Strona główna › Lektury szkolne › Liceum i technikum › Rok 1984

Autor

George Orwell (właśc. Eric Arthur Blair)

Gatunek

powieść antyutopijna (dystopia), powieść polityczna

Wydanie

1949 r.

Czas i miejsce akcji

kwiecień 1984 r. i kolejne miesiące; Londyn, „główne miasto Pierwszego Pasa Powietrznego” w państwie Oceania

Budowa

część I (8 rozdziałów), część II (10), część III (6) i aneks „Zasady nowomowy”

Gdzie przeczytać

Wolne Lektury, przekład Julii Fiedorczuk

Streszczenie: o czym jest „Rok 1984”

Winston Smith ma trzydzieści dziewięć lat i pracuje w Ministerstwie Prawdy. Jego zadaniem jest poprawianie starych numerów „Timesa” tak, by zawsze zgadzały się z aktualną linią Partii. Wszędzie wiszą plakaty „WIELKI BRAT WIDZI”, a teleekrany śledzą ludzi w domach. Winston zaczyna pisać dziennik, choć wie, że to myślozbrodnia. Zakochuje się w Julii i razem wynajmują pokój nad sklepem pana Charringtona. O'Brien, członek Partii Wewnętrznej, wciąga ich do rzekomego ruchu oporu. To pułapka. Myślopolicja aresztuje kochanków, a w Ministerstwie Miłości O'Brien torturami łamie Winstona. W pokoju 101 Winston zdradza Julię. Na końcu siedzi w kawiarni, pisze na stole „2+2=5” i kocha Wielkiego Brata.

Krótkie streszczenia wszystkich opracowanych lektur zebraliśmy na jednej stronie: streszczenia lektur.

Streszczenie szczegółowe: plan wydarzeń

1. Wielki Brat widzi (cz. I, rozdz. 1)

   „Był jasny, zimny kwietniowy dzień, zegary wybijały trzynastą”. Winston wraca do mieszkania w Rezydencji Zwycięstwa. Z plakatów patrzy twarz z napisem „WIELKI BRAT WIDZI”, a na gmachu Ministerstwa Prawdy wiszą hasła Partii: „WOJNA TO POKÓJ”, „WOLNOŚĆ TO NIEWOLA”, „IGNORANCJA TO SIŁA”. Winston zaczyna pisać dziennik. W pracy bierze udział w Dwóch Minutach Nienawiści wymierzonych w Goldsteina, wroga Partii.

2. Dziennik i strach (cz. I, rozdz. 2–3)

   Winston odkrywa, że w dzienniku napisał „PRECZ Z WIELKIM BRATEM”. Pisze: „myślozbrodnia JEST śmiercią” (rozdz. 2). Śni o matce, która znikła, gdy był dzieckiem. Przypomina sobie hasło Partii: „Kto kontroluje przeszłość”, ten „kontroluje przyszłość; kto kontroluje teraźniejszość, kontroluje przeszłość” (rozdz. 3).

3. Praca w Ministerstwie Prawdy (cz. I, rozdz. 4–5)

   Winston poprawia stare artykuły i wymazuje z historii ludzi, którzy stali się nieosobami (rozdz. 4). Syme, który pracuje nad słownikiem nowomowy, wyjaśnia mu, że celem nowego języka „jest ograniczenie pola myślenia” (rozdz. 5).

4. Nadzieja w prolach (cz. I, rozdz. 6–8)

   Winston wspomina żonę Katharine (rozdz. 6). Zapisuje: „Jeśli istnieje nadzieja (…) to w prolach”, czyli w zwykłych ludziach, którzy stanowią 85% mieszkańców (rozdz. 7). Kupuje stare rzeczy w sklepiku pana Charringtona i rozmawia ze starcem w pubie o czasach sprzed Rewolucji (rozdz. 8).

5. „Kocham cię” (cz. II, rozdz. 1–3)

   Ciemnowłosa dziewczyna z Departamentu Fikcji wsuwa mu karteczkę z napisem „Kocham cię” (rozdz. 1). Spotykają się na wsi, z dala od teleekranów (rozdz. 2). Julia ma dwadzieścia sześć lat. Nienawidzi Partii, ale buntuje się po swojemu: chce po prostu żyć (rozdz. 3).

6. Pokój nad sklepem (cz. II, rozdz. 4–7)

   Winston wynajmuje pokój nad sklepem pana Charringtona, gdzie kochankowie spotykają się w tajemnicy (rozdz. 4). Syme znika, a nikt już o nim nie mówi (rozdz. 5). O'Brien daje Winstonowi znak, że chce się z nim spotkać (rozdz. 6).

