Strona główna › Lektury szkolne › Liceum i technikum › Ludzie bezdomni

Autor

Stefan Żeromski

Gatunek

powieść

Epoka

Młoda Polska (pod tekstem: „Zakopane. Jesień 1899 r.”)

Miejsce akcji

Paryż, Warszawa, uzdrowisko Cisy, Zagłębie

Budowa

dwa tomy; w tomie I rozdział „Zwierzenia” to pamiętnik Joasi

Bohater

doktor Tomasz Judym

Gdzie przeczytać

Wolne Lektury

Streszczenie: o czym są „Ludzie bezdomni”

Doktor Tomasz Judym kończy studia w Paryżu. W Luwrze poznaje panią Niewadzką, jej wnuczki Natalię i Wandę oraz ich przyjaciółkę Joasię Podborską. Mówi im wprost: „Ojciec mój był szewcem, a w dodatku lichym szewcem na Ciepłej ulicy”. Po powrocie do Warszawy wygłasza odczyt u znanego lekarza Czernisza. Mówi, że lekarze powinni zająć się zdrowiem biedoty, ale słuchacze go wyśmiewają. Praktyka nie przynosi pacjentów, więc Judym zostaje asystentem w uzdrowisku Cisy. Buduje tam szpitalik i walczy o osuszenie stawu, w którym rozwija się malaria. Zakochuje się w Joasi, która mieszka w Cisach u pani Niewadzkiej. Gdy administrator Krzywosąd każe spuszczać szlam do rzeki, z której piją chłopi, Judym kłóci się z nim i wrzuca go do błota. Traci posadę. Inżynier Korzecki zabiera go do Zagłębia, gdzie Judym zostaje lekarzem fabrycznym. Korzecki odbiera sobie życie. Gdy przyjeżdża Joasia, Judym pokazuje jej nędzę robotników i mówi, że musi zostać sam: „Muszę wyrzec się szczęścia”. Joasia odchodzi, a Judym patrzy na rozdartą sosnę nad zawaliskiem kopalni.

Krótkie streszczenia wszystkich opracowanych lektur zebraliśmy na jednej stronie: streszczenia lektur.

Streszczenie szczegółowe: plan wydarzeń

1. Paryż i Wenus z Milo (tom I, „Wenus z Milo”)

   Judym pracuje w paryskich klinikach chirurgicznych. W upalny dzień wchodzi do Luwru i odpoczywa przy posągu Wenus z Milo. Spotyka tam polskie turystki: panią Niewadzką, jej wnuczki, sieroty Orszeńskie, czyli Natalię i Wandę, oraz pannę Joannę Podborską. Judym nie ukrywa, skąd pochodzi. Młoda Wanda pyta złośliwie, czy jego ojciec robił „damskie obuwie czy męskie kamasze”.

2. Ulica Ciepła (tom I, „W pocie czoła”)

   Po roku Judym wraca do Warszawy. Idzie na ubogą ulicę Ciepłą i do rodziny brata Wiktora, robotnika. W domu zastaje ciotkę Pelagię i gromadę dzieci. Wiktor wypomina mu, że innej ciotce zawdzięcza wszystko: „Wzięła cię ciotka z domu, wychowała, dała cię do szkół”. Judym ogląda brata przy pracy w fabryce, przy płomieniu pieca do wytopu stali.

3. Odczyt u Czernisza (tom I, „Mrzonki”)

   W salonie znanego lekarza Czernisza Judym czyta pracę o higienie. Opisuje nędzne mieszkania biedoty i pyta: „Któż to ma czynić, jeśli nie my?”. Lekarze kpią z niego i dowodzą, że to nie ich sprawa. Doktor Chmielnicki mówi mu po drodze do domu: „Medycyna to interes jak każdy inny”, a plany Judyma nazywa „Mrzonki…”.

