Strona główna › Lektury szkolne › Liceum i technikum › Dzieje Tristana i Izoldy
Romans rycerski · liceum i technikum · lektura uzupełniająca (fragmenty)
Rycerz Tristan płynie do Irlandii po narzeczoną dla swojego wuja, króla Marka. W drodze powrotnej on i Izolda przez pomyłkę wypijają napój miłosny i odtąd nie mogą przestać się kochać. Ta miłość jest silniejsza niż wierność, honor i prawo, a kończy się śmiercią obojga. To najsłynniejsza średniowieczna opowieść o miłości tragicznej. Poniżej masz streszczenie, plan wydarzeń, bohaterów i test.
Tristan, sierota z ziemi lońskiej, trafia na dwór swojego wuja, króla Marka z Kornwalii. Zabija w pojedynku olbrzyma Morhołta z Irlandii, który żądał od Kornwalii daniny z dzieci, ale zostaje ranny zatrutym ostrzem. Leczy go, nie wiedząc kim jest, Izolda Jasnowłosa, siostrzenica Morhołta. Później Tristan płynie do Irlandii po żonę dla Marka, zabija smoka i zdobywa dla wuja rękę Izoldy. W drodze powrotnej on i Izolda przez pomyłkę wypijają napój miłosny, przygotowany dla Izoldy i Marka. Izolda poślubia Marka, ale kocha Tristana. Zawistni baronowie i karzeł Frocyn śledzą kochanków. Skazani na śmierć, uciekają do lasu Moreńskiego. Marek znajduje ich śpiących z nagim mieczem między nimi i oszczędza. Izolda wraca do męża, a Tristan odchodzi na wygnanie. W Bretanii żeni się z Izoldą o Białych Dłoniach, ale nie zapomina pierwszej Izoldy. Śmiertelnie ranny posyła po nią: biały żagiel ma oznaczać, że przybywa. Zazdrosna żona kłamie, że żagiel jest czarny, i Tristan umiera. Izolda Jasnowłosa umiera przy jego ciele.
Krótkie streszczenia wszystkich opracowanych lektur zebraliśmy na jednej stronie: streszczenia lektur.
Ojciec Tristana, król Riwalen, ginie, a matka Blancheflor, siostra króla Marka, umiera przy porodzie. Wychowuje go Rohałt, a uczy giermek Gorwenal. Porwany przez kupców, chłopiec trafia do Kornwalii. Zachwyca dwór myśliwskimi obyczajami i grą na harfie. Dopiero później okazuje się, że jest siostrzeńcem króla.
Olbrzym Morhołt przypływa po daninę z kornwalijskich dzieci. Tylko Tristan staje do walki. Na wyspie zabija Morhołta, a ułamek jego miecza zostaje w czaszce przeciwnika. Sam jednak jest ranny zatrutą bronią. Każe się położyć w łodzi bez wioseł i żagla, która zanosi go do Irlandii, gdzie leczy go Izolda.
Baronowie naciskają, by Marek się ożenił. Jaskółki przynoszą złoty włos, a król mówi, że poślubi tylko tę, do której on należy. Tristan płynie do Irlandii, zabija smoka i obcina mu język. Izolda rozpoznaje w nim zabójcę wuja po wyszczerbionym mieczu i chce go zabić, ale ostatecznie mu przebacza. Tristan demaskuje tchórzliwego kasztelana, który podawał się za pogromcę smoka, i zdobywa Izoldę dla Marka.
Matka Izoldy przygotowuje napój, który ma połączyć miłością Izoldę i Marka, i powierza go służącej Brangien. Na statku, w upale, młoda służebniczka bierze bukłaczek za wino i podaje go Tristanowi i Izoldzie. Brangien wraca za późno i woła: „otoście wypili śmierć własną!”.
W noc poślubną Brangien zastępuje Izoldę w łożu króla. Izolda, bojąc się, że służąca zdradzi tajemnicę, każe ją zabić, ale niewolnicy ją oszczędzają, a królowa żałuje swojego rozkazu. Zawistni baronowie oskarżają Tristana. Marek ukrywa się na sośnie nad źródłem, ale kochankowie widzą jego odbicie w wodzie i udają niewinnych.
Karzeł Frocyn rozsypuje mąkę przy łożu królowej i Tristan zostaje zdemaskowany. Marek skazuje kochanków na stos. Prowadzony na śmierć Tristan prosi o modlitwę w kaplicy i skacze z jej okna na skały. Izoldę król oddaje trędowatym, ale Tristan ją odbija.
Kochankowie żyją w dzikim lesie. Pustelnik Ogryn wzywa ich do pokuty. Marek znajduje ich śpiących, ale widzi, że „nagi miecz rozdziela ich ciała”. Nie zabija ich: zostawia swój miecz, rękawiczki i pierścień, zabierając miecz Tristana.
Wzruszeni łaską króla kochankowie postanawiają się rozstać. Za radą Ogryna Tristan pisze do Marka. Przy Szalonym Brodzie oddaje mu Izoldę, a sam odchodzi na wygnanie. Izolda daje mu pierścień jako znak, że przyjdzie na każde wezwanie.