7. Bractwo i książka Goldsteina (cz. II, rozdz. 8–9)

   U O'Briena Winston i Julia przysięgają walczyć z Partią w tajnym Bractwie (rozdz. 8). W czasie Tygodnia Nienawiści nagle ogłoszono, że Oceania walczy z Azją Wschodnią, a nie z Eurazją. Winston czyta książkę Goldsteina „TEORIA I PRAKTYKA OLIGARCHICZNEGO KOLEKTYWIZMU” (rozdz. 9).

8. Aresztowanie (cz. II, rozdz. 10)

   Głos zza obrazu mówi: „Jesteście martwi”. „Obraz spadł na podłogę, ukazując ukryty za nim teleekran”. Wpadają ludzie w czarnych mundurach, a pan Charrington okazuje się zupełnie innym człowiekiem: ma czarne włosy, nie ma już akcentu ani okularów.

9. Ministerstwo Miłości (cz. III, rozdz. 1–3)

   Winston siedzi w celi z innymi więźniami. Parsonsa wydała policji jego córka („Moja mała”, rozdz. 1). O'Brien torturuje Winstona i każe mu uwierzyć, że widzi pięć palców, gdy pokazuje cztery (rozdz. 2). Wyjaśnia, że „Władza nie jest środkiem, jest celem”, a przyszłość to „bucior miażdżący ludzką twarz. Wiecznie!” (rozdz. 3).

10. Pokój 101 (cz. III, rozdz. 4–5)

    Winston wciąż kocha Julię, więc O'Brien zabiera go do pokoju 101, gdzie czeka na każdego to, czego boi się najbardziej. Dla Winstona są to szczury. Przerażony krzyczy: „Zróbcie to Julii! (…) Nie mnie, tylko Julii!” (rozdz. 5).

11. Pod Kasztanem (cz. III, rozdz. 6)

    Wypuszczony na wolność Winston pije Gin Zwycięstwa w kawiarni Pod Kasztanem. Widział się z Julią, ale już się sobą nie interesują. Pisze palcem na stole „2+2=5”. Ostatnie zdanie powieści brzmi: „Kochał Wielkiego Brata”.

12. Aneks: Zasady nowomowy

    Na końcu książki narrator opisuje nowomowę tak, jakby była już przeszłością. Jej ostateczne wprowadzenie zaplanowano „na 2050 rok”.

Słowniczek: nowomowa i pojęcia z powieści

W innych przekładach niektóre nazwy brzmią inaczej. Na przykład często cytowany napis z plakatów to „Wielki Brat patrzy”, a w przekładzie z Wolnych Lektur „WIELKI BRAT WIDZI”.

Najważniejsze motywy i problematyka

• Totalitaryzm. Państwo kontroluje wszystko: pracę, życie prywatne, miłość, język i pamięć. O'Brien mówi wprost: „Władza nie jest środkiem, jest celem” (cz. III, rozdz. 3).
• Manipulacja przeszłością. Partia zmienia gazety i dokumenty, a ludzie mają zapominać, co było wcześniej. „Oceania prowadziła obecnie wojnę z Eurazją, a zatem Oceania zawsze prowadziła wojnę z Eurazją” (cz. I, rozdz. 3).
• Język jako narzędzie władzy. Nowomowa ma sprawić, że „myślozbrodnia stanie się dosłownie niemożliwa, ponieważ nie będzie słów, które by ją mogły wyrazić” (cz. I, rozdz. 5).
• Prawda i wolność. Winston zapisuje: „Wolność to wolność stwierdzenia, że dwa plus dwa równa się cztery” (cz. I, rozdz. 7). Na końcu pisze „2+2=5”. To znak, że Partia złamała go całkowicie.
• Miłość jako bunt. Związek Winstona i Julii to dla Partii przestępstwo, bo uczucia mają należeć tylko do Wielkiego Brata. Zdrada w pokoju 101 pokazuje, że system niszczy nawet miłość.
• Inwigilacja. Teleekrany, donosy dzieci na rodziców (Parsons) i myślopolicja sprawiają, że nikt nie jest bezpieczny.

Znaczenie tytułu

Powieść ukazała się w 1949 r., a Orwell umieścił jej akcję w niedalekiej przyszłości. Tytuł wskazuje, że to ostrzeżenie: tak może wyglądać świat, jeśli totalitaryzm zwycięży. Sam Winston nie jest pewien daty. „Musiał być mniej więcej ten rok, bo był raczej pewien, że ma 39 lat” (cz. I, rozdz. 1). Nawet czas należy w Oceanii do Partii.

Bohaterowie

Test i inne lektury

Najczęstsze pytania