4. Praktyka bez pacjentów (tom I, „Smutek”, „Praktyka”)

   Jesienią Judym widzi przejeżdżające powozem panny z Paryża. Otwiera praktykę, ale od września do lutego nie przychodzi do niego „ani jeden pacjent”. Musi też pomagać rodzinie Wiktora. Gdy Chmielnicki proponuje mu posadę asystenta doktora Węglichowskiego, dyrektora zakładu w Cisach, Judym się zgadza.

5. Droga do Cisów (tom I, „Swawolny Dyzio”, „Widzisz, ośle, coś tu narobił!”)

   Judym jedzie pociągiem z żoną kasjera Cisów, pana Listwy, i jej niesfornym synkiem Dyziem. Potem pijany furman wywraca wóz w błoto. Ubłocony Judym idzie pieszo i widzi, jak obok przejeżdża konno Natalia z eleganckim młodzieńcem.

6. Uzdrowisko Cisy (tom I, „Cisy”, „Kwiat tuberozy”, „Przyjdź”)

   Cisy leżą w dolinie z dwoma stawami. Dyrektorem jest Węglichowski, a administratorem Krzywosąd Chobrzański. Judym uczy się prowadzenia zakładu i wreszcie zagląda do zaniedbanego szpitalika. W kościele spotyka Natalię, Joannę i Wandę. Zazdrości Karbowskiemu, w którym zakochana jest Natalia: piękny i bezużyteczny jak „tajemniczy kwiat tuberozy”.

7. Dziennik Joasi (tom I, „Zwierzenia”)

   Joasia pisze pamiętnik. Pochodzi z Kielc, od lat zarabia lekcjami i pomaga braciom. Wspomina koleżankę z Kielc: „Uczyła nas przecie wszystkie tej sztuki Stacha Bozowska”, czyli bohaterkę „Siłaczki”, która już nie żyje. Pod datą 30 listopada zapisuje: „Nazywa się: doktor Judym”.

8. Sezon w Cisach i projekt Judyma (tom II, „Poczciwe prowincjonalne idee”, „Starcy”, „Teraz im wszystko wyłożę!”)

   Judym ciężko pracuje, a szpital w Cisach „powstał właściwie dopiero przy nim”. Zauważa, że stawy pełne zgniłych liści i mułu sprzyjają malarii. Przed komisją wspólników przedstawia projekt osuszenia podmokłej łąki i likwidacji kanału ze stojącą wodą. Węglichowski i Krzywosąd ośmieszają pomysł, bo kosztowałby kilkaset rubli. Projekt upada, a w Cisach rośnie niechęć do młodego lekarza.

9. Wyjazd Wiktora (tom II, „Ta łza…”, „W drodze”, „Kto ich posłał?”)

   Za pieniądze od Tomasza Wiktor wyjeżdża do pracy za granicę. Po kilku miesiącach wzywa żonę z dziećmi do Szwajcarii. Judymowa odbywa długą podróż, a na miejscu słyszy, że mąż chce jechać dalej: „Ja rznę do Ameryki”.

10. Miłość (tom II, „O świcie”, „O zmierzchu”)

    Joasia opowiada Judymowi, że Natalia uciekła z domu z Karbowskim. Judym coraz wyraźniej czuje, że kocha Joasię: „Przecie to jest moja żona”. Wieczorem w lesie wyznają sobie miłość.

11. Szewska pasja (tom II, „Szewska pasja”)

    Krzywosąd każe spuszczać szlam ze stawu do rzeki, z której korzystają okoliczne wsie. Judym protestuje: „Higiena jest, ale dla ludzi bogatych”. Krzywosąd się z niego śmieje, a Judym odpowiada mu „stary ośle!”. Gdy administrator unosi pięść, Judym chwyta go za gardło i spycha z grobli w szlam. Dyrektor rozwiązuje z nim umowę.