Baronowie żądają, by królowa oczyściła się z zarzutów. Przed próbą Tristan, przebrany za pielgrzyma, przenosi Izoldę przez bród. Królowa przysięga, że żaden mężczyzna nie trzymał jej w ramionach poza Markiem i tym pielgrzymem. Bierze rozpalone żelazo i nie odnosi ran.
Na wygnaniu Tristan zdobywa dla Izoldy czarodziejskiego pieska z dzwonkiem, który odpędza smutek, ale ona rzuca dzwonek do morza, bo nie chce zapomnieć o cierpieniu ukochanego. W Bretanii Tristan przyjaźni się z Kaherdynem i poślubia jego siostrę, Izoldę o Białych Dłoniach, ale nie potrafi jej pokochać.
Tęskniąc, Tristan wraca do Kornwalii przebrany za szaleńca. Izolda długo go nie poznaje, ale od razu rozpoznaje go wierny pies Łapaj. W końcu królowa poznaje Tristana po pierścieniu z zielonego jaspisu, który mu kiedyś dała.
W Bretanii Tristan zostaje ranny zatrutą lancą. Posyła Kaherdyna po Izoldę: biały żagiel ma znaczyć, że płynie, czarny, że nie. Statek wraca pod białym żaglem, ale żona Tristana mówi, że żagiel „jest cały czarny”. Tristan umiera. Izolda Jasnowłosa przybywa, kładzie się przy nim i umiera z bólu. Marek chowa ich w Tyntagielu w dwóch grobach. Z grobu Tristana wyrasta głóg, który wrasta w grób Izoldy i odrasta za każdym razem, gdy go obcinają.
| Postać | Kim jest | Co warto zapamiętać |
|---|---|---|
| Tristan | rycerz, siostrzeniec Marka | odważny, wierny królowi, a jednak go zdradza z miłości |
| Izolda Jasnowłosa | królewna irlandzka, żona Marka | kocha Tristana do śmierci |
| król Marek | władca Kornwalii | szlachetny, rozdarty między miłością do żony i siostrzeńca a honorem |
| Brangien | służąca Izoldy | miała strzec napoju, nie upilnowała go; poświęca się dla pani |
| Gorwenal | nauczyciel i giermek Tristana | wierny towarzysz w najtrudniejszych chwilach |
| Izolda o Białych Dłoniach | żona Tristana | z zazdrości kłamie o kolorze żagla |
| Kaherdyn | przyjaciel Tristana, brat drugiej Izoldy | płynie po Izoldę Jasnowłosą |
| karzeł Frocyn i baronowie | wrogowie Tristana | szpiegują kochanków i oskarżają ich przed królem |
Wszystko na tej stronie zostaje darmowe. Gotowe kartkówki i sprawdziany z polskiego PDF z kluczami: grupa A za darmo, pozostałe grupy w sklepie.
Sprawdzian PDF · sklep
Sprawdzian z języka polskiego dla uczniów klasy I liceum i technikum: Bogurodzica, Lament świętokrzyski, Rozmowa Mistrza…
2,90 zł (grupy B, C, D i E)
Grupa A za darmo, bez logowania →Zobacz w sklepie →
Pakiet PDF · sklep
20 pakietów sprawdzianów i kartkówek z języka polskiego (liceum, klasa 1): antyk, Biblia, średniowiecze, renesans, barok…
34,90 zł
Zobacz w sklepie →
Sprawdzian PDF · sklep
Sprawdzian z języka polskiego dla maturzystów (liceum i technikum): zakres podstawowy: bohaterowie, autorzy, miejsca akcji…
2,90 zł (grupy B, C, D i E)
Grupa A za darmo, bez logowania →Zobacz w sklepie →Bo przez pomyłkę wypili napój miłosny, który matka Izoldy przygotowała dla niej i króla Marka.
Bo zobaczył, że śpią w ubraniu, a między nimi leży nagi miecz. Uznał to za znak niewinności i zostawił im swój miecz, rękawiczki i pierścień.
Siostrą Kaherdyna, którą Tristan poślubił w Bretanii. Nigdy jej nie pokochał, a ona z zazdrości skłamała o czarnym żaglu.
Tristan umiera, bo myśli, że Izolda nie przypłynęła. Izolda umiera przy jego ciele. Z grobu Tristana wyrasta głóg, który łączy się z grobem Izoldy.
To dawna legenda, spisywana przez średniowiecznych poetów. Wersję czytaną w szkole ułożył z dawnych przekazów francuski uczony Joseph Bédier, a na polski przełożył ją Tadeusz Boy-Żeleński.
Źródła i metoda. Tekst: wydanie Wolnych Lektur, opowieść odtworzona przez Josepha Bédiera w przekładzie Tadeusza Boya-Żeleńskiego (19 rozdziałów); utwór przejrzany w całości, kluczowe sceny przeczytane w całości, cytaty sprawdzone w tekście. Status według Dz.U. 2024 poz. 1019. Zasady redakcyjne · Zgłoś błąd
Stan prawny na 2026-10-11.
Mateusz Będkowski
nauczyciel matematyki i pedagog
Uczę matematyki od 13 lat, w tym 7 lat w szkole. Magister pedagogiki ze specjalnością terapia pedagogiczna, po studiach podyplomowych z matematyki. Wszystkie materiały na tej stronie przygotowuję sam. Poznaj moje podejście →
Ostatnia aktualizacja: 2026-10-11