Strona główna › Lektury szkolne › Liceum i technikum › Żywot człowieka poczciwego

Autor

Mikołaj Rej z Nagłowic (1505–1569)

Gatunek

traktat moralno-obyczajowy, parenetyczny (wzór osobowy), prozą

Powstanie

część „Zwierciadła”, przedmowa do księgi trzeciej datowana w Myślimicach 30 września 1567 roku

Budowa

trzy księgi o trzech wiekach człowieka: młodości, średnim wieku i starości

Bohater

wzorowy szlachcic ziemianin, „człowiek poczciwy”

Gdzie przeczytać

Wolne Lektury

Streszczenie: o czym jest „Żywot człowieka poczciwego”

To nie jest opowieść o jednym bohaterze, tylko poradnik. Rej porównuje życie człowieka do roku: młodość to wiosna, wiek średni to lato i jesień, a starość to zima. W księdze pierwszej pisze o stworzeniu człowieka, o wychowaniu dziecka, o dobrym nauczycielu, o podróżach młodzieńca do obcych krajów i o służbie na dworze lub w wojsku. W księdze drugiej opisuje dorosłego szlachcica: jak wybrać żonę, jak sprawować urzędy, co to jest prawe szlachectwo, jak hamować pychę, łakomstwo i gniew. Najsłynniejsze są rozdziały o życiu na wsi. Rej pokazuje kolejne pory roku: wiosną szczepi się drzewka i orze, latem zbiera owoce i żniwa, jesienią sieje się oziminę, poluje i robi zapasy, a zimą siedzi w ciepłej izbie z rodziną. W księdze trzeciej autor uczy starszego człowieka, jak przyjąć starość, nie bać się śmierci i spokojnie czekać „zawołania Pańskiego”.

Krótkie streszczenia wszystkich opracowanych lektur zebraliśmy na jednej stronie: streszczenia lektur.

Streszczenie najważniejszych fragmentów

1. Wychowanie dziecka (księga I)

   Rodzice mają obserwować, do czego dziecko ma skłonność. Rej opisuje cztery temperamenty: krewnik się śmieje, flegmatyk śpi, koleryk się gniewa, a melankolik się frasuje. Dziecku trzeba znaleźć nauczyciela „cnotliwego, statecznego, trzeźwego”, najlepiej w domu, bo „jakie towarzystwo, takie też i obyczaje”.

2. Podróże i powrót do domu (księga I)

   Młody człowiek może jechać do obcych krajów, by nauczyć się języków i obyczajów. Po powrocie ma nie zmieniać się „jako marzec na wiosnę”, tylko trzymać się dobrych obyczajów, nawet gdy towarzysze z niego drwią.

3. Małżeństwo (księga II)

   Rej radzi szukać żony równego stanu, dobrze wychowanej i skromnej. Opisuje zgodną parę, która razem pracuje w ogrodzie, cieszy się dziećmi i jest szanowana przez sąsiadów. Przypomina słowa Salomona, że dobra żona jest darem od Boga.

4. Prawe szlachectwo (księga II)

   Szlachectwo nie polega na herbie, sygnecie ani na chwaleniu się przodkami. Kto ma przodków, ale żyje źle, przynosi im wstyd. Herby i uroda bez cnót są „jako jagody na głogu”: ładnie wyglądają, ale nie mają smaku. Prawdziwy szlachcic ozdabia się cnotą i dobrymi uczynkami. Rej ośmiesza też pyszałka, który kroczy dumnie i kaszle, „choć mu się nie chce”.

5. Gospodarstwo w czterech porach roku (księga II)

   Rok jest „na czworo rozdzielon”. Wiosną szlachcic chodzi z żoną po sadzie, szczepi drzewka i pilnuje orki. Latem cieszy się owocami, mlekiem, masłem i jedzie na żniwa, gdzie „dzieweczki sobie śpiewają”. Jesienią doprowadza do siewu ozimin, poluje z psami na zające, każe kisić kapustę i suszyć grzyby. Zimą łowi ryby, zastawia sidła, a potem siedzi w ciepłej izbie, gdzie dzieci się bawią, a żona szyje.

6. Spokojny żywot (księga II)

   Poczciwy człowiek czyta książki o cnocie, ćwiczy jazdę konną i nie daje się zwieść hulankom. Prawdziwa radość to czyste sumienie i dobra sława, a nie biesiady do północy, po których przychodzą długi.

7. Starość i śmierć (księga III)

   Wiek człowieka jest „jako rok bieżący”. Starzec ma nie narzekać, bo cała natura podlega przemianom. Ma pamiętać, że życie jest jak morze, a celem jest bezpieczny port u Boga. Śmierci nie trzeba się bać: „jako nas nic nie bolało, gdychmy nie byli”, tak nie zaboli, gdy nas nie będzie.

Wzór osobowy: kim jest „człowiek poczciwy”

Problematyka

• Ideał ziemianina. Rej przedstawia szlachcica, który najlepiej czuje się na wsi, w swoim majątku. To ten sam renesansowy ideał spokojnego życia, który znamy z „Pieśni świętojańskiej o Sobótce” Kochanowskiego.
• Umiar i rozum. Najważniejsza jest miara we wszystkim. Rozum ma rządzić ciałem, które Rej porównuje do swawolnego osła, chętnego tylko do leżenia.
• Cnota ważniejsza niż ród. Krytyka pychy i pustego chwalenia się przodkami.
• Życie jak rok. Trzy wieki człowieka odpowiadają porom roku, a starość to spokojna zima po pracowitym roku.
• Język polski. Rej pisał po polsku, gdy wielu uczonych pisało po łacinie. Jego proza jest barwna, pełna przysłów, zdrobnień i humoru.

Sprawdź się na kartce

Wszystko na tej stronie zostaje darmowe. Gotowe kartkówki i sprawdziany z polskiego PDF z kluczami: grupa A za darmo, pozostałe grupy w sklepie.

Sprawdzian PDF · sklep

Renesans — sprawdzian z epoki — sprawdzian, polski LO kl. 1

Sprawdzian z języka polskiego dla uczniów klasy I liceum i technikum: Kochanowski: pieśni i treny, humanizm, antropocentryzm.

2,90 zł (grupy B, C, D i E)

Grupa A za darmo, bez logowania →Zobacz w sklepie →

Pakiet PDF · sklep

Polski, liceum klasa 1 — wszystkie sprawdziany i kartkówki

20 pakietów sprawdzianów i kartkówek z języka polskiego (liceum, klasa 1): antyk, Biblia, średniowiecze, renesans, barok…

34,90 zł

Zobacz w sklepie →

Sprawdzian PDF · sklep

Lektury obowiązkowe na maturze — sprawdzian, polski matura

Sprawdzian z języka polskiego dla maturzystów (liceum i technikum): zakres podstawowy: bohaterowie, autorzy, miejsca akcji…

2,90 zł (grupy B, C, D i E)

Grupa A za darmo, bez logowania →Zobacz w sklepie →

Wszystkie sprawdziany i kartkówki z polskiego →

Test i inne lektury

Najczęstsze pytania