Błotniak sunie tuż nad ziemią, uważnie wypatrując i wysłuchując zdobycz. Ma wokół twarzy pióra tworzące tak zwaną szlarę, podobną do tej u sów — pomaga mu ona zbierać dźwięki, dzięki czemu potrafi namierzyć gryzonia ukrytego w trawie także słuchem.

Błotniaki gniazdują na ziemi, w gęstej roślinności mokradeł, trzcinowisk i łąk. Polują na drobne ssaki, ptaki, gady i owady. Ich powolny, przeszukujący lot nisko nad ziemią sprawia, że łatwo je odróżnić od innych ptaków drapieżnych.

Błotniaki mają smukłe ciało, długie skrzydła i długi ogon, a u wielu gatunków samce są znacznie jaśniejsze, szarawe, podczas gdy samice pozostają brązowe — ta różnica ubarwienia bywa u niektórych gatunków bardzo wyraźna i łatwa do zauważenia nawet z bliska.

Twarz błotniaka otacza charakterystyczna szlara z piór, podobna do tej u sów, dzięki której dźwięki z otoczenia trafiają skuteczniej do uszu, dobrze ukrytych pod gęstymi piórami po obu bokach głowy.

Kania steruje w locie głęboko wciętym, widlastym ogonem i krąży wysoko nad polami, zupełnie inaczej niż błotniak, lecący nisko i powoli tuż nad łąkami oraz gęstymi trzcinowiskami.

Jastrząb poluje z zaskoczenia między drzewami w gęstym, ciemnym lesie, zupełnie inaczej niż błotniak, przeszukujący otwarte, podmokłe tereny powolnym lotem nisko nad samą, wilgotną ziemią.

Ponieważ błotniaki gniazdują bezpośrednio na ziemi, w gęstej roślinności łąk i pól uprawnych, ich gniazda są stale narażone na przypadkowe zniszczenie przez ciężkie maszyny rolnicze podczas koszenia traw i corocznego zbioru zbóż.

Aby chronić lęgi, w niektórych krajach rolnicy przy pomocy ornitologów lokalizują gniazda błotniaków przed rozpoczęciem żniw i albo opóźniają koszenie danego fragmentu pola o kilka tygodni, albo świadomie omijają je maszyną, dając ptakom czas na spokojne wychowanie młodych.

Osuszanie mokradeł i trzcinowisk w przeszłości znacząco ograniczyło błotniakom dostęp do naturalnych terenów lęgowych, zmuszając znaczną część populacji do przenoszenia się na pola uprawne, gdzie ptaki te napotykają zupełnie nowe, wcześniej nieznane im zagrożenia.