Kształcenie językowe

Gramatyka i składnia — zadania maturalne

Zadania dotyczące budowy wyrazów i zdań oraz funkcji form gramatycznych.

14zadań przypisanych do tematu

Jak odpowiadać

  1. Ustal dokładny zakres polecenia.
  2. Oprzyj odpowiedź na tekście, lekturze albo wskazanym materiale.
  3. Sformułuj wniosek i uzasadnij go konkretną obserwacją.
  4. Porównaj zakres odpowiedzi z zasadami oceniania.

Najczęstsza pułapka

Rozpoznawanie formy bez uwzględnienia jej funkcji w konkretnym zdaniu.

Pełny zestaw · strona 1 z 2

Zadania, odpowiedzi i kryteria

Na tej stronie znajduje się 11 z 14 zadań. Odpowiedzi oraz zasady oceniania są ukryte do chwili rozwinięcia.

Gramatyka i składnia

Zadanie 10

maj 2026podstawowy1 pkt
Przeczytaj poniższy utwór literacki oraz zapoznaj się ze zdjęciem muralu. Ignacy Krasicki 1 Zawżdy – stale, zawsze. Jagnię i wilcy 2 Nadybać – niespodzianie znaleźć, spotkać kogoś, coś; natrafić na coś. Zawżdy1 znajdzie przyczynę, kto zdobyczy pragnie: 3 Niezabawem – zaraz potem. Dwóch wilków jedno w lesie nadybali2 jagnię. Już go mieli rozerwać; rzekło: „Jakim prawem?” „Smacznyś, słaby i w lesie!” – Zjedli niezabawem3. Ignacy Krasicki, Jagnię i wilcy, [w:] tegoż, Bajki, Wrocław 1989. Mural Człowieczy los powstał w ramach projektu zrealizowanego przez Fundację Open Art Projects; został namalowany w Warszawie przez grupę „Twożywo” z Polski i grupę „Farbfieber” z Niemiec, www.twożywo.art.pl Czy w bajce Jagnię i wilcy Ignacego Krasickiego oraz na muralu wyrażono taką samą refleksję o życiu człowieka? Uzasadnij odpowiedź, odwołując się do każdego z tekstów.
Wskazówka do rozwiązania — opracowanie serwisu
Najpierw podaj jednoznaczne rozstrzygnięcie, a następnie dowód z tekstu lub lektury. Samo powtórzenie tezy nie jest uzasadnieniem.
Odpowiedź lub przykład realizacji
• Taką samą. Człowieczy los – to gra słów, to los owiec, to prawo silniejszego obowiązujące także wśród ludzi. Podobnie jest w bajce Krasickiego, z której wynika, że silniejszy decyduje o losie słabszego – wilki zjadły jagnię. • Nie. W bajce ukazano wilki, które dopuszczają się przemocy wobec bezbronnego jagnięcia, więc refleksja jest taka, że słabi są niszczeni przez silnych. Na muralu wilk (alegoria siły i niezależności) prowadzi owcę (alegoria potulności i naiwności). Podobnie jest w życiu – charyzmatyczne jednostki często decydują o losie zwyczajnych ludzi, wskazują im drogę, prowadzą ich. • I tak, i nie. Zarówno w bajce, jak i na muralu wyrażono refleksję, że silniejsza jednostka decyduje o losie słabszej. Jednak wilki u Krasickiego nie ukrywają swoich złych zamiarów, natomiast intencja wilka na muralu nie jest jasna, ponieważ przedstawiono go tak, jakby był opiekunem owcy. Nie wiadomo, czy słabsza jednostka jest zagrożona.
Klucz i zasady oceniania
Zasady oceniania 1 pkt – poprawne wyjaśnienie. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • W bajce wyrażono refleksję, że silniejsza jednostka decyduje o losie słabszej. • Silniejszy krzywdzi słabszego jak wilki, które zjadły jagnię w bajce Krasickiego.
Wymagania podstawy programowej
analizowania i interpretowania literatury 5) interpretuje treści alegoryczne […] utworu 3) interpretuje dzieła sztuki ([…] grafika analizowania i interpretowania literatury […]. 5) interpretuje treści alegoryczne […] utworu

