Cyranka

Cyranki żyją na płytkich, zarośniętych stawach i rozlewiskach, gdzie odcedzają z wody drobne roślinki i owady. Są ostrożne i szybko zrywają się do lotu.

To wędrowna kaczka — na zimę odlatuje daleko na południe, aż do Afryki, i wraca do nas dopiero wiosną. Gniazdo ukrywa w gęstej trawie blisko wody.

Samiec cyranki w szacie godowej ma charakterystyczną, szeroką białą pręgę biegnącą nad okiem aż na kark, wyraźnie odcinającą się od brązowoczerwonej głowy — to najłatwiejsza, najbardziej rzucająca się w oczy cecha odróżniająca go od samic i innych małych kaczek.

Po sezonie godowym samiec traci efektowne upierzenie i przez pewien czas wygląda niemal jak samica — to tak zwana szata spoczynkowa, w której nawet doświadczonym, uważnym obserwatorom trudno bywa rozróżnić płeć konkretnego ptaka.

Cyraneczka jest jeszcze mniejsza od cyranki i ma zupełnie inny, odmienny wzór głowy — u samca kasztanowa głowa z zieloną plamą wokół oka, bez charakterystycznej, szerokiej białej pręgi znad oka typowej dla cyranki.

Krzyżówka jest znacznie większa i wyraźnie cięższa od drobnej cyranki, z grubszym dziobem przystosowanym do znacznie szerszej diety, podczas gdy cyranka pozostaje jedną z najdrobniejszych, smuklejszych kaczek naszych rodzimych wód śródlądowych.

Nazwa „cyranka” pochodzi prawdopodobnie od charakterystycznego, suchego, terkoczącego głosu wydawanego przez samce w okresie godowym, przypominającego trzask lub skrzypienie starych, zeschniętych desek, zupełnie innego od kwakania typowego dla większości innych kaczek.

Cyranka jest jedną z najwcześniej wracających wiosną do Polski kaczek wędrownych, dlatego dawniej w wielu regionach Europy jej pierwszy przylot traktowano jako jedną z pierwszych, wyraźnych i wyczekiwanych zapowiedzi nadchodzącej wiosny.

Ponieważ cyranka gniazduje niemal wyłącznie w gęstej roślinności bagien i podmokłych łąk, osuszanie takich cennych terenów pod uprawy rolne oraz zabudowę należy dziś do głównych, poważnych zagrożeń dla liczebności tego niewielkiego, wędrownego gatunku w całej Europie.