Żuk

Wiele żuków zbiera zwierzęce odchody i formuje z nich kulki, które potem toczą przednimi lub tylnymi nogami do wykopanej norki. Tam składają w kulce jaja albo zjadają zapas. Dzięki temu z pastwisk szybko znikają odchody, a substancje z nich trafiają do gleby, którą użyźniają.

Toczenie kulki to niełatwe zadanie — żuk potrafi przetoczyć ładunek znacznie cięższy od siebie, pokonując przy tym przeszkody. Niektóre żuki potrafią nawet obierać drogę według gwiazd na nocnym niebie, żeby toczyć kulkę prosto, a nie w kółko.

Entomolodzy dzielą żuki gnojowe na trzy główne grupy według sposobu postępowania z odchodami: toczące kulki i odprowadzające je w bezpieczne miejsce, kopiące tunele bezpośrednio pod stertą odchodów oraz zamieszkujące i żerujące wewnątrz samej sterty bez budowania jakichkolwiek podziemnych korytarzy.

Silne, krępe ciało żuka oraz mocne, spłaszczone przednie odnóża przystosowane do kopania i przetaczania ciężkich ładunków sprawiają, że pod względem siły w stosunku do własnej masy ciała żuk należy do najsilniejszych zwierząt na Ziemi.

Sprawnie i szybko zakopując oraz rozkładając odchody zwierząt hodowlanych, żuki znacząco ograniczają liczbę much rozwijających się w takim nawozie oraz zmniejszają rozprzestrzenianie się pasożytów jelitowych wśród bydła i innych zwierząt gospodarskich wypasanych na tym samym pastwisku.

W wielu krajach rolnicy i naukowcy celowo wprowadzają na pastwiska dodatkowe gatunki żuków gnojowych, aby przyspieszyć naturalny rozkład odchodów zwierzęcych i ograniczyć konieczność stosowania chemicznych środków przeciw muchom i pasożytom bydła.

W starożytnym Egipcie żuk gnojowy, kojarzony z bogiem słońca Chepri toczącym po niebie tarczę słoneczną podobnie jak żuk toczy swoją kulkę, był otaczany religijną czcią i przedstawiany na licznych amuletach, pieczęciach oraz ozdobach grobowych.

Larwy żuka rozwijają się w bezpiecznym ukryciu wewnątrz kulki lub podziemnej komory, mając stały, zamknięty zapas pożywienia, dzięki czemu przez cały okres rozwoju są dobrze chronione zarówno przed wysychaniem, jak i przed licznymi drapieżnikami czyhającymi na powierzchni pastwiska.

Ze względu na ogromne znaczenie dla zdrowia gleby i ograniczania szkodliwych owadów na pastwiskach żuki gnojowe uznawane są dziś przez rolnictwo ekologiczne za jednego z najcenniejszych, choć często niedocenianych sprzymierzeńców hodowców bydła na całym świecie. Ich zniknięcie z danego terenu bywa dla naukowców sygnałem poważnych, niekorzystnych zmian w lokalnym środowisku.