Kaczka czuprynka to niewielka kaczka nurkująca, którą łatwo poznać po zwisającym czubku na głowie. Samiec jest kontrastowo czarno-biały, a samica brązowa.

W odróżnieniu od wielu kaczek nie tylko zanurza główkę, ale nurkuje pod wodę po ślimaki, owady i rośliny. Zimą łączy się w większe stada na jeziorach i rzekach.

Samiec kaczki czuprynki ma kontrastowe, czarno-białe upierzenie z długim, cienkim, zwisającym czubem z tyłu głowy oraz jaskrawożółte oczy, a w odpowiednim świetle jego czarne pióra na głowie mienią się delikatnym fioletowym połyskiem.

Samica jest jednolicie ciemnobrązowa, ma znacznie krótszy, mniej widoczny czub i wyraźnie mniej kontrastowe upierzenie, dzięki czemu jest lepiej zamaskowana podczas długiego wysiadywania jaj w gnieździe ukrytym blisko wody.

Głowienka ma jednolicie kasztanowobrązową, gładką głowę bez żadnego czubu i szare, jednolite, mniej kontrastowe ciało, zupełnie inne od kontrastowej, czarno-białej głowy samca kaczki czuprynki z charakterystycznym, zwisającym czubem.

Krzyżówka żeruje głównie na powierzchni wody, zanurzając tylko przód ciała i wystawiony ku górze ogon, zupełnie inaczej niż kaczka czuprynka, która potrafi w pełni zanurzyć się i nurkować głęboko pod wodę.

Samica kaczki czuprynki wyściela wnętrze gniazda ukrytego w gęstej roślinności własnym, ciepłym puchem wyrwanym z własnej piersi, podobnie jak robi to edredon, co pomaga utrzymać złożonym jajom stałą, odpowiednią temperaturę podczas długiego wysiadywania.

Kaczka czuprynka gniazduje i przystępuje do lęgów wyraźnie później niż większość innych rodzimych kaczek — dopiero wtedy, gdy na jeziorach i stawach pojawi się dostatecznie dużo świeżej roślinności wodnej i drobnych bezkręgowców, które stanowią podstawowy pokarm dla dopiero co wyklutych piskląt.

Zimą kaczki czuprynki z całej północnej i wschodniej Europy gromadzą się w ogromnych, liczących nawet dziesiątki tysięcy ptaków stadach na dużych, niezamarzniętych jeziorach i zbiornikach zaporowych, gdzie wspólnie żerują, odpoczywają i uważnie pilnują się nawzajem przed drapieżnikami.