Gramatyka i składnia

Zadanie 6

maj 2024podstawowy3 pkt
Napisz streszczenie tekstu Grzegorza Żuka Kultura – komunikowanie wartości, liczące 40–60 wyrazów.
Wskazówka do rozwiązania — opracowanie serwisu
Ustal wymaganą formę, odbiorcę i limit długości. Zawrzyj wszystkie elementy wskazane w poleceniu, a po napisaniu usuń informacje, które nie służą realizacji celu wypowiedzi.
Odpowiedź lub przykład realizacji
Grzegorz Żuk wypowiada się na temat roli i znaczenia kultury. Zauważa, że pojęcie kultury kształtuje się od czasów starożytnych i stopniowo rozszerza swój zakres. Dostrzega, że kultura jest czynnikiem tworzącym wspólnotę, ponieważ jest formą uniwersalnej komunikacji, która łączy ludzi w czasie i przestrzeni, pozwala dzielić wspólne wartości. Zwraca również uwagę, że kultura to ważny obszar ludzkiej aktywności twórczej i zawodowej. [60 wyrazów]
Klucz i zasady oceniania
Na podstawie zasad CKE. 3 pkt - podanie tematu i tego, co o nim powiedziano, z właściwym poziomem uogólnienia, logiczną spójnością i liczbą 40-60 wyrazów. 2 pkt - poprawny temat i jego rozwinięcie, ale zaburzony poziom uogólnienia lub spójność. 1 pkt - poprawny temat i jego rozwinięcie, ale zaburzony poziom uogólnienia oraz spójność. 0 pkt - inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Wymagania podstawy programowej
Wymagania egzaminacyjne 2024: odbiór wypowiedzi i tworzenie wypowiedzi. Zdający wyróżnia argumenty, kluczowe pojęcia i twierdzenia w tekście argumentacyjnym, dokonuje jego logicznego streszczenia oraz wykonuje działania na tekście cudzym.

Gramatyka i składnia

Zadanie 5

maj 2023podstawowy1 pkt
Każdemu fragmentowi A–B z tekstu Józefa Tischnera przyporządkuj jedną dominującą funkcję wybraną spośród 1–3. Wpisz numer funkcji w tabeli.
Funkcje wypowiedzi
  • 1. ekspresywna
  • 2. impresywna
  • 3. poetycka
FragmentFunkcja
A. Ileż przeszkód potrzeba niekiedy pokonać, by rozpocząć dialog! Ile cierpliwości, by go kontynuować!
B. […] musimy spojrzeć na siebie niejako z zewnątrz, ja twoimi, a ty moimi oczami, musimy porównać w rozmowie nasze widoki […].
Wskazówka do rozwiązania — opracowanie serwisu
Ustal cechę każdego elementu z pierwszego zbioru, a następnie dobierz odpowiednik spełniający tę samą funkcję lub relację. Na końcu sprawdź, czy żaden wariant nie został użyty niezgodnie z instrukcją.
Odpowiedź lub przykład realizacji
FragmentFunkcja
A. Ileż przeszkód potrzeba niekiedy pokonać, by rozpocząć dialog! Ile cierpliwości, by go kontynuować!1. ekspresywna
B. […] musimy spojrzeć na siebie niejako z zewnątrz, ja twoimi, a ty moimi oczami, musimy porównać w rozmowie nasze widoki […].2. impresywna lub 3. poetycka
Klucz i zasady oceniania
Zasady oceniania 1 pkt – odpowiedź poprawna. 0 pkt – odpowiedź niepełna lub niepoprawna albo brak odpowiedzi. Rozwiązanie A1 B2 / B3
Wymagania podstawy programowej
Zakres umiejętności — opracowanie serwisu: kształcenie językowe. Zadanie sprawdza rozpoznawanie dominującej funkcji wypowiedzi na podstawie fragmentu.