12. Zagłębie i Korzecki (tom II, „Gdzie oczy poniosą”, „Glikauf!”, „Pielgrzym”, „Dajmonion”)

    Na dworcu Judym spotyka inżyniera Korzeckiego, znajomego z Paryża i Szwajcarii. Ten zabiera go do Zagłębia, gdzie jest „wakujące miejsce lekarza”. Pokazuje mu kopalnię i ciężką pracę górników. Judym zostaje lekarzem fabrycznym. Korzecki przysyła mu cytat z Platona o wewnętrznym głosie, Dajmonionie, i wkrótce odbiera sobie życie.

13. Rozdarta sosna (tom II, „Rozdarta sosna”)

    Joasia przyjeżdża na jeden dzień. Judym pokazuje jej fabrykę i nędzne domy robotników cynkowni. Joasia marzy o wspólnym domu i pracy: „Ja będę twoją felczerką”. Judym mówi jednak, że musi spłacić dług wobec biednych: „Muszę wyrzec się szczęścia. Muszę być sam jeden”. Joasia odpowiada: „Szczęść ci Boże” i odchodzi. Judym siada w zawalisku kopalni, nad którym stoi sosna rozdarta na dwoje, i słyszy „płacz samotny, jedyny, płacz przed obliczem Boga”.

Bohaterowie

Najważniejsze motywy

• Lekarz społecznik. Judym uważa, że lekarz ma obowiązek walczyć z przyczynami chorób: brudem, wilgocią, złymi mieszkaniami. To kontynuacja pozytywistycznej pracy u podstaw, ale pokazana jako samotna walka.
• Bezdomność. Bezdomni są tu niemal wszyscy: Judym nie ma swojego miejsca ani w świecie biedy, ani wśród bogatych; Joasia od dziecka „prawie nigdy” nie miała domu; Wiktor szuka pracy po świecie; Korzecki nie znajduje spokoju. To bezdomność dosłowna i duchowa.
• Szczęście czy obowiązek. Judym wybiera samotną pracę zamiast rodziny. Czytelnik może go podziwiać za poświęcenie albo krytykować za to, że krzywdzi Joasię i siebie.
• Dług wobec ludu. Judym czuje, że wyszedł z nędzy dzięki pomocy innych i musi to oddać: „Muszę to oddać, com wziął”.
• Symbol rozdartej sosny. Drzewo nad zawaliskiem, którego jeden korzeń trzyma się ziemi, a drugi spada w głąb, to obraz rozdarcia Judyma między miłością a obowiązkiem.
• Obrazy nędzy i pracy. Ulica Ciepła, huta, kopalnia i cynkownia pokazują, jak praca fizyczna niszczy zdrowie ludzi.

Sprawdź się na kartce

Wszystko na tej stronie zostaje darmowe. Gotowe kartkówki i sprawdziany z polskiego PDF z kluczami: grupa A za darmo, pozostałe grupy w sklepie.

Sprawdzian PDF · sklep

Młoda Polska — sprawdzian z epoki — sprawdzian, polski LO kl. 3

Sprawdzian z języka polskiego dla uczniów klasy III liceum i technikum: Chłopi, Wesele, poezja Tetmajera i Staffa, prądy i…

2,90 zł (grupy B, C, D i E)

Grupa A za darmo, bez logowania →Zobacz w sklepie →

Pakiet PDF · sklep

Polski, liceum klasa 3 — wszystkie sprawdziany i kartkówki

15 pakietów sprawdzianów i kartkówek z języka polskiego (liceum, klasa 3): Młoda Polska, dwudziestolecie międzywojenne…

26,90 zł

Zobacz w sklepie →

Sprawdzian PDF · sklep

Lektury obowiązkowe na maturze — sprawdzian, polski matura

Sprawdzian z języka polskiego dla maturzystów (liceum i technikum): zakres podstawowy: bohaterowie, autorzy, miejsca akcji…

2,90 zł (grupy B, C, D i E)

Grupa A za darmo, bez logowania →Zobacz w sklepie →

Wszystkie sprawdziany i kartkówki z polskiego →

Test i inne lektury

Najczęstsze pytania