Strona główna › Lektury szkolne › Liceum i technikum › Kazania sejmowe
Kaznodziejstwo i retoryka · liceum i technikum · lektura uzupełniająca (wybrane kazanie)
Ksiądz Piotr Skarga, kaznodzieja króla Zygmunta III, przemawia do posłów i senatorów jak lekarz do chorego. Wylicza sześć chorób państwa: brak miłości do ojczyzny, niezgodę, osłabienie wiary, słabość władzy króla, złe prawa i bezkarne grzechy. Porównuje ojczyznę do tonącego okrętu i ostrzega, że jeśli Polacy się nie opamiętają, stracą państwo, a nawet język. Poniżej omawiamy najważniejsze kazania, środki retoryczne i dajemy test.
W kazaniu pierwszym Skarga zachęca posłów, by obrady zaczęli od modlitwy i szukali mądrości. Potem jak lekarz opisuje sześć chorób państwa. Pierwsza to nieżyczliwość ku ojczyźnie: każdy dba o własny majątek, a nie o dobro wspólne. Tu pojawia się słynna alegoria okrętu ojczyzny. Druga to niezgoda domowa, która może doprowadzić do niewoli, rozpadu państwa i utraty języka. Trzecia to osłabienie wiary katolickiej przez reformację. Czwarta to osłabienie władzy króla i nadużywanie wolności szlacheckiej. Piąta to niesprawiedliwe prawa, które uciskają ubogich. Szósta to jawne grzechy, za które Bóg może ukarać cały naród. Skarga grozi, że jeśli się nie poprawią, królestwo zostanie oddane „obcym nieprzyjacielom”.
Krótkie streszczenia wszystkich opracowanych lektur zebraliśmy na jednej stronie: streszczenia lektur.
Ojczyzna jest jak matka, która wszystko daje. Skarga woła: „Miłujcie ojczyznę tę swoję”. Kto dba tylko o swoje, jest jak głupiec na tonącym statku, który pilnuje swoich skrzynek. „Ten namilszy okręt ojczyzny naszej wszytkich nas niesie, wszytko w nim mamy, co mamy”. Jeśli nie będziemy go ratować, „zatonie i z nim my sami poginiemy”.
Polacy mają „jednego pana i króla, jedny prawa i wolności”, a mimo to się kłócą. Skarga ostrzega, że niezgoda „przywiedzie na was niewolą”. Ziemie przyłączone do Korony odpadną, a Polacy będą „jako wdowa osierociała”. Najgorsze proroctwo: „Język swój, w którym samym to królestwo miedzy wielkimi onemi słowieńskimi wolne zostało, i naród swój pogubicie”.
Skarga uważa, że wiara katolicka utrzymuje państwo w jedności, a rozłamy religijne je osłabiają. To głos kontrreformacji.
Krytykuje szlachtę, która lekceważy króla i nazywa wolnością samowolę. Dobre są wolności od grzechu i tyranii, ale nie „wolność piekielna”, która pozwala bluźnić królowi.
Kazanie zaczyna się od słów: „Biada tym, którzy stawią prawa nieprawe”. Złe prawa piszą ci, którzy chcą, „aby ucisnęli ubogie na sądach”. Skarga apeluje, by powstrzymać tych, którzy „niewinnych” uciskają, i nie mnożyć niepotrzebnych ustaw.
Pycha, zbytki, krzywdy i niesprawiedliwość wołają o pomstę do nieba. Skarga ostrzega, że Bóg może królestwo odebrać i „da je obcym nieprzyjacielom waszym”, jeśli się nie upamiętają.
| Środek | Przykład | Co daje |
|---|---|---|
| alegoria | okręt ojczyzny | obrazowo pokazuje los wspólnoty |
| porównanie do ciała | ojczyzna „jako jedno ciało” z różnymi członkami | jedność różnych ziem i stanów |
| metafora choroby | sześć chorób Rzeczypospolitej | kaznodzieja jak lekarz diagnozuje państwo |
| apostrofa | „O wielmożni Panowie!” | bezpośredni, emocjonalny zwrot do słuchaczy |
| pytania retoryczne | „jakoż się wadzić, dzielić tym i niezgadzać możecie?” | wymusza refleksję |
| cytaty z Biblii | słowa Dawida o Jeruzalem | autorytet i powaga |
| proroctwo | utrata państwa i języka | silne emocje, przestroga |
Wszystko na tej stronie zostaje darmowe. Gotowe kartkówki i sprawdziany z polskiego PDF z kluczami: grupa A za darmo, pozostałe grupy w sklepie.
Sprawdzian PDF · sklep
Sprawdzian z języka polskiego dla uczniów klasy I liceum i technikum: Kochanowski: pieśni i treny, humanizm, antropocentryzm.
2,90 zł (grupy B, C, D i E)
Grupa A za darmo, bez logowania →Zobacz w sklepie →
Pakiet PDF · sklep
20 pakietów sprawdzianów i kartkówek z języka polskiego (liceum, klasa 1): antyk, Biblia, średniowiecze, renesans, barok…
34,90 zł
Zobacz w sklepie →
Sprawdzian PDF · sklep
Sprawdzian z języka polskiego dla maturzystów (liceum i technikum): zakres podstawowy: bohaterowie, autorzy, miejsca akcji…
2,90 zł (grupy B, C, D i E)
Grupa A za darmo, bez logowania →Zobacz w sklepie →Ojczyzna jest okrętem, który niesie wszystkich. Kto podczas burzy pilnuje tylko swoich skrzynek, zamiast ratować statek, zginie razem z nim.
Nieżyczliwość ku ojczyźnie, niezgoda domowa, osłabienie wiary katolickiej, osłabienie władzy króla, niesprawiedliwe prawa i jawne grzechy.
Że niezgoda doprowadzi do niewoli, odpadnięcia ziem, a nawet utraty języka i narodu. Po rozbiorach wielu czytelników uznało to za spełnione proroctwo.
Do posłów, senatorów i króla zebranych na sejmie.
Bo opisuje państwo jak chorego: wylicza choroby i proponuje lekarstwa, czyli poprawę obyczajów i praw.
Źródła i metoda. Tekst: wydanie Wolnych Lektur (osiem kazań); utwór przejrzany w całości, omówione fragmenty przeczytane w całości, cytaty sprawdzone w tekście i podane w pisowni tego wydania. Daty i biografia według powszechnie przyjętej wiedzy historycznoliterackiej. Status według Dz.U. 2024 poz. 1019. Zasady redakcyjne · Zgłoś błąd
Stan prawny na 2026-10-11.
Mateusz Będkowski
nauczyciel matematyki i pedagog
Uczę matematyki od 13 lat, w tym 7 lat w szkole. Magister pedagogiki ze specjalnością terapia pedagogiczna, po studiach podyplomowych z matematyki. Wszystkie materiały na tej stronie przygotowuję sam. Poznaj moje podejście →
Ostatnia aktualizacja: 2026-10-11