Karusię?
W jej ciele znaleziono strychninę. Aresztowano Wandę Okszyńską, która z rozpaczą i zazdrością patrzyła, jak Cezary tańczy z Karusią (cz. II „Nawłoć”).
Jak kończy się „Przedwiośnie”?
Cezary idzie w pierwszym szeregu robotniczej manifestacji pod Belweder, a potem wychodzi przed tłum i idzie sam „wprost na ten szary mur żołnierzy”. Nie wiadomo, co będzie dalej (cz. III).
Czy „Przedwiośnie” jest na maturze?
Tak, może być. To lektura obowiązkowa w zakresie podstawowym, więc może się pojawić na egzaminie ustnym, w teście historycznoliterackim i jako lektura w wypracowaniu.
Źródła i metoda. Tekst powieści: wydanie Wolnych Lektur; szczegóły sprawdzone w tekście, w nawiasach część powieści („Rodowód”, cz. I „Szklane domy”, cz. II „Nawłoć”, cz. III „Wiatr od wschodu”). Status według Dz.U. 2024 poz. 1019 i informatora CKE o maturze z języka polskiego. Zasady redakcyjne · Zgłoś błąd
Stan prawny na 2026-10-10.
