Strona główna › Lektury szkolne › Liceum i technikum › Szewcy

Autor

Stanisław Ignacy Witkiewicz (Witkacy)

Gatunek

dramat groteskowy, „Naukowa sztuka ze »śpiewkami« w trzech aktach”

Epoka

dwudziestolecie międzywojenne (sztuka ukończona w 1934 r.)

Miejsce akcji

warsztat szewski (akt I i III) i więzienie, „Sala przymusowej bezrobotności” (akt II)

Budowa

trzy akty bez podziału na sceny, rozbudowane didaskalia

Gdzie przeczytać

Wolne Lektury

Streszczenie: o czym są „Szewcy”

W warsztacie szewskim majster Sajetan Tempe i dwaj czeladnicy pracują i rozprawiają o społeczeństwie, rewolucji i sensie życia. Przychodzą do nich prokurator Robert Scurvy i Księżna Irina Zbereźnicka-Podberezka. Scurvy pożąda Księżnej, a ona kokietuje i drażni wszystkich. Na końcu aktu I Scurvy z pomocą bojówki „Dziarskich Chłopców” aresztuje szewców. W akcie II szewcy siedzą w więzieniu, w którym karą jest przymusowe nicnierobienie. W końcu sami rozwalają barierki i rzucają się do pracy jak szaleni, a pilnujący ich pachołkowie „uszewczają się”. To początek przewrotu. W akcie III szewcy rządzą, a Scurvy siedzi na łańcuchu jak pies. Zwycięzcy nie wiedzą jednak, po co żyć. Na koniec przychodzą chłodni dygnitarze, towarzysze X i Abramowski, którzy przejmują władzę i robią porządek po swojemu.

Krótkie streszczenia wszystkich opracowanych lektur zebraliśmy na jednej stronie: streszczenia lektur.

Streszczenie szczegółowe: plan wydarzeń

1. Warsztat i filozofowanie (akt I)

   Sajetan kuje buty i powtarza: „Nie będziemy gadać niepotrzebnych rzeczy”, po czym gada bez końca. Mówi: „Nie wierzę już w żadną rewolucję”. Czeladnicy, Józek i Jędrek, narzekają na swój los. Do warsztatu przychodzą Księżna i prokurator Scurvy. Scurvy wygłasza mętne poglądy o kapitalizmie i elitach, a Księżna przerywa mu: „Nudno, panie Robercie”. Potem sama siada i robi szewcom wykład.

2. Aresztowanie (koniec aktu I)

   Do warsztatu wpadają „Dziarscy Chłopcy”, bojówka komendanta Gnębona Puczymordy. Jest wśród nich Józek Tempe, syn Sajetana. Scurvy krzyczy: „Brać, brać ich wszystkich czworo!”, a Sajetan podaje ręce pod kajdanki.

3. Sala przymusowej bezrobotności (akt II)

   Więzienie wygląda jak kara: po jednej stronie sali jest wspaniały warsztat, po drugiej nic. Szewcy, nie mogąc pracować, chodzą „jak głodne hieny”. Sajetan skarży się: „gdy bez pracy my konamy jak ścierwa”. Scurvy i Księżna patrzą na ich męczarnie.

4. Wybuch pracy i przewrót (koniec aktu II)

   Sajetan, „olśniony nagle nową ideą”, woła: „rozwalmy te nędzne, dziecinne balaski i pracujmy wraz natychmiast jak diabły”. Szewcy rzucają się na narzędzia i skóry. Sajetan woła: „But jako abso-lut!”. Scurvy każe pachołkom Puczymordy przerwać robotę, ale ci zarażają się pracą i „uszewczają się”. Scurvy rozumie: „Moja gwardia nie istnieje”.

5. Szewcy u władzy (akt III)

   Sajetan w kolorowym szlafroku i czeladnicy w piżamach rządzą. Scurvy, ubrany w zwierzęcą skórę, leży „do pnia na łańcuchu przywiązany” i śpi „jak pies”. Zwycięzcy szybko czują pustkę. I Czeladnik mówi: „Coś w nas trzasło i już nie wiadomo, po co żyć”.

6. Hiper-Robociarz i chochoł (akt III)

   Przychodzi Hiper-Robociarz z miedzianym termosem, który udaje bombę, i strzela do Sajetana z colta. Mówi szewcom: „No, rządźcie ta, rządźcie — my idziemy pracować nad technicznym aparatem”. Pojawia się Puczymorda, a chochoł z „Wesela” zrzuca słomiany strój i okazuje się, że to „Bubek we fraku”. Sajetan bełkocze bez końca, a wszyscy pełzają do Księżnej.

7. Koniec: technokraci (akt III)

   Na Księżnę spada z góry „druciana klatka, jak dla papugi”. Scurvy umiera: „Pękła mi aorta!”. Wchodzą dwaj panowie w angielskich garniturach, towarzysz X i towarzysz Abramowski. Przechodzą obojętnie obok leżących i rozmawiają o rządzeniu. Towarzysz X każe: „Zakryć tę małpę, jak papugę, płachtą jaką”. Następuje „spadnięcie żelaznej kurtyny”, a Głos Straszliwy kończy: „Trzeba mieć duży takt. By skończyć trzeci akt”.

Bohaterowie

Interpretacja: o czym naprawdę są „Szewcy”

• Trzy przewroty. W dramacie władza przechodzi z rąk do rąk: najpierw bojówka Puczymordy, która przypomina rządy siłowe i dyktatorskie, potem rewolucja szewców, czyli rewolucja ludowa, a na końcu władza chłodnych technokratów. Żadna nie przynosi szczęścia.
• Katastrofizm. Witkacy uważał, że cywilizacja zmierza do zaniku indywidualności i mechanizacji życia. Zwycięzcy w „Szewcach” odkrywają pustkę, a na końcu wszystkim rządzą ludzie, dla których człowiek jest tylko elementem „aparatu”.
• Praca jako absolut. Szewcy cierpią, gdy nie mogą pracować, a praca wybucha jak szaleństwo i zaraża nawet strażników. Sajetan mówi o bucie „jako abso-lut”. To groteskowy obraz tego, że praca może stać się jedynym sensem życia.
• Groteska i parodia. Wszystko jest przesadzone: Scurvy na łańcuchu jak pies, Księżna w klatce jak papuga, termos zamiast bomby. Witkacy parodiuje też literaturę, np. chochoła z „Wesela”.
• Teatr Czystej Formy. Witkacy chciał teatru, który nie naśladuje życia, ale budzi w widzu uczucia metafizyczne niezwykłą formą. Dlatego w „Szewcach” jest tyle dziwnych scen, śpiewek, neologizmów i didaskaliów, które komentują same siebie.
• Język. Bohaterowie mieszają gwarę, wulgaryzmy, wyrazy obce i uczone słowa filozofów. Ten chaos języka oddaje chaos świata.

Test i inne lektury

Najczęstsze pytania