Skarabeusz — czarny chrząszcz toczący kulkę z odchodów
Ilustracja AI (zamiennik zdjęcia)
🐝 Owady

Skarabeusz

Scarabaeus sacer (skarabeusz święty)

Skarabeusz święty to chrząszcz z grupy żuków gnojowych. Lepi z odchodów zwierząt kulki i toczy je do kryjówki. W starożytnym Egipcie uważano go za święty symbol słońca.

W pigułce

Skarabeusz — podstawowe fakty

🏡
Gdzie mieszkaPiaszczyste tereny Afryki Północnej, południa Europy i Azji Zachodniej
🍽️
Co jeOdchody zwierząt roślinożernych; larwy też jedzą odchody
📏
Wielkość2–4 cm
⏳
Ile żyjeZwykle 1–3 lata
Dla ciekawskich

Szybkie ciekawostki

  • Toczy kulki większe od siebie.
  • Toczy je tyłem, pchając tylnymi nogami.
  • Sprząta pastwiska.
  • Dla Egipcjan był symbolem słońca.
Bliżej natury

Jak żyje skarabeusz?

Skarabeusz wyczuwa świeże odchody z daleka. Odcina kawałek przednimi nogami i głową, ugniata go w kulkę i toczy po prostej linii, stojąc na przednich nogach i pchając tylnymi.

W ukryciu zakopuje kulkę i zjada ją. Samica lepi specjalną kulkę w kształcie gruszki i składa w niej jajo. Wylęgła larwa ma zapas jedzenia na cały swój rozwój.

Czy wiesz, że…?

starożytni Egipcjanie wierzyli, że skarabeusz toczący kulkę przypomina boga toczącego po niebie słońce? Dlatego robili amulety w kształcie skarabeusza i wkładali je do grobowców.

Jak rozpoznać

Jak wygląda skarabeusz?

Skarabeusz ma owalne, wypukłe ciało, czarne i lekko błyszczące. Przód głowy jest szeroki, z sześcioma ząbkami, jak mała łopatka do grzebania.

Przednie nogi są szerokie i ząbkowane — służą do kopania i cięcia odchodów. Tylne są długie i cienkie, dobre do pchania kulki. Mierzy 2–4 cm.

Nie pomyl się

Skarabeusz a podobne zwierzęta

Żuk gnojarz żyje w Polsce, ma niebieskofioletowy spód ciała i nie toczy kulek, tylko kopie pod odchodami norki.

Chrabąszcz majowy jest brązowy, ma wachlarzowate czułki i je liście.

W sąsiedztwie człowieka

Skarabeusz a ludzie

Żuki gnojowe, takie jak skarabeusz, zakopują odchody w ziemi. Dzięki temu pastwiska są czystsze, gleba żyźniejsza, a much jest mniej.

Skarabeusze z kamienia i fajansu to jedne z najczęstszych zabytków starożytnego Egiptu. Można je zobaczyć w muzeach na całym świecie.

Ćwicz dalej z kartami pracy

Encyklopedia zostaje darmowa. Jeśli dziecko chce poćwiczyć dalej, w sklepie czekają gotowe karty pracy PDF do druku, z kluczem odpowiedzi.

Pierwsza strona: Czytanie ze zrozumieniem kl. 2–3: Owady i małe zwierzęta

Materiał PDF · sklep

Czytanie ze zrozumieniem kl. 2–3: Owady i małe zwierzęta

6 tekstów informacyjnych z pytaniami dla klas 2–3: „Owady i małe zwierzęta”.

5,90 zł

Pierwsza strona: Czytanie ze zrozumieniem kl. 2–3: Zwierzęta z zoo, 6 tekstów PDF

Materiał PDF · sklep

Czytanie ze zrozumieniem kl. 2–3: Zwierzęta z zoo, 6 tekstów PDF

6 tekstów z pytaniami dla klas 2–3: „Zwierzęta z zoo”.

5,90 zł

Pierwsza strona: Rośliny i zwierzęta — kartkówka, przyroda kl. 3

Kartkówka PDF · sklep

Rośliny i zwierzęta — kartkówka, przyroda kl. 3

Kartkówka z przyrody dla klasy 3: rośliny i zwierzęta lasu, łąki, pola i wody. Pięć grup, 5 zadań, 15 minut.

3,90 zł

Wszystkie materiały z przyrody →

Pytania i odpowiedzi

Skarabeusz — częste pytania

Jak wygląda skarabeusz?

Skarabeusz to czarny, błyszczący chrząszcz z ząbkowaną głową i szerokimi przednimi nogami.

Dla dociekliwych
Mierzy 2–4 cm.
Co je skarabeusz?

Skarabeusz je odchody zwierząt roślinożernych.

Dla dociekliwych
Jego larwy też jedzą odchody.
Po co skarabeusz toczy kulki?

Skarabeusz toczy kulki z odchodów, żeby ukryć jedzenie przed innymi żukami.

Dla dociekliwych
Samica składa w kulce jajo.
Dlaczego skarabeusz był święty w Egipcie?

Egipcjanie widzieli w skarabeuszu toczącym kulkę obraz boga toczącego słońce.

Dla dociekliwych
Robili więc amulety w jego kształcie.
Czy skarabeusz żyje w Polsce?

Nie, skarabeusz święty żyje w ciepłych krajach.

Dla dociekliwych
W Polsce żyją jego krewni, np. żuk gnojarz.
Jak jest „skarabeusz” po angielsku?

Skarabeusz po angielsku to sacred scarab beetle (czyt. sejkrid skarab bitl).

Dla dociekliwych
Skarabeusz to po angielsku scarab beetle (czyt. skarab bitl), a żuk gnojowy — dung beetle.
Poznaj też

Zobacz także chrząszcze

Kategoria: OwadyWróć do: Chrząszcze
Wszystkie: chrząszcze
Mateusz Będkowski — nauczyciel matematyki, autor serwisu Nie każ mu liczyć

Mateusz Będkowski

nauczyciel matematyki i pedagog

Uczę matematyki od 13 lat, w tym 7 lat w szkole. Magister pedagogiki ze specjalnością terapia pedagogiczna, po studiach podyplomowych z matematyki. Wszystkie materiały na tej stronie przygotowuję sam. Poznaj moje podejście →

Ostatnia aktualizacja: 2026-11-12