Kajman żyje w rzekach, jeziorach i na bagnach. Większość dnia spędza w wodzie albo wygrzewając się na brzegu, a poluje głównie o zmierzchu i w nocy.

Jest znacznie mniejszy od wielkich krokodyli. Młode kajmany jedzą owady i małe zwierzęta wodne, a dorosłe polują na ryby, płazy, ptaki i drobne ssaki, które przychodzą do wodopoju.

Kajman ma zielonkawobrązowe lub oliwkowe upierzenie skóry pokryte twardymi, kostnymi płytkami zwanymi osteodermami, które tworzą naturalny, skuteczny pancerz chroniący go przed innymi, potencjalnie groźnymi drapieżnikami wodnymi.

Oczy i nozdrza kajmana są umieszczone wysoko na głowie, dzięki czemu może niemal całkowicie zanurzyć się w wodzie i pozostać niezauważony, obserwując jednocześnie otoczenie i oddychając bez trudu. Taka budowa doskonale ułatwia mu cichą, skuteczną zasadzkę na nieświadomą zdobycz.

Aligator jest zwykle większy i ma szerszy, bardziej zaokrąglony pysk oraz inny układ kostnych płytek, zupełnie inny od mniejszych rozmiarów i węższego pyska większości gatunków kajmana.

Krokodyl słonowodny jest znacznie większy i toleruje słoną wodę morza oraz ma szerszy pysk, zupełnie inaczej niż mniejszy kajman żyjący wyłącznie w słodkowodnych rzekach i jeziorach całej Ameryki.

W obrębie całego rodzaju kajmanów wyróżnia się dziś kilka odrębnych gatunków różniących się wyraźnie wielkością i wyglądem, od niewielkiego kajmana krokodylowego po znacznie większego, potężniejszego kajmana czarnego zamieszkującego rozległe dorzecze rzeki Amazonki w Ameryce Południowej.

Przez dziesięciolecia kajmany były masowo odławiane dla cennej skóry wykorzystywanej w przemyśle skórzanym, co poważnie zmniejszyło liczebność niektórych gatunków, zanim wprowadzono ścisłe, międzynarodowe regulacje ograniczające taki niekontrolowany handel dzikimi zwierzętami. Dziś wiele gatunków kajmanów hoduje się legalnie na fermach zamiast odławiać je z natury.

Kajmany, zwłaszcza gatunki wypuszczone lub uciekłe z lokalnej hodowli, potrafią dość łatwo przystosować się do zupełnie nowych środowisk poza swoim naturalnym zasięgiem, co w niektórych regionach świata, na przykład na Florydzie, doprowadziło do powstania trwałych, dziko żyjących populacji tego gatunku. Takie osiedlone kajmany bywają dziś uznawane za gatunek wyraźnie inwazyjny, poważnie zagrażający miejscowej, rodzimej przyrodzie.