Gramatyka i składnia

Zadanie 7

maj 2022podstawowy1 pkt
Na które pytanie zawarto odpowiedź w akapicie 2. tekstu Grzegorza Jankowicza? Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych A–D. A. Czy życie na poczekaniu ma negatywne aspekty? B. Jak należy okazywać zamiłowanie do czytelnictwa? C. Jak oceniać naukowe metody badania literatury? D. Czy literatura skłania człowieka do refleksji?
Wskazówka do rozwiązania — opracowanie serwisu
Najpierw sformułuj odpowiedź własnymi słowami, dopiero potem porównaj ją z wariantami. Odrzucaj odpowiedzi częściowo prawdziwe, które nie obejmują całego sensu polecenia.
Odpowiedź lub przykład realizacji
D
Klucz i zasady oceniania
Zasady oceniania 1 p. – odpowiedź poprawna. 0 p. – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Poprawna odpowiedź D
Wymagania podstawy programowej
Wymagania egzaminacyjne 2022
Wymagania ogólneWymagania szczegółowe
I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie Zdający: zawartych w nich informacji. 1.1) odczytuje sens całego tekstu […] oraz wydzielonych przez siebie fragmentów […]; 1.5) wyróżnia argumenty, kluczowe pojęcia i twierdzenia w tekście argumentacyjnym […].

Gramatyka i składnia

Zadanie 3

czerwiec 2021podstawowy1 pkt
Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych. Pierwsze zdanie tekstu Teresy Kostkiewiczowej służy A. skłonieniu odbiorcy do refleksji. B. przekonaniu odbiorcy do racji nadawcy. C. podkreśleniu punktu widzenia nadawcy. D. ujawnieniu stanu emocjonalnego nadawcy.
Wskazówka do rozwiązania — opracowanie serwisu
Najpierw sformułuj odpowiedź własnymi słowami, dopiero potem porównaj ją z wariantami. Odrzucaj odpowiedzi częściowo prawdziwe, które nie obejmują całego sensu polecenia.
Odpowiedź lub przykład realizacji
A
Klucz i zasady oceniania
Schemat punktowania 1 p. – poprawna odpowiedź. 0 p. – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Poprawna odpowiedź A
Wymagania podstawy programowej
Zakres umiejętności — opracowanie serwisu: Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie informacji. Zadanie sprawdza rozpoznawanie informacji albo interpretacji zgodnej z materiałem.

Gramatyka i składnia

Zadanie 11

kwiecień 2020podstawowy2 pkt
a) Z ostatniego akapitu tekstu wypisz wypowiedzenie złożone z imiesłowowym równoważnikiem zdania. b) Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych. Imiesłów występujący w tym zdaniu informuje o A. jednoczesnym odbywaniu się obu czynności. B. czynności, która odbyła się wcześniej. C. braku relacji czasowych między czynnościami. D. czynności, która będzie odbywać się później.
Wskazówka do rozwiązania — opracowanie serwisu
Wyszukaj w materiale element spełniający podane kryterium i przepisz go w wymaganej formie. Nie zastępuj cytowanego słowa lub wyrażenia własną parafrazą.
Odpowiedź lub przykład realizacji
a) „Rozbudza apetyt, nie pozwalając go zaspokoić”. b) A. Imiesłów informuje o jednoczesnym odbywaniu się obu czynności.
Klucz i zasady oceniania
a) 1 pkt - poprawne wypisanie wypowiedzenia; 0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. b) 1 pkt - zaznaczenie odpowiedzi A; 0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Wymagania podstawy programowej
III Tworzenie wypowiedzi Zdający:

Gramatyka i składnia

Zadanie 9

sierpień 2018podstawowy2 pkt
Każdemu zdaniu przyporządkuj funkcję, którą pełni ono w tekście. Wpisz właściwy numer.
Funkcje zdań
  • 1. Odpowiedź na postawione pytanie.
  • 2. Postawienie twierdzenia.
  • 3. Zasygnalizowanie rozwinięcia omawianego wątku.
  • 4. Przywołanie autorytetu w celu uzasadnienia własnych poglądów.
  • 5. Podsumowanie rozważań.
ZdanieFunkcja w tekście
A. Język — twierdzi Michael Krauss z University of Alaska — jest czymś równie tajemniczym i niepojętym jak żywy organizm.
B. Dlaczego mielibyśmy mniej ubolewać nad wymarłym językiem niż nad wyginięciem gatunku?
C. Język to o wiele więcej niż garść słówek czy zbiór reguł gramatycznych — to zwierciadło ludzkiej duszy, narzędzie, dzięki któremu duch danej kultury może się komunikować ze światem materialnym.
Wskazówka do rozwiązania — opracowanie serwisu
Nazwij przyczynę wskazanego zjawiska, a następnie pokaż zależność przyczynowo-skutkową obecną w materiale. Nie ograniczaj odpowiedzi do powtórzenia skutku opisanego w pytaniu.
Odpowiedź lub przykład realizacji
ZdanieFunkcja w tekście
A. Język — twierdzi Michael Krauss z University of Alaska — jest czymś równie tajemniczym i niepojętym jak żywy organizm.4. Przywołanie autorytetu w celu uzasadnienia własnych poglądów
B. Dlaczego mielibyśmy mniej ubolewać nad wymarłym językiem niż nad wyginięciem gatunku?3. Zasygnalizowanie rozwinięcia omawianego wątku
C. Język to o wiele więcej niż garść słówek czy zbiór reguł gramatycznych — to zwierciadło ludzkiej duszy, narzędzie, dzięki któremu duch danej kultury może się komunikować ze światem materialnym.2. Postawienie twierdzenia
Klucz i zasady oceniania
2 pkt — poprawne przyporządkowanie trzech funkcji. 1 pkt — poprawne przyporządkowanie dwóch funkcji. 0 pkt — odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Wymagania podstawy programowej
Zakres umiejętności — opracowanie serwisu: czytanie ze zrozumieniem. Zadanie sprawdza rozpoznawanie funkcji zdań w kompozycji tekstu.

Gramatyka i składnia

Zadanie 6

czerwiec 2018podstawowy2 pkt
a) Podziel wyraz kolekcjonerstwo zgodnie z jego budową na cząstki słowotwórcze i wpisz je do tabeli.
Temat słowotwórczyFormant
b) Wyjaśnij, jakie znaczenie nadaje wyrazowi zastosowany formant.
Wskazówka do rozwiązania — opracowanie serwisu
Oddziel znaczenie podstawowe od znaczenia nadanego przez kontekst, formant albo sposób użycia. Każde objaśnienie zapisz osobno i podeprzyj właściwym fragmentem lub budową wyrazu.
Odpowiedź lub przykład realizacji
Temat słowotwórczyFormant
kolekcjoner--stwo

Formant tworzy rzeczownik oznaczający coś, co ma związek z kolekcjonerem.

Klucz i zasady oceniania
Opracowanie serwisu na podstawie rozwiązania i zasad CKE. 2 pkt — poprawne oddzielenie formantu od tematu słowotwórczego oraz wyjaśnienie znaczenia utworzonego wyrazu. 1 pkt — tylko poprawne oddzielenie formantu od tematu słowotwórczego. 0 pkt — odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Wymagania podstawy programowej
Zakres umiejętności — opracowanie serwisu: kształcenie językowe. Zadanie sprawdza analizowanie budowy słowotwórczej wyrazu i objaśnianie znaczenia wniesionego przez formant.

Gramatyka i składnia

Zadanie 6

sierpień 2017podstawowy2 pkt
a) Podziel wyraz majański zgodnie z jego budową na cząstki słowotwórcze i wpisz je do tabeli.
Temat słowotwórczyFormant
b) Wyjaśnij, jakie znaczenie nadaje wyrazowi zastosowany formant.
Wskazówka do rozwiązania — opracowanie serwisu
Oddziel znaczenie podstawowe od znaczenia nadanego przez kontekst, formant albo sposób użycia. Każde objaśnienie zapisz osobno i podeprzyj właściwym fragmentem lub budową wyrazu.
Odpowiedź lub przykład realizacji
Temat słowotwórczyFormant
maj--ański

Formant tworzy przymiotnik oznaczający coś, co ma związek z Majami.

Klucz i zasady oceniania
Opracowanie serwisu na podstawie rozwiązania i zasad CKE. 2 pkt — poprawne oddzielenie formantu od tematu słowotwórczego oraz wyjaśnienie znaczenia utworzonego wyrazu. 1 pkt — tylko poprawne oddzielenie formantu od tematu słowotwórczego. 0 pkt — odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.
Wymagania podstawy programowej
Zakres umiejętności — opracowanie serwisu: kształcenie językowe. Zadanie sprawdza analizowanie budowy słowotwórczej wyrazu i objaśnianie znaczenia wniesionego przez formant.

Gramatyka i składnia

Zadanie 8

maj 2013podstawowy1 pkt
Autor stawia pytania: Czy [...] warto zaprzątać sobie głowę refleksją nad przyszłością? Nad kierunkiem i tempem rozwoju nauki? Napisz, jakiej udziela na nie odpowiedzi i jak ją uzasadnia.
Wskazówka do rozwiązania — opracowanie serwisu
Najpierw podaj jednoznaczne rozstrzygnięcie, a następnie dowód z tekstu lub lektury. Samo powtórzenie tezy nie jest uzasadnieniem.
Odpowiedź lub przykład realizacji
Na pytanie Rożek odpowiada twierdząco/pozytywnie, ponieważ konsekwencje czynów i decyzji mogą być groźne, nieprzewidywalne, a wyniki ludzkiej działalności mogą prowadzić do wojen, rewolucji.
Klucz i zasady oceniania
Przykładowa odpowiedź Na pytanie Rożek odpowiada twierdząco/pozytywnie, ponieważ konsekwencje czynów i decyzji mogą być groźne, nieprzewidywalne, a wyniki ludzkiej działalności mogą prowadzić do wojen, rewolucji. 1 p. – za udzielenie twierdzącej odpowiedzi i podanie uzasadnienia 0 p. – za odpowiedź niepoprawną lub brak odpowiedzi Kryteria oceniania odpowiedzi – poziom podstawowy
Wymagania podstawy programowej
Umiejętność sprawdzana według klucza CKE: Korzystanie z informacji Odczytywanie sensu fragmentu tekstu.

Gramatyka i składnia

Zadanie 7

maj 2013podstawowy2 pkt
Na podstawie tekstu podaj dwie konsekwencje wynikające z faktu, że świat rozwija się […] szybciej niż refleksja nad nim.
Wskazówka do rozwiązania — opracowanie serwisu
Nazwij każdy skutek osobno i zachowaj jego wartość wskazaną w poleceniu: korzyść, wadę albo zagrożenie. Nie wpisuj przyczyny w miejsce konsekwencji.
Odpowiedź lub przykład realizacji
Dwie konsekwencje wynikające z faktu, że świat rozwija się […] szybciej niż refleksja nad nim, to: – zbyt późne uświadamianie sobie konsekwencji podejmowanych działań, – powierzchowność poznania świata.
Klucz i zasady oceniania
Przykładowa odpowiedź Dwie konsekwencje wynikające z faktu, że świat rozwija się […] szybciej niż refleksja nad nim, to: – zbyt późne uświadamianie sobie konsekwencji podejmowanych działań, – powierzchowność poznania świata. 2 p. – za podanie dwóch konsekwencji 1 p. – za podanie jednej konsekwencji 0 p. – za odpowiedź niepoprawną lub brak odpowiedzi
Wymagania podstawy programowej
Umiejętność sprawdzana według klucza CKE: Korzystanie z informacji Odczytywanie sensu fragmentu tekstu.
Mateusz Będkowski — wydawca serwisu Nie każ mu liczyć

Nie każ mu liczyć! — opracowanie

Baza matury z języka polskiego

Bazę zadań z języka polskiego opracowano na podstawie publicznych arkuszy i zasad oceniania CKE. Redakcja dodaje podział tematyczny, wskazówki do rozwiązania i odnośniki do źródeł. Poznaj moje podejście →

Ostatnia aktualizacja: 2026-10-04