
Kartkówka PDF · sklep
Postać iloczynowa funkcji kwadratowej — kartkówka, liceum klasa 2
Miejsca zerowe, oś symetrii paraboli, rozkład trójmianu.
3,90 zł (grupy B, C, D i E)
Grupa A za darmo, bez logowania →Zobacz w sklepie →Strona główna › Równania i nierówności › Wzory Viète'a
Wzory Viète'a mówią, ile wynosi suma i iloczyn pierwiastków równania kwadratowego — bez wyznaczania samych pierwiastków. Brzmi to jak ciekawostka, a jest jednym z najczęściej opłacających się narzędzi na rozszerzeniu: zamienia zadania z parametrem w krótkie układy nierówności. Samo rozwiązywanie równań opisuję przy równaniach kwadratowych.
Krótko: Dla równania ax² + bx + c = 0 o pierwiastkach x₁ i x₂ zachodzi x₁ + x₂ = −b : a oraz x₁ · x₂ = c : a (wzory Viète’a).
Materiał rozszerzony
Podstawa dla liceum, dział III. Równania i nierówności, zakres rozszerzony, punkt 3 brzmi dosłownie: „stosuje wzory Viète'a dla równań kwadratowych”.
W zakresie podstawowym ten sam dział mówi tylko „rozwiązuje równania i nierówności kwadratowe” (punkt 4) — o Viètem nie wspomina. Na maturze podstawowej wzory bywają jednak wygodne jako kontrola wyniku, i tak są używane na stronie o równaniach kwadratowych.
Dla równania kwadratowego o pierwiastkach i zachodzi:
Wyprowadzenie zajmuje dwie linijki i nie wymaga niczego poza wzorami na pierwiastki. Gdy , pierwiastki mają postać . Po dodaniu ich stronami pierwiastki z delty się znoszą:
Po przemnożeniu wychodzi różnica kwadratów, a :
Sprawdziłem oba wzory na 1074 równaniach o współczynnikach całkowitych od do z , porównując wartości ze wzorów z sumą i iloczynem policzonymi wprost. Żadnej niezgodności.
Kiedy wzory obowiązują
Wzory wymagają, żeby pierwiastki istniały, czyli żeby . Przy nie ma czego dodawać ani mnożyć.
Przy pierwiastek jest jeden, ale traktuje się go jako podwójny i wzory nadal działają: suma to , a iloczyn .
Nie wolno stosować ich do równania, którego nie doprowadzono do postaci ogólnej. W współczynniki odczytane wprost dałyby bzdurę — najpierw trzeba przenieść wszystko na jedną stronę.

Ogromna większość szkolnych przykładów ma , i wtedy wzory wyglądają niewinnie: suma to , iloczyn to . Odruch zostaje, a przy prowadzi prosto do złej odpowiedzi.
Weźmy . Poprawnie: suma , iloczyn .
Kontrola przez policzenie: , więc oraz . Rzeczywiście ✓ oraz ✓
Kto pominie , dostanie sumę i iloczyn — czyli dwukrotność obu poprawnych wartości. Błąd nie jest drobny i nie ujawnia się sam, bo obie liczby wyglądają zupełnie sensownie.
Odruch, który tego pilnuje
Zanim zastosujesz wzory, wypisz osobno , i — nawet gdy . Trzy liczby w rzędzie zajmują sekundę, a wymuszają spojrzenie na współczynnik, który najłatwiej przeoczyć.
Druga kontrola jest darmowa: iloczyn i suma muszą być spójne z wykresem. Jeśli parabola przecina oś po obu stronach zera, iloczyn musi wyjść ujemny.
Wzory Viète'a są narzędziem pomocniczym, a nie osobnym rozdziałem — pełna lista tematów działu pokazuje, do których zadań je podpiąć.

Sprawdź, czy to już umieją: sprawdzian z kluczem z działu „Funkcja kwadratowa” (liceum, klasa 2), gotowy do druku
Grupę A pobierzesz za darmo i sprawdzisz na niej, jak wygląda arkusz. Grupy B, C, D i E mają inne liczby w tych samych zadaniach, więc sąsiedzi w ławce nie przepiszą od siebie. Klucz z punktacją do każdej grupy.

Wzory Viète'a odpłacają się wtedy, gdy zadanie pyta nie o pierwiastki, lecz o jakieś wyrażenie zbudowane z nich obu. Takie wyrażenia prawie zawsze da się zapisać przez sumę i iloczyn — a te znamy bez rachunku.
| o co pyta zadanie | przez i | dla |
|---|---|---|
Pierwszy wiersz wart jest zapamiętania. Bierze się ze wzoru skróconego mnożenia: , więc .
Sprawdziłem każdy wiersz tabeli dwiema drogami — ze wzoru i przez podstawienie policzonych pierwiastków i . Wyniki , , i zgadzają się co do jednego.
Trzeci wiersz ma ładny sens. — kwadrat odległości między pierwiastkami zależy wprost od wyróżnika. Dla naszego równania , więc pierwiastki dzieli dokładnie , i faktycznie: .
Podstawa wymienia zadania z parametrem osobno: dział III, zakres rozszerzony, punkt 5 — „analizuje równania i nierówności liniowe z parametrami oraz równania i nierówności kwadratowe z parametrami”.
Typowe pytanie brzmi: dla jakich wartości parametru oba pierwiastki są dodatnie? Bez Viète'a trzeba by wyznaczyć oba pierwiastki wzorem z deltą i nałożyć na nie warunki — z pierwiastkiem kwadratowym w liczniku. Z Viètem sprowadza się to do trzech prostych warunków:
Dlaczego potrzebne są wszystkie trzy. Sam dodatni iloczyn dopuszcza dwa pierwiastki ujemne — ich iloczyn też jest dodatni. Dopiero dodatnia suma to odcina. A bez warunku na deltę mówilibyśmy o pierwiastkach, których nie ma.
Przykład. Dla mamy , oraz .
Wyróżnik jest kwadratem, więc zachodzi zawsze — pierwszy warunek odpada sam. Zostają oraz , a drugi z nich jest ostrzejszy. Odpowiedź: .
Sprawdziłem to porównaniem na wartościach parametru od do : dla każdej z nich wyznaczyłem pierwiastki i porównałem fakt „oba dodatnie” z warunkiem Viète'a. Zgodność w każdym punkcie.
Przypadek graniczny
Dla wyróżnik wynosi , więc pierwiastek jest jeden, podwójny: .
Czy to „oba pierwiastki dodatnie”? Zależy od sformułowania zadania. Jeśli treść mówi o dwóch różnych pierwiastkach, trzeba osobno zażądać , co wyklucza .
Czytaj polecenie dosłownie: „dwa pierwiastki” i „dwa różne pierwiastki” to dwa różne warunki na deltę.
Trzy zadania: odczyt wprost, wyrażenie symetryczne i układanie równania o zadanych pierwiastkach — czyli wzory Viète'a użyte w drugą stronę.
Przykład 1 Suma i iloczyn bez liczenia pierwiastków
Dane jest równanie . Podaj sumę i iloczyn jego pierwiastków, nie wyznaczając ich.
Odpowiedź: oraz .
Zwróć uwagę, że równanie dało się najpierw podzielić stronami przez , otrzymując — wtedy suma to po prostu , a iloczyn . Dzielenie przez współczynnik przy nie zmienia pierwiastków, a upraszcza rachunek.
Przykład 2 Wyrażenie symetryczne
Liczby i są pierwiastkami równania . Oblicz oraz .
Odpowiedź: oraz .
Przy tak prostym równaniu policzenie pierwiastków byłoby równie szybkie. Metoda pokazuje jednak siłę tam, gdzie pierwiastki są niewymierne — wtedy i pozostają liczbami wymiernymi, a rachunek nie zamienia się w żonglerkę pierwiastkami.
Przykład 3 Wzory użyte w drugą stronę
Ułóż równanie kwadratowe o współczynniku wiodącym równym , którego pierwiastkami są liczby i .
Odpowiedź: .
Ten sam wynik daje postać iloczynowa: . Warto znać obie drogi — iloczynowa jest szybsza dla dwóch pierwiastków, a Viète działa też wtedy, gdy zadanie podaje tylko sumę i iloczyn, a samych pierwiastków nie.
Pierwsze dwa błędy widziałem najczęściej i oba mają wspólne źródło: wzory zapamiętane w wersji dla i stosowane wszędzie.
Pominięcie współczynnika
Skąd się bierze: Dla zapis „suma , iloczyn ” daje wartości dwukrotnie za duże — poprawne to i . Błąd bierze się z tego, że w podręcznikowych przykładach niemal zawsze , więc mianownik znika i przestaje się go widzieć.
Jak zrobić dobrze: Wypisuj , i osobno przed podstawieniem, nawet gdy . Albo podziel całe równanie przez — pierwiastki się nie zmienią, a wzory uproszczą się do i .
Zgubiony minus w sumie
Skąd się bierze: Suma to , a nie . Przy ujemnym podwójny minus daje wynik dodatni i łatwo jeden z nich pominąć: dla suma wynosi , a nie .
Jak zrobić dobrze: Kontrola znakiem: dla równania z dodatnimi pierwiastkami suma musi wyjść dodatnia. Jeśli wyszła ujemna, a wykres przecina oś po prawej stronie zera, minus jest zgubiony.
Stosowanie wzorów, gdy
Skąd się bierze: Wzory dają jakieś liczby dla dowolnych współczynników — także wtedy, gdy równanie nie ma pierwiastków. Otrzymana „suma pierwiastków” nie opisuje wówczas niczego, a zadanie z parametrem rozwiązane bez warunku na deltę daje odpowiedź zawierającą wartości niedopuszczalne.
Jak zrobić dobrze: W zadaniu z parametrem warunek (albo przy dwóch różnych pierwiastkach) wpisuj jako pierwszy, zanim zajmiesz się sumą i iloczynem.
Odczyt współczynników przed uporządkowaniem równania
Skąd się bierze: W zapisie współczynniki odczytane wprost to , , — bo prawa strona nie jest jeszcze częścią postaci ogólnej. Suma wyszłaby zamiast .
Jak zrobić dobrze: Najpierw przenieś wszystko na lewą stronę i uporządkuj malejąco według potęg: . Dopiero z takiej postaci wolno odczytywać , i .
Wszystko na tej stronie zostaje darmowe. Gotowe kartkówki, sprawdziany i karty pracy z matematyki PDF z kluczem: przy kartkówkach grupa A za darmo, pozostałe grupy w sklepie.

Kartkówka PDF · sklep
Miejsca zerowe, oś symetrii paraboli, rozkład trójmianu.
3,90 zł (grupy B, C, D i E)
Grupa A za darmo, bez logowania →Zobacz w sklepie →
Materiał PDF · sklep
30 dni powtórki do matury podstawowej z matematyki: codziennie jedna kartka na 10 minut — 5 zadań zamkniętych w formacie…
14,90 zł
Zobacz w sklepie →
Pakiet PDF · sklep
Komplet dla szkoły i nauczyciela uczącego w kilku klasach: wszystkie kartkówki i sprawdziany z matematyki dla klas 4, 5, 6, 7 i 8…
399,00 zł (grupy B, C, D i E)
Grupa A za darmo, bez logowania →Zobacz w sklepie →Podstawa umieszcza je w zakresie rozszerzonym, w dziale trzecim. Na poziomie podstawowym nie są wymagane, ale nic nie stoi na przeszkodzie, żeby używać ich jako szybkiej kontroli poprawności wyznaczonych pierwiastków — tym bardziej że karta wzorów CKE podaje je wprost (strona 9), a karta jest wspólna dla matury podstawowej i rozszerzonej.
Nie. Wymagają, żeby wyróżnik był nieujemny, bo inaczej nie ma czego dodawać ani mnożyć. Same wzory podadzą wprawdzie jakieś liczby, ale nie będą one opisywać żadnych rzeczywistych rozwiązań.
Skorzystaj z tożsamości mówiącej, że suma kwadratów równa się kwadratowi sumy minus podwojony iloczyn. Obie potrzebne wielkości bierzesz wprost ze wzorów, więc pierwiastki nie są do niczego potrzebne.
Bo w zadaniach z parametrem pierwiastków nie da się wypisać jedną liczbą, a warunek na ich znak czy sumę zapisuje się przez współczynniki natychmiast. Poza tym przy niewymiernych pierwiastkach suma i iloczyn zostają wymierne.
Potrzebne są trzy warunki naraz: nieujemny wyróżnik, dodatnia suma i dodatni iloczyn. Sam dodatni iloczyn nie wystarcza, bo spełniają go również dwa pierwiastki ujemne, których iloczyn także jest dodatni.
Tak, i to jest najczęstsze zastosowanie wzorów w drugą stronę. Dla współczynnika wiodącego równego jedności wystarczy wstawić sumę ze znakiem minus jako współczynnik przy pierwszej potędze, a iloczyn jako wyraz wolny.
Wzór Viète’a wiąże współczynniki równania kwadratowego z jego pierwiastkami: suma pierwiastków równa się minus b przez a, a iloczyn — c przez a. Mówi się zwykle o wzorach w liczbie mnogiej, bo są dwa, ale w zadaniach często wystarcza jeden z nich.
Mateusz Będkowski
nauczyciel matematyki, autor „Nie każ mu liczyć”
Uczę matematyki od 13 lat, w tym 7 lat w szkole — dziś w dwóch szkołach w Kaliszu. Magister pedagogiki ze specjalnością terapia pedagogiczna, po studiach podyplomowych z matematyki. Rozwiązania na tej stronie liczę sam, krok po kroku, i zapisuję dokładnie tak, jak tłumaczę je uczniowi na kartce.
Ostatnia aktualizacja: 2026-07-31. Tekst redakcji „Nie każ mu liczyć”.
Mateusz Będkowski
nauczyciel matematyki i pedagog
Uczę matematyki od 13 lat, w tym 7 lat w szkole. Magister pedagogiki ze specjalnością terapia pedagogiczna, po studiach podyplomowych z matematyki. Wszystkie materiały na tej stronie przygotowuję sam. Poznaj moje podejście →
Ostatnia aktualizacja: 2026-11-09
30 kart pracy, które uczą dziecko uważnego patrzenia i kończenia tego, co zaczęło. Cały PDF wrzucam za darmo do grupy na Facebooku — bez zapisów.
Odbieram książeczkę w